حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَتْ يَمِينُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning qasamlari: «La, va muqallibil-qulub» (Yoʻq, qalblarni agʻdaruvchi Zotga qasamki) (boʻlardi).(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг қасамлари: «Ла, ва муқаллибил-қулуб» (Йўқ, қалбларни ағдарувчи Зотга қасамки) (бўларди).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَدْرَكَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ وَهْوَ يَسِيرُ فِي رَكْبٍ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ " أَلاَ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ، مَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِفْ بِاللَّهِ، أَوْ لِيَصْمُتْ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ Umar ibn Xattobga — u bir (otliq) karvonda otasi bilan qasam ichib ketayotganida — yetib qoldilar va: «Ogoh boʻlinglar, albatta Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishingizdan qaytaradi. Kim qasam ichmoqchi boʻlsa, Alloh bilan qasam ichsin yoki jim tursin», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ Умар ибн Хаттобга — у бир (отлиқ) карвонда отаси билан қасам ичиб кетаётганида — етиб қолдилар ва: «Огоҳ бўлинглар, албатта Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишингиздан қайтаради. Ким қасам ичмоқчи бўлса, Аллоҳ билан қасам ичсин ёки жим турсин», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ سَالِمٌ قَالَ ابْنُ عُمَرَ سَمِعْتُ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ ". قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهَا مُنْذُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا. قَالَ مُجَاهِدٌ [quran sura="46" aya_start="4" aya_end="4"]{أَوْ أَثَرَةٍ مِنْ عِلْمٍ} يَأْثُرُ عِلْمًا. تَابَعَهُ عُقَيْلٌ وَالزُّبَيْدِيُّ وَإِسْحَاقُ الْكَلْبِيُّ عَنِ الزُّهْرِيِّ. وَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَمَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Umarning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ menga: «Albatta Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishingizdan qaytaradi», dedilar. Umar: «Allohga qasamki, men Paygʻambar ﷺdan buni eshitganimdan beri, u (otam) bilan na (oʻzim) qasd qilib, na (boshqadan) naql qilib qasam ichmaganman», dedi. (Mujohid ‹...yoki ilmdan bir asar (qoldiq)› (Ahqof surasi, 4-oyat) (haqida): ‹u kishi ilmni naql qiladi (rivoyat qiladi)› dedi.)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Умарнинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Албатта Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишингиздан қайтаради», дедилар. Умар: «Аллоҳга қасамки, мен Пайғамбар ﷺдан буни эшитганимдан бери, у (отам) билан на (ўзим) қасд қилиб, на (бошқадан) нақл қилиб қасам ичмаганман», деди. (Мужоҳид ‹...ёки илмдан бир асар (қолдиқ)› (Аҳқоф сураси, 4-оят) (ҳақида): ‹у киши илмни нақл қилади (ривоят қилади)› деди.)
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهُ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Otalaringiz bilan qasam ichmanglar», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Оталарингиз билан қасам ичманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اصْطَنَعَ خَاتَمًا مِنْ ذَهَبٍ وَكَانَ يَلْبَسُهُ، فَيَجْعَلُ فَصَّهُ فِي بَاطِنِ كَفِّهِ، فَصَنَعَ النَّاسُ خَوَاتِيمَ ثُمَّ إِنَّهُ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَعَهُ، فَقَالَ " إِنِّي كُنْتُ أَلْبَسُ هَذَا الْخَاتِمَ وَأَجْعَلُ فَصَّهُ مِنْ دَاخِلٍ ". فَرَمَى بِهِ ثُمَّ قَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَلْبَسُهُ أَبَدًا ". فَنَبَذَ النَّاسُ خَوَاتِيمَهُمْ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ oltindan bir uzuk yasattirdilar va uni — koʻzini (qoshini) kaftlarining ich tomoniga qaratib — taqib yurardilar. Shu sababli odamlar (ham) uzuklar yasattirdilar. Soʻng u zot minbarga oʻtirib, uni (uzukni) yechdilar va: «Men bu uzukni taqib, koʻzini ich tomonga qaratib yurardim», dedilar. Soʻng uni (uloqtirib) tashladilar va: «Allohga qasamki, men uni hech qachon taqmayman», dedilar. Bas, odamlar (ham) oʻz uzuklarini tashladilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ олтиндан бир узук ясаттирдилар ва уни — кўзини (қошини) кафтларининг ич томонига қаратиб — тақиб юрардилар. Шу сабабли одамлар (ҳам) узуклар ясаттирдилар. Сўнг у зот минбарга ўтириб, уни (узукни) ечдилар ва: «Мен бу узукни тақиб, кўзини ич томонга қаратиб юрардим», дедилар. Сўнг уни (улоқтириб) ташладилар ва: «Аллоҳга қасамки, мен уни ҳеч қачон тақмайман», дедилар. Бас, одамлар (ҳам) ўз узукларини ташладилар.