ثنا أَبُو بِشْرٍ الْوَاسِطِيُّ ، ثنا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِيَّ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَجَدَ أَحَدُكُمْ فِي بَطْنِهِ شَيْئًا فَأَشْكَلَ خَرَجَ مِنْهُ شَيْءٌ أَوْ لَمْ يَخْرُجْ ، فَلا يَخْرُجَنَّ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qachon biringiz qornida bir narsa (shamol) sezsa-yu, undan biror narsa chiqdimi yoki yoʻqmi, deb shubhalansa, toki ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha (masjiddan) chiqib ketmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон бирингиз қорнида бир нарса (шамол) сезса-ю, ундан бирор нарса чиқдими ёки йўқми, деб шубҳаланса, токи овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча (масжиддан) чиқиб кетмасин», дедилар.
ثنا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، ثنا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ اللَّيْثِ ، عَنِ اللَّيْثِ ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ وَهُوَ ابْنُ شُرَحْبِيلَ ابْنِ حَسَنَةٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَأْثُرُهُ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُلُّ ابْنِ آدَمَ أَصَابَ مِنَ الزِّنَا لا مَحَالَةَ ، فَالْعَيْنُ زِنَاؤُهَا النَّظَرُ ، وَالْيَدُ زِنَاؤُهَا اللَّمْسُ ، وَالنَّفْسُ تَهْوَى أَوْ تُحَدِّثُ ، وَيُصَدِّقُهُ أَوْ يُكَذِّبُهُ الْفَرْجُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَعْلَمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّ اللَّمْسَ قَدْ يَكُونُ بِالْيَدِ ، قَالَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ : وَلَوْ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ كِتَابًا فِي قِرْطَاسٍ فَلَمَسُوهُ بِأَيْدِيهِمْ ، قَدْ عَلَّمَ رَبُّنَا عَزَّ وَجَلَّ أَنَّ اللَّمْسَ قَدْ يَكُونُ بِالْيَدِ ، وَكَذَلِكَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا نَهَى عَنْ بَيْعِ اللِّمَاسِ ، دَلَّهُمْ نَهْيُهُ عَنْ بَيْعِ اللَّمْسِ أَنَّ اللَّمْسَ بِالْيَدِ ، وَهُوَ أَنْ يَلْمِسَ الْمُشْتَرِي الثَّوْبَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُقَلِّبَهُ وَيَنْشُرَهُ ، وَيَقُولُ عِنْدَ عَقْدِ الشِّرَاءِ : إِذَا لَمَسْتُ الثَّوْبَ بِيَدِي فَلا خِيَارَ لِي بَعْدُ إِذَا نَظَرْتُ إِلَى طُولِ الثَّوْبِ وَعَرْضِهِ أَوْ ظَهَرْتُ مِنْهُ عَلَى عَيْبٍ ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ حِينَ أَقَرَّ عِنْدَهُ بِالزِّنَا : لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ لَمَسْتَ ، فَدَلَّتْ هَذِهِ اللَّفْظَةُ عَلَى أَنَّهُ إِنَّمَا أَرَادَ بِقَوْلِهِ : أَوْ لَمَسْتَ غَيْرَ الْجِمَاعِ الْمُوجِبِ لِلْحَدِّ ، وَكَذَلِكَ خَبَرُ عَائِشَةَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَلَمْ يَخْتَلِفْ عُلَمَاؤُنَا مِنَ الْحِجَازِيِّينَ وَالْمِصْرِيِّينَ وَالشَّافِعِيُّ وَأَهْلُ الأَثَرِ أَنَّ الْقُبْلَةَ وَاللَّمْسَ بِالْيَدِ ، إِذَا لَمْ يَكُنْ بَيْنَ الْيَدِ وَبَيْنَ بَدَنِ الْمَرْأَةِ إِذَا لَمِسَهَا حِجَابٌ وَلا سُتْرَةٌ مِنْ ثَوْبٍ وَلا غَيْرِهِ ، أَنَّ ذَلِكَ يُوجِبُ الْوُضُوءَ ، غَيْرَ أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ ، كَانَ يَقُولُ : إِذَا كَانَتِ الْقُبْلَةُ وَاللَّمْسُ بِالْيَدِ لَيْسَ بِقُبْلَةِ شَهْوَةٍ ، فَإِنَّ ذَلِكَ لا يُوجِبُ الْوُضُوءَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ : وَيُصَدِّقُهُ أَوْ يُكَذِّبُهُ الْفَرَجُ : مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي كِتَابِ الإِيمَانِ أَنَّ التَّصْدِيقَ قَدْ يَكُونُ بِبَعْضِ الْجَوَارِحِ ، لا كَمَا ادَّعَى مَنْ مَوَّهَ عَلَى بَعْضِ النَّاسِ أَنَّ التَّصْدِيقَ لا يَكُونُ فِي لُغَةِ الْعَرَبِ إِلا بِالْقَلْبِ ، قَدْ بَيَّنْتُ هَذِهِ الْمَسْأَلَةَ بِتَمَامِهَا فِي كِتَابِ الإِيمَانِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytdi: «Odam farzandining har biri, muqarrar, zinodan (bir ulush) oladi: koʻzning zinosi — qarash, qoʻlning zinosi — ushlash; nafs esa istaydi va (koʻngildan) oʻtkazadi; farj esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi». Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ lams (ushlash) qoʻl bilan ham boʻlishini bildirdilar. Alloh azza va jalla: {Agar Biz senga qogʻozda (yozilgan) kitob tushirsak-u, uni qoʻllari bilan ushlab koʻrsalar ham} dedi. Rabbimiz azza va jalla lams qoʻl bilan boʻlishini bildirgan. Nabiy ﷺ ham limos savdosidan qaytarganlarida, ushlash savdosidan qaytarishlari ularga lams qoʻl bilan boʻlishini koʻrsatdi. U — xaridor matoni agʻdarib, yoyib koʻrmay turib ushlashi va xarid aqdi chogʻida: ‹Matoni qoʻlim bilan ushlasam, keyin — matoning uzunligi va enini koʻrsam yoki unda ayb topsam ham — menga ixtiyor yoʻq› deyishidir. Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka — u zotning huzurlarida zinoga iqror boʻlganida — : «Ehtimol, oʻpgandirsan yoki ushlagandirsan» dedilar; bu lafz u zot «yoki ushlagandirsan» degan soʻzlari bilan hadni vojib qiladigan jimodan boshqasini koʻzda tutganlariga dalolat qildi. Oishaning xabari ham shunday. Abu Bakr aytdi: Hijozlik va misrlik ulamolarimiz, Shofeiy va asar ahli — agar qoʻl bilan ayolning badani orasida hijob ham, mato yoki boshqa toʻsiq ham boʻlmasa — oʻpish va qoʻl bilan ushlash tahoratni vojib qilishida ixtilof qilmaganlar. Faqat Molik ibn Anas: «Agar oʻpish va qoʻl bilan ushlash shahvat oʻpishi boʻlmasa, bu tahoratni vojib qilmaydi», der edi. Abu Bakr aytdi: «Farj esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi» degan bu lafz — men Kitobul-imonda bildirgan jinsdandir: tasdiq baʼzi aʼzolar bilan ham boʻladi; baʼzi odamlarga ‹arab tilida tasdiq faqat qalb bilan boʻladi› deb chalgʻitgan kishining daʼvosidek emas. Men bu masalani toʻlaligicha Kitobul-imonda bayon qilganman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтди: «Одам фарзандининг ҳар бири, муқаррар, зинодан (бир улуш) олади: кўзнинг зиноси — қараш, қўлнинг зиноси — ушлаш; нафс эса истайди ва (кўнгилдан) ўтказади; фарж эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради». Абу Бакр айтди: Набий ﷺ ламс (ушлаш) қўл билан ҳам бўлишини билдирдилар. Аллоҳ азза ва жалла: {Агар Биз сенга қоғозда (ёзилган) китоб туширсак-у, уни қўллари билан ушлаб кўрсалар ҳам} деди. Раббимиз азза ва жалла ламс қўл билан бўлишини билдирган. Набий ﷺ ҳам лимос савдосидан қайтарганларида, ушлаш савдосидан қайтаришлари уларга ламс қўл билан бўлишини кўрсатди. У — харидор матони ағдариб, ёйиб кўрмай туриб ушлаши ва харид ақди чоғида: ‹Матони қўлим билан ушласам, кейин — матонинг узунлиги ва энини кўрсам ёки унда айб топсам ҳам — менга ихтиёр йўқ› дейишидир. Набий ﷺ Моиз ибн Моликка — у зотнинг ҳузурларида зинога иқрор бўлганида — : «Эҳтимол, ўпгандирсан ёки ушлагандирсан» дедилар; бу лафз у зот «ёки ушлагандирсан» деган сўзлари билан ҳадни вожиб қиладиган жимодан бошқасини кўзда тутганларига далолат қилди. Оишанинг хабари ҳам шундай. Абу Бакр айтди: Ҳижозлик ва мисрлик уламоларимиз, Шофеий ва асар аҳли — агар қўл билан аёлнинг бадани орасида ҳижоб ҳам, мато ёки бошқа тўсиқ ҳам бўлмаса — ўпиш ва қўл билан ушлаш таҳоратни вожиб қилишида ихтилоф қилмаганлар. Фақат Молик ибн Анас: «Агар ўпиш ва қўл билан ушлаш шаҳват ўпиши бўлмаса, бу таҳоратни вожиб қилмайди», дер эди. Абу Бакр айтди: «Фарж эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради» деган бу лафз — мен Китобул-имонда билдирган жинсдандир: тасдиқ баъзи аъзолар билан ҳам бўлади; баъзи одамларга ‹араб тилида тасдиқ фақат қалб билан бўлади› деб чалғитган кишининг даъвосидек эмас. Мен бу масалани тўлалигича Китобул-имонда баён қилганман.
ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُ ، " رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَوَضَّأُ مِنْ ثَوْرِ أَقِطٍ ، ثُمَّ رَآهُ أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ ، ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning bir parcha qurutdan (yegach) tahorat qilganlarini koʻrgan; soʻng u zotning qoʻyning kuragini yeb, keyin namoz oʻqiganlarini va tahorat qilmaganlarini koʻrgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг бир парча қурутдан (егач) таҳорат қилганларини кўрган; сўнг у зотнинг қўйнинг курагини еб, кейин намоз ўқиганларини ва таҳорат қилмаганларини кўрган.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ حَلَفَ فَقَالَ فِي حَلِفِهِ : وَاللاتِ ، فَلْيَقُلْ : لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَمَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ : تَعَالَ أُقَامِرْكَ فَلْيَتَصَدَّقْ بِشَيْءٍ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَلَمْ يَأْمُرِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَالِفَ بِاللاتِ وَلا الْقَائِلِ لِصَاحِبِهِ : تَعَالَ أُقَامِرْكَ ، بِإِحْدَاثِ وُضُوءٍ ، فَالْخَبَرُ دَالٌ عَلَى أَنَّ الْفُحْشَ فِي الْمَنْطِقِ ، وَمَا زُجِرَ الْمَرْءُ عَنِ النُّطْقِ بِهِ لا يُوجِبُ وُضُوءًا ، خِلافَ قَوْلِ مَنْ زَعَمَ أَنَّ الْكَلامَ السَّيِّئَ يُوجِبُ الْوُضُوءَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qasam ichib, qasamida ‹Lot haqqi› desa, ‹La ilaha illalloh› desin. Va kim oʻz oʻrtogʻiga: ‹Kel, sen bilan qimor oʻynayman› desa, biror narsani sadaqa qilsin», dedilar. Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ Lot bilan qasam ichgan kishini ham, oʻrtogʻiga ‹kel, sen bilan qimor oʻynayman› degan kishini ham yangi tahorat qilishga buyurmadilar. Bas, xabar shunga dalolat qiladi: soʻzdagi qoʻpollik va kishi aytishdan qaytarilgan narsa tahoratni vojib qilmaydi — yomon kalom tahoratni vojib qiladi deb daʼvo qilgan kishining soʻziga xilof (ravishda).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қасам ичиб, қасамида ‹Лот ҳаққи› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин. Ва ким ўз ўртоғига: ‹Кел, сен билан қимор ўйнайман› деса, бирор нарсани садақа қилсин», дедилар. Абу Бакр айтди: Набий ﷺ Лот билан қасам ичган кишини ҳам, ўртоғига ‹кел, сен билан қимор ўйнайман› деган кишини ҳам янги таҳорат қилишга буюрмадилар. Бас, хабар шунга далолат қилади: сўздаги қўполлик ва киши айтишдан қайтарилган нарса таҳоратни вожиб қилмайди — ёмон калом таҳоратни вожиб қилади деб даъво қилган кишининг сўзига хилоф (равишда).
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، ثنا ابْنُ عَجْلانَ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، عَنِ ابْنِ عَجْلانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي ، يُحَدِّثُ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " تَنَامُ عَيْنَايَ وَلا يَنَامُ قَلْبِي "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Koʻzlarim uxlaydi, lekin qalbim uxlamaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Кўзларим ухлайди, лекин қалбим ухламайди», дедилар.
ثنا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ هُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَيُّوبَ السِّخْتِيَانِيِّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَعَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عُثْمَانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الَّذِي لا يَجْرِي ، ثُمَّ يَغْتَسِلُ مِنْهُ " . وَقَالَ الْمَخْزُومِيُّ : فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ثُمَّ يَغْتَسِلُ مِنْهُ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biringiz oqmaydigan suvga aslo siymasin, soʻng undan gʻusl qilmasin», dedilar. Al-Maxzumiy esa: «turgan suvda, soʻng undan gʻusl qiladi», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирингиз оқмайдиган сувга асло сиймасин, сўнг ундан ғусл қилмасин», дедилар. Ал-Махзумий эса: «турган сувда, сўнг ундан ғусл қилади», деди.
ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ ، ثنا الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " اتَّقُوا اللَّعْنَتَيْنِ أَوِ اللَّعَّانَيْنِ " ، قِيلَ : وَمَا هُمَا ؟ قَالَ : الَّذِي يَتَخَلَّى فِي طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ ظِلِّهِمْ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَإِنَّمَا اسْتَدْلَلْتُ عَلَى أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَادَ بِقَوْلِهِ : " أَوْ ظِلِّهِمُ " : الظِّلَّ الَّذِي يَسْتَظِلُّونَ بِهِ إِذَا جَلَسُوا مَجَالِسَهُمْ بِخَبَرِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ أَحَبَّ مَا اسْتَتَرَ بِهِ فِي حَاجَتِهِ هَدَفًا أَوْ حَائِشَ نَخْلٍ ، إِذِ الْهَدَفُ هُوَ الْحَائِطُ ، وَالْحَائِشُ مِنَ النَّخْلِ النَّخْلاتُ الْمُجْتَمِعَاتُ ، وَإِنَّمَا سُمِّيَ الْبُسْتَانُ حَائِشًا لِكَثْرَةِ أَشْجَارِهِ ، وَلا يَكَادُ الْهَدَفُ يَكُونُ إِلا وَلَهُ ظِلٌّ ، إِلا وَقْتَ اسْتِوَاءِ الشَّمْسِ ، فَأَمَّا الْحَائِشُ مِنَ النَّخْلِ فَلا يَكُونُ وَقْتٌ مِنَ الأَوْقَاتِ بِالنَّهَارِ إِلا وَلَهَا ظِلٌّ ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ يَسْتَحِبُّ أَنْ يَسْتَتِرَ الإِنْسَانُ فِي الْغَائِطِ بِالْهَدَفِ وَالْحَائِشِ ، وَإِنْ كَانَ لَهُمَا ظِلٌّ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ikki laʼnat (sababchisi)dan — yoki: ikki laʼnatlanuvchi (ishdan) — saqlaninglar», dedilar. «Ular nima?» deyildi. U zot: «Odamlarning yoʻliga yoki soyasiga hojat chiqaradigan (kishi)», dedilar. Abu Bakr aytdi: Men Nabiy ﷺ ning «yoki soyasiga» degan soʻzlaridan odamlar oʻz majlislarida oʻtirganlarida soyalanadigan soyani koʻzda tutganlariga Abdulloh ibn Jaʼfarning xabari bilan dalil keltirdim: Nabiy ﷺ hojatlari (paytida) toʻsiq qilishga eng yaxshi koʻrgan narsalari doʻnglik yoki quyuq xurmozor edi. Zero, hadaf — devor; xurmodagi hoish esa — bir joyga toʻplangan xurmo daraxtlaridir; bogʻ ham daraxtlarining koʻpligi uchun hoish deb atalgan. Devorning esa — quyosh tikka kelgan paytdan boshqa — soyasi boʻlmay qolmaydi. Xurmoning quyuq toʻplamiga kelsak, kunduzning hech bir vaqtida uning soyasi boʻlmay qolmaydi. Nabiy ﷺ esa inson katta hojat (paytida) devor va quyuq xurmozor bilan toʻsilishini — ularning soyasi boʻlsa ham — mustahab koʻrar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Икки лаънат (сабабчиси)дан — ёки: икки лаънатланувчи (ишдан) — сақланинглар», дедилар. «Улар нима?» дейилди. У зот: «Одамларнинг йўлига ёки соясига ҳожат чиқарадиган (киши)», дедилар. Абу Бакр айтди: Мен Набий ﷺ нинг «ёки соясига» деган сўзларидан одамлар ўз мажлисларида ўтирганларида сояланадиган сояни кўзда тутганларига Абдуллоҳ ибн Жаъфарнинг хабари билан далил келтирдим: Набий ﷺ ҳожатлари (пайтида) тўсиқ қилишга энг яхши кўрган нарсалари дўнглик ёки қуюқ хурмозор эди. Зеро, ҳадаф — девор; хурмодаги ҳоиш эса — бир жойга тўпланган хурмо дарахтларидир; боғ ҳам дарахтларининг кўплиги учун ҳоиш деб аталган. Деворнинг эса — қуёш тикка келган пайтдан бошқа — сояси бўлмай қолмайди. Хурмонинг қуюқ тўпламига келсак, кундузнинг ҳеч бир вақтида унинг сояси бўлмай қолмайди. Набий ﷺ эса инсон катта ҳожат (пайтида) девор ва қуюқ хурмозор билан тўсилишини — уларнинг сояси бўлса ҳам — мустаҳаб кўрар эдилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ . ح وَحَدَّثَنَا يُونُسُ أَيْضًا ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ . ح وَحَدَّثَنَا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ ، وَمَالِكٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلانِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ تَوَضَّأَ فَلْيَسْتَنْثِرْ ، وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ " . وَفِي حَدِيثِ ابْنِ الْمُبَارَكِ : أَخْبَرَنِي أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلانِيُّ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ . سَمِعْتُ يُونُسَ ، يَقُولُ : سُئِلَ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ مَعْنَى قَوْلِهِ : وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ ، قَالَ : فَسَكَتَ ابْنُ عُيَيْنَةَ ، فَقِيلَ لَهُ : أَتَرْضَى بِمَا قَالَ مَالِكٌ ؟ قَالَ : وَمَا قَالَ مَالِكٌ ؟ قِيلَ : قَالَ مَالِكٌ : الاسْتِجْمَارُ ، الاسْتِطَابَةُ بِالأَحْجَارِ ، فَقَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ : إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ مَالِكٍ كَمَا قَالَ الأَوَّلُ : وَابْنُ اللَّبُونِ إِذَا مَا لُزَّ فِي قَرْنٍ لَمْ يَسْتَطِعْ صَوْلَةً الْبُزْلِ الْقَنَاعِيسِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim tahorat qilsa, burnini qoqsin (suv tortib tozalasin); va kim toshlar bilan tozalansa, toq (son) qilsin», dedilar. Ibn Muborakning hadisida: «Menga Abu Idris al-Xavloniy xabar berdiki, u Abu Hurayradan eshitgan» (deyilgan). Men Yunusning shunday deganini eshitdim: Ibn Uyaynadan u zotning «kim toshlar bilan tozalansa, toq qilsin» degan soʻzlarining maʼnosi soʻraldi. Ibn Uyayna jim qoldi. Unga: «Molik aytgan (soʻz)ga rozimisan?» deyildi. U: «Molik nima degan?» dedi. «Molik: ‹Istijmor — toshlar bilan tozalanishdir›, degan», deyildi. Shunda Ibn Uyayna: «Mening va Molikning misolim — avvalgi (shoir) aytganidek: ‹Ikki yashar boʻtaloq bir toʻqnashuvga solinsa, ulkan, boʻrtgan tishli tuyalarning hamlasiga bardosh bera olmas›», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳорат қилса, бурнини қоқсин (сув тортиб тозаласин); ва ким тошлар билан тозаланса, тоқ (сон) қилсин», дедилар. Ибн Муборакнинг ҳадисида: «Менга Абу Идрис ал-Хавлоний хабар бердики, у Абу Ҳурайрадан эшитган» (дейилган). Мен Юнуснинг шундай деганини эшитдим: Ибн Уяйнадан у зотнинг «ким тошлар билан тозаланса, тоқ қилсин» деган сўзларининг маъноси сўралди. Ибн Уяйна жим қолди. Унга: «Молик айтган (сўз)га розимисан?» дейилди. У: «Молик нима деган?» деди. «Молик: ‹Истижмор — тошлар билан тозаланишдир›, деган», дейилди. Шунда Ибн Уяйна: «Менинг ва Моликнинг мисолим — аввалги (шоир) айтганидек: ‹Икки яшар бўталоқ бир тўқнашувга солинса, улкан, бўртган тишли туяларнинг ҳамласига бардош бера олмас›», деди.
