حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الثَّقَلِ مِنْ جَمْعٍ بِلَيْلٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ meni kechasi yuk-yaragʻ bilan Jamʼ (Muzdalifa)dan (Minoga) joʻnatdilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ мени кечаси юк-ярағ билан Жамъ (Муздалифа)дан (Минога) жўнатдилар», деди.
حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ حَمَّادٍ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ لِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام إِنَّهُ قَدْ حُبِّبَ إِلَيْكَ الصَّلَاةُ فَخُذْ مِنْهَا مَا شِئْتَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Menga Jibril (alayhissalom): ‹Albatta, senga namoz suyukli qilindi, undan xohlaganingcha olaver›, dedi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Жибрил (алайҳиссалом): ‹Албатта, сенга намоз суюкли қилинди, ундан хоҳлаганингча олавер›, деди», дедилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ وَعَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ قَالَ عَفَّانُ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا أَتَى عُمَرَ فَقَالَ امْرَأَةٌ جَاءَتْ تُبَايِعُهُ فَأَدْخَلْتُهَا الدَّوْلَجَ فَأَصَبْتُ مِنْهَا مَا دُونَ الْجِمَاعِ فَقَالَ وَيْحَكَ لَعَلَّهَا مُغِيبٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ أَجَلْ قَالَ فَأْتِ أَبَا بَكْرٍ فَاسْأَلْهُ قَالَ فَأَتَاهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ لَعَلَّهَا مُغِيبٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ مِثْلَ قَوْلِ عُمَرَ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ قَالَ فَلَعَلَّهَا مُغِيبٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَنَزَلَ الْقُرْآنُ {وَأَقِمْ الصَّلَاةَ طَرَفَيْ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنْ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِي خَاصَّةً أَمْ لِلنَّاسِ عَامَّةً فَضَرَبَ عُمَرُ صَدْرَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ لَا وَلَا نَعْمَةَ عَيْنٍ بَلْ لِلنَّاسِ عَامَّةً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدَقَ عُمَرُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Umarning oldiga kelib: «Bir ayol savdo qilgani keldi, men uni omborxonaga kiritdim va undan jimoʼdan boshqa (narsani) oldim», dedi. U: «Voy senga! Balki u Alloh yoʻlida (eri) gʻoyib boʻlgan ayoldir?» dedi. U kishi: «Ha», dedi. U: «Abu Bakrning oldiga borib, undan soʻra», dedi. (Rovi) dedi: U (Abu Bakrning) oldiga borib, undan soʻradi. U ham: «Balki u Alloh yoʻlida (eri) gʻoyib boʻlgan ayoldir», deb Umarning soʻzi kabi (soʻz) aytdi. Soʻng u Nabiy ﷺning oldilariga kelib, u zotga ham shunday dedi. U zot: «Balki u Alloh yoʻlida (eri) gʻoyib boʻlgan ayoldir», dedilar. Shunda Qurʼon nozil boʻldi: {Kunduzning ikki tarafida va kechaning (kunduzga) yaqin soatlarida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi} — oyat oxirigacha. U kishi: «Ey Rasululloh, bu menga xosmi yoki umuman odamlarga tegishlimi?» dedi. Shunda Umar uning koʻksiga qoʻli bilan urib: «Yoʻq, koʻzing quvonmasin! Balki umuman odamlarga tegishlidir», dedi. Rasululloh ﷺ: «Umar rost aytdi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Умарнинг олдига келиб: «Бир аёл савдо қилгани келди, мен уни омборхонага киритдим ва ундан жимўдан бошқа (нарсани) олдим», деди. У: «Вой сенга! Балки у Аллоҳ йўлида (эри) ғойиб бўлган аёлдир?» деди. У киши: «Ҳа», деди. У: «Абу Бакрнинг олдига бориб, ундан сўра», деди. (Рови) деди: У (Абу Бакрнинг) олдига бориб, ундан сўради. У ҳам: «Балки у Аллоҳ йўлида (эри) ғойиб бўлган аёлдир», деб Умарнинг сўзи каби (сўз) айтди. Сўнг у Набий ﷺнинг олдиларига келиб, у зотга ҳам шундай деди. У зот: «Балки у Аллоҳ йўлида (эри) ғойиб бўлган аёлдир», дедилар. Шунда Қуръон нозил бўлди: {Кундузнинг икки тарафида ва кечанинг (кундузга) яқин соатларида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади} — оят охиригача. У киши: «Эй Расулуллоҳ, бу менга хосми ёки умуман одамларга тегишлими?» деди. Шунда Умар унинг кўксига қўли билан уриб: «Йўқ, кўзинг қувонмасин! Балки умуман одамларга тегишлидир», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Умар рост айтди», дедилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرَدِيفُهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَسَقَيْنَاهُ مِنْ هَذَا الشَّرَابِ فَقَالَ أَحْسَنْتُمْ هَكَذَا فَاصْنَعُوا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ keldilar, orqalarida Usoma ibn Zayd bor edi. Biz u zotga mana shu ichimlikdan ichirdik. U zot: «Yaxshi qildingiz, shunday qilaveringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ келдилар, орқаларида Усома ибн Зайд бор эди. Биз у зотга мана шу ичимликдан ичирдик. У зот: «Яхши қилдингиз, шундай қилаверинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ شُجَاعٍ قَالَ مَا أَحْفَظُهُ إِلَّا سَالِمٌ الْأَفْطَسُ الْجَزَرِيُّ ابْنُ عَجْلَانَ حَدَّثَنِي عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الشِّفَاءُ فِي ثَلَاثَةٍ شَرْبَةِ عَسَلٍ وَشَرْطَةِ مِحْجَمٍ وَكَيَّةِ نَارٍ وَأَنْهَى أُمَّتِي عَنْ الْكَيِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Shifo uch narsada: asal sharbatida, hijoma tigʻining tilishida va olov bilan dogʻlashda. Lekin men ummatimni dogʻlashdan qaytaraman», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Шифо уч нарсада: асал шарбатида, ҳижома тиғининг тилишида ва олов билан доғлашда. Лекин мен умматимни доғлашдан қайтараман», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَيَعْقُوبُ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ وَكَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدِلُونَ قَالَ يَعْقُوبُ أَشْعَارَهُمْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّ وَيُعْجِبُهُ مُوَافَقَةُ أَهْلِ الْكِتَابِ قَالَ يَعْقُوبُ فِي بَعْضِ مَا لَمْ يُؤْمَرْ قَالَ إِسْحَاقُ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ فَسَدَلَ نَاصِيَتَهُ ثُمَّ فَرَقَ بَعْدُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mushriklar boshlarining (sochlarini ikki tomonga) ajratar, ahli kitob esa (sochlarini peshonalariga) tushirib qoʻyar edilar. Rasululloh ﷺ oʻzlariga buyurilmagan narsalarda ahli kitobga muvofiq kelishni yaxshi koʻrar va bu u zotga yoqar edi. Shu sabab u zot peshona sochlarini tushirib qoʻydilar, soʻng keyinroq (ikki tomonga) ajratdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мушриклар бошларининг (сочларини икки томонга) ажратар, аҳли китоб эса (сочларини пешоналарига) тушириб қўяр эдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўзларига буюрилмаган нарсаларда аҳли китобга мувофиқ келишни яхши кўрар ва бу у зотга ёқар эди. Шу сабаб у зот пешона сочларини тушириб қўйдилар, сўнг кейинроқ (икки томонга) ажратдилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاعْتَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعًا عُمْرَةً مِنْ الْحُدَيْبِيَةِ وَعُمْرَةَ الْقَضَاءِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ مِنْ قَابِلٍ وَعُمْرَةَ الثَّالِثَةِ مِنْ الْجِعِرَّانَةِ وَالرَّابِعَةَ الَّتِي مَعَ حَجَّتِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ toʻrt marta umra qildilar: Hudaybiya umrasi, keyingi yili Zulqaʼdada qazo umrasi, Jiʼronadan uchinchi umra va haji bilan birgalikdagi toʻrtinchi umra.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тўрт марта умра қилдилар: Ҳудайбия умраси, кейинги йили Зулқаъдада қазо умраси, Жиъронадан учинчи умра ва ҳажи билан биргаликдаги тўртинчи умра.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْعَبَّاسِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْزَلَ {وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمْ الْكَافِرُونَ} وَ {أُولَئِكَ هُمْ الظَّالِمُونَ} وَ {أُولَئِكَ هُمْ الْفَاسِقُونَ} قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ فِي الطَّائِفَتَيْنِ مِنْ الْيَهُودِ وَكَانَتْ إِحْدَاهُمَا قَدْ قَهَرَتْ الْأُخْرَى فِي الْجَاهِلِيَّةِ حَتَّى ارْتَضَوْا أَوْ اصْطَلَحُوا عَلَى أَنَّ كُلَّ قَتِيلٍ قَتَلَهُ الْعَزِيزَةُ مِنْ الذَّلِيلَةِ فَدِيَتُهُ خَمْسُونَ وَسْقًا وَكُلَّ قَتِيلٍ قَتَلَهُ الذَّلِيلَةُ مِنْ الْعَزِيزَةِ فَدِيَتُهُ مِائَةُ وَسْقٍ فَكَانُوا عَلَى ذَلِكَ حَتَّى قَدِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ فَذَلَّتْ الطَّائِفَتَانِ كِلْتَاهُمَا لِمَقْدَمِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَيَوْمَئِذٍ لَمْ يَظْهَرْ وَلَمْ يُوطِئْهُمَا عَلَيْهِ وَهُوَ فِي الصُّلْحِ فَقَتَلَتْ الذَّلِيلَةُ مِنْ الْعَزِيزَةِ قَتِيلًا فَأَرْسَلَتْ الْعَزِيزَةُ إِلَى الذَّلِيلَةِ أَنْ ابْعَثُوا إِلَيْنَا بِمِائَةِ وَسْقٍ فَقَالَتْ الذَّلِيلَةُ وَهَلْ كَانَ هَذَا فِي حَيَّيْنِ قَطُّ دِينُهُمَا وَاحِدٌ وَنَسَبُهُمَا وَاحِدٌ وَبَلَدُهُمَا وَاحِدٌ دِيَةُ بَعْضِهِمْ نِصْفُ دِيَةِ بَعْضٍ إِنَّا إِنَّمَا أَعْطَيْنَاكُمْ هَذَا ضَيْمًا مِنْكُمْ لَنَا وَفَرَقًا مِنْكُمْ فَأَمَّا إِذْ قَدِمَ مُحَمَّدٌ فَلَا نُعْطِيكُمْ ذَلِكَ فَكَادَتْ الْحَرْبُ تَهِيجُ بَيْنَهُمَا ثُمَّ ارْتَضَوْا عَلَى أَنْ يَجْعَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Alloh azza va jalla {Kim Alloh nozil qilgan narsa bilan hukm qilmasa — ana oʻshalar kofirlardir} va {ana oʻshalar zolimlardir} va {ana oʻshalar fosiqlardir} (oyatlarini) nozil qildi. Ibn Abbos dedi: Alloh bu (oyatlar)ni yahudiylarning ikki toifasi haqida nozil qildi. Ulardan biri johiliyatda ikkinchisini yengib olgan va ular shunga rozi boʻlishgan yoki kelishishgan edilar: aziz (gʻolib) toifa zalil (magʻlub) toifadan bir kishini oʻldirsa, uning diyati ellik vasq; zalil toifa aziz toifadan bir kishini oʻldirsa, uning diyati yuz vasq boʻlsin. Ular shu holda edilar, toki Nabiy ﷺ Madinaga keldilar. Shunda Rasululloh ﷺning kelishlari bilan ikkala toifa ham zalil boʻldi. U kunda u zot hali ustun kelmagan va ularni bunga boʻysundirmagan, balki sulh holida edilar. Soʻng zalil (toifa) aziz (toifa)dan bir kishini oʻldirdi. Aziz (toifa) zalilga: «Bizga yuz vasq yuboringlar», deb odam yubordi. Zalil (toifa): «Dini bir, nasabi bir va yurti bir boʻlgan ikki qabilada birlarining diyati boshqalarining diyatining yarmi boʻlishi hech qachon boʻlganmi? Biz sizlarga buni faqat sizlarning bizga zulmingiz va sizlardan qoʻrqqanimiz uchun berar edik. Endi Muhammad kelgan ekan, sizlarga buni bermaymiz», dedilar. Shu sabab ular oʻrtasida urush chiqishiga sal qoldi. Soʻng ular Rasululloh ﷺni (hakam) qilishga rozi boʻlishdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ азза ва жалла {Ким Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм қилмаса — ана ўшалар кофирлардир} ва {ана ўшалар золимлардир} ва {ана ўшалар фосиқлардир} (оятларини) нозил қилди. Ибн Аббос деди: Аллоҳ бу (оятлар)ни яҳудийларнинг икки тоифаси ҳақида нозил қилди. Улардан бири жоҳилиятда иккинчисини енгиб олган ва улар шунга рози бўлишган ёки келишишган эдилар: азиз (ғолиб) тоифа залил (мағлуб) тоифадан бир кишини ўлдирса, унинг дияти эллик васқ; залил тоифа азиз тоифадан бир кишини ўлдирса, унинг дияти юз васқ бўлсин. Улар шу ҳолда эдилар, токи Набий ﷺ Мадинага келдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг келишлари билан иккала тоифа ҳам залил бўлди. У кунда у зот ҳали устун келмаган ва уларни бунга бўйсундирмаган, балки сулҳ ҳолида эдилар. Сўнг залил (тоифа) азиз (тоифа)дан бир кишини ўлдирди. Азиз (тоифа) залилга: «Бизга юз васқ юборинглар», деб одам юборди. Залил (тоифа): «Дини бир, насаби бир ва юрти бир бўлган икки қабилада бирларининг дияти бошқаларининг диятининг ярми бўлиши ҳеч қачон бўлганми? Биз сизларга буни фақат сизларнинг бизга зулмингиз ва сизлардан қўрққанимиз учун берар эдик. Энди Муҳаммад келган экан, сизларга буни бермаймиз», дедилар. Шу сабаб улар ўртасида уруш чиқишига сал қолди. Сўнг улар Расулуллоҳ ﷺни (ҳакам) қилишга рози бўлишди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ يَسْتَمِعْ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ صُبَّ فِي أُذُنِهِ الْآنُكُ وَمَنْ تَحَلَّمَ عُذِّبَ حَتَّى يَعْقِدَ شَعِيرَةً وَلَيْسَ بِعَاقِدٍ وَمَنْ صَوَّرَ صُورَةً كُلِّفَ أَنْ يَنْفُخَ فِيهَا وَلَيْسَ بِنَافِخٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror qavmning gap-soʻziga, ular buni yoqtirmagan holda quloq solsa, qulogʻiga eritilgan qoʻrgʻoshin quyiladi. Kim koʻrmagan tushni koʻrdim deb daʼvo qilsa, arpa doniga tugun bogʻlaguncha azoblanadi, holbuki u bogʻlay olmaydi. Kim biror surat yasasa, unga jon puflash taklif qilinadi, holbuki u puflay olmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор қавмнинг гап-сўзига, улар буни ёқтирмаган ҳолда қулоқ солса, қулоғига эритилган қўрғошин қуйилади. Ким кўрмаган тушни кўрдим деб даъво қилса, арпа донига тугун боғлагунча азобланади, ҳолбуки у боғлай олмайди. Ким бирор сурат ясаса, унга жон пуфлаш таклиф қилинади, ҳолбуки у пуфлай олмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرِو بْنِ غَلَابٍ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَعْرَجِ قَالَكُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِ السِّقَايَةِ وَهُوَ مُتَوَسِّدٌ بُرْدًا لَهُ قَالَ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبَّاسٍ أَخْبِرْنِي عَنْ عَاشُورَاءَ قَالَ عَنْ أَيِّ بَالِهِ قَالَ قُلْتُ عَنْ صِيَامِهِ قَالَ إِذَا أَنْتَ أَهْلَلْتَ الْمُحَرَّمَ فَاعْدُدْ تِسْعًا ثُمَّ أَصْبِحْ يَوْمَ التَّاسِعِ صَائِمًا قُلْتُ كَذَا كَانَ يَصُومُهُ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ
Hakam ibn Abdulloh al-Aʼraj aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzurida siqoya uyida edim; u oʻz burdasini yostiq qilib yotgan edi. Men: «Ey Abul-Abbos, menga Oshuro haqida xabar bering», dedim. U: «Uning nimasi haqida?» dedi. Men: «Uning roʻzasi haqida», dedim. U: «Muharram (hilolini) koʻrsang, toʻqqiztasini sanagin, soʻng toʻqqizinchi kuni roʻzador holda tongni qarshi olgin», dedi. Men: «Muhammad ﷺ uni shunday tutarmidilar?» dedim. U: «Ha», dedi.Ҳакам ибн Абдуллоҳ ал-Аъраж айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида сиқоя уйида эдим; у ўз бурдасини ёстиқ қилиб ётган эди. Мен: «Эй Абул-Аббос, менга Ошуро ҳақида хабар беринг», дедим. У: «Унинг нимаси ҳақида?» деди. Мен: «Унинг рўзаси ҳақида», дедим. У: «Муҳаррам (ҳилолини) кўрсанг, тўққизтасини санагин, сўнг тўққизинчи куни рўзадор ҳолда тонгни қарши олгин», деди. Мен: «Муҳаммад ﷺ уни шундай тутармидилар?» дедим. У: «Ҳа», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْتِي هَذَا الْحَجَرُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَهُ عَيْنَانِ يُبْصِرُ بِهِمَا وَلِسَانٌ يَنْطِقُ بِهِ يَشْهَدُ لِمَنْ اسْتَلَمَهُ بِحَقٍّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bu tosh qiyomat kuni keladi; uning koʻradigan ikki koʻzi va gapiradigan tili boʻladi; u oʻzini haq bilan istilom qilgan kishiga guvohlik beradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бу тош қиёмат куни келади; унинг кўрадиган икки кўзи ва гапирадиган тили бўлади; у ўзини ҳақ билан истилом қилган кишига гувоҳлик беради», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ قَالَ قَالَ دَاوُدُ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ نَاسٌ مِنْ الْأَسْرَى يَوْمَ بَدْرٍ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ فِدَاءٌ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِدَاءَهُمْ أَنْ يُعَلِّمُوا أَوْلَادَ الْأَنْصَارِ الْكِتَابَةَ قَالَ فَجَاءَ يَوْمًا غُلَامٌ يَبْكِي إِلَى أَبِيهِ فَقَالَ مَا شَأْنُكَ قَالَ ضَرَبَنِي مُعَلِّمِي قَالَ الْخَبِيثُ يَطْلُبُ بِذَحْلِ بَدْرٍ وَاللَّهِ لَا تَأْتِيهِ أَبَدًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Badr kuni asirlardan baʼzilarining fidyasi yoʻq edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularning fidyasini ansorlarning bolalariga yozishni oʻrgatish qilib belgiladilar. (Rovi) dedi: Bir kuni bir bola yigʻlab otasining oldiga keldi. U: «Senga nima boʻldi?» dedi. Bola: «Muallimim meni urdi», dedi. U: «Xabis Badr oʻchini olmoqchi! Vallohi, endi hech qachon uning oldiga bormaysan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бадр куни асирлардан баъзиларининг фидяси йўқ эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларнинг фидясини ансорларнинг болаларига ёзишни ўргатиш қилиб белгиладилар. (Рови) деди: Бир куни бир бола йиғлаб отасининг олдига келди. У: «Сенга нима бўлди?» деди. Бола: «Муаллимим мени урди», деди. У: «Хабис Бадр ўчини олмоқчи! Валлоҳи, энди ҳеч қачон унинг олдига бормайсан», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ أُحُدٍ بِالشُّهَدَاءِ أَنْ يُنْزَعَ عَنْهُمْ الْحَدِيدُ وَالْجُلُودُ وَقَالَ ادْفِنُوهُمْ بِدِمَائِهِمْ وَثِيَابِهِمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ Uhud shahidlaridan temir (qurol-yarogʻ) va terilarni yechib olishni hamda ular qonlari va kiyimlari bilan koʻmilishlarini buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Уҳуд шаҳидларидан темир (қурол-яроғ) ва териларни ечиб олишни ҳамда улар қонлари ва кийимлари билан кўмилишларини буюрдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا مِنْ الْأَنْصَارِ ارْتَدَّ عَنْ الْإِسْلَامِ وَلَحِقَ بِالْمُشْرِكِينَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ فَبَعَثَ بِهَا قَوْمُهُ فَرَجَعَ تَائِبًا فَقَبِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَلِكَ مِنْهُ وَخَلَّى عَنْهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, ansorlardan bir kishi Islomdan qaytib, mushriklarga qoʻshilib ketdi. Shunda Alloh taolo {Iymon keltirganidan keyin kufr keltirgan qavmni Alloh qanday hidoyat qilsin} — oyat oxirigacha (nozil qildi). Qavmi unga buni (yozib) yuborishdi va u tavba qilgan holda qaytdi. Nabiy ﷺ undan buni qabul qildilar va uni qoʻyib yubordilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, ансорлардан бир киши Исломдан қайтиб, мушрикларга қўшилиб кетди. Шунда Аллоҳ таоло {Иймон келтирганидан кейин куфр келтирган қавмни Аллоҳ қандай ҳидоят қилсин} — оят охиригача (нозил қилди). Қавми унга буни (ёзиб) юборишди ва у тавба қилган ҳолда қайтди. Набий ﷺ ундан буни қабул қилдилар ва уни қўйиб юбордилар.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمْ الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا مِنْ خَيْرِ ثِيَابِكُمْ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ وَإِنَّ مِنْ خَيْرِ أَكْحَالِكُمُ الْإِثْمِدَ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعَرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kiyimlaringizdan oq (rangini) kiyinglar, chunki u kiyimlaringizning eng yaxshisidir va oʻliklaringizni ham unda kafanlanglar. Surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir: u koʻzni tiniqlashtiradi va kipriklarni oʻstiradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кийимларингиздан оқ (рангини) кийинглар, чунки у кийимларингизнинг энг яхшисидир ва ўликларингизни ҳам унда кафанланглар. Сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир: у кўзни тиниқлаштиради ва киприкларни ўстиради».
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ كِلَاهُمَا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةَ أَشْوَاطٍ بِالْبَيْتِ إِذَا انْتَهَى إِلَى الرُّكْنِ الْيَمَانِي وَمَشَى حَتَّى يَأْتِيَ الْحَجَرَ ثُمَّ يَرْمُلُ وَمَشَى أَرْبَعَةَ أَطْوَافٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَكَانَتْ سُنَّةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Baytni uch shavt ramal qilib (yelkalarini qimirlatib, tez yurib) aylandilar; Ruknul-yamoniyga yetganlarida yurar, Hajar (asvad)ga kelguncha (shunday borar), soʻng yana ramal qilar edilar; toʻrt shavtni esa (oddiy) yurib (bajardilar). (Rovi) dedi: Ibn Abbos: «Bu sunnat edi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Байтни уч шавт рамал қилиб (елкаларини қимирлатиб, тез юриб) айландилар; Рукнул-ямонийга етганларида юрар, Ҳажар (асвад)га келгунча (шундай борар), сўнг яна рамал қилар эдилар; тўрт шавтни эса (оддий) юриб (бажардилар). (Рови) деди: Ибн Аббос: «Бу суннат эди», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا الْحَذَّاءُ عَنْ بَرَكَةَ أَبِي الْوَلِيدِ أَخْبَرَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَاعِدًا فِي الْمَسْجِدِ مُسْتَقْبِلًا الْحُجَرَ قَالَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ فَضَحِكَ ثُمَّ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمْ الشُّحُومُ فَبَاعُوهَا وَأَكَلُوا أَثْمَانَهَا وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا حَرَّمَ عَلَى قَوْمٍ أَكْلَ شَيْءٍ حَرَّمَ عَلَيْهِمْ ثَمَنَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjidda hujralarga yuzlangan holda oʻtirgan edilar. (Rovi) dedi: U zot osmonga qaradilar-da, kulib qoʻydilar, soʻng: «Alloh yahudiylarni laʼnatlasin! Ularga yogʻlar harom qilindi, shunda ular uni sotdilar va uning pullarini yedilar. Albatta, Alloh azza va jalla bir qavmga biror narsani yeyishni harom qilsa, ularga uning bahosini ham harom qiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда ҳужраларга юзланган ҳолда ўтирган эдилар. (Рови) деди: У зот осмонга қарадилар-да, кулиб қўйдилар, сўнг: «Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин! Уларга ёғлар ҳаром қилинди, шунда улар уни сотдилар ва унинг пулларини едилар. Албатта, Аллоҳ азза ва жалла бир қавмга бирор нарсани ейишни ҳаром қилса, уларга унинг баҳосини ҳам ҳаром қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُعَلَّى الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ الْعُرَنِيُّ قَالَذُكِرَ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ يَقْطَعُ الصَّلَاةَ الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ قَالَ بِئْسَمَا عَدَلْتُمْ بِامْرَأَةٍ مُسْلِمَةٍ كَلْبًا وَحِمَارًا لَقَدْ رَأَيْتُنِي أَقْبَلْتُ عَلَى حِمَارٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ حَتَّى إِذَا كُنْتُ قَرِيبًا مِنْهُ مُسْتَقْبِلَهُ نَزَلْتُ عَنْهُ وَخَلَّيْتُ عَنْهُ وَدَخَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاتِهِ فَمَا أَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ وَلَا نَهَانِي عَمَّا صَنَعْتُ وَلَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَجَاءَتْ وَلِيدَةٌ تَخَلَّلُ الصُّفُوفَ حَتَّى عَاذَتْ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا أَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ وَلَا نَهَاهَا عَمَّا صَنَعَتْ وَلَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي مَسْجِدٍ فَخَرَجَ جَدْيٌ مِنْ بَعْضِ حُجُرَاتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَهَبَ يَجْتَازُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَمَنَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَفَلَا تَقُولُونَ الْجَدْيُ يَقْطَعُ الصَّلَاةَ
Hasan al-Uraniy aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzurida: «Namozni it, eshak va ayol kesadi», deb zikr qilindi. U dedi: «Musulmon ayolni it va eshakka tenglashtirib, nima yomon ish qildingiz! Men eshak minib kelganimni koʻrganman; Rasululloh ﷺ odamlarga namoz oʻqitayotgan edilar. U zotga yaqin va roʻparalarida boʻlganimda undan tushdim, uni qoʻyib yubordim va Rasululloh ﷺ bilan birga namozga kirdim. Rasululloh ﷺ namozlarini qayta oʻqimadilar va meni qilgan ishimdan qaytarmadilar. Yana Rasululloh ﷺ odamlarga namoz oʻqitayotgan edilar, bir choʻri kelib, saflar orasidan oʻtib, Rasululloh ﷺga panoh tortdi. Rasululloh ﷺ namozlarini qayta oʻqimadilar va uni qilgan ishidan qaytarmadilar. Yana Rasululloh ﷺ masjidda namoz oʻqiyotgan edilar; Nabiy ﷺning hujralaridan biridan bir uloqcha chiqib, u zotning oldilaridan oʻtmoqchi boʻldi, Rasululloh ﷺ uni toʻsdilar». Ibn Abbos: «Unda nega: ‹Uloqcha namozni kesadi›, demaysizlar?» dedi.Ҳасан ал-Ураний айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурида: «Намозни ит, эшак ва аёл кесади», деб зикр қилинди. У деди: «Мусулмон аёлни ит ва эшакка тенглаштириб, нима ёмон иш қилдингиз! Мен эшак миниб келганимни кўрганман; Расулуллоҳ ﷺ одамларга намоз ўқитаётган эдилар. У зотга яқин ва рўпараларида бўлганимда ундан тушдим, уни қўйиб юбордим ва Расулуллоҳ ﷺ билан бирга намозга кирдим. Расулуллоҳ ﷺ намозларини қайта ўқимадилар ва мени қилган ишимдан қайтармадилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ одамларга намоз ўқитаётган эдилар, бир чўри келиб, сафлар орасидан ўтиб, Расулуллоҳ ﷺга паноҳ тортди. Расулуллоҳ ﷺ намозларини қайта ўқимадилар ва уни қилган ишидан қайтармадилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ масжидда намоз ўқиётган эдилар; Набий ﷺнинг ҳужраларидан биридан бир улоқча чиқиб, у зотнинг олдиларидан ўтмоқчи бўлди, Расулуллоҳ ﷺ уни тўсдилар». Ибн Аббос: «Унда нега: ‹Улоқча намозни кесади›, демайсизлар?» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَيْمُونٍ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرَّقِّيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ يَعْنِي أَبَا الْمَلِيحِ عَنْ حَبِيبٍ يَعْنِي ابْنَ أَبِي مَرْزُوقٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَنْ قَدِمَ حَاجًّا وَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَقَدْ انْقَضَتْ حَجَّتُهُ وَصَارَتْ عُمْرَةً كَذَلِكَ سُنَّةُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَسُنَّةُ رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «Kim haj (niyati) bilan kelib, Baytni tavof qilsa va Safo bilan Marva orasida (saʼy qilsa), uning haji tugagan va u umraga aylangan boʻladi. Alloh azza va jallaning sunnati ham, Rasulining ﷺ sunnati ham shundaydir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Ким ҳаж (нияти) билан келиб, Байтни тавоф қилса ва Сафо билан Марва орасида (саъй қилса), унинг ҳажи тугаган ва у умрага айланган бўлади. Аллоҳ азза ва жалланинг суннати ҳам, Расулининг ﷺ суннати ҳам шундайдир».
حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ أَخْبَرَنَا سَيْفٌ أَخْبَرَنَا قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ الْمَكِّيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى بِشَاهِدٍ وَيَمِينٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir guvoh va (daʼvogarning) qasami (asosida) hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир гувоҳ ва (даъвогарнинг) қасами (асосида) ҳукм қилдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ يَزِيدَ الرَّقِّيُّ أَبُو يَزِيدَ حَدَّثَنَا فُرَاتٌ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ أَبُو جَهْلٍ لَئِنْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي عِنْدَ الْكَعْبَةِ لَآتِيَنَّهُ حَتَّى أَطَأَ عَلَى عُنُقِهِ قَالَ فَقَالَ لَوْ فَعَلَ لَأَخَذَتْهُ الْمَلَائِكَةُ عِيَانًا وَلَوْ أَنَّ الْيَهُودَ تَمَنَّوْا الْمَوْتَ لَمَاتُوا وَرَأَوْا مَقَاعِدَهُمْ فِي النَّارِ وَلَوْ خَرَجَ الَّذِينَ يُبَاهِلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَرَجَعُوا لَا يَجِدُونَ مَالًا وَلَا أَهْلًاحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ أَبُو جَهْلٍ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Jahl: «Agar Rasululloh ﷺni Kaʼba yonida namoz oʻqiyotgan holda koʻrsam, albatta uning oldiga borib, boʻyniga oyogʻimni qoʻyaman», dedi. Shunda u zot: «Agar shunday qilganida, farishtalar uni koʻz oldida (ochiqdan-ochiq) olar edi. Agar yahudiylar oʻlimni tilaganlarida, albatta oʻlar va doʻzaxdagi joylarini koʻrar edilar. Agar Rasululloh ﷺ bilan mubohala qilmoqchi boʻlganlar chiqqanlarida, na mol va na ahl topgan holda qaytar edilar», dedilar. Boshqa sanad bilan ham Ibn Abbosdan: «Abu Jahl aytdi», deb shu maʼnodagi (hadis) zikr qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Жаҳл: «Агар Расулуллоҳ ﷺни Каъба ёнида намоз ўқиётган ҳолда кўрсам, албатта унинг олдига бориб, бўйнига оёғимни қўяман», деди. Шунда у зот: «Агар шундай қилганида, фаришталар уни кўз олдида (очиқдан-очиқ) олар эди. Агар яҳудийлар ўлимни тилаганларида, албатта ўлар ва дўзахдаги жойларини кўрар эдилар. Агар Расулуллоҳ ﷺ билан мубоҳала қилмоқчи бўлганлар чиққанларида, на мол ва на аҳл топган ҳолда қайтар эдилар», дедилар. Бошқа санад билан ҳам Ибн Аббосдан: «Абу Жаҳл айтди», деб шу маънодаги (ҳадис) зикр қилинган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ بَابٍ أَبُو سَهْلٍ فِي شَوَّالٍ سَنَةَ إِحْدَى وَثَمَانِينَ وَمِائَةٍ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ وَجَعَلَ يَسْتَلِمُ الْحَجَرَ بِمِحْجَنِهِ ثُمَّ أَتَى السِّقَايَةَ بَعْدَمَا فَرَغَ وَبَنُو عَمِّهِ يَنْزِعُونَ مِنْهَا فَقَالَ نَاوِلُونِي فَرُفِعَ لَهُ الدَّلْوُ فَشَرِبَ ثُمَّ قَالَ لَوْلَا أَنَّ النَّاسَ يَتَّخِذُونَهُ نُسُكًا وَيَغْلِبُونَكُمْ عَلَيْهِ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ ثُمَّ خَرَجَ فَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Baytni tavof qildilar va Hajar (asvad)ni tayoqchalari bilan istilom qila boshladilar. (Tavofdan) forigʻ boʻlgach, siqoyaga keldilar — amakivachchalari undan (suv) tortayotgan edilar. U zot: «Menga tutinglar», dedilar. Unga chelak koʻtarildi va u zot (undan) ichdilar. Soʻng: «Agar odamlar buni ibodat deb olib, sizlarni bundan yengib qoʻyishlaridan (qoʻrqmaganimda), albatta sizlar bilan birga (suv) tortgan boʻlardim», dedilar. Soʻng chiqib, Safo bilan Marva orasida (saʼy) qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Байтни тавоф қилдилар ва Ҳажар (асвад)ни таёқчалари билан истилом қила бошладилар. (Тавофдан) фориғ бўлгач, сиқояга келдилар — амакиваччалари ундан (сув) тортаётган эдилар. У зот: «Менга тутинглар», дедилар. Унга челак кўтарилди ва у зот (ундан) ичдилар. Сўнг: «Агар одамлар буни ибодат деб олиб, сизларни бундан енгиб қўйишларидан (қўрқмаганимда), албатта сизлар билан бирга (сув) тортган бўлардим», дедилар. Сўнг чиқиб, Сафо билан Марва орасида (саъй) қилдилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ بَابٍ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ صَائِمًا مُحْرِمًا فَغُشِيَ عَلَيْهِ قَالَ فَلِذَلِكَ كَرِهَ الْحِجَامَةَ لِلصَّائِمِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ roʻzador va ehromda boʻlgan holda hijoma qildirdilar va hushlaridan ketdilar. (Rovi) dedi: Shu sababdan roʻzadorga hijoma qilish makruh sanaldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ва эҳромда бўлган ҳолда ҳижома қилдирдилар ва ҳушларидан кетдилар. (Рови) деди: Шу сабабдан рўзадорга ҳижома қилиш макруҳ саналди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ بَابٍ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الطَّائِفِ مَنْ خَرَجَ إِلَيْنَا مِنْ الْعَبِيدِ فَهُوَ حُرٌّ فَخَرَجَ عَبِيدٌ مِنْ الْعَبِيدِ فِيهِمْ أَبُو بَكْرَةَ فَأَعْتَقَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Toif kuni: «Qullardan kim bizning tomonimizga chiqsa, u ozoddir», dedilar. Shunda qullardan bir nechasi chiqdi, ular orasida Abu Bakra ham bor edi va Rasululloh ﷺ ularni ozod qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Тоиф куни: «Қуллардан ким бизнинг томонимизга чиқса, у озоддир», дедилар. Шунда қуллардан бир нечаси чиқди, улар орасида Абу Бакра ҳам бор эди ва Расулуллоҳ ﷺ уларни озод қилдилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ بَابٍ قَالَ ثَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَقَتَلَ الْمُسْلِمُونَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ رَجُلًا مِنْ الْمُشْرِكِينَ فَأَعْطَوْا بِجِيفَتِهِ مَالًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ادْفَعُوا إِلَيْهِمْ جِيفَتَهُمْ فَإِنَّهُ خَبِيثُ الْجِيفَةِ خَبِيثُ الدِّيَةِ فَلَمْ يَقْبَلْ مِنْهُمْ شَيْئًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Xandaq kuni mushriklardan bir kishini oʻldirdilar. Shunda (mushriklar) uning jasadi evaziga mol berdilar. Rasululloh ﷺ: «Jasadlarini ularga bering, chunki uning jasadi ham xabis, diyati ham xabisdir», dedilar va ulardan hech narsa qabul qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Хандақ куни мушриклардан бир кишини ўлдирдилар. Шунда (мушриклар) унинг жасади эвазига мол бердилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Жасадларини уларга беринг, чунки унинг жасади ҳам хабис, дияти ҳам хабисдир», дедилар ва улардан ҳеч нарса қабул қилмадилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ بَابٍ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَمَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْجِمَارَ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ أَوْ بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jamarotlarga quyosh zavolga kelganda yoki quyosh zavolga kelganidan keyin tosh otdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жамаротларга қуёш заволга келганда ёки қуёш заволга келганидан кейин тош отдилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ بَابٍ عَنِ الْحَجَّاجِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَإِنَّ أَهْلَ بَدْرٍ كَانُوا ثَلَاثَ مِائَةٍ وَثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا وَكَانَ الْمُهَاجِرُونَ سِتَّةً وَسَبْعِينَ وَكَانَ هَزِيمَةُ أَهْلِ بَدْرٍ لِسَبْعَ عَشْرَةَ مَضَيْنَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Badr ahli uch yuz oʻn uch kishi edi, muhojirlar esa yetmish olti kishi edi. Badr ahlining magʻlubiyati ramazon oyining oʻn yetti kuni oʻtgan juma kunida boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бадр аҳли уч юз ўн уч киши эди, муҳожирлар эса етмиш олти киши эди. Бадр аҳлининг мағлубияти рамазон ойининг ўн етти куни ўтган жума кунида бўлди.
قَالَ عَبْد اللَّهِ وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّمْلِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْمَحْ يُسْمَحْ لَكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kechirimli boʻl, senga ham kechirimli boʻlinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кечиримли бўл, сенга ҳам кечиримли бўлинади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِ أَبِي بِخَطِّ يَدِهِ حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّمْلِيُّ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ يَعْنِي ابْنَ مُسْلِمٍ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مُصْعَبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَكْثَرَ مِنْ الِاسْتِغْفَارِ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجًا وَمِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجًا وَرَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim istigʻforni koʻpaytirsa, Alloh unga har bir gʻamdan xalos boʻlish, har bir tanglikdan chiqish yoʻlini beradi va uni oʻzi oʻylamagan tomondan rizqlantiradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким истиғфорни кўпайтирса, Аллоҳ унга ҳар бир ғамдан халос бўлиш, ҳар бир тангликдан чиқиш йўлини беради ва уни ўзи ўйламаган томондан ризқлантиради», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ أَخْبَرَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ أَخْبَرَنَا قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ قَالَكَتَبَ نَجْدَةُ بْنُ عَامِرٍ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ أَشْيَاءَ فَشَهِدْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ حِينَ قَرَأَ كِتَابَهُ وَحِينَ كَتَبَ جَوَابَهُ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَاللَّهِ لَوْلَا أَنْ أَرُدَّهُ عَنْ شَرٍّ يَقَعُ فِيهِ مَا كَتَبْتُ إِلَيْهِ وَلَا نَعْمَةَ عَيْنٍ قَالَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ إِنَّكَ سَأَلْتَنِي عَنْ سَهْمِ ذَوِي الْقُرْبَى الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَنْ هُمْ وَإِنَّا كُنَّا نُرَى قَرَابَةَ رَسُولِ اللَّهِ هُمْ فَأَبَى ذَلِكَ عَلَيْنَا قَوْمُنَا وَسَأَلَهُ عَنْ الْيَتِيمِ مَتَى يَنْقَضِي يُتْمُهُ وَإِنَّهُ إِذَا بَلَغَ النِّكَاحَ وَأُونِسَ مِنْهُ رُشْدٌ دُفِعَ إِلَيْهِ مَالُهُ وَقَدْ انْقَضَى يُتْمُهُ وَسَأَلَهُ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْتُلُ مِنْ صِبْيَانِ الْمُشْرِكِينَ أَحَدًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَقْتُلْ مِنْهُمْ أَحَدًا وَأَنْتَ فَلَا تَقْتُلْ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تَعْلَمُ مَا عَلِمَ الْخَضِرُ مِنْ الْغُلَامِ الَّذِي قَتَلَهُ وَسَأَلَهُ عَنْ الْمَرْأَةِ وَالْعَبْدِ هَلْ كَانَ لَهُمَا سَهْمٌ مَعْلُومٌ إِذَا حَضَرُوا الْبَأْسَ وَإِنَّهُ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ سَهْمٌ مَعْلُومٌ إِلَّا أَنْ يُحْذَيَا مِنْ غَنَائِمِ الْمُسْلِمِينَ
Yazid ibn Hurmuz aytdi: Najda ibn Omir Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga baʼzi narsalarni soʻrab xat yozdi. Men Ibn Abbos uning xatini oʻqiganda va javobini yozganda huzurida guvoh boʻldim. Ibn Abbos: «Vallohi, agar uni oʻzi tushib qoladigan bir yomonlikdan qaytarmaganimda, unga yozmas edim, koʻzi ham quvonmas edi», dedi. Soʻng unga shunday deb yozdi: «Sen mendan Alloh azza va jalla zikr etgan zul-qurbo (Paygʻambar yaqinlari) ulushi haqida, ular kim ekani toʻgʻrisida soʻrabsan. Biz Rasulullohning qarindoshlari oʻzimizmiz deb hisoblar edik, lekin qavmimiz buni bizga (tan olishni) inkor etdi». Yana undan yetimning yetimligi qachon tugashini soʻradi. (U yozdi:) «U nikoh (yoshi)ga yetib, undan oqillik koʻrinsa, moli oʻziga topshiriladi va yetimligi tugagan boʻladi». Yana undan Rasululloh ﷺ mushriklarning bolalaridan birortasini oʻldirarmidilar, deb soʻradi. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ ulardan birortasini oʻldirmaganlar; sen ham oʻldirma — Xizr oʻzi oʻldirgan bola haqida bilgan narsani sen ham bilsanggina (boshqa gap)», dedi. Yana undan ayol va qul jangda hozir boʻlsalar, ular uchun maʼlum ulush bormi, deb soʻradi. (U yozdi:) «Ular uchun maʼlum ulush yoʻq, faqat musulmonlarning gʻanimatlaridan ularga (bir oz) berilishi mumkin».Язид ибн Ҳурмуз айтди: Нажда ибн Омир Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га баъзи нарсаларни сўраб хат ёзди. Мен Ибн Аббос унинг хатини ўқиганда ва жавобини ёзганда ҳузурида гувоҳ бўлдим. Ибн Аббос: «Валлоҳи, агар уни ўзи тушиб қоладиган бир ёмонликдан қайтармаганимда, унга ёзмас эдим, кўзи ҳам қувонмас эди», деди. Сўнг унга шундай деб ёзди: «Сен мендан Аллоҳ азза ва жалла зикр этган зул-қурбо (Пайғамбар яқинлари) улуши ҳақида, улар ким экани тўғрисида сўрабсан. Биз Расулуллоҳнинг қариндошлари ўзимизмиз деб ҳисоблар эдик, лекин қавмимиз буни бизга (тан олишни) инкор этди». Яна ундан етимнинг етимлиги қачон тугашини сўради. (У ёзди:) «У никоҳ (ёши)га етиб, ундан оқиллик кўринса, моли ўзига топширилади ва етимлиги тугаган бўлади». Яна ундан Расулуллоҳ ﷺ мушрикларнинг болаларидан бирортасини ўлдирармидилар, деб сўради. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ улардан бирортасини ўлдирмаганлар; сен ҳам ўлдирма — Хизр ўзи ўлдирган бола ҳақида билган нарсани сен ҳам билсанггина (бошқа гап)», деди. Яна ундан аёл ва қул жангда ҳозир бўлсалар, улар учун маълум улуш борми, деб сўради. (У ёзди:) «Улар учун маълум улуш йўқ, фақат мусулмонларнинг ғаниматларидан уларга (бир оз) берилиши мумкин».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ أَخْبَرَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَخْطُبُ إِلَى جِذْعٍ قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَ الْمِنْبَرَ فَلَمَّا اتَّخَذَ الْمِنْبَرَ وَتَحَوَّلَ إِلَيْهِ حَنَّ عَلَيْهِ فَأَتَاهُ فَاحْتَضَنَهُ فَسَكَنَ قَالَ وَلَوْ لَمْ أَحْتَضِنْهُ لَحَنَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ minbar tutishlaridan oldin bir xurmo tanasiga (suyanib) xutba qilar edilar. Minbar tutgach, unga oʻtdilar va (tana) nola qildi. U zot uning oldiga borib, uni bagʻirlariga bosdilar, shunda u tinchidi. U zot: «Agar men uni bagʻrimga bosmaganimda, u qiyomat kunigacha nola qilar edi», dedilar. Boshqa sanad bilan Anasdan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ минбар тутишларидан олдин бир хурмо танасига (суяниб) хутба қилар эдилар. Минбар тутгач, унга ўтдилар ва (тана) нола қилди. У зот унинг олдига бориб, уни бағирларига босдилар, шунда у тинчиди. У зот: «Агар мен уни бағримга босмаганимда, у қиёмат кунигача нола қилар эди», дедилар. Бошқа санад билан Анасдан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ سَالِمٍ أَبُو جَهْضَمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَدَخَلْتُ أَنَا وَفِتْيَةٌ مِنْ قُرَيْشٍ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ فَسَأَلُوهُ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ لَا قَالَ فَقَالُوا فَلَعَلَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي نَفْسِهِ قَالَ خَمْشًا هَذِهِ شَرٌّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ عَبْدًا مَأْمُورًا بَلَّغَ مَا أُرْسِلَ بِهِ وَإِنَّهُ لَمْ يَخُصَّنَا دُونَ النَّاسِ إِلَّا بِثَلَاثٍ أَمَرَنَا أَنْ نُسْبِغَ الْوُضُوءَ وَلَا نَأْكُلَ الصَّدَقَةَ وَلَا نُنْزِيَ حِمَارًا عَلَى فَرَسٍ
Abdulloh ibn Ubaydulloh ibn Abbos aytdi: Men va Qurayshdan bir necha yigit Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzuriga kirdik. Ular undan: «Rasululloh ﷺ peshin va asrda qiroat qilarmidilar?» deb soʻrashdi. U: «Yoʻq», dedi. Ular: «Balki u zot ichlarida qiroat qilgandirlar?» deyishdi. U: «Yuzing tirnalsin! Bu (savol) yanada yomonroq. Albatta, Rasululloh ﷺ buyurilgan banda edilar, oʻzlariga (vahiy qilib) yuborilgan narsani yetkazdilar. U zot bizni odamlardan ajratib, faqat uch narsa bilan xoslaganlar: bizga tahoratni komil qilishni, sadaqani yemaslikni va eshakni otga qoʻshmaslikni buyurdilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ ибн Аббос айтди: Мен ва Қурайшдан бир неча йигит Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига кирдик. Улар ундан: «Расулуллоҳ ﷺ пешин ва асрда қироат қилармидилар?» деб сўрашди. У: «Йўқ», деди. Улар: «Балки у зот ичларида қироат қилгандирлар?» дейишди. У: «Юзинг тирналсин! Бу (савол) янада ёмонроқ. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ буюрилган банда эдилар, ўзларига (ваҳий қилиб) юборилган нарсани етказдилар. У зот бизни одамлардан ажратиб, фақат уч нарса билан хослаганлар: бизга таҳоратни комил қилишни, садақани емасликни ва эшакни отга қўшмасликни буюрдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَحَّلَ نَاسًا مِنْ بَنِي هَاشِمٍ بِلَيْلٍ قَالَ شُعْبَةُ أَحْسَبُهُ قَالَ ضَعَفَتَهُمْ وَأَمَرَهُمْ أَنْ لَا يَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ شُعْبَةُ شَكَّ فِي ضَعَفَتَهُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Banu Hoshimdan bir necha kishini kechasi (Muzdalifadan) joʻnatdilar — Shuʼba: «Ularning zaiflarini, degan deb oʻylayman», dedi — va ularga quyosh chiqmaguncha jamraga tosh otmaslikni buyurdilar. Shuʼba «ularning zaiflarini» (degan soʻzda) shubha qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Бану Ҳошимдан бир неча кишини кечаси (Муздалифадан) жўнатдилар — Шуъба: «Уларнинг заифларини, деган деб ўйлайман», деди — ва уларга қуёш чиқмагунча жамрага тош отмасликни буюрдилар. Шуъба «уларнинг заифларини» (деган сўзда) шубҳа қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَوَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلِأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلِأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا وَلِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ قَالَ هُنَّ لَهُمْ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِمْ مِمَّنْ سِوَاهُمْ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ مِنْ حَيْثُ بَدَأَ حَتَّى يَبْلُغَ ذَلِكَ أَهْلَ مَكَّةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahli uchun Zulhulayfani, Shom ahli uchun Juhfani, Najd ahli uchun Qarnni, Yaman ahli uchun Yalamlamni miyqot qilib belgiladilar va: «Bular ular uchun va ularning ahlidan boʻlmagan holda ularga kelgan, haj hamda umra qilishni istagan kishilar uchundir. Kim undan berida boʻlsa, oʻzi yoʻlga chiqqan joyidan ehromga kiradi, hatto Makka ahliga ham shunday joriydir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳли учун Зулҳулайфани, Шом аҳли учун Жуҳфани, Нажд аҳли учун Қарнни, Яман аҳли учун Яламламни мийқот қилиб белгиладилар ва: «Булар улар учун ва уларнинг аҳлидан бўлмаган ҳолда уларга келган, ҳаж ҳамда умра қилишни истаган кишилар учундир. Ким ундан берида бўлса, ўзи йўлга чиққан жойидан эҳромга киради, ҳатто Макка аҳлига ҳам шундай жорийдир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُصِيبُ مِنْ الرُّءُوسِ وَهُوَ صَائِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ roʻzador boʻlgan hollarida ham (qovurilgan) kallalardan yer edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ рўзадор бўлган ҳолларида ҳам (қовурилган) каллалардан ер эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُنْزِلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ أَرْبَعِينَ وَكَانَ بِمَكَّةَ ثَلَاثَ عَشْرَةَ وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرًا فَمَاتَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺga qirq yoshlarida (vahiy) nozil qilindi. U zot Makkada oʻn uch yil, Madinada oʻn yil turdilar va oltmish uch yoshlarida vafot etdilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺга қирқ ёшларида (ваҳий) нозил қилинди. У зот Маккада ўн уч йил, Мадинада ўн йил турдилар ва олтмиш уч ёшларида вафот этдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاحْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتِجَامَةً فِي رَأْسِهِ وَهُوَ مُحْرِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan hollarida boshlaridan bir marta hijoma qildirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолларида бошларидан бир марта ҳижома қилдирдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَا بِشَرَابٍ قَالَ فَأَتَيْتُهُ بِدَلْوٍ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشَرِبَ قَائِمًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ichimlik soʻradilar. (Ibn Abbos) dedi: Men u zotga zamzam suvidan bir chelak keltirdim va u zot tik turgan holda ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ичимлик сўрадилар. (Ибн Аббос) деди: Мен у зотга замзам сувидан бир челак келтирдим ва у зот тик турган ҳолда ичдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ أَتَى خَالَتَهُ مَيْمُونَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ إِلَى سِقَايَةٍ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى قَالَ وَقُمْتُ فَتَوَضَّأْتُ ثُمَّ قُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ قَالَ فَأَخَذَ بِيَدِي فَأَدَارَنِي مِنْ خَلْفِهِ حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u xolasi — Nabiy ﷺning zavjalari Maymunaning oldiga bordi. (U) dedi: Rasululloh ﷺ kechasi turib, suv (idishi) oldiga bordilar va tahorat qildilar, soʻng turib namoz oʻqidilar. Men ham turib tahorat qildim, soʻng u zotning chap tomonlarida turdim. Shunda u zot qoʻlimdan tutib, orqalaridan aylantirdilar va meni oʻng tomonlarida turgʻizdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у холаси — Набий ﷺнинг завжалари Маймунанинг олдига борди. (У) деди: Расулуллоҳ ﷺ кечаси туриб, сув (идиши) олдига бордилар ва таҳорат қилдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар. Мен ҳам туриб таҳорат қилдим, сўнг у зотнинг чап томонларида турдим. Шунда у зот қўлимдан тутиб, орқаларидан айлантирдилар ва мени ўнг томонларида турғиздилар.
حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَدْ حَفِظْتُ السُّنَّةَ كُلَّهَا غَيْرَ أَنِّي لَا أَدْرِي أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ أَمْ لَا وَلَا أَدْرِي كَيْفَ كَانَ يَقْرَأُ هَذَا الْحَرْفَ {وَقَدْ بَلَغْتُ مِنْ الْكِبَرِ عُتِيًّا} أَوْ عُسُيًّا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Men sunnatning barchasini yod olganman; faqat Rasululloh ﷺ peshin va asrda qiroat qilarmidilar yoki yoʻqmi — buni bilmayman; yana u zot mana bu harfni — {Men qariligimning eng soʻnggiga yetdim} (degan soʻzni) ‹utiyya›mi yoki ‹usiyya›mi — qanday oʻqiganlarini bilmayman».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Мен суннатнинг барчасини ёд олганман; фақат Расулуллоҳ ﷺ пешин ва асрда қироат қилармидилар ёки йўқми — буни билмайман; яна у зот мана бу ҳарфни — {Мен қарилигимнинг энг сўнггига етдим} (деган сўзни) ‹утийя›ми ёки ‹усийя›ми — қандай ўқиганларини билмайман».