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّذْرِ وَقَالَ " إِنَّهُ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا، وَلَكِنَّهُ يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadiki,)) Paygʻambar ﷺ nazrdan qaytardilar va: «Albatta u (nazr) hech narsani qaytarmaydi (taqdirni oʻzgartirmaydi); lekin u bilan baxil (kishi)dan (mol) chiqariladi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинадики,)) Пайғамбар ﷺ назрдан қайтардилар ва: «Албатта у (назр) ҳеч нарсани қайтармайди (тақдирни ўзгартирмайди); лекин у билан бахил (киши)дан (мол) чиқарилади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَذَرْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ أَعْتَكِفَ لَيْلَةً فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ. قَالَ " أَوْفِ بِنَذْرِكَ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadiki,)) Umar: «Yo Rasululloh, men johiliyatda Masjidul-Haromda bir kecha eʼtikof qilishni nazr qilgan edim», dedi. U zot: «Nazringni ado et», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинадики,)) Умар: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилиятда Масжидул-Ҳаромда бир кеча эътикоф қилишни назр қилган эдим», деди. У зот: «Назрингни адо эт», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، حَدَّثَنَا حَكِيمُ بْنُ أَبِي حُرَّةَ الأَسْلَمِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، نَذَرَ أَنْ لاَ، يَأْتِيَ عَلَيْهِ يَوْمٌ إِلاَّ صَامَ، فَوَافَقَ يَوْمَ أَضْحًى أَوْ فِطْرٍ. فَقَالَ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ، لَمْ يَكُنْ يَصُومُ يَوْمَ الأَضْحَى وَالْفِطْرِ، وَلاَ يَرَى صِيَامَهُمَا.
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilinadiki,)) Undan har kuni roʻza tutishni nazr qilgan — soʻng (oʻsha kun) iydul-Azho yoki iydul-Fitr kuniga toʻgʻri kelgan — bir kishi haqida soʻralganda, u: «Sizlar uchun Rasululloh ﷺda goʻzal (oʻrnak) namuna bor; u zot iydul-Azho va iydul-Fitr kuni roʻza tutmas edilar va u ikki (kun)ning roʻzasini (toʻgʻri deb) koʻrmasdilar», dedi.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинадики,)) Ундан ҳар куни рўза тутишни назр қилган — сўнг (ўша кун) ийдул-Азҳо ёки ийдул-Фитр кунига тўғри келган — бир киши ҳақида сўралганда, у: «Сизлар учун Расулуллоҳ ﷺда гўзал (ўрнак) намуна бор; у зот ийдул-Азҳо ва ийдул-Фитр куни рўза тутмас эдилар ва у икки (кун)нинг рўзасини (тўғри деб) кўрмасдилар», деди.
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَجُلاً، لاَعَنَ امْرَأَتَهُ فِي زَمَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَانْتَفَى مِنْ وَلَدِهَا فَفَرَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا، وَأَلْحَقَ الْوَلَدَ بِالْمَرْأَةِ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ davrida bir kishi xotini bilan liʼonlashdi va uning farzandidan tondi (otaligini inkor etdi). Bas, Paygʻambar ﷺ ikkovini bir-biridan ajratdilar va bolani ayolga (onaga) qoʻshdilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ даврида бир киши хотини билан лиъонлашди ва унинг фарзандидан тонди (оталигини инкор этди). Бас, Пайғамбар ﷺ икковини бир-биридан ажратдилар ва болани аёлга (онага) қўшдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Valoʼ faqat ozod qilgan kishinikidir», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Валў фақат озод қилган кишиникидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺ valoʼni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar (man etdilar).(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺ валўни сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар (ман этдилар).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ جَارِيَةً تُعْتِقُهَا فَقَالَ أَهْلُهَا نَبِيعُكِهَا عَلَى أَنَّ وَلاَءَهَا لَنَا. فَذَكَرَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكِ، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Mominlarning onasi Oisha bir choʻri (qiz)ni sotib olib, uni ozod qilmoqchi boʻldi. Egalari: «Uni senga, valosi bizniki boʻlishi sharti bilan sotamiz», dedilar. (Oisha) buni Rasululloh ﷺga aytganida, U zot: «Bu seni (sotib olishdan) toʻsmasin; valoʼ faqat ozod qilgan kishinikidir», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Моминларнинг онаси Оиша бир чўри (қиз)ни сотиб олиб, уни озод қилмоқчи бўлди. Эгалари: «Уни сенга, валоси бизники бўлиши шарти билан сотамиз», дедилар. (Оиша) буни Расулуллоҳ ﷺга айтганида, У зот: «Бу сени (сотиб олишдан) тўсмасин; валў фақат озод қилган кишиникидир», дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَرَادَتْ عَائِشَةُ أَنْ تَشْتَرِيَ بَرِيرَةَ فَقَالَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّهُمْ يَشْتَرِطُونَ الْوَلاَءَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اشْتَرِيهَا، فَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Oisha Barirani sotib olmoqchi boʻldi-da, Paygʻambar ﷺga: «Ular (Bariraning egalari) valoʼni (oʻzlariga) shart qilmoqdalar», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uni sotib ol, chunki valoʼ faqat ozod qilgan kishinikidir», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Оиша Барирани сотиб олмоқчи бўлди-да, Пайғамбар ﷺга: «Улар (Бариранинг эгалари) валўни (ўзларига) шарт қилмоқдалар», деди. Пайғамбар ﷺ: «Уни сотиб ол, чунки валў фақат озод қилган кишиникидир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي مِجَنٍّ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ.
تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي نَافِعٌ قِيمَتُهُ
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ narxi uch dirham boʻlgan bir qalqon (oʻgʻirlangani uchun oʻgʻrining qoʻlini) kesdilar. (Muhammad ibn Ishoq ham mutobaʼat qildi; Lays esa: ‹Nofeʼ menga ‹qiymati› deb aytdi›, dedi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ нархи уч дирҳам бўлган бир қалқон (ўғирлангани учун ўғрининг қўлини) кесдилар. (Муҳаммад ибн Ишоқ ҳам мутобаъат қилди; Лайс эса: ‹Нофеъ менга ‹қиймати› деб айтди›, деди.)
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَطَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي مِجَنٍّ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺ narxi uch dirham boʻlgan bir qalqon (oʻgʻirlangani uchun qoʻl) kesdilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺ нархи уч дирҳам бўлган бир қалқон (ўғирлангани учун қўл) кесдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَطَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي مِجَنٍّ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ.
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺ narxi uch dirham boʻlgan bir qalqon (oʻgʻirlangani uchun qoʻl) kesdilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺ нархи уч дирҳам бўлган бир қалқон (ўғирлангани учун қўл) кесдилар.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَطَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَ سَارِقٍ فِي مِجَنٍّ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ. تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي نَافِعٌ " قِيمَتُهُ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺ narxi uch dirham boʻlgan bir qalqon (oʻgʻirlangani uchun) oʻgʻrining qoʻlini kesdilar. (Muhammad ibn Ishoq ham mutobaʼat qildi; Lays esa: ‹Nofeʼ menga ‹qiymati› deb aytdi›, dedi.)(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺ нархи уч дирҳам бўлган бир қалқон (ўғирлангани учун) ўғрининг қўлини кесдилар. (Муҳаммад ибн Ишоқ ҳам мутобаъат қилди; Лайс эса: ‹Нофеъ менга ‹қиймати› деб айтди›, деди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَهُودِيٍّ وَيَهُودِيَّةٍ قَدْ أَحْدَثَا جَمِيعًا فَقَالَ لَهُمْ " مَا تَجِدُونَ فِي كِتَابِكُمْ ". قَالُوا إِنَّ أَحْبَارَنَا أَحْدَثُوا تَحْمِيمَ الْوَجْهِ وَالتَّجْبِيَةَ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ ادْعُهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِالتَّوْرَاةِ. فَأُتِيَ بِهَا فَوَضَعَ أَحَدُهُمْ يَدَهُ عَلَى آيَةِ الرَّجْمِ، وَجَعَلَ يَقْرَأُ مَا قَبْلَهَا وَمَا بَعْدَهَا فَقَالَ لَهُ ابْنُ سَلاَمٍ ارْفَعْ يَدَكَ. فَإِذَا آيَةُ الرَّجْمِ تَحْتَ يَدِهِ، فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَا. قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَرُجِمَا عِنْدَ الْبَلاَطِ، فَرَأَيْتُ الْيَهُودِيَّ أَجْنَأَ عَلَيْهَا.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺning huzurlariga (zino qilgan) bir yahudiy erkak va yahudiy ayol keltirildi. U zot ularga: «Kitobingizda (Tavrotda) nima topasiz?» dedilar. Ular: «Ahbarlarimiz (ulamolarimiz) yuzni qora qilish va sharmanda qilib (eshakka teskari) mindirishni paydo qilganlar», dedilar. Abdulloh ibn Salom: «Yo Rasululloh, ularni Tavrot (keltirishga) chaqiring», dedi. Tavrot keltirildi va ulardan biri qoʻlini rajm oyatining ustiga qoʻyib, undan oldingi va keyingi (oyatlar)ni oʻqiy boshladi. Ibn Salom unga: «Qoʻlingni koʻtar», dedi. Mana, rajm oyati uning qoʻli ostida (yashirin) edi. Bas, Rasululloh ﷺ ikkovini (rajm qilishni) buyurdilar va ular rajm qilindi. Ibn Umar aytdi: Ular Balot (yoʻli)da rajm qilindilar; men yahudiy (erkak)ning ayolning ustiga engashib, uni (toshlardan) toʻsayotganini koʻrdim.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига (зино қилган) бир яҳудий эркак ва яҳудий аёл келтирилди. У зот уларга: «Китобингизда (Тавротда) нима топасиз?» дедилар. Улар: «Аҳбарларимиз (уламоларимиз) юзни қора қилиш ва шарманда қилиб (эшакка тескари) миндиришни пайдо қилганлар», дедилар. Абдуллоҳ ибн Салом: «Ё Расулуллоҳ, уларни Таврот (келтиришга) чақиринг», деди. Таврот келтирилди ва улардан бири қўлини ражм оятининг устига қўйиб, ундан олдинги ва кейинги (оятлар)ни ўқий бошлади. Ибн Салом унга: «Қўлингни кўтар», деди. Мана, ражм ояти унинг қўли остида (яширин) эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ икковини (ражм қилишни) буюрдилар ва улар ражм қилинди. Ибн Умар айтди: Улар Балот (йўли)да ражм қилиндилар; мен яҳудий (эркак)нинг аёлнинг устига энгашиб, уни (тошлардан) тўсаётганини кўрдим.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ الْيَهُودَ جَاءُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا لَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنْهُمْ وَامْرَأَةً زَنَيَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاةِ فِي شَأْنِ الرَّجْمِ ". فَقَالُوا نَفْضَحُهُمْ وَيُجْلَدُونَ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبْتُمْ إِنَّ فِيهَا الرَّجْمَ. فَأَتَوْا بِالتَّوْرَاةِ فَنَشَرُوهَا، فَوَضَعَ أَحَدُهُمْ يَدَهُ عَلَى آيَةِ الرَّجْمِ فَقَرَأَ مَا قَبْلَهَا وَمَا بَعْدَهَا. فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ ارْفَعْ يَدَكَ. فَرَفَعَ يَدَهُ فَإِذَا فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ. قَالُوا صَدَقَ يَا مُحَمَّدُ فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ. فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَا، فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ يَحْنِي عَلَى الْمَرْأَةِ يَقِيهَا الْحِجَارَةَ.
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Yahudiylar Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, ulardan bir erkak va bir ayol zino qilganini U zotga aytdilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Tavrotda rajm haqida nima topasiz?» dedilar. Ular: «Biz ularni sharmanda qilamiz va (ular) darralanadi (xolos)», dedilar. Abdulloh ibn Salom: «Yolgʻon aytdingiz! Unda (Tavrotda) rajm (hukmi) bordir», dedi. Bas, ular Tavrotni keltirib, uni yoydilar. Ulardan biri qoʻlini rajm oyatining ustiga qoʻyib, undan oldingi va keyingi (qism)ni oʻqidi. Abdulloh ibn Salom unga: «Qoʻlingni koʻtar», dedi. U qoʻlini koʻtardi-da, mana, unda (qoʻli ostida) rajm oyati bor edi. Ular: «Toʻgʻri aytding, ey Muhammad; unda rajm oyati bor», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ ikkovini (rajm qilishni) buyurdilar va ular rajm qilindi. Men (oʻsha) erkakning ayolning ustiga engashib, uni toshlardan toʻsayotganini koʻrdim.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Яҳудийлар Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, улардан бир эркак ва бир аёл зино қилганини У зотга айтдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Тавротда ражм ҳақида нима топасиз?» дедилар. Улар: «Биз уларни шарманда қиламиз ва (улар) дарраланади (холос)», дедилар. Абдуллоҳ ибн Салом: «Ёлғон айтдингиз! Унда (Тавротда) ражм (ҳукми) бордир», деди. Бас, улар Тавротни келтириб, уни ёйдилар. Улардан бири қўлини ражм оятининг устига қўйиб, ундан олдинги ва кейинги (қисм)ни ўқиди. Абдуллоҳ ибн Салом унга: «Қўлингни кўтар», деди. У қўлини кўтарди-да, мана, унда (қўли остида) ражм ояти бор эди. Улар: «Тўғри айтдинг, эй Муҳаммад; унда ражм ояти бор», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ икковини (ражм қилишни) буюрдилар ва улар ражм қилинди. Мен (ўша) эркакнинг аёлнинг устига энгашиб, уни тошлардан тўсаётганини кўрдим.
حَدَّثَنِي عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُمْ كَانُوا يُضْرَبُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اشْتَرَوْا طَعَامًا جِزَافًا أَنْ يَبِيعُوهُ فِي مَكَانِهِمْ حَتَّى يُئْوُوهُ إِلَى رِحَالِهِمْ.
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ davrida, kishilar taomni chamalab (oʻlchamasdan, koʻtarasiga) sotib olib, uni (yuk) joyiga olib bormay turib, oʻsha joyning oʻzida sotsalar, (shuning uchun) urilar edilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ даврида, кишилар таомни чамалаб (ўлчамасдан, кўтарасига) сотиб олиб, уни (юк) жойига олиб бормай туриб, ўша жойнинг ўзида соцалар, (шунинг учун) урилар эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَنْ يَزَالَ الْمُؤْمِنُ فِي فُسْحَةٍ مِنْ دِينِهِ، مَا لَمْ يُصِبْ دَمًا حَرَامًا ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Momin, harom qonni toʻkmaguncha (nohaq odam oʻldirmaguncha), oʻz dinida kengchilikda (xotirjam) boʻlaveradi», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Момин, ҳаром қонни тўкмагунча (ноҳақ одам ўлдирмагунча), ўз динида кенгчиликда (хотиржам) бўлаверади», дедилар.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ إِنَّ مِنْ وَرْطَاتِ الأُمُورِ الَّتِي لاَ مَخْرَجَ لِمَنْ أَوْقَعَ نَفْسَهُ فِيهَا، سَفْكَ الدَّمِ الْحَرَامِ بِغَيْرِ حِلِّهِ.
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Oʻzini (botqoqqa) solib qoʻygan kishi uchun chiqib boʻlmaydigan (eng ogʻir) ishlardan biri — harom qonni nohaq toʻkishdir.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Ўзини (ботқоққа) солиб қўйган киши учун чиқиб бўлмайдиган (энг оғир) ишлардан бири — ҳаром қонни ноҳақ тўкишдир.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ وَاقِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي عَنْ أَبِيهِ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni uradigan kofirlarga aylanib qaytmanglar», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни урадиган кофирларга айланиб қайтманглар», дедилар.
وَقَالَ لِي ابْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ غُلاَمًا، قُتِلَ غِيلَةً فَقَالَ عُمَرُ لَوِ اشْتَرَكَ فِيهَا أَهْلُ صَنْعَاءَ لَقَتَلْتُهُمْ. وَقَالَ مُغِيرَةُ بْنُ حَكِيمٍ عَنْ أَبِيهِ إِنَّ أَرْبَعَةً قَتَلُوا صَبِيًّا فَقَالَ عُمَرُ مِثْلَهُ. وَأَقَادَ أَبُو بَكْرٍ وَابْنُ الزُّبَيْرِ وَعَلِيٌّ وَسُوَيْدُ بْنُ مُقَرِّنٍ مِنْ لَطْمَةٍ. وَأَقَادَ عُمَرُ مِنْ ضَرْبَةٍ بِالدِّرَّةِ. وَأَقَادَ عَلِيٌّ مِنْ ثَلاَثَةِ أَسْوَاطٍ. وَاقْتَصَّ شُرَيْحٌ مِنْ سَوْطٍ وَخُمُوشٍ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Bir oʻgʻil bola gʻiyla (makr ila, pistirmada) oʻldirildi. Shunda Umar: «Agar bunda (qotillikda) Sanʼo ahlining (hammasi) sherik boʻlganida ham, men ularni (qasosan) oʻldirgan boʻlardim», dedi. Mugʻira ibn Hakim otasidan (aytdiki:) Toʻrt kishi bir boquvchi (yosh bola)ni oʻldirdi, Umar ham xuddi shunday (hukm) qildi. Abu Bakr, Ibn Zubayr, Ali va Suvayd ibn Muqarrin shapati (urish) uchun qasos (joriy) qildilar. Umar darra (tayoq) bilan urish uchun qasos qildi. Ali uch qamchi (urish) uchun qasos qildi. Shurayh esa qamchi va tirnash (jarohati) uchun qasos oldi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Бир ўғил бола ғийла (макр ила, пистирмада) ўлдирилди. Шунда Умар: «Агар бунда (қотилликда) Санъо аҳлининг (ҳаммаси) шерик бўлганида ҳам, мен уларни (қасосан) ўлдирган бўлардим», деди. Муғира ибн Ҳаким отасидан (айтдики:) Тўрт киши бир боқувчи (ёш бола)ни ўлдирди, Умар ҳам худди шундай (ҳукм) қилди. Абу Бакр, Ибн Зубайр, Али ва Сувайд ибн Муқаррин шапати (уриш) учун қасос (жорий) қилдилар. Умар дарра (таёқ) билан уриш учун қасос қилди. Али уч қамчи (уриш) учун қасос қилди. Шурайҳ эса қамчи ва тирнаш (жароҳати) учун қасос олди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْيَهُودَ إِذَا سَلَّمُوا عَلَى أَحَدِكُمْ إِنَّمَا يَقُولُونَ سَامٌ عَلَيْكَ. فَقُلْ عَلَيْكَ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Yahudiylar sizlardan biringizga salom berganlarida, ular faqat ‹Somu alayka (senga oʻlim boʻlsin)› deydilar. Bas, sen: ‹Alayka (senga ham)› degin», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Яҳудийлар сизлардан бирингизга салом берганларида, улар фақат ‹Сому алайка (сенга ўлим бўлсин)› дейдилар. Бас, сен: ‹Алайка (сенга ҳам)› дегин», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانُ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ وَذَكَرَ الْحَرُورِيَّةَ ـ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, — Haruriya (xavorij)ni zikr qilib —) Paygʻambar ﷺ: «Ular islomdan — xuddi oʻq ovdan (nishonni teshib) chiqib ketganidek — chiqib ketadilar», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, — Ҳарурия (хавориж)ни зикр қилиб —) Пайғамбар ﷺ: «Улар исломдан — худди ўқ овдан (нишонни тешиб) чиқиб кетганидек — чиқиб кетадилар», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمًا، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لاَ يَظْلِمُهُ، وَلاَ يُسْلِمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ، كَانَ اللَّهُ فِي حَاجَتِهِ ".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmon musulmonning birodaridir. Unga zulm qilmaydi va uni (dushmaniga) topshirib qoʻymaydi. Kim birodarining hojatini (ado etishda) boʻlsa, Alloh uning hojatini (ado etishda) boʻladi» dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга зулм қилмайди ва уни (душманига) топшириб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини (адо этишда) бўлса, Аллоҳ унинг ҳожатини (адо этишда) бўлади» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ كَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim asr namozini (qasdan) qoldirsa, goʻyo oilasi va molini yoʻqotgan kabidir», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким аср намозини (қасдан) қолдирса, гўё оиласи ва молини йўқотган кабидир», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَتَحَرَّى أَحَدُكُمْ فَيُصَلِّي عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَلاَ عِنْدَ غُرُوبِهَا ".
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz quyosh chiqayotgan yoki botayotgan paytda namoz oʻqishga urinmasin», — dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз қуёш чиқаётган ёки ботаётган пайтда намоз ўқишга уринмасин», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أُصَلِّي كَمَا رَأَيْتُ أَصْحَابِي يُصَلُّونَ، لاَ أَنْهَى أَحَدًا يُصَلِّي بِلَيْلٍ وَلاَ نَهَارٍ مَا شَاءَ، غَيْرَ أَنْ لاَ تَحَرَّوْا طُلُوعَ الشَّمْسِ وَلاَ غُرُوبَهَا.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men sahobalarimni namoz oʻqiyotgan holda koʻrgandek (oʻshanday) namoz oʻqiyaman. Men kecha-kunduzning hech bir vaqtida namoz oʻqishni taqiqlamayman — faqat quyosh botayotgan va chiqayotgan paytlar mustasno.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен саҳобаларимни намоз ўқиётган ҳолда кўргандек (ўшандай) намоз ўқияман. Мен кеча-кундузнинг ҳеч бир вақтида намоз ўқишни тақиқламайман — фақат қуёш ботаётган ва чиқаётган пайтлар мустасно.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ، فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَرَأَيْتَكُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ رَأْسَ مِائَةٍ لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ". فَوَهِلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ إِلَى مَا يَتَحَدَّثُونَ مِنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ، وَإِنَّمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ " يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنَّهَا تَخْرِمُ ذَلِكَ الْقَرْنَ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ soʻnggi kunlarida bir xufton namozini oʻqib, salom bilan tugatgach, turib: «Shu kechaning (ahamiyatini) bilasizlarmi? Bugun yer yuzida hozir boʻlgan hech kim shu kechadan yuz yil oʻtgandan keyin tirik qolmaydi», — dedilar. Odamlar Rasululloh ﷺ ning bu soʻzini tushunishda xato qildi va bu roviylar haqida aytilgan (turli) narsalarga berildi (baʼzilar: Qiyomat yuz yildan keyin boʻladi, dedi). Lekin Paygʻambar ﷺ: «Bugun yer yuzida hozir boʻlgan hech kim shu kechadan yuz yil oʻtgandan keyin tirik qolmaydi», — degan edilar; u zot: «Oʻsha asr (oʻsha asr ahli) oʻtib ketganida» — (degan maʼnoni) nazarda tutgan edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сўнгги кунларида бир хуфтон намозини ўқиб, салом билан тугатгач, туриб: «Шу кечанинг (аҳамиятини) биласизларми? Бугун ер юзида ҳозир бўлган ҳеч ким шу кечадан юз йил ўтгандан кейин тирик қолмайди», — дедилар. Одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг бу сўзини тушунишда хато қилди ва бу ровийлар ҳақида айтилган (турли) нарсаларга берилди (баъзилар: Қиёмат юз йилдан кейин бўлади, деди). Лекин Пайғамбар ﷺ: «Бугун ер юзида ҳозир бўлган ҳеч ким шу кечадан юз йил ўтгандан кейин тирик қолмайди», — деган эдилар; у зот: «Ўша аср (ўша аср аҳли) ўтиб кетганида» — (деган маънони) назарда тутган эдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ النَّجْشِ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ najsh (xaridorni aldab, sotuvchi foydasiga narxni koʻtarish)dan qaytardilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ нажш (харидорни алдаб, сотувчи фойдасига нархни кўтариш)дан қайтардилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَجُلاً، ذَكَرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يُخْدَعُ فِي الْبُيُوعِ فَقَالَ " إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Bir kishi Paygʻambar ﷺga oʻzining oldi-sotdilarda (savdoda) aldanishini aytdi. Shunda U zot: «Sotib-olganingda: ‹La xilaba (aldash yoʻq)›, deb (shart qoʻyib qoʻy)gin», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Бир киши Пайғамбар ﷺга ўзининг олди-сотдиларда (савдода) алданишини айтди. Шунда У зот: «Сотиб-олганингда: ‹Ла хилаба (алдаш йўқ)›, деб (шарт қўйиб қўй)гин», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُعْرَفُ بِهِ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Har bir gʻodir (ahdini buzuvchi xoin) uchun Qiyomat kuni bir bayroq (tikiladiki), u (shu) bilan tanib olinadi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ҳар бир ғодир (аҳдини бузувчи хоин) учун Қиёмат куни бир байроқ (тикиладики), у (шу) билан таниб олинади», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أُنَاسًا، أُرُوا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ، وَأَنَّ أُنَاسًا أُرُوا أَنَّهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْتَمِسُوهَا فِي السَّبْعِ الأَوَاخِرِ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Baʼzi kishilarga Laylatul-qadr (taqdir kechasi) — (Ramazonning) oxirgi yetti (kun)ida (ekani) tushda koʻrsatildi, baʼzi kishilarga esa u oxirgi oʻn (kun)ida (ekani) koʻrsatildi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Uni oxirgi yetti (kun)ida izlanglar», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Баъзи кишиларга Лайлатул-қадр (тақдир кечаси) — (Рамазоннинг) охирги етти (кун)ида (экани) тушда кўрсатилди, баъзи кишиларга эса у охирги ўн (кун)ида (экани) кўрсатилди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Уни охирги етти (кун)ида изланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُرَانِي اللَّيْلَةَ عِنْدَ الْكَعْبَةِ فَرَأَيْتُ رَجُلاً آدَمَ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنْ أُدْمِ الرِّجَالِ، لَهُ لِمَّةٌ كَأَحْسَنِ مَا أَنْتَ رَاءٍ مِنَ اللِّمَمِ، قَدْ رَجَّلَهَا تَقْطُرُ مَاءً، مُتَّكِئًا عَلَى رَجُلَيْنِ ـ أَوْ عَلَى عَوَاتِقِ رَجُلَيْنِ ـ يَطُوفُ بِالْبَيْتِ، فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ. ثُمَّ إِذَا أَنَا بِرَجُلٍ جَعْدٍ قَطَطٍ أَعْوَرِ الْعَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّهَا عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ، فَسَأَلْتُ مَنْ هَذَا فَقِيلَ الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Bu kecha men oʻzimni Kaʼba yonida (tushimda) koʻrdim. Mana, men bir bugʻdoyrang (qoramagʻiz) kishini — sen koʻrgan bugʻdoyrang erkaklarning eng goʻzalidek — koʻrdim: uning yelkasiga tushgan sochi — sen koʻrgan sochlarning eng chiroylisidek — bor edi; uni taragan, (sochidan) suv tomib turardi. U ikki kishiga — yoki: ikki kishining yelkalariga — suyangan holda, Baytni (Kaʼbani) tavof qilayotgan edi. Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹Masih ibn Maryam (Iso)›, deyildi. Soʻng, mana, men (yana) bir jaʼd-qatat (jingalak, qattiq sochli), oʻng koʻzi koʻr — goʻyo qalqib turgan uzum donasidek — kishini (koʻrdim). Men: ‹Bu kim?› deb soʻradim. ‹Masih Dajjol›, deyildi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кеча мен ўзимни Каъба ёнида (тушимда) кўрдим. Мана, мен бир буғдойранг (қорамағиз) кишини — сен кўрган буғдойранг эркакларнинг энг гўзалидек — кўрдим: унинг елкасига тушган сочи — сен кўрган сочларнинг энг чиройлисидек — бор эди; уни тараган, (сочидан) сув томиб турарди. У икки кишига — ёки: икки кишининг елкаларига — суянган ҳолда, Байтни (Каъбани) тавоф қилаётган эди. Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹Масиҳ ибн Марям (Исо)›, дейилди. Сўнг, мана, мен (яна) бир жаъд-қатат (жингалак, қаттиқ сочли), ўнг кўзи кўр — гўё қалқиб турган узум донасидек — кишини (кўрдим). Мен: ‹Бу ким?› деб сўрадим. ‹Масиҳ Дажжол›, дейилди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِقَدَحِ لَبَنٍ، فَشَرِبْتُ مِنْهُ، حَتَّى إِنِّي لأَرَى الرِّيَّ يَخْرُجُ مِنْ أَظْفَارِي، ثُمَّ أَعْطَيْتُ فَضْلِي ". يَعْنِي عُمَرَ. قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الْعِلْمَ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, menga bir kosa sut keltirildi; men undan ichdim — hatto men qonish (toʻyish) tirnoqlarimdan chiqayotganini koʻrardim. Soʻng men ortgan (qoldiq)imni — yaʼni Umarga — berdim.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ilmga», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, менга бир коса сут келтирилди; мен ундан ичдим — ҳатто мен қониш (тўйиш) тирноқларимдан чиқаётганини кўрардим. Сўнг мен ортган (қолдиқ)имни — яъни Умарга — бердим.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Илмга», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُتِيتُ بِقَدَحِ لَبَنٍ، فَشَرِبْتُ مِنْهُ، حَتَّى إِنِّي لأَرَى الرِّيَّ يَخْرُجُ مِنْ أَطْرَافِي، فَأَعْطَيْتُ فَضْلِي عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ". فَقَالَ مَنْ حَوْلَهُ فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الْعِلْمَ ".
(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, menga bir kosa sut keltirildi; men undan ichdim — hatto men qonish (toʻyish) aʼzolarimdan (atrofimdan) chiqayotganini koʻrardim. Soʻng men ortgan (qoldiq)imni Umar ibn Xattobga berdim.» Atrofidagilar: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Ilmga», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, менга бир коса сут келтирилди; мен ундан ичдим — ҳатто мен қониш (тўйиш) аъзоларимдан (атрофимдан) чиқаётганини кўрардим. Сўнг мен ортган (қолдиқ)имни Умар ибн Хаттобга бердим.» Атрофидагилар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Илмга», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّ فِي يَدِي سَرَقَةً مِنْ حَرِيرٍ لاَ أَهْوِي بِهَا إِلَى مَكَانٍ فِي الْجَنَّةِ إِلاَّ طَارَتْ بِي إِلَيْهِ، فَقَصَصْتُهَا عَلَى حَفْصَةَ. فَقَصَّتْهَا حَفْصَةُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّ أَخَاكِ رَجُلٌ صَالِحٌ ". أَوْ قَالَ " إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ رَجُلٌ صَالِحٌ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Men tushimda goʻyo qoʻlimda bir parcha ipak bor — men u bilan jannatda qaysi joyni (orziqib) istasam, u meni oʻsha joyga uchirib olib borardi. Buni Hafsaga aytdim, Hafsa esa buni Paygʻambar ﷺga aytdi. Shunda U zot: «Albatta, sening ukang solih kishi», — yoki: «Albatta, Abdulloh solih kishi», — dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Мен тушимда гўё қўлимда бир парча ипак бор — мен у билан жаннатда қайси жойни (орзиқиб) истасам, у мени ўша жойга учириб олиб борарди. Буни Ҳафсага айтдим, Ҳафса эса буни Пайғамбар ﷺга айтди. Шунда У зот: «Албатта, сенинг уканг солиҳ киши», — ёки: «Албатта, Абдуллоҳ солиҳ киши», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا صَخْرُ بْنُ جُوَيْرِيَةَ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا أَنَا عَلَى بِئْرٍ أَنْزِعُ مِنْهَا إِذْ جَاءَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ، فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ الدَّلْوَ، فَنَزَعَ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ، وَفِي نَزْعِهِ ضَعْفٌ، فَغَفَرَ اللَّهُ لَهُ، ثُمَّ أَخَذَهَا ابْنُ الْخَطَّابِ مِنْ يَدِ أَبِي بَكْرٍ فَاسْتَحَالَتْ فِي يَدِهِ غَرْبًا، فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا مِنَ النَّاسِ يَفْرِي فَرْيَهُ، حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ ".
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Men (tushimda) bir quduq ustida (turib) undan suv tortayotgan edim, shunda Abu Bakr va Umar keldi. Abu Bakr chelakni olib, bir-ikki chelak (zanub) tortdi — uning tortishida (bir oz) zaiflik bor edi; Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻng Ibn Xattob (Umar) chelakni Abu Bakrning qoʻlidan oldi-yu, u (chelak) uning qoʻlida katta dalvga (garbga) aylandi. Men odamlar ichida undan ham mohirroq (abqariy) — uning qilganidek ishlaydigan — birovni koʻrmadim; toki odamlar (tuyalarni sugʻorib) suv boʻyida (oʻtov tikib) joylashguncha», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен (тушимда) бир қудуқ устида (туриб) ундан сув тортаётган эдим, шунда Абу Бакр ва Умар келди. Абу Бакр челакни олиб, бир-икки челак (зануб) тортди — унинг тортишида (бир оз) заифлик бор эди; Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнг Ибн Хаттоб (Умар) челакни Абу Бакрнинг қўлидан олди-ю, у (челак) унинг қўлида катта далвга (гарбга) айланди. Мен одамлар ичида ундан ҳам моҳирроқ (абқарий) — унинг қилганидек ишлайдиган — бировни кўрмадим; токи одамлар (туяларни суғориб) сув бўйида (ўтов тикиб) жойлашгунча», дедилар.