نا أَبُو غَسَّانَ مَالِكُ بْنُ سَعْدٍ الْقَيْسِيُّ ، نا رَوْحٌ يَعْنِي ابْنَ عِبَادَةَ ، ثنا أَبُو عَامِرٍ الْخَزَّازُ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَجْمَرَ أَحَدُكُمْ فَلْيُوتِرْ ، فَإِنَّ اللَّهَ وُتِرٌ يُحِبُّ الْوِتْرَ ، أَمَا تَرَى السَّمَوَاتِ سَبْعًا ، وَالأَرْضَ سَبْعًا ، وَالطَّوَافَ سَبْعًا " وَذَكَرَ أَشْيَاءَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Biringiz toshlar bilan tozalansa, toq (son) qilsin; chunki Alloh toqdir, toqni yaxshi koʻradi. Osmonlar yetta, yer yetta, tavof yetta (ekanini) koʻrmayapsanmi?» dedilar va yana (baʼzi) narsalarni zikr qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бирингиз тошлар билан тозаланса, тоқ (сон) қилсин; чунки Аллоҳ тоқдир, тоқни яхши кўради. Осмонлар етта, ер етта, тавоф етта (эканини) кўрмаяпсанми?» дедилар ва яна (баъзи) нарсаларни зикр қилдилар.
نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، نا ابْنُ عَجْلانَ ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ مِثْلُ الْوَالِدِ لِوَلَدِهِ ، فَلا يَسْتَقْبِلْ أَحَدُكُمُ الْقِبْلَةَ وَلا يَسْتَدْبِرْهَا يَعْنِي فِي الْغَائِطِ ، وَلا يَسْتَنْجِي بِدُونِ ثَلاثَةِ أَحْجَارٍ لَيْسَ فِيهَا رَوْثٌ وَلا رِمَّةٌ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta men sizlar uchun otaning farzandiga (boʻlgani) kabiman. Bas, biringiz — katta hojat (chogʻida) — qiblaga yuzlanmasin va unga orqa ham oʻgirmasin; ichida tezak yoki chirigan suyak boʻlmagan uchta toshdan kam narsa bilan istinjo qilmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта мен сизлар учун отанинг фарзандига (бўлгани) кабиман. Бас, бирингиз — катта ҳожат (чоғида) — қиблага юзланмасин ва унга орқа ҳам ўгирмасин; ичида тезак ёки чириган суяк бўлмаган учта тошдан кам нарса билан истинжо қилмасин», дедилар.
نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَهُ ، أَنَّ أَبَا السَّائِبِ مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَغْتَسِلْ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ وَهُوَ جُنُبٌ " ، قَالَ : كَيْفَ يَفْعَلُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ؟ قَالَ : يَتَنَاوَلُهُ تَنَاوُلا
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz turgan suvda — junub (gʻuslga hojatmand) holda — gʻusl qilmasin», dedilar. Shunda (kimdir): «Qanday qiladi, ey Abu Hurayra?» dedi. U: «Uni (suvni) hovuchlab (idishga) olib (gʻusl qiladi)», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз турган сувда — жунуб (ғуслга ҳожатманд) ҳолда — ғусл қилмасин», дедилар. Шунда (кимдир): «Қандай қилади, эй Абу Ҳурайра?» деди. У: «Уни (сувни) ҳовучлаб (идишга) олиб (ғусл қилади)», деди.
نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ ، عَنِ الْحَارِثِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي ذُبَابٍ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ مِينَاءَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ، ثُمَّ يَتَوَضَّأُ مِنْهُ أَوْ يَشْرَبُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz turgan suvga aslo siymasin, soʻng undan tahorat qilmasin yoki ichmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз турган сувга асло сиймасин, сўнг ундан таҳорат қилмасин ёки ичмасин», дедилар.
نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ صَدَقَةَ . ح وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ بَشِيرِ بْنِ مَنْصُورٍ السُّلَيْمِيُّ ، نا عَبْدُ الأَعْلَى . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْقُطَعِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ ، قَالُوا : نا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ . ح وَحَدَّثَنَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ ، قَالَ : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ ، عَنْ هِشَامٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " طُهُورُ إِنَاءِ أَحَدِكُمْ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ أَنْ يُغْسَلَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ، الأُولَى مِنْهُنَّ بِالتُّرَابِ " . وَقَالَ الدَّوْرَقِيُّ : أَوَّلُهَا بِتُرَابٍ ، وَقَالَ الْقُطَعِيُّ : أَوَّلُهَا بِالتُّرَابِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biringizning idishini it yalasa, uni poklash — yetti marta yuvishdir; ularning birinchisi tuproq bilan (boʻlsin)», dedilar. Ad-Davraqiy: «birinchisi tuproq bilan», dedi; al-Qutaʼiy ham: «birinchisi tuproq bilan», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирингизнинг идишини ит яласа, уни поклаш — етти марта ювишдир; уларнинг биринчиси тупроқ билан (бўлсин)», дедилар. Ад-Даврақий: «биринчиси тупроқ билан», деди; ал-Қутаъий ҳам: «биринчиси тупроқ билан», деди.
نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " طُهُورُ إِنَاءِ أَحَدِكُمْ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ أَنْ يَغْسِلَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Biringizning idishini — it unda yalaganda — pok qilish, uni yetti marta yuvishdir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: «Бирингизнинг идишини — ит унда ялаганда — пок қилиш, уни етти марта ювишдир».
نا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ ، نا أَبُو هَمَّامٍ يَعْنِي مُحَمَّدَ بْنَ مَرْوَانَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا شَرِبَ الْكَلْبُ مِنَ الإِنَاءِ ، فَإِنَّ طُهُورَهُ أَنْ يُغْسَلَ سَبْعَ مَرَّاتٍ ، أَوَّلُهَا بِتُرَابٍ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Abul-Qosim ﷺ: «It idishdan ichsa, uni poklash — yetti marta yuvishdir; ularning birinchisi tuproq bilan (boʻladi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Абул-Қосим ﷺ: «Ит идишдан ичса, уни поклаш — етти марта ювишдир; уларнинг биринчиси тупроқ билан (бўлади)», дедилар.
نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْخَلِيلِ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَلِيٍّ ، أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، وَأَبِي صالح ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَلَغَ الْكَلْبُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ ، فَلْيُهْرِقْهُ وَلْيَغْسِلْهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «It biringizning idishida (ogʻiz tegizib) yalaganda, uni (idishdagini) toʻkib tashlasin, soʻng uni yetti marta yuvsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ит бирингизнинг идишида (оғиз тегизиб) ялаганда, уни (идишдагини) тўкиб ташласин, сўнг уни етти марта ювсин», дедилар.
نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ ، فَلا يَغْمِسْ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاثًا ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ " . هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الْجَبَّارِ ، غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ : عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رِوَايَةً
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz uyqusidan uygʻonganda, qoʻlini uch marta yuvmaguncha idishga botirmasin; chunki u qoʻli qayerda tunaganini bilmaydi». Bu Abdul Jabborning hadisi; faqat u: ‹Abu Hurayradan rivoyat tarzida›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз уйқусидан уйғонганда, қўлини уч марта ювмагунча идишга ботирмасин; чунки у қўли қаерда тунаганини билмайди». Бу Абдул Жабборнинг ҳадиси; фақат у: ‹Абу Ҳурайрадан ривоят тарзида›, деди.
نا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ بِخَبَرٍ غَرِيبٍ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ ، فَلا يَغْمِسْ يَدَهُ فِي إِنَائِهِ أَوْ فِي وَضُوئِهِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي أَيْنَ أَتَتْ يَدُهُ مِنْهُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz uyqusidan uygʻonganda, qoʻlini yuvmaguncha idishiga yoki tahorat suviga botirmasin; chunki u qoʻli oʻzining qayerlariga tekkanini bilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз уйқусидан уйғонганда, қўлини ювмагунча идишига ёки таҳорат сувига ботирмасин; чунки у қўли ўзининг қаерларига текканини билмайди», дедилар.
وَقَالَ عِكْرِمَةُ ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْهِرَّةُ مِنْ مَتَاعِ الْبَيْتِ "
Ikrima aytdi: Abu Hurayra dedi: Rasululloh ﷺ: «Mushuk uy anjomlaridandir», dedilar.Икрима айтди: Абу Ҳурайра деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мушук уй анжомларидандир», дедилар.
نا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْحَسَّانِيُّ ، نا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلانَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَقَعَ الذُّبَابُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ ، فَإِنَّ فِي أَحَدِ جَنَاحَيْهِ دَاءً ، وَفِي الآخَرِ شِفَاءً ، وَإِنَّهُ يُتَّقَى بِجَنَاحِهِ الَّذِي فِيهِ الدَّاءُ فَلْيَغْمِسْهُ كُلَّهُ ، ثُمَّ لِيَنْتَزِعْهُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringizning idishingizga pashsha tushib qolsa — chunki uning bir qanotida dard, boshqasida shifo bordir va u dard boʻlgan qanoti bilan (oʻzini) himoya qiladi — uni butunlay botirsin, soʻng olib tashlasin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингизнинг идишингизга пашша тушиб қолса — чунки унинг бир қанотида дард, бошқасида шифо бордир ва у дард бўлган қаноти билан (ўзини) ҳимоя қилади — уни бутунлай ботирсин, сўнг олиб ташласин».
نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَهُ ، قَالَ : حَدَّثَنِي صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلَمَةَ مِنْ آلِ ابْنِ الأَزْرَقِ ، أَنَّ الْمُغِيرَةِ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ أَخْبَرَهُ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّا نَرْكَبُ الْبَحْرَ ، وَنَحْمِلُ الْقَلِيلَ مِنَ الْمَاءِ ، فَإِنْ تَوَضَّأْنَا مِنْهُ عَطِشْنَا ، أَفَنَتَوَضَّأُ مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ ؟ فَقَالَ : " هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ ، الْحَلالُ مَيْتَتُهُ " . هَذَا حَدِيثُ يُونُسَ ، وَقَالَ يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ : عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ ، وَلَمْ يَقُلْ : مِنْ آلِ ابْنِ الأَزْرَقِ ، وَلا مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ ، وَقَالَ : نَرْكَبُ الْبَحْرَ أَزْمَانًا
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdi: Bir kishi Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, biz dengizga chiqamiz va oʻzimiz bilan ozgina suv olamiz. Agar u bilan tahorat qilsak, chanqab qolamiz. Dengiz suvidan tahorat qilaveraylikmi?» dedi. U zot: «Uning suvi pokdir, oʻligi haloldir», dedilar. Bu Yunusning hadisi. Yahyo ibn Hakim esa: ‹Safvon ibn Sulaymdan› deb rivoyat qildi va ‹Ibn al-Azraq oilasidan› ham, ‹Bani Abduddordan› ham demadi hamda: ‹Biz dengizga uzoq zamonlar chiqamiz›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, биз денгизга чиқамиз ва ўзимиз билан озгина сув оламиз. Агар у билан таҳорат қилсак, чанқаб қоламиз. Денгиз сувидан таҳорат қилаверайликми?» деди. У зот: «Унинг суви покдир, ўлиги ҳалолдир», дедилар. Бу Юнуснинг ҳадиси. Яҳё ибн Ҳаким эса: ‹Сафвон ибн Сулаймдан› деб ривоят қилди ва ‹Ибн ал-Азрақ оиласидан› ҳам, ‹Бани Абдуддордан› ҳам демади ҳамда: ‹Биз денгизга узоқ замонлар чиқамиз›, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو يُونُسَ الْوَاسِطِيُّ ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِتَغْطِيَةِ الْوَضُوءِ ، وَإِيكَاءِ السِّقَاءِ ، وَإِكْفَاءِ الإِنَاءِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ أَوْقَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْمَ الْوُضُوءِ عَلَى الْمَاءِ الَّذِي يَتَوَضَّأُ بِهِ ، وَهَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا أَنَّ الْعَرَبَ تُوقِعُ الاسْمَ عَلَى الشَّيْءِ فِي الابْتِدَاءِ عَلَى مَا يَؤُولُ إِلَيْهِ الأَمْرُ فِي الْمُتَعَقَّبِ ، إِذِ الْمَاءُ قَبْلَ أَنْ يُتَوَضَّأَ بِهِ إِنَّمَا وَقَعَ عَلَيْهِ اسْمُ الْوَضُوءِ ، لأَنَّهُ يَؤُولُ إِلَى أَنْ يُتَوَضَّأَ بِهِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni tahorat (suvi)ni yopishga, meshning ogʻzini bogʻlashga va idishni agʻdarib qoʻyishga buyurdilar. Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ ‹vuzuʼ› nomini u bilan tahorat qilinadigan suvga qoʻydilar. Bu — kitoblarimizning bir necha joyida bildirganimdek — arablar narsaga boshida, keyinchalik u qanday holga kelishiga qarab nom berishi turkumidandir; chunki suvga u bilan tahorat qilinishidan oldin ‹vuzuʼ› nomi berilgan, negaki u oxir-oqibat u bilan tahorat qilinadigan (suv) boʻladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни таҳорат (суви)ни ёпишга, мешнинг оғзини боғлашга ва идишни ағдариб қўйишга буюрдилар. Абу Бакр айтди: Набий ﷺ ‹вузуъ› номини у билан таҳорат қилинадиган сувга қўйдилар. Бу — китобларимизнинг бир неча жойида билдирганимдек — араблар нарсага бошида, кейинчалик у қандай ҳолга келишига қараб ном бериши туркумидандир; чунки сувга у билан таҳорат қилинишидан олдин ‹вузуъ› номи берилган, негаки у охир-оқибат у билан таҳорат қилинадиган (сув) бўлади.
نا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذَكْوَانَ ، عَنِ الأَعْرَجِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ وَهُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ بِهَذَا الإِسْنَادِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ ، وَالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلاةٍ " . لَمْ يُؤَكِّدِ الْمَخْزُومِيُّ تَأْخِيرَ الْعِشَاءِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar ummatimga ogʻirlik qilmasa edi, ularga xuftonni kechiktirishni va har namoz oldidan misvok (ishlatish)ni buyurgan boʻlardim», dedilar. Maxzumiy xuftonni kechiktirishni taʼkidlamadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умматимга оғирлик қилмаса эди, уларга хуфтонни кечиктиришни ва ҳар намоз олдидан мисвок (ишлатиш)ни буюрган бўлардим», дедилар. Махзумий хуфтонни кечиктиришни таъкидламади.
نا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ ، نا رَوْحُ بْنُ عِبَادَةَ ، نا مَالِكٌ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي ، لأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ وُضُوءٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ فِي الْمُوَطَّإِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : " لَوْلا أَنْ يَشُقَّ عَلَى أُمَّتِهِ ، لأَمَرَهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ وَضُوءٍ " ، وَرَوَاهُ الشَّافِعِيُّ ، وَبِشْرُ بْنُ عُمَرَ كَرِوَايَةِ رَوْحٍ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Agar ummatimga ogʻirlik qilmasa edi, ularga har tahorat bilan birga misvok (ishlatish)ni buyurgan boʻlardim», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu xabar ‹Muvattaʼ›da Abu Hurayradan: «Agar ummatiga ogʻirlik qilmasa edi, ularga har tahorat oldidan misvokni buyurgan boʻlardilar» (deb kelgan). Uni Shofiʼiy va Bishr ibn Umar ham Rovhning rivoyatiday rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар умматимга оғирлик қилмаса эди, уларга ҳар таҳорат билан бирга мисвок (ишлатиш)ни буюрган бўлардим», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу хабар ‹Муваттаъ›да Абу Ҳурайрадан: «Агар умматига оғирлик қилмаса эди, уларга ҳар таҳорат олдидан мисвокни буюрган бўлардилар» (деб келган). Уни Шофиъий ва Бишр ибн Умар ҳам Ровҳнинг ривоятидай ривоят қилишган.
نا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ ، أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، نا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ مَنَامِهِ ، فَلا يَغْمِسَنَّ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاثًا ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ " . نا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ بِهَذَا ، فَبَلَغَ وَقَالَ : مِنْ إِنَائِهِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Biringiz uyqusidan uygʻonganda, qoʻlini uch marta yuvmaguncha idishga botirmasin; chunki u qoʻli qayerda tunaganini bilmaydi», dedilar. Bizga Bishr ibn Muoz shuni aytdi va uni (Nabiy ﷺga) yetkazdi hamda: ‹oʻz idishiga›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бирингиз уйқусидан уйғонганда, қўлини уч марта ювмагунча идишга ботирмасин; чунки у қўли қаерда тунаганини билмайди», дедилар. Бизга Бишр ибн Муоз шуни айтди ва уни (Набий ﷺга) етказди ҳамда: ‹ўз идишига›, деди.
نا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ الْمِصْرِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَرْقِيُّ ، قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ ، أَخْبَرَنَا أَبُو الْهَادِ وَهُوَ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ مَنَامِهِ فَتَوَضَّأَ ، فَلْيَسْتَنْثِرْ ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَبِيتُ عَلَى خَيَاشِيمِهِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Biringiz uyqusidan uygʻonib tahorat qilsa, burnidagi suvni uch marta qoqib chiqarsin; chunki shayton uning burnida tunab chiqadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бирингиз уйқусидан уйғониб таҳорат қилса, бурнидаги сувни уч марта қоқиб чиқарсин; чунки шайтон унинг бурнида тунаб чиқади», дедилар.
نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، نا عَبْدُ الْعَزِيزِ الدَّرَاوَرْدِيُّ . ح وَحَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، كِلاهُمَا ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxdan (boʻladigan azob) tovonlar uchun voy boʻlsin!» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахдан (бўладиган азоб) товонлар учун вой бўлсин!» дедилар.
نا أَبُو خَيْثَمَةَ عَلِيُّ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ الْحَرَّانِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، نا زُهَيْرٌ ، نا الأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا لَبِسْتُمْ وَإِذَا تَوَضَّأْتُمْ فَابْدَءُوا بِأَيَامِنِكُمْ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «(Kiyim) kiyganingizda va tahorat olganingizda oʻng tomoningizdan boshlanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «(Кийим) кийганингизда ва таҳорат олганингизда ўнг томонингиздан бошланглар», дедилар.
نا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، نا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ اللَّيْثِ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّهُ ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْلا ، فَجَاءَتْ بِرَجُلٍ مِنْ بَنِي حَنِيفَةَ يُقَالُ لَهُ : ثُمَامَةُ بْنُ أُثَالٍ سَيِّدُ أَهْلِ الْيَمَامَةِ ، فَرَبَطُوهُ بِسَارِيَةٍ مِنْ سَوَارِي الْمَسْجِدِ ، فَخَرَجَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ حَدِيثًا طَوِيلا ، وَقَالَ : فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ " ، فَانْطَلَقَ إِلَى نَخْلٍ قَرِيبٍ مِنَ الْمَسْجِدِ ، فَاغْتَسَلَ ، ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ ، فَقَالَ : أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ثُمَّ ذَكَرَ بَقِيَّةَ الْحَدِيثِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday der edi: Rasululloh ﷺ otliq (qoʻshin) yubordilar. Ular Banu Hanifadan boʻlgan, Yamoma ahlining sayyidi Sumoma ibn Usol degan bir kishini olib keldilar va uni masjid ustunlaridan biriga bogʻlab qoʻyishdi. Rasululloh ﷺ uning oldiga chiqdilar — soʻng (roviy) uzun bir hadisni zikr qildi — va aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sumomani ozod qilinglar!» dedilar. U masjidga yaqin bir xurmozorga borib gʻusl qildi, soʻng masjidga kirib: «Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi hamda Rasulidir», dedi — soʻng (roviy) hadisning qolganini zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай дер эди: Расулуллоҳ ﷺ отлиқ (қўшин) юбордилар. Улар Бану Ҳанифадан бўлган, Ямома аҳлининг саййиди Сумома ибн Усол деган бир кишини олиб келдилар ва уни масжид устунларидан бирига боғлаб қўйишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг олдига чиқдилар — сўнг (ровий) узун бир ҳадисни зикр қилди — ва айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сумомани озод қилинглар!» дедилар. У масжидга яқин бир хурмозорга бориб ғусл қилди, сўнг масжидга кириб: «Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда Расулидир», деди — сўнг (ровий) ҳадиснинг қолганини зикр қилди.
نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ أَبْنَاءُ عُمَرَ ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ ثُمَامَةَ الْحَنَفِيَّ أُسِرَ ، فَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْدُو إِلَيْهِ ، فَيَقُولُ : " مَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ ؟ " فَيَقُولُ : إِنْ تَقْتُلْ تَقْتُلْ ذَا دَمٍ ، وَإِنْ تَمُنَّ تَمُنَّ عَلَى شَاكِرٍ ، وَإِنْ تَرُدَّ الْمَالَ نُعْطِكَ مِنْهُ مَا شِئْتَ ، وَكَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّونَ الْفِدَاءَ ، وَيَقُولُونَ : مَا يُصْنَعُ بِقَتْلِ هَذَا ؟ فَمَنَّ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا فَأَسْلَمَ ، فَحَلَّهُ وَبَعَثَ بِهِ إِلَى حَائِطِ أَبِي طَلْحَةَ ، فَأَمَرَهُ أَنْ يَغْتَسِلَ ، فَاغْتَسَلَ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَقَدْ حَسُنَ إِسْلامُ أَخِيكُمْ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Sumoma al-Hanafiy asir qilindi. Nabiy ﷺ uning oldiga ertalab borib: «Sening oldingda nima bor, ey Sumoma?» der edilar. U: «Agar oʻldirsang, qoni boʻyniga olingan birovni oʻldirasan; agar inʼom qilsang, shukr qiluvchiga inʼom qilasan; agar mol istasang, undan xohlaganingcha beramiz», der edi. Nabiy ﷺning ashoblari fidyani yaxshi koʻrar va: «Buni oʻldirishdan nima (foyda) hosil boʻladi?» der edilar. Bir kuni Nabiy ﷺ unga inʼom qildilar, u esa musulmon boʻldi. U zot uni yechib, Abu Talhaning bogʻiga yubordilar va unga gʻusl qilishni buyurdilar; u gʻusl qilib, ikki rakaat namoz oʻqidi. Shunda Nabiy ﷺ: «Birodaringizning Islomi chiroyli boʻldi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Сумома ал-Ҳанафий асир қилинди. Набий ﷺ унинг олдига эрталаб бориб: «Сенинг олдингда нима бор, эй Сумома?» дер эдилар. У: «Агар ўлдирсанг, қони бўйнига олинган бировни ўлдирасан; агар инъом қилсанг, шукр қилувчига инъом қиласан; агар мол истасанг, ундан хоҳлаганингча берамиз», дер эди. Набий ﷺнинг ашоблари фидяни яхши кўрар ва: «Буни ўлдиришдан нима (фойда) ҳосил бўлади?» дер эдилар. Бир куни Набий ﷺ унга инъом қилдилар, у эса мусулмон бўлди. У зот уни ечиб, Абу Талҳанинг боғига юбордилар ва унга ғусл қилишни буюрдилар; у ғусл қилиб, икки ракаат намоз ўқиди. Шунда Набий ﷺ: «Биродарингизнинг Исломи чиройли бўлди», дедилар.
نا الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَنْصُورٍ الأَنْطَاكِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلانَ ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَطِئَ أَحَدُكُمُ الأَذَى بِخُفِّهِ أَوْ نَعْلِهِ ، فَطَهُورُهُمَا التُّرَابُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَبَرُ أَبِي نَصْرٍ ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ فِي قِصَّةِ النَّعْلَيْنِ مِنْ هَذَا الْبَابِ ، قَدْ خَرَّجْتُهُ فِي كِتَابِ الصَّلاةِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz maxsisi yoki oyoq kiyimi bilan najosatni bossa, ularning tozalovchisi tuproqdir», dedilar. Abu Bakr aytdi: Abu Nasrning Abu Saiddan naʼlaynlar qissasi haqidagi xabari shu bobdandir, men uni Kitobus-salotda chiqarganman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз махсиси ёки оёқ кийими билан нажосатни босса, уларнинг тозаловчиси тупроқдир», дедилар. Абу Бакр айтди: Абу Насрнинг Абу Саиддан наълайнлар қиссаси ҳақидаги хабари шу бобдандир, мен уни Китобус-салотда чиқарганман.
نا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَحْمَدِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ، أَخْبَرَهُ ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا بَالَ فِي الْمَسْجِدِ ، فَثَارَ النَّاسُ إِلَيْهِ لِيَمْنَعُوهُ ، فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " دَعُوهُ ، أَهْرِيقُوا عَلَى بَوْلِهِ ذَنُوبًا مِنْ مَاءٍ ، أَوْ سَجْلا مِنْ مَاءٍ ، فَإِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ ، وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَ " . نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، قَالَ : حَفِظْتُهُ مِنَ الزُّهْرِيِّ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ الْجَزَرِيِّ ، نا إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ صَدَقَةَ ، قَالَ : نا سُفْيَانُ وَهُوَ ابْنُ حُصَيْنٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا الْمَخْزُومِيُّ ، نا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، فَذَكَرُوا الْحَدِيثَ ، وَفِي حَدِيثِ سُفْيَانَ بْنِ حُصَيْنٍ ، قَالَ : " إِنَّ فِي دِينِكُمْ يُسْرًا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) xabar berishicha, bir aʼrobiy masjidda siydi. Odamlar uni toʻxtatish uchun unga tomon turdilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Uni qoʻyib beringlar va siydigining ustiga bir chelak — yoki bir paqir — suv quyinglar; chunki sizlar osonlashtiruvchi qilib yuborilgansiz, qiyinlashtiruvchi qilib yuborilgan emassiz», dedilar. Sufyon ibn Husaynning hadisida esa u zot: «Albatta, diningizda yengillik bor», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) хабар беришича, бир аъробий масжидда сийди. Одамлар уни тўхтатиш учун унга томон турдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Уни қўйиб беринглар ва сийдигининг устига бир челак — ёки бир пақир — сув қуйинглар; чунки сизлар осонлаштирувчи қилиб юборилгансиз, қийинлаштирувчи қилиб юборилган эмассиз», дедилар. Суфён ибн Ҳусайннинг ҳадисида эса у зот: «Албатта, динингизда енгиллик бор», дедилар.
نا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ ، وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ ، كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ مَا لَمْ تُغْشَ الْكَبَائِرُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Besh vaqt namoz va bir jumadan keyingi juma — agar kabira gunohlar qilinmagan boʻlsa — ularning orasidagi gunohlarga kafforatdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Беш вақт намоз ва бир жумадан кейинги жума — агар кабира гуноҳлар қилинмаган бўлса — уларнинг орасидаги гуноҳларга каффоратдир», дедилар.
نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، نا جَرِيرٌ ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ لِلَّهِ مَلائِكَةً يَتَعَاقَبُونَ فِيكُمْ ، فَإِذَا كَانَ صَلاةُ الْفَجْرِ نَزَلَتْ مَلائِكَةُ النَّهَارِ فَشَهِدُوا مَعَكُمُ الصَّلاةَ جَمِيعًا ، ثُمَّ صَعِدَتْ مَلائِكَةُ اللَّيْلِ ، وَمَكَثَتْ مَعَكُمْ مَلائِكَةُ النَّهَارِ ، فَيَسْأَلُهُمْ رَبُّهُمْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِهِمْ : مَا تَرَكْتُمْ عِبَادِي يَصْنَعُونَ ؟ قَالَ : فَيَقُولُونَ : جِئْنَا وَهُمْ يُصَلُّونَ وَتَرَكْنَاهُمْ يُصَلُّونَ ، فَإِذَا كَانَ صَلاةُ الْعَصْرِ ، نَزَلَتْ مَلائِكَةُ اللَّيْلِ فَشَهِدُوا مَعَكُمُ الصَّلاةَ جَمِيعًا ، ثُمَّ صَعِدَتْ مَلائِكَةُ النَّهَارِ ، وَمَكَثَتْ مَعَكُمْ مَلائِكَةُ اللَّيْلِ ، قَالَ : فَيَسْأَلُهُمْ رَبُّهُمْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِهِمْ ، فَيَقُولُ : مَا تَرَكْتُمْ عِبَادِي يَصْنَعُونَ ؟ قَالَ : فَيَقُولُونَ : جِئْنَا وَهُمْ يُصَلُّونَ ، وَتَرَكْنَاهُمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ قَالَ : فَحَسِبْتُ أَنَّهُمْ ، يَقُولُونَ : فَاغْفِرْ لَهُمْ يَوْمَ الدِّينِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Allohning farishtalari bor — ular sizlarning oralaringizda navbatlashib turadilar. Bomdod namozi boʻlganida kunduz farishtalari tushadi va hammalari siz bilan birga namozda hozir boʻladilar; soʻng tun farishtalari koʻtariladi, kunduz farishtalari esa siz bilan qoladi. Shunda Rabbilari — U ularni bilguvchiroq boʻlgani holda — ulardan: ‹Bandalarimni nima qilayotgan holda tark etdingiz?› deb soʻraydi. Ular: ‹Biz kelganimizda ular namoz oʻqiyotgan edilar, ularni tark etganimizda ham namoz oʻqiyotgan edilar›, deydilar. Asr namozi boʻlganida tun farishtalari tushadi va hammalari siz bilan birga namozda hozir boʻladilar; soʻng kunduz farishtalari koʻtariladi, tun farishtalari esa siz bilan qoladi. Shunda Rabbilari — U ularni bilguvchiroq boʻlgani holda — ulardan: ‹Bandalarimni nima qilayotgan holda tark etdingiz?› deb soʻraydi. Ular: ‹Biz kelganimizda ular namoz oʻqiyotgan edilar, ularni tark etganimizda ham namoz oʻqiyotgan edilar›, deydilar», dedilar. Roviy dedi: Men ular: «Bas, ularni jazo kunida magʻfirat qil», deydilar deb oʻyladim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг фаришталари бор — улар сизларнинг ораларингизда навбатлашиб турадилар. Бомдод намози бўлганида кундуз фаришталари тушади ва ҳаммалари сиз билан бирга намозда ҳозир бўладилар; сўнг тун фаришталари кўтарилади, кундуз фаришталари эса сиз билан қолади. Шунда Раббилари — У уларни билгувчироқ бўлгани ҳолда — улардан: ‹Бандаларимни нима қилаётган ҳолда тарк этдингиз?› деб сўрайди. Улар: ‹Биз келганимизда улар намоз ўқиётган эдилар, уларни тарк этганимизда ҳам намоз ўқиётган эдилар›, дейдилар. Аср намози бўлганида тун фаришталари тушади ва ҳаммалари сиз билан бирга намозда ҳозир бўладилар; сўнг кундуз фаришталари кўтарилади, тун фаришталари эса сиз билан қолади. Шунда Раббилари — У уларни билгувчироқ бўлгани ҳолда — улардан: ‹Бандаларимни нима қилаётган ҳолда тарк этдингиз?› деб сўрайди. Улар: ‹Биз келганимизда улар намоз ўқиётган эдилар, уларни тарк этганимизда ҳам намоз ўқиётган эдилар›, дейдилар», дедилар. Ровий деди: Мен улар: «Бас, уларни жазо кунида мағфират қил», дейдилар деб ўйладим.
نَاهُ يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، نا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ ، نا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ وَهُوَ الأَعْمَشُ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " يَجْتَمِعُ مَلائِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلائِكَةُ النَّهَارِ فِي صَلاةِ الْفَجْرِ وَصَلاةِ الْعَصْرِ ، فَيَجْتَمِعُونَ فِي صَلاةِ الْفَجْرِ ، فَتَصْعَدُ مَلائِكَةُ اللَّيْلِ ، وَتَثْبُتُ مَلائِكَةُ النَّهَارِ ، وَيَجْتَمِعُونَ فِي صَلاةِ الْعَصْرِ ، فَتَصْعَدُ مَلائِكَةُ النَّهَارِ ، وَتَثْبُتُ مَلائِكَةُ اللَّيْلِ ، فَيَسْأَلُهُمْ رَبُّهُمْ : كَيْفَ تَرَكْتُمْ عِبَادِي ؟ فَيَقُولُونَ : أَتَيْنَاهُمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ وَتَرَكْنَاهُمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ ، فَاغْفِرْ لَهُمْ يَوْمَ الدِّينِ "
Abu Hurayradan (roziyallohu anhu), u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Tun farishtalari va kunduz farishtalari bomdod namozida hamda asr namozida yigʻiladilar. