حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَمْنَعَنَّ أَحَدَكُمْ ـ أَوْ أَحَدًا مِنْكُمْ ـ أَذَانُ بِلاَلٍ مِنْ سَحُورِهِ، فَإِنَّهُ يُؤَذِّنُ ـ أَوْ يُنَادِي ـ بِلَيْلٍ، لِيَرْجِعَ قَائِمَكُمْ وَلِيُنَبِّهَ نَائِمَكُمْ، وَلَيْسَ أَنْ يَقُولَ الْفَجْرُ أَوِ الصُّبْحُ ". وَقَالَ بِأَصَابِعِهِ وَرَفَعَهَا إِلَى فَوْقُ وَطَأْطَأَ إِلَى أَسْفَلُ حَتَّى يَقُولَ هَكَذَا. وَقَالَ زُهَيْرٌ بِسَبَّابَتَيْهِ إِحْدَاهُمَا فَوْقَ الأُخْرَى ثُمَّ مَدَّهَا عَنْ يَمِينِهِ وَشِمَالِهِ.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bilolning azoni sizlarni saharlikdan toʻxtatmasin; chunki u kechasi azon aytadi — sizlardan (tungi) namoz (tahajjud) oʻqiyotgan kishi shoshilsin, uxlab yotgani esa uygʻonsin deb. U (azon) ‹tong yoki sahar boshlandi› degani emas», — dedilar. Soʻng u zot barmoqlariga ishora qilib, ularni (yuqoriga) koʻtarib, soʻng (pastga) tushirdilar — mana shunday. (Ibn Masʼud Paygʻambar ﷺ ning ishorasini taqlid qildi.) Zuhriy ikki koʻrsatkich barmogʻini bir-biriga qoʻyib, soʻng ularni oʻng va chap tomonga yozdi — bu (haqiqiy) tong qanday paydo boʻlishini koʻrsatadi: u ufqda chap va oʻngga yoyiladi. Osmonda (vertikal) koʻtarilib, soʻng pasayadigan (yorugʻlik) esa haqiqiy tong emas.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Билолнинг азони сизларни саҳарликдан тўхтатмасин; чунки у кечаси азон айтади — сизлардан (тунги) намоз (таҳажжуд) ўқиётган киши шошилсин, ухлаб ётгани эса уйғонсин деб. У (азон) ‹тонг ёки саҳар бошланди› дегани эмас», — дедилар. Сўнг у зот бармоқларига ишора қилиб, уларни (юқорига) кўтариб, сўнг (пастга) туширдилар — мана шундай. (Ибн Масъуд Пайғамбар ﷺ нинг ишорасини тақлид қилди.) Зуҳрий икки кўрсаткич бармоғини бир-бирига қўйиб, сўнг уларни ўнг ва чап томонга ёзди — бу (ҳақиқий) тонг қандай пайдо бўлишини кўрсатади: у уфқда чап ва ўнгга ёйилади. Осмонда (вертикал) кўтарилиб, сўнг пасаядиган (ёруғлик) эса ҳақиқий тонг эмас.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الأَسْوَدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم النَّجْمَ بِمَكَّةَ فَسَجَدَ فِيهَا، وَسَجَدَ مَنْ مَعَهُ، غَيْرَ شَيْخٍ أَخَذَ كَفًّا مِنْ حَصًى أَوْ تُرَابٍ فَرَفَعَهُ إِلَى جَبْهَتِهِ وَقَالَ يَكْفِينِي هَذَا. فَرَأَيْتُهُ بَعْدَ ذَلِكَ قُتِلَ كَافِرًا.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkada Najm surasini oʻqidilar va uni oʻqiyotib sajda qildilar; u zot bilan birga boʻlganlar ham shunday qildi — faqat bir chol mustasno: u bir hovuch mayda tosh yoki tuproq olib, uni peshanasiga koʻtarib: «Bu menga kifoya», — dedi. Keyinchalik men uni kofir holda oʻldirilgan koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккада Нажм сурасини ўқидилар ва уни ўқиётиб сажда қилдилар; у зот билан бирга бўлганлар ҳам шундай қилди — фақат бир чол мустасно: у бир ҳовуч майда тош ёки тупроқ олиб, уни пешанасига кўтариб: «Бу менга кифоя», — деди. Кейинчалик мен уни кофир ҳолда ўлдирилган кўрдим.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ سُورَةَ النَّجْمِ فَسَجَدَ بِهَا، فَمَا بَقِيَ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ إِلاَّ سَجَدَ، فَأَخَذَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ كَفًّا مِنْ حَصًى أَوْ تُرَابٍ، فَرَفَعَهُ إِلَى وَجْهِهِ وَقَالَ يَكْفِينِي هَذَا، فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ بَعْدُ قُتِلَ كَافِرًا.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Najm surasini oʻqidilar va uni oʻqiyotib sajda qildilar; barcha odamlar (ham) sajda qildi; odamlar ichidagi bir kishi esa bir hovuch tosh yoki tuproq olib, uni yuziga koʻtarib: «Bu menga kifoya», — dedi. Keyinchalik men uni kofir holda oʻldirilgan koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Нажм сурасини ўқидилар ва уни ўқиётиб сажда қилдилар; барча одамлар (ҳам) сажда қилди; одамлар ичидаги бир киши эса бир ҳовуч тош ёки тупроқ олиб, уни юзига кўтариб: «Бу менга кифоя», — деди. Кейинчалик мен уни кофир ҳолда ўлдирилган кўрдим.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الصَّمَدِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نَقُولُ التَّحِيَّةُ فِي الصَّلاَةِ وَنُسَمِّي، وَيُسَلِّمُ بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ، فَسَمِعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، فَإِنَّكُمْ إِذَا فَعَلْتُمْ ذَلِكَ فَقَدْ سَلَّمْتُمْ عَلَى كُلِّ عَبْدٍ لِلَّهِ صَالِحٍ فِي السَّمَاءِ وَالأَرْضِ ".
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz namozda salomni (aytib), bir-birimizning ismini tilga olib, salom berar edik. Rasululloh ﷺ uni eshitib: «‹At-tahiyyaatu lillaahi vas-salavaatu vat-toyyibaat. Assalaamu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatulloohi va barakaatuh. Assalaamu alaynaa va alaa ibaadillaahis-soolihiyn. Ashhadu allaa ilaaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuuluh (Barcha taʼzimlar, namozlar va pokiza (soʻz va amal)lar Allohga xosdir. Ey Paygʻambar, sizga Allohning salomi, rahmati va barakatlari boʻlsin. Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Men guvohlik beramanki, Allohdan boshqa haq maʼbud yoʻq va guvohlik beramanki, Muhammad — Uning bandasi va Rasuli)›, — denglar. Bas, qachon buni aytsangiz, — xoh osmonda, xoh yerda boʻlsin, — Allohning har bir solih bandasiga salom yetkazgan boʻlasiz», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз намозда саломни (айтиб), бир-биримизнинг исмини тилга олиб, салом берар эдик. Расулуллоҳ ﷺ уни эшитиб: «‹Ат-таҳийяату лиллааҳи вас-салаваату ват-тоййибаат. Ассалааму алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллооҳи ва баракаатуҳ. Ассалааму алайнаа ва алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн. Ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расуулуҳ (Барча таъзимлар, намозлар ва покиза (сўз ва амал)лар Аллоҳга хосдир. Эй Пайғамбар, сизга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракатлари бўлсин. Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Мен гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа ҳақ маъбуд йўқ ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва Расули)›, — денглар. Бас, қачон буни айцангиз, — хоҳ осмонда, хоҳ ерда бўлсин, — Аллоҳнинг ҳар бир солиҳ бандасига салом етказган бўласиз», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَسَلَّطَهُ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ، وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ حِكْمَةً فَهْوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا ".
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Faqat ikki (kishi)da hasad (gʻipta) (joiz): Alloh mol-dunyo bergan va uni toʻgʻri yoʻlda sarflaydigan kishi; hamda Alloh hikmat (yaʼni diniy ilm) bergan va u (shunga) qarab hukm qiladigan hamda uni boshqalarga oʻrgatadigan kishi».Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Фақат икки (киши)да ҳасад (ғипта) (жоиз): Аллоҳ мол-дунё берган ва уни тўғри йўлда сарфлайдиган киши; ҳамда Аллоҳ ҳикмат (яъни диний илм) берган ва у (шунга) қараб ҳукм қиладиган ҳамда уни бошқаларга ўргатадиган киши».
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ، وَمَعَ أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ رَكْعَتَيْنِ وَمَعَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ تَفَرَّقَتْ بِكُمُ الطُّرُقُ، فَيَا لَيْتَ حَظِّي مِنْ أَرْبَعٍ رَكْعَتَانِ مُتَقَبَّلَتَانِ.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan (Minoda) ikki rakat namoz oʻqidim; xuddi shunday — Abu Bakr bilan va Umar bilan ham; soʻng sizlar (Usmon davrida) ixtilof qildingiz (yaʼni toʻrt rakat oʻqidingiz). Koshki men — toʻrt rakatdan ikkisi (Alloh tomonidan) qabul qilinsa edi (deb) baxtli boʻlsam edi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ билан (Минода) икки ракат намоз ўқидим; худди шундай — Абу Бакр билан ва Умар билан ҳам; сўнг сизлар (Усмон даврида) ихтилоф қилдингиз (яъни тўрт ракат ўқидингиз). Кошки мен — тўрт ракатдан иккиси (Аллоҳ томонидан) қабул қилинса эди (деб) бахтли бўлсам эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَخَوَّلُنَا بِالْمَوْعِظَةِ فِي الأَيَّامِ، كَرَاهَةَ السَّآمَةِ عَلَيْنَا.
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizni zeriktirib qoʻymaslik uchun vaʼzda (mos) payt tanlab, bizga eʼtibor berardilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизни зериктириб қўймаслик учун ваъзда (мос) пайт танлаб, бизга эътибор берардилар.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَلَى غَيْرِ مَا حَدَّثَنَاهُ الزُّهْرِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ قَيْسَ بْنَ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَسُلِّطَ عَلَى هَلَكَتِهِ فِي الْحَقِّ، وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ الْحِكْمَةَ، فَهْوَ يَقْضِي بِهَا وَيُعَلِّمُهَا ".
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Faqat ikki (kishi)dan boshqaga hasad (gʻibta) qilinmaydi: Alloh mol bergan, uni haq yoʻlda sarflaydigan kishi; va Alloh hikmat (Qurʼon) bergan, unga amal qilib, (uni) boshqalarga oʻrgatadigan kishi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Фақат икки (киши)дан бошқага ҳасад (ғибта) қилинмайди: Аллоҳ мол берган, уни ҳақ йўлда сарфлайдиган киши; ва Аллоҳ ҳикмат (Қуръон) берган, унга амал қилиб, (уни) бошқаларга ўргатадиган киши», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَنِ اشْتَرَى شَاةً مُحَفَّلَةً، فَرَدَّهَا فَلْيَرُدَّ مَعَهَا صَاعًا. وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُلَقَّى الْبُيُوعُ.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kim uzoq vaqt sogʻilmay (suti toʻplangan) qoʻy sotib olsa, uni bir soʼ xurmo bilan birga qaytarib berishga ixtiyorli(dir). Paygʻambar ﷺ — sotuvchini yoʻlda qarshi olishdan (kutib olishdan) — qaytardi (chunki u — bozor narxidan bexabar boʻlib — molini arzonga sotib yuborishi mumkin).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ким узоқ вақт соғилмай (сути тўпланган) қўй сотиб олса, уни бир сў хурмо билан бирга қайтариб беришга ихтиёрли(дир). Пайғамбар ﷺ — сотувчини йўлда қарши олишдан (кутиб олишдан) — қайтарди (чунки у — бозор нархидан бехабар бўлиб — молини арзонга сотиб юбориши мумкин).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ وَهْوَ فِيهَا فَاجِرٌ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ". قَالَ فَقَالَ الأَشْعَثُ فِيَّ وَاللَّهِ كَانَ ذَلِكَ، كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَ رَجُلٍ مِنَ الْيَهُودِ أَرْضٌ فَجَحَدَنِي، فَقَدَّمْتُهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلَكَ بَيِّنَةٌ ". قُلْتُ لاَ. قَالَ فَقَالَ لِلْيَهُودِيِّ " احْلِفْ ". قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذًا يَحْلِفَ، وَيَذْهَبَ بِمَالِي، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً} إِلَى آخِرِ الآيَةِ.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim — bir musulmonning molini (nohaq) olish uchun — yolgʻon qasam ichsa, u Allohni — U gʻazablangan holda — uchratadi», — dedilar. Ashʼas: «Allohga qasamki, oʻsha gap men haqimda edi. Mening bir yahudiy bilan sherikli yerim bor edi va keyinchalik yahudiy mening egaligimni inkor qildi; bas, men uni Paygʻambar ﷺ ning oldiga olib bordim. U zot mendan — egaligimga (oid) biror dalilim bormi, deb — soʻradi. Men ‹yoʻq› (deb javob berganimda), Paygʻambar ﷺ yahudiydan qasam ichishni soʻradi. Men: ‹Yo Rasululloh, u qasam ichadi va meni molimdan mahrum qiladi›, — dedim. Shunda Alloh (mana bu) oyatni nozil qildi: ‹Albatta, Allohning ahdini va oʻz qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...› (Oli Imron, 77)», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким — бир мусулмоннинг молини (ноҳақ) олиш учун — ёлғон қасам ичса, у Аллоҳни — У ғазабланган ҳолда — учратади», — дедилар. Ашъас: «Аллоҳга қасамки, ўша гап мен ҳақимда эди. Менинг бир яҳудий билан шерикли ерим бор эди ва кейинчалик яҳудий менинг эгалигимни инкор қилди; бас, мен уни Пайғамбар ﷺ нинг олдига олиб бордим. У зот мендан — эгалигимга (оид) бирор далилим борми, деб — сўради. Мен ‹йўқ› (деб жавоб берганимда), Пайғамбар ﷺ яҳудийдан қасам ичишни сўради. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, у қасам ичади ва мени молимдан маҳрум қилади›, — дедим. Шунда Аллоҳ (мана бу) оятни нозил қилди: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳдини ва ўз қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...› (Оли Имрон, 77)», — деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ، وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ ثَلاَثُمِائَةٍ وَسِتُّونَ نُصُبًا فَجَعَلَ يَطْعَنُهَا بِعُودٍ فِي يَدِهِ وَجَعَلَ يَقُولُ [quran sura="17" aya_start="81" aya_end="81"]{جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ} الآيَةَ.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Makkaga kirdilar va (oʻsha paytda) Kaʼba atrofida uch yuz oltmish but (sanam) bor edi. U zot qoʻlidagi bir tayoq bilan butlarni sancha (urib yiqita) boshladi va: ‹Haq (Islom) keldi va botil (kufr) yoʻq boʻldi› (Isro, 81), — deb tilovat qila boshladi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Маккага кирдилар ва (ўша пайтда) Каъба атрофида уч юз олтмиш бут (санам) бор эди. У зот қўлидаги бир таёқ билан бутларни санча (уриб йиқита) бошлади ва: ‹Ҳақ (Ислом) келди ва ботил (куфр) йўқ бўлди› (Исро, 81), — деб тиловат қила бошлади.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالاً لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ".
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim — (birovning) molini (nohaq) qoʻlga kiritish uchun — (yolgʻon) qasam ichsa, u Allohni — U gʻazablangan holda — uchratadi», — dedilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким — (бировнинг) молини (ноҳақ) қўлга киритиш учун — (ёлғон) қасам ичса, у Аллоҳни — У ғазабланган ҳолда — учратади», — дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْوَلِيدَ بْنَ الْعَيْزَارِ، ذَكَرَ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ " الصَّلاَةُ عَلَى مِيقَاتِهَا ". قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ. قَالَ " ثُمَّ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ ". قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ " الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ". فَسَكَتُّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوِ اسْتَزَدْتُهُ لَزَادَنِي.
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ dan: «Yo Rasululloh! Qaysi amal eng yaxshi?» — deb soʻradim. U zot: «Namozni oʻz (belgilangan) erta vaqtlarida oʻqish», — dedi. Men: «Soʻng qaysi (amal) yaxshilikda (keyingi)si?» — deb soʻradim. U zot: «Ota-onaga yaxshilik (va itoat) qilish», — dedi. Men yana: «Soʻng qaysi (amal) yaxshilikda (keyingi)si?» — deb soʻradim. U zot: «Alloh yoʻlida jihod qilish», — dedi. Men Allohning Rasuli ﷺ dan boshqa (savol) soʻramadim; agar men undan koʻproq soʻraganimda, u zot menga koʻproq aytgan boʻlardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан: «Ё Расулуллоҳ! Қайси амал энг яхши?» — деб сўрадим. У зот: «Намозни ўз (белгиланган) эрта вақтларида ўқиш», — деди. Мен: «Сўнг қайси (амал) яхшиликда (кейинги)си?» — деб сўрадим. У зот: «Ота-онага яхшилик (ва итоат) қилиш», — деди. Мен яна: «Сўнг қайси (амал) яхшиликда (кейинги)си?» — деб сўрадим. У зот: «Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», — деди. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан бошқа (савол) сўрамадим; агар мен ундан кўпроқ сўраганимда, у зот менга кўпроқ айтган бўларди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّزَّالَ بْنَ سَبْرَةَ الْهِلاَلِيَّ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، قَرَأَ، وَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ خِلاَفَهَا فَجِئْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَعَرَفْتُ فِي وَجْهِهِ الْكَرَاهِيَةَ وَقَالَ " كِلاَكُمَا مُحْسِنٌ، وَلاَ تَخْتَلِفُوا، فَإِنَّ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمُ اخْتَلَفُوا فَهَلَكُوا ".
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir kishining (Qurʼon) oyatini maʼlum bir tarzda oʻqiyotganini eshitdim, holbuki men Paygʻambar ﷺ ning xuddi shu oyatni boshqacha tarzda oʻqiganini eshitgan edim. Bas, men uni Paygʻambar ﷺ ning oldiga olib borib, bu haqda u zotga xabar berdim, lekin men uning yuzida norozilik alomatini sezdim; soʻng u zot: «Ikkalangiz (ham) toʻgʻri (oʻqiyapsiz); bas, ixtilof qilmanglar — chunki sizlardan oldingi ummatlar ixtilof qildi va shu sabab halok boʻldi», — dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир кишининг (Қуръон) оятини маълум бир тарзда ўқиётганини эшитдим, ҳолбуки мен Пайғамбар ﷺ нинг худди шу оятни бошқача тарзда ўқиганини эшитган эдим. Бас, мен уни Пайғамбар ﷺ нинг олдига олиб бориб, бу ҳақда у зотга хабар бердим, лекин мен унинг юзида норозилик аломатини сездим; сўнг у зот: «Иккалангиз (ҳам) тўғри (ўқияпсиз); бас, ихтилоф қилманглар — чунки сизлардан олдинги умматлар ихтилоф қилди ва шу сабаб ҳалок бўлди», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " سَتَكُونُ أَثَرَةٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ " تُؤَدُّونَ الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْكُمْ، وَتَسْأَلُونَ اللَّهَ الَّذِي لَكُمْ ".
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yaqinda boshqalar sizlardan afzal koʻriladi (yaʼni sizning haqqingiz boshqalarga beriladi) va sizlar yoqtirmaydigan ishlar (yuz beradi)», — dedi. Paygʻambar ﷺ ning sahobalari: «Yo Rasululloh! Bunday (holatda) bizga nima qilishni buyurasiz?» — dedi. U: «(Sizlarga buyuramanki,) oʻzlaringizga (yuklatilgan) haqlarni (toʻliq) ado etinglar va oʻz haqqingizni Allohdan soʻranglar», — dedi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Яқинда бошқалар сизлардан афзал кўрилади (яъни сизнинг ҳаққингиз бошқаларга берилади) ва сизлар ёқтирмайдиган ишлар (юз беради)», — деди. Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари: «Ё Расулуллоҳ! Бундай (ҳолатда) бизга нима қилишни буюрасиз?» — деди. У: «(Сизларга буюраманки,) ўзларингизга (юклатилган) ҳақларни (тўлиқ) адо этинглар ва ўз ҳаққингизни Аллоҳдан сўранглар», — деди.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ انْطَلَقَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ مُعْتَمِرًا ـ قَالَ ـ فَنَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ أَبِي صَفْوَانَ، وَكَانَ أُمَيَّةُ إِذَا انْطَلَقَ إِلَى الشَّأْمِ فَمَرَّ بِالْمَدِينَةِ نَزَلَ عَلَى سَعْدٍ، فَقَالَ أُمَيَّةُ لِسَعْدٍ انْتَظِرْ حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ، وَغَفَلَ النَّاسُ انْطَلَقْتُ فَطُفْتُ، فَبَيْنَا سَعْدٌ يَطُوفُ إِذَا أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ مَنْ هَذَا الَّذِي يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ فَقَالَ سَعْدٌ أَنَا سَعْدٌ. فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ تَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ آمِنًا، وَقَدْ آوَيْتُمْ مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ فَقَالَ نَعَمْ. فَتَلاَحَيَا بَيْنَهُمَا. فَقَالَ أُمَيَّةُ لِسَعْدٍ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ عَلَى أَبِي الْحَكَمِ، فَإِنَّهُ سَيِّدُ أَهْلِ الْوَادِي. ثُمَّ قَالَ سَعْدٌ وَاللَّهِ لَئِنْ مَنَعْتَنِي أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ لأَقْطَعَنَّ مَتْجَرَكَ بِالشَّأْمِ. قَالَ فَجَعَلَ أُمَيَّةُ يَقُولُ لِسَعْدٍ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ. وَجَعَلَ يُمْسِكُهُ، فَغَضِبَ سَعْدٌ فَقَالَ دَعْنَا عَنْكَ، فَإِنِّي سَمِعْتُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم يَزْعُمُ أَنَّهُ قَاتِلُكَ. قَالَ إِيَّاىَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ وَاللَّهِ مَا يَكْذِبُ مُحَمَّدٌ إِذَا حَدَّثَ. فَرَجَعَ إِلَى امْرَأَتِهِ، فَقَالَ أَمَا تَعْلَمِينَ مَا قَالَ لِي أَخِي الْيَثْرِبِيُّ قَالَتْ وَمَا قَالَ قَالَ زَعَمَ أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدًا يَزْعُمُ أَنَّهُ قَاتِلِي. قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا يَكْذِبُ مُحَمَّدٌ. قَالَ فَلَمَّا خَرَجُوا إِلَى بَدْرٍ، وَجَاءَ الصَّرِيخُ قَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ أَمَا ذَكَرْتَ مَا قَالَ لَكَ أَخُوكَ الْيَثْرِبِيُّ قَالَ فَأَرَادَ أَنْ لاَ يَخْرُجَ، فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ إِنَّكَ مِنْ أَشْرَافِ الْوَادِي، فَسِرْ يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ، فَسَارَ مَعَهُمْ فَقَتَلَهُ اللَّهُ.
Saʼd ibn Muoz umra qilish niyatida (Makkaga) bordi. U Umayya ibn Xalaf Abu Safvonning uyiga tushdi. Umayya Shomga ketayotganida Madinadan oʻtsa, Saʼdning uyiga tushar edi. Umayya Saʼdga: «Kunduz yarmida, odamlar gʻaflatda boʻlguncha kutib tur, soʻng borib tavof qilarsan», dedi. Saʼd tavof qilib turganida, birdan Abu Jahl (kelib): «Kaʼbani tavof qilayotgan bu kim?» dedi. Saʼd: «Men Saʼdman», dedi. Abu Jahl: «Sen Kaʼbani omon-eson tavof qilyapsanmi, holbuki sizlar Muhammad va uning sahobalariga panoh bergansiz?» dedi. Saʼd: «Ha», dedi va ikkalasi janjallashib qolishdi. Umayya Saʼdga: «Abul-Hakam (yaʼni Abu Jahl)ga ovozingni koʻtarma, chunki u (Makka) vodiysi ahlining boshligʻidir», dedi. Soʻng Saʼd: «Allohga qasamki, agar meni Baytni tavof qilishdan toʻssang, men Shomdagi savdo yoʻlingni albatta uzaman», dedi. Umayya Saʼdga: «Ovozingni koʻtarma», deb aytaverdi va uni ushlab turdi. Saʼd gʻazablanib: «Bizni qoʻyib qoʻy, men Muhammad ﷺ seni oʻldiruvchi ekanini aytayotganini eshitdim», dedi. (Umayya:) «Menimi?» dedi. (Saʼd:) «Ha», dedi. (Umayya:) «Allohga qasamki, Muhammad gapirsa yolgʻon gapirmaydi», dedi. Soʻng xotinining oldiga qaytib: «Yathriblik (Madinalik) birodarim menga nima deganini bilasanmi?» dedi. (Xotini:) «Nima dedi?» dedi. U: «U Muhammadning meni oʻldiruvchi ekanini aytayotganini eshitganini daʼvo qildi», dedi. (Xotini:) «Allohga qasamki, Muhammad yolgʻon gapirmaydi», dedi. (Rovi aytadi:) Ular Badrga (jangga) chiqishganda va (yordamga) chaqiruvchi kelganida, xotini unga: «Yathriblik birodaring senga aytgan gapni eslamadingmi?» dedi. U chiqmaslikni istadi, ammo Abu Jahl unga: «Sen vodiyning ulugʻlaridansan, bir-ikki kun bizga hamroh boʻl», dedi. Shunda u ular bilan chiqdi va Alloh uni oʻldirdi.Саъд ибн Муоз умра қилиш ниятида (Маккага) борди. У Умайя ибн Халаф Абу Сафвоннинг уйига тушди. Умайя Шомга кетаётганида Мадинадан ўца, Саъднинг уйига тушар эди. Умайя Саъдга: «Кундуз ярмида, одамлар ғафлатда бўлгунча кутиб тур, сўнг бориб тавоф қиларсан», деди. Саъд тавоф қилиб турганида, бирдан Абу Жаҳл (келиб): «Каъбани тавоф қилаётган бу ким?» деди. Саъд: «Мен Саъдман», деди. Абу Жаҳл: «Сен Каъбани омон-эсон тавоф қиляпсанми, ҳолбуки сизлар Муҳаммад ва унинг саҳобаларига паноҳ бергансиз?» деди. Саъд: «Ҳа», деди ва иккаласи жанжаллашиб қолишди. Умайя Саъдга: «Абул-Ҳакам (яъни Абу Жаҳл)га овозингни кўтарма, чунки у (Макка) водийси аҳлининг бошлиғидир», деди. Сўнг Саъд: «Аллоҳга қасамки, агар мени Байтни тавоф қилишдан тўссанг, мен Шомдаги савдо йўлингни албатта узаман», деди. Умайя Саъдга: «Овозингни кўтарма», деб айтаверди ва уни ушлаб турди. Саъд ғазабланиб: «Бизни қўйиб қўй, мен Муҳаммад ﷺ сени ўлдирувчи эканини айтаётганини эшитдим», деди. (Умайя:) «Меними?» деди. (Саъд:) «Ҳа», деди. (Умайя:) «Аллоҳга қасамки, Муҳаммад гапирса ёлғон гапирмайди», деди. Сўнг хотинининг олдига қайтиб: «Ятҳриблик (Мадиналик) биродарим менга нима деганини биласанми?» деди. (Хотини:) «Нима деди?» деди. У: «У Муҳаммаднинг мени ўлдирувчи эканини айтаётганини эшитганини даъво қилди», деди. (Хотини:) «Аллоҳга қасамки, Муҳаммад ёлғон гапирмайди», деди. (Рови айтади:) Улар Бадрга (жангга) чиқишганда ва (ёрдамга) чақирувчи келганида, хотини унга: «Ятҳриблик биродаринг сенга айтган гапни эсламадингми?» деди. У чиқмасликни истади, аммо Абу Жаҳл унга: «Сен водийнинг улуғларидансан, бир-икки кун бизга ҳамроҳ бўл», деди. Шунда у улар билан чиқди ва Аллоҳ уни ўлдирди.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شِقَّتَيْنِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اشْهَدُوا ".
Rasululloh ﷺ zamonlarida oy ikkiga boʻlindi, shunda Paygʻambar ﷺ: «Guvoh boʻlinglar», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ замонларида ой иккига бўлинди, шунда Пайғамбар ﷺ: «Гувоҳ бўлинглар», дедилар.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا شُرَيْحُ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مَيْمُونٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَ عَنْ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ صَدِيقًا لأُمَيَّةَ بْنِ خَلَفٍ، وَكَانَ أُمَيَّةُ إِذَا مَرَّ بِالْمَدِينَةِ نَزَلَ عَلَى سَعْدٍ، وَكَانَ سَعْدٌ إِذَا مَرَّ بِمَكَّةَ نَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ، فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ انْطَلَقَ سَعْدٌ مُعْتَمِرًا، فَنَزَلَ عَلَى أُمَيَّةَ بِمَكَّةَ، فَقَالَ لأُمَيَّةَ انْظُرْ لِي سَاعَةَ خَلْوَةٍ لَعَلِّي أَنْ أَطُوفَ بِالْبَيْتِ. فَخَرَجَ بِهِ قَرِيبًا مِنْ نِصْفِ النَّهَارِ فَلَقِيَهُمَا أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، مَنْ هَذَا مَعَكَ فَقَالَ هَذَا سَعْدٌ. فَقَالَ لَهُ أَبُو جَهْلٍ أَلاَ أَرَاكَ تَطُوفُ بِمَكَّةَ آمِنًا، وَقَدْ أَوَيْتُمُ الصُّبَاةَ، وَزَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ تَنْصُرُونَهُمْ وَتُعِينُونَهُمْ، أَمَا وَاللَّهِ لَوْلاَ أَنَّكَ مَعَ أَبِي صَفْوَانَ مَا رَجَعْتَ إِلَى أَهْلِكَ سَالِمًا. فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ وَرَفَعَ صَوْتَهُ عَلَيْهِ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ مَنَعْتَنِي هَذَا لأَمْنَعَنَّكَ مَا هُوَ أَشَدُّ عَلَيْكَ مِنْهُ طَرِيقَكَ عَلَى الْمَدِينَةِ. فَقَالَ لَهُ أُمَيَّةُ لاَ تَرْفَعْ صَوْتَكَ يَا سَعْدُ عَلَى أَبِي الْحَكَمِ سَيِّدِ أَهْلِ الْوَادِي. فَقَالَ سَعْدٌ دَعْنَا عَنْكَ يَا أُمَيَّةُ، فَوَاللَّهِ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ إِنَّهُمْ قَاتِلُوكَ. قَالَ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي. فَفَزِعَ لِذَلِكَ أُمَيَّةُ فَزَعًا شَدِيدًا، فَلَمَّا رَجَعَ أُمَيَّةُ إِلَى أَهْلِهِ قَالَ يَا أُمَّ صَفْوَانَ، أَلَمْ تَرَىْ مَا قَالَ لِي سَعْدٌ قَالَتْ وَمَا قَالَ لَكَ قَالَ زَعَمَ أَنَّ مُحَمَّدًا أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُمْ قَاتِلِيَّ، فَقُلْتُ لَهُ بِمَكَّةَ قَالَ لاَ أَدْرِي. فَقَالَ أُمَيَّةُ وَاللَّهِ لاَ أَخْرُجُ مِنْ مَكَّةَ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمَ بَدْرٍ اسْتَنْفَرَ أَبُو جَهْلٍ النَّاسَ قَالَ أَدْرِكُوا عِيرَكُمْ. فَكَرِهَ أُمَيَّةُ أَنْ يَخْرُجَ، فَأَتَاهُ أَبُو جَهْلٍ فَقَالَ يَا أَبَا صَفْوَانَ، إِنَّكَ مَتَى مَا يَرَاكَ النَّاسُ قَدْ تَخَلَّفْتَ وَأَنْتَ سَيِّدُ أَهْلِ الْوَادِي تَخَلَّفُوا مَعَكَ، فَلَمْ يَزَلْ بِهِ أَبُو جَهْلٍ حَتَّى قَالَ أَمَّا إِذْ غَلَبْتَنِي، فَوَاللَّهِ لأَشْتَرِيَنَّ أَجْوَدَ بَعِيرٍ بِمَكَّةَ ثُمَّ قَالَ أُمَيَّةُ يَا أُمَّ صَفْوَانَ جَهِّزِينِي. فَقَالَتْ لَهُ يَا أَبَا صَفْوَانَ وَقَدْ نَسِيتَ مَا قَالَ لَكَ أَخُوكَ الْيَثْرِبِيُّ قَالَ لاَ، مَا أُرِيدُ أَنْ أَجُوزَ مَعَهُمْ إِلاَّ قَرِيبًا. فَلَمَّا خَرَجَ أُمَيَّةُ أَخَذَ لاَ يَنْزِلُ مَنْزِلاً إِلاَّ عَقَلَ بَعِيرَهُ، فَلَمْ يَزَلْ بِذَلِكَ حَتَّى قَتَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِبَدْرٍ.
(Abdulloh ibn Masʼud Saʼd ibn Muozdan rivoyat qildiki, u aytdi:) U (Saʼd) Umayya ibn Xalafning doʻsti edi. Umayya Madinadan oʻtsa, Saʼdnikida (mehmon) tushar, Saʼd Makkadan oʻtsa, Umayyanikida tushardi. Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, Saʼd umra qilish uchun (Makkaga) bordi va Makkada Umayyanikida tushdi. U Umayyaga: «Menga bir xilvat (boʻsh) soat (vaqt) qarab ber, balki men Baytni tavof qilsam», dedi. (Umayya) uni kun yarmiga yaqin (vaqt)da (tavofga) olib chiqdi. Ularga Abu Jahl yoʻliqib: «Ey Abu Safvon, yoningdagi bu kim?» dedi. (Umayya:) «Bu Saʼd», dedi. Abu Jahl unga: «Seni Makkada bexavotir (omon) tavof qilayotganingni koʻryapman-a, holbuki sizlar saboʼ qilganlarga (dindan chiqqanlarga) panoh berdingiz va ularga yordam beramiz, koʻmaklashamiz deb daʼvo qildingiz! Ogoh boʻl, Allohga qasamki, agar sen Abu Safvon bilan boʻlmaganingda, ahlingga eson-omon qaytmasding», dedi. Shunda Saʼd unga ovozini koʻtarib: «Ogoh boʻl, Allohga qasamki, agar sen meni shundan (tavofdan) toʻssang, men seni undan ham qattiqroq narsadan — Madina ustidan (oʻtadigan) yoʻlingdan toʻsaman», dedi. Umayya unga: «Ovozingni koʻtarma, ey Saʼd, Abul-Hakam — vodiy ahlining sayyidiga (qarshi)», dedi. Saʼd: «Bizni qoʻy, ey Umayya. Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺning: ‹Ular (musulmonlar) seni oʻldiradilar› deganlarini eshitganman», dedi. (Umayya:) «Makkadami?» dedi. (Saʼd:) «Bilmayman», dedi. Shundan Umayya qattiq qoʻrqib ketdi. Umayya ahliga qaytganda: «Ey Ummu Safvon, Saʼd menga nima deganini koʻrmadingmi?» dedi. U: «U senga nima dedi?» dedi. U: «U Muhammad ularga ‹ular meni oʻldiradilar› deb xabar berganini daʼvo qildi. Men unga: ‹Makkadami?› dedim. U: ‹Bilmayman› dedi», dedi. Umayya: «Allohga qasamki, men Makkadan chiqmayman», dedi. Badr kuni boʻlganda, Abu Jahl odamlarni (jangga) chorlab: «Karvoningizga yetib boring», dedi. Umayya chiqishni yoqtirmadi. Abu Jahl uning oldiga kelib: «Ey Abu Safvon, agar odamlar seni — vodiy ahlining sayyidini — (urushdan) qolgan holda koʻrsalar, sen bilan birga (ular ham) qolib ketadilar», dedi. Abu Jahl uni (koʻndirishda) davom etaverdi, to u (Umayya): «Agar sen meni yenggan boʻlsang (majbur qilding), Allohga qasamki, men Makkadagi eng yaxshi tuyani sotib olaman», dedi. Soʻng Umayya: «Ey Ummu Safvon, meni jihozla (tayyorla)», dedi. U unga: «Ey Abu Safvon, yasribli (madinalik) birodaring senga aytgan narsani unutdingmi?» dedi. U: «Yoʻq, men ular bilan faqat yaqin (joygacha) borishni istayman», dedi. Umayya chiqqach, har bir manzilda tushsa, tuyasini bogʻlab (ehtiyot bilan qoʻyib) yurardi. U shu (holatda) davom etdi, to Alloh azza va jalla uni Badrda oʻldirguncha.(Абдуллоҳ ибн Масъуд Саъд ибн Муоздан ривоят қилдики, у айтди:) У (Саъд) Умайя ибн Халафнинг дўсти эди. Умайя Мадинадан ўца, Саъдникида (меҳмон) тушар, Саъд Маккадан ўца, Умайяникида тушарди. Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, Саъд умра қилиш учун (Маккага) борди ва Маккада Умайяникида тушди. У Умайяга: «Менга бир хилват (бўш) соат (вақт) қараб бер, балки мен Байтни тавоф қилсам», деди. (Умайя) уни кун ярмига яқин (вақт)да (тавофга) олиб чиқди. Уларга Абу Жаҳл йўлиқиб: «Эй Абу Сафвон, ёнингдаги бу ким?» деди. (Умайя:) «Бу Саъд», деди. Абу Жаҳл унга: «Сени Маккада бехавотир (омон) тавоф қилаётганингни кўряпман-а, ҳолбуки сизлар сабў қилганларга (диндан чиққанларга) паноҳ бердингиз ва уларга ёрдам берамиз, кўмаклашамиз деб даъво қилдингиз! Огоҳ бўл, Аллоҳга қасамки, агар сен Абу Сафвон билан бўлмаганингда, аҳлингга эсон-омон қайтмасдинг», деди. Шунда Саъд унга овозини кўтариб: «Огоҳ бўл, Аллоҳга қасамки, агар сен мени шундан (тавофдан) тўссанг, мен сени ундан ҳам қаттиқроқ нарсадан — Мадина устидан (ўтадиган) йўлингдан тўсаман», деди. Умайя унга: «Овозингни кўтарма, эй Саъд, Абул-Ҳакам — водий аҳлининг саййидига (қарши)», деди. Саъд: «Бизни қўй, эй Умайя. Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Улар (мусулмонлар) сени ўлдирадилар› деганларини эшитганман», деди. (Умайя:) «Маккадами?» деди. (Саъд:) «Билмайман», деди. Шундан Умайя қаттиқ қўрқиб кетди. Умайя аҳлига қайтганда: «Эй Умму Сафвон, Саъд менга нима деганини кўрмадингми?» деди. У: «У сенга нима деди?» деди. У: «У Муҳаммад уларга ‹улар мени ўлдирадилар› деб хабар берганини даъво қилди. Мен унга: ‹Маккадами?› дедим. У: ‹Билмайман› деди», деди. Умайя: «Аллоҳга қасамки, мен Маккадан чиқмайман», деди. Бадр куни бўлганда, Абу Жаҳл одамларни (жангга) чорлаб: «Карвонингизга етиб боринг», деди. Умайя чиқишни ёқтирмади. Абу Жаҳл унинг олдига келиб: «Эй Абу Сафвон, агар одамлар сени — водий аҳлининг саййидини — (урушдан) қолган ҳолда кўрсалар, сен билан бирга (улар ҳам) қолиб кетадилар», деди. Абу Жаҳл уни (кўндиришда) давом этаверди, то у (Умайя): «Агар сен мени енгган бўлсанг (мажбур қилдинг), Аллоҳга қасамки, мен Маккадаги энг яхши туяни сотиб оламан», деди. Сўнг Умайя: «Эй Умму Сафвон, мени жиҳозла (тайёрла)», деди. У унга: «Эй Абу Сафвон, ясрибли (мадиналик) биродаринг сенга айтган нарсани унутдингми?» деди. У: «Йўқ, мен улар билан фақат яқин (жойгача) боришни истайман», деди. Умайя чиққач, ҳар бир манзилда тушса, туясини боғлаб (эҳтиёт билан қўйиб) юрарди. У шу (ҳолатда) давом этди, то Аллоҳ азза ва жалла уни Бадрда ўлдиргунча.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ مُخَارِقٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ شَهِدْتُ مِنَ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ مَشْهَدًا، لأَنْ أَكُونَ صَاحِبَهُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا عُدِلَ بِهِ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يَدْعُو عَلَى الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ لاَ نَقُولُ كَمَا قَالَ قَوْمُ مُوسَى [quran sura="5" aya_start="24" aya_end="24"]{اذْهَبْ أَنْتَ وَرَبُّكَ فَقَاتِلاَ} وَلَكِنَّا نُقَاتِلُ عَنْ يَمِينِكَ وَعَنْ شِمَالِكَ وَبَيْنَ يَدَيْكَ وَخَلْفَكَ. فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَشْرَقَ وَجْهُهُ وَسَرَّهُ. يَعْنِي قَوْلَهُ.
Men Miqdod ibn Asvaddan shunday bir holatni (manzarani) koʻrdimki, uning sohibi (egasi) boʻlish men uchun, unga teng qoʻyilgan har qanday narsadan koʻra suyukliroq edi. U Paygʻambar ﷺning oldilariga — u zot mushriklarga (qarshi) duo qilayotganlarida — kelib: «Biz Muso qavmi aytganidek: ‹Sen Robbing bilan borib, ikkovingiz jang qilavering...› (Moida surasi, 24) demaymiz. Balki biz sening oʻngingdan, chapingdan, oldingdan va ortingdan (turib) jang qilamiz», dedi. Men Paygʻambar ﷺning yuzlari yorishib, uning (Miqdodning) soʻzidan xursand boʻlganlarini koʻrdim.Мен Миқдод ибн Асваддан шундай бир ҳолатни (манзарани) кўрдимки, унинг соҳиби (эгаси) бўлиш мен учун, унга тенг қўйилган ҳар қандай нарсадан кўра суюклироқ эди. У Пайғамбар ﷺнинг олдиларига — у зот мушрикларга (қарши) дуо қилаётганларида — келиб: «Биз Мусо қавми айтганидек: ‹Сен Роббинг билан бориб, икковингиз жанг қилаверинг...› (Моида сураси, 24) демаймиз. Балки биз сенинг ўнгингдан, чапингдан, олдингдан ва ортингдан (туриб) жанг қиламиз», деди. Мен Пайғамбар ﷺнинг юзлари ёришиб, унинг (Миқдоднинг) сўзидан хурсанд бўлганларини кўрдим.
حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اسْتَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْكَعْبَةَ فَدَعَا عَلَى نَفَرٍ مِنْ قُرَيْشٍ، عَلَى شَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ، وَأَبِي جَهْلِ بْنِ هِشَامٍ. فَأَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُهُمْ صَرْعَى، قَدْ غَيَّرَتْهُمُ الشَّمْسُ، وَكَانَ يَوْمًا حَارًّا.
Paygʻambar ﷺ Kaʼbaga roʻbaroʻ boʻlib, Qurayshdan bir necha kishiga — Shayba ibn Robiʼa, Utba ibn Robiʼa, Valid ibn Utba va Abu Jahl ibn Hishomga (qarshi) duo qildilar. Allohga qasamki, men ularni (Badrda) yiqilgan (oʻlik) holda koʻrdim, quyosh ularni oʻzgartirgan (chiritgan) edi — u issiq kun edi.Пайғамбар ﷺ Каъбага рўбарў бўлиб, Қурайшдан бир неча кишига — Шайба ибн Робиъа, Утба ибн Робиъа, Валид ибн Утба ва Абу Жаҳл ибн Ҳишомга (қарши) дуо қилдилар. Аллоҳга қасамки, мен уларни (Бадрда) йиқилган (ўлик) ҳолда кўрдим, қуёш уларни ўзгартирган (чиритган) эди — у иссиқ кун эди.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ يَحْيَى بَعْضُ الْحَدِيثِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اقْرَأْ عَلَىَّ ". قُلْتُ آقْرَأُ عَلَيْكَ وَعَلَيْكَ أُنْزِلَ قَالَ " فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِي ". فَقَرَأْتُ عَلَيْهِ سُورَةَ النِّسَاءِ حَتَّى بَلَغْتُ [quran sura="4" aya_start="41" aya_end="41"]{فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاَءِ شَهِيدًا} قَالَ " أَمْسِكْ ". فَإِذَا عَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ.
(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ menga: «Menga (Qurʼon) oʻqib ber», dedilar. Men: «Sizga oʻqib beraymi — holbuki u sizga nozil qilingan-ku?» dedim. U zot: «Men uni oʻzimdan boshqadan eshitishni yaxshi koʻraman», dedilar. Shunda men u zotga Niso surasini oʻqib berdim, to ‹Har bir ummatdan bir guvoh keltirib, seni bularga qarshi guvoh qilib keltirganimizda (ahvol) qanday boʻ ladi?› (Niso surasi, 41) (oyatiga) yetganimda, u zot: «(Endi) toʻxta», dedilar. Shunda uning ikki koʻzi yosh toʻ kayotgan edi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ менга: «Менга (Қуръон) ўқиб бер», дедилар. Мен: «Сизга ўқиб берайми — ҳолбуки у сизга нозил қилинган-ку?» дедим. У зот: «Мен уни ўзимдан бошқадан эшитишни яхши кўраман», дедилар. Шунда мен у зотга Нисо сурасини ўқиб бердим, то ‹Ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтириб, сени буларга қарши гувоҳ қилиб келтирганимизда (аҳвол) қандай бў лади?› (Нисо сураси, 41) (оятига) етганимда, у зот: «(Энди) тўхта», дедилар. Шунда унинг икки кўзи ёш тў каётган эди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ، وَرَفَعَهُ. قَالَ " لاَ أَحَدَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ، فَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، وَلاَ أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمِدْحَةُ مِنَ اللَّهِ، فَلِذَلِكَ مَدَحَ نَفْسَهُ ".
(Abu Voil, Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) «Allohdan koʻ ra gʻ ayratli hech kim yoʻq; shu sababli U fohishaliklarni — oshkorini ham, yashirinini ham — harom qildi; Allohga koʻ ra maqtovni suydiroq hech kim yoʻq; shu sababli U Oʻ zini maqtadi.» Men: «Buni Abdullohdan eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi. Men: «Uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qildimi?» dedim. U: «Ha», dedi.(Абу Воил, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) «Аллоҳдан кў ра ғ айратли ҳеч ким йўқ; шу сабабли У фоҳишаликларни — ошкорини ҳам, яширинини ҳам — ҳаром қилди; Аллоҳга кў ра мақтовни суйдироқ ҳеч ким йўқ; шу сабабли У Ў зини мақтади.» Мен: «Буни Абдуллоҳдан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди. Мен: «Уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилдими?» дедим. У: «Ҳа», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ ـ هُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ ـ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، أَصَابَ مِنَ امْرَأَةٍ قُبْلَةً، فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَأُنْزِلَتْ عَلَيْهِ [quran sura="11" aya_start="114" aya_end="114"]{وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ}. قَالَ الرَّجُلُ أَلِيَ هَذِهِ قَالَ " لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي ".
(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi bir ayoldan oʻ pish (gunohini) qildi, soʻng Rasululloh ﷺning oldiga kelib, buni u zotga aytdi. Shunda u zotga ‹Va namozni kunning ikki tarafida hamda kechaning (dastlabki) soatlarida toʻ liq oʻqi; albatta yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi; bu — eslovchilar uchun eslatma (zikr)dir› (Hud surasi, 114) (oyati) nozil boʻ ldi. U kishi: «Bu menga(mi)?» dedi. U zot: «Ummatimdan kim unga amal qilsa — (oʻ shaga)», dedilar.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши бир аёлдан ў пиш (гуноҳини) қилди, сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб, буни у зотга айтди. Шунда у зотга ‹Ва намозни куннинг икки тарафида ҳамда кечанинг (дастлабки) соатларида тў лиқ ўқи; албатта яхшиликлар ёмонликларни кетказади; бу — эсловчилар учун эслатма (зикр)дир› (Ҳуд сураси, 114) (ояти) нозил бў лди. У киши: «Бу менга(ми)?» деди. У зот: «Умматимдан ким унга амал қилса — (ў шага)», дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالْكَهْفِ وَمَرْيَمَ إِنَّهُنَّ مِنَ الْعِتَاقِ الأُوَلِ، وَهُنَّ مِنْ تِلاَدِي. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ {فَسَيُنْغِضُونَ} يَهُزُّونَ. وَقَالَ غَيْرُهُ نَغَضَتْ سِنُّكَ أَىْ تَحَرَّكَتْ.
(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) — Bani Isroil (al-Isro), Kahf va Maryam (suralari) haqida) aytdi: «Albatta ular — eng eski (avvalgi) goʻzal (suralar)dandir; ular — mening qadimgi (yodlab olgan) sarmoyamdandir.» Ibn Abbos: ‹fa-sayungʻizun› (Isro surasi, 51) — boshlarini chaykaydilar (silkitadilar), dedi. Boshqa (rovi): ‹nagʻazat sinnuka› — tishing qimirladi (degani), dedi.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) — Бани Исроил (ал-Исро), Каҳф ва Марям (суралари) ҳақида) айтди: «Албатта улар — энг эски (аввалги) гўзал (суралар)дандир; улар — менинг қадимги (ёдлаб олган) сармоямдандир.» Ибн Аббос: ‹фа-саюнғизун› (Исро сураси, 51) — бошларини чайкайдилар (силкитадилар), деди. Бошқа (рови): ‹нағазат синнука› — тишинг қимирлади (дегани), деди.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ وَحَوْلَ الْبَيْتِ سِتُّونَ وَثَلاَثُمِائَةِ نُصُبٍ فَجَعَلَ يَطْعُنُهَا بِعُودٍ فِي يَدِهِ وَيَقُولُ [quran sura="17" aya_start="81" aya_end="81"]{جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا} [quran sura="34" aya_start="49" aya_end="49"]{جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ}
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Makkaga kirdilar — Bayt atrofida uch yuz oltmish (butparast) but bor edi. U zot ularni qoʻ lidagi bir tayoq bilan turta boshlab: ‹Haq keldi, botil yoʻq boʻ ldi; albatta botil — yoʻq boʻ luvchidir› (Isro surasi, 81), ‹Haq keldi; botil (qayta) na (yangidan) boshlaydi, na qaytaradi› (Saba surasi, 49) deb aytar edilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Маккага кирдилар — Байт атрофида уч юз олтмиш (бутпараст) бут бор эди. У зот уларни қў лидаги бир таёқ билан турта бошлаб: ‹Ҳақ келди, ботил йўқ бў лди; албатта ботил — йўқ бў лувчидир› (Исро сураси, 81), ‹Ҳақ келди; ботил (қайта) на (янгидан) бошлайди, на қайтаради› (Саба сураси, 49) деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ رَوْحِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، [quran sura="41" aya_start="22" aya_end="22"]{وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ، عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ} الآيَةَ كَانَ رَجُلاَنِ مِنْ قُرَيْشٍ وَخَتَنٌ لَهُمَا مِنْ ثَقِيفَ، أَوْ رَجُلاَنِ مِنْ ثَقِيفَ وَخَتَنٌ لَهُمَا مِنْ قُرَيْشٍ فِي بَيْتٍ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ أَتُرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ حَدِيثَنَا قَالَ بَعْضُهُمْ يَسْمَعُ بَعْضَهُ. وَقَالَ بَعْضُهُمْ لَئِنْ كَانَ يَسْمَعُ بَعْضَهُ لَقَدْ يَسْمَعُ كُلَّهُ. فَأُنْزِلَتْ [quran sura="41" aya_start="22" aya_end="22"]{وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلاَ أَبْصَارُكُمْ} الآية
(Abu Maʼmar, Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) ‹Va sizlar — quloqlaringiz... sizlarga (qarshi) guvohlik berishidan — yashirinmas edingiz› (Fussilat surasi, 22) (oyati haqida:) Qurayshdan ikki kishi va ularning Saqifdan boʻ lgan bir kuyovi — yoki Saqifdan ikki kishi va ularning Qurayshdan boʻ lgan bir kuyovi — bir uyda edi. Ularning baʼzisi baʼzisiga: ‹Alloh bizning gapimizni eshitadi deb oʻylaysizmi?› dedi. (Boshqasi): ‹Uning baʼzisini eshitadi› dedi. (Yana) baʼzisi: ‹Agar uning baʼzisini eshitsa, albatta hammasini eshitadi› dedi. Shunda ‹Va sizlar — quloqlaringiz, koʻ zlaringiz va terilaringiz sizlarga (qarshi) guvohlik berishidan — yashirinmas edingiz› (Fussilat surasi, 22) (oyati) nozil boʻ ldi.(Абу Маъмар, Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) ‹Ва сизлар — қулоқларингиз... сизларга (қарши) гувоҳлик беришидан — яширинмас эдингиз› (Фуссилат сураси, 22) (ояти ҳақида:) Қурайшдан икки киши ва уларнинг Сақифдан бў лган бир куёви — ёки Сақифдан икки киши ва уларнинг Қурайшдан бў лган бир куёви — бир уйда эди. Уларнинг баъзиси баъзисига: ‹Аллоҳ бизнинг гапимизни эшитади деб ўйлайсизми?› деди. (Бошқаси): ‹Унинг баъзисини эшитади› деди. (Яна) баъзиси: ‹Агар унинг баъзисини эшица, албатта ҳаммасини эшитади› деди. Шунда ‹Ва сизлар — қулоқларингиз, кў зларингиз ва териларингиз сизларга (қарши) гувоҳлик беришидан — яширинмас эдингиз› (Фуссилат сураси, 22) (ояти) нозил бў лди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، وَسُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِرْقَتَيْنِ، فِرْقَةً فَوْقَ الْجَبَلِ وَفِرْقَةً دُونَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اشْهَدُوا ".
(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ davrida oy — ikki boʻ lakka — boʻ lindi: bir boʻ lak togʻ ning ustida, bir boʻ lak undan past(ida) (edi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Guvoh boʻ linglar», dedilar.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ даврида ой — икки бў лакка — бў линди: бир бў лак тоғ нинг устида, бир бў лак ундан паст(ида) (эди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Гувоҳ бў линглар», дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ [quran sura="54" aya_start="15" aya_end="15"]{فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ}
(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ‹...Bas, eslovchi bormi?› (Qamar surasi, 15) (deb) oʻqir edilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ‹...Бас, эсловчи борми?› (Қамар сураси, 15) (деб) ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ [quran sura="54" aya_start="15" aya_end="15"]{فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ}.
(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot ‹Va albatta Biz Qurʼonni eslash uchun osonlashtirdik; bas, eslovchi bormi?› (Qamar surasi, 17) (deb) oʻqir edilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот ‹Ва албатта Биз Қуръонни эслаш учун осонлаштирдик; бас, эсловчи борми?› (Қамар сураси, 17) (деб) ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا أَبِي، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ [quran sura="54" aya_start="15" aya_end="15"]{فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ} الآيَةَ.
(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot ‹...Bas, eslovchi bormi?› (Qamar surasi, 15) (oyatini ‹dal› bilan) oʻqidi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот ‹...Бас, эсловчи борми?› (Қамар сураси, 15) (оятини ‹дал› билан) ўқиди.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ يَزِيدَ، سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالْكَهْفِ وَمَرْيَمَ وَطَهَ وَالأَنْبِيَاءِ إِنَّهُنَّ مِنَ الْعِتَاقِ الأُوَلِ وَهُنَّ مِنْ تِلاَدِي.
(Abdurrahmon ibn Yazid aytdi:) Men Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ni — Bani Isroil (Isro), Kahf, Maryam, Toho va Anbiyo (suralari) haqida — : «Albatta ular (eng) qadimgi, avvalgi (suralar)dandir; va ular mening eski (yodlab olgan) boyligimdandir», deb aytayotganini eshitdim.(Абдурраҳмон ибн Язид айтди:) Мен Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)ни — Бани Исроил (Исро), Каҳф, Марям, Тоҳо ва Анбиё (суралари) ҳақида — : «Албатта улар (энг) қадимги, аввалги (суралар)дандир; ва улар менинг эски (ёдлаб олган) бойлигимдандир», деб айтаётганини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اقْرَأْ عَلَىَّ ". قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ آقْرَأُ عَلَيْكَ وَعَلَيْكَ أُنْزِلَ قَالَ " نَعَمْ ". فَقَرَأْتُ سُورَةَ النِّسَاءِ حَتَّى أَتَيْتُ إِلَى هَذِهِ الآيَةِ [quran sura="4" aya_start="41" aya_end="41"]{فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلاَءِ شَهِيدًا} قَالَ " حَسْبُكَ الآنَ ". فَالْتَفَتُّ إِلَيْهِ فَإِذَا عَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ.
(Abida, Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺ menga: «Menga (Qurʼon) oʻqib ber», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, senga oʻqib beraymi — holbuki u senga nozil qilingan-ku?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men Niso surasini oʻqidim, to bu oyatga yetdim: ‹Bas, (qiyomat kuni) har bir ummatdan bir guvoh keltirgan paytimizda va seni — ana shularga (ummatingga) guvoh qilib keltirgan paytimizda — qanday boʻ lar ekan?› (Niso surasi, 41). U zot: «Hozir senga yetar (bas)», dedilar. Men u zotga qaradim — birdan u zotning ikki koʻ zi yosh toʻ kib turgan edi.(Абида, Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺ менга: «Менга (Қуръон) ўқиб бер», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, сенга ўқиб берайми — ҳолбуки у сенга нозил қилинган-ку?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен Нисо сурасини ўқидим, то бу оятга етдим: ‹Бас, (қиёмат куни) ҳар бир умматдан бир гувоҳ келтирган пайтимизда ва сени — ана шуларга (умматингга) гувоҳ қилиб келтирган пайтимизда — қандай бў лар экан?› (Нисо сураси, 41). У зот: «Ҳозир сенга етар (бас)», дедилар. Мен у зотга қарадим — бирдан у зотнинг икки кў зи ёш тў киб турган эди.
حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اقْرَأْ عَلَىَّ ". قُلْتُ أَقْرَأُ عَلَيْكَ وَعَلَيْكَ أُنْزِلَ قَالَ " إِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ مِنْ غَيْرِي ".
(Abida as-Salmoniy, Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi:) Paygʻambar ﷺ menga: «Menga (Qurʼon) oʻqib ber», dedilar. Men: «Senga oʻqib beraymi — holbuki u senga nozil qilingan-ku?» dedim. U zot: «Albatta men uni oʻ zimdan boshqadan eshitishni yaxshi koʻ raman», dedilar.(Абида ас-Салмоний, Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди:) Пайғамбар ﷺ менга: «Менга (Қуръон) ўқиб бер», дедилар. Мен: «Сенга ўқиб берайми — ҳолбуки у сенга нозил қилинган-ку?» дедим. У зот: «Албатта мен уни ў зимдан бошқадан эшитишни яхши кў раман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا نَغْزُو مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَيْسَ لَنَا نِسَاءٌ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ نَسْتَخْصِي فَنَهَانَا عَنْ ذَلِكَ.
(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) gʻ azot (jang) qilar edik — bizning ayollarimiz yoʻq edi. Biz: «Ey Allohning Rasuli, (oʻ zimizni) bichdirib (axta qilib) olmaylikmi?» dedik. Shunda u zot bizni bundan qaytardilar.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) ғ азот (жанг) қилар эдик — бизнинг аёлларимиз йўқ эди. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, (ў зимизни) бичдириб (ахта қилиб) олмайликми?» дедик. Шунда у зот бизни бундан қайтардилар.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ، مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ، وَمَا أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ ".
(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «Allohdan koʻ ra gʻ ayurroq (rashkchiroq) hech kim yoʻq; mana shu sababli U fohisha (qabohat-buzuqlik)larni harom qildi. Va Allohga (Oʻ z zotini) maqtash(madh)dan sevimliroq hech kim (hech narsa) yoʻq», dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «Аллоҳдан кў ра ғ аюрроқ (рашкчироқ) ҳеч ким йўқ; мана шу сабабли У фоҳиша (қабоҳат-бузуқлик)ларни ҳаром қилди. Ва Аллоҳга (Ў з зотини) мақташ(мадҳ)дан севимлироқ ҳеч ким (ҳеч нарса) йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُبَاشِرِ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ فَتَنْعَتَهَا لِزَوْجِهَا، كَأَنَّهُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا ".
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ayol boshqa ayolga (tegi b) qoʻ shilmasin — soʻng uni (sifatlarini) eriga taʼriflab (bayon qilib) bermasin — goʻyo u (eri) unga (oʻ sha ayolga) qarayotgandek (boʻ lib qolmasin)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аёл бошқа аёлга (теги б) қў шилмасин — сўнг уни (сифатларини) эрига таърифлаб (баён қилиб) бермасин — гўё у (эри) унга (ў ша аёлга) қараётгандек (бў либ қолмасин)», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَمْنَعَنَّ أَحَدًا مِنْكُمْ نِدَاءُ بِلاَلٍ ـ أَوْ قَالَ أَذَانُهُ ـ مِنْ سَحُورِهِ، فَإِنَّمَا يُنَادِي أَوْ قَالَ يُؤَذِّنُ لِيَرْجِعَ قَائِمُكُمْ ". وَلَيْسَ أَنْ يَقُولَ كَأَنَّهُ يَعْنِي الصُّبْحَ أَوِ الْفَجْرَ، وَأَظْهَرَ يَزِيدُ يَدَيْهِ ثُمَّ مَدَّ إِحْدَاهُمَا مِنَ الأُخْرَى.
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Birortangizni Bilolning nidosi — yoki azoni — saharlikdan (sahar taomidan) aslo toʻ smasin; chunki u — sizning (namozda) turuvchingiz qaytsin (tursin) deb — nido (azon) aytadi; va u — goʻyo subhni (fajrni) (bildirgandek) — emas» dedilar. Yazid (roviy) ikki qoʻ lini koʻ rsatdi, soʻng birini ikkinchisidan (yoyib) choʻ zdi (fajr — koʻ ndalang tarqaladigan yorugʻ likni bildirib).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Бирортангизни Билолнинг нидоси — ёки азони — саҳарликдан (саҳар таомидан) асло тў смасин; чунки у — сизнинг (намозда) турувчингиз қайцин (турсин) деб — нидо (азон) айтади; ва у — гўё субҳни (фажрни) (билдиргандек) — эмас» дедилар. Язид (ровий) икки қў лини кў рсатди, сўнг бирини иккинчисидан (ёйиб) чў зди (фажр — кў ндаланг тарқаладиган ёруғ ликни билдириб).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُوعَكُ فَمَسِسْتُهُ بِيَدِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تُوعَكُ وَعْكًا شَدِيدًا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَجَلْ إِنِّي أُوعَكُ كَمَا يُوعَكُ رَجُلاَنِ مِنْكُمْ ". فَقُلْتُ ذَلِكَ أَنَّ لَكَ أَجْرَيْنِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَجَلْ ". ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُصِيبُهُ أَذًى مَرَضٌ فَمَا سِوَاهُ إِلاَّ حَطَّ اللَّهُ لَهُ سَيِّئَاتِهِ كَمَا تَحُطُّ الشَّجَرَةُ وَرَقَهَا ".
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning oldiga — u zot isitmalamoqda (boʻ lgan) holda — kirdim va u zotni qoʻ lim bilan ushlab (paypaslab): «Ey Allohning Rasuli, siz qattiq isitmalamoqdasiz» dedim. Rasululloh ﷺ: «Ha; men sizlardan ikki kishi isitmalamgandek isitmalamoqdaman» dedilar. Men: «Bu — siz uchun ikki (barobar) ajr borligi (sababidir)» dedim. Rasululloh ﷺ: «Ha» dedilar, soʻng Rasululloh ﷺ: «Musulmonga — kasallik yoki undan boshqa (qanday) bir ozor yetsa, Alloh u uchun yomonliklarini (gunohlarini) — daraxt bargini toʻ kgandek — (yuvib) toʻ kadi (kamaytiradi)» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — у зот иситмаламоқда (бў лган) ҳолда — кирдим ва у зотни қў лим билан ушлаб (пайпаслаб): «Эй Аллоҳнинг Расули, сиз қаттиқ иситмаламоқдасиз» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа; мен сизлардан икки киши иситмаламгандек иситмаламоқдаман» дедилар. Мен: «Бу — сиз учун икки (баробар) ажр борлиги (сабабидир)» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа» дедилар, сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонга — касаллик ёки ундан бошқа (қандай) бир озор еца, Аллоҳ у учун ёмонликларини (гуноҳларини) — дарахт баргини тў кгандек — (ювиб) тў кади (камайтиради)» дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ يُوعَكُ فَمَسِسْتُهُ فَقُلْتُ إِنَّكَ لَتُوعَكُ وَعْكًا شَدِيدًا. قَالَ " أَجَلْ كَمَا يُوعَكُ رَجُلاَنِ مِنْكُمْ ". قَالَ لَكَ أَجْرَانِ قَالَ " نَعَمْ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُصِيبُهُ أَذًى مَرَضٌ فَمَا سِوَاهُ إِلاَّ حَطَّ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِ كَمَا تَحُطُّ الشَّجَرَةُ وَرَقَهَا ".
(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldiga — u zot isitmalamoqda (boʻ lgan) holda — kirdim va u zotni ushlab (paypaslab): «Siz qattiq isitmalamoqdasiz» dedim. U zot: «Ha; sizlardan ikki kishi isitmalamgandek (isitmalamoqdaman)» dedilar. (Roviy:) «Siz uchun ikki (barobar) ajr bor» dedi. U zot: «Ha; musulmonga — kasallik yoki undan boshqa (qanday) bir ozor yetsa, daraxt bargini toʻ kgandek, Alloh uning yomonliklarini (gunohlarini) toʻ kadi (kamaytiradi)» dedilar.(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдига — у зот иситмаламоқда (бў лган) ҳолда — кирдим ва у зотни ушлаб (пайпаслаб): «Сиз қаттиқ иситмаламоқдасиз» дедим. У зот: «Ҳа; сизлардан икки киши иситмаламгандек (иситмаламоқдаман)» дедилар. (Ровий:) «Сиз учун икки (баробар) ажр бор» деди. У зот: «Ҳа; мусулмонга — касаллик ёки ундан бошқа (қандай) бир озор еца, дарахт баргини тў кгандек, Аллоҳ унинг ёмонликларини (гуноҳларини) тў кади (камайтиради)» дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْوَاشِمَاتِ، وَالْمُسْتَوْشِمَاتِ، وَالْمُتَنَمِّصَاتِ وَالْمُتَفَلِّجَاتِ لِلْحُسْنِ، الْمُغَيِّرَاتِ خَلْقَ اللَّهِ، مَا لِي لاَ أَلْعَنُ مَنْ لَعَنَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي كِتَابِ اللَّهِ.
(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi ayollarni, (yuz-qosh) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun tishlarini siyraklashtiruvchilarni — Allohning yaratganini oʻzgartiruvchilarni — laʼnatlagan. Alloh Rasuli ﷺ laʼnatlagan kishilarni nega men laʼnatlamayin? Holbuki (u) Allohning Kitobida (bordir).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ татуировка қилувчи ва қилдирувчи аёлларни, (юз-қош) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун тишларини сийраклаштирувчиларни — Аллоҳнинг яратганини ўзгартирувчиларни — лаънатлаган. Аллоҳ Расули ﷺ лаънатлаган кишиларни нега мен лаънатламайин? Ҳолбуки (у) Аллоҳнинг Китобида (бордир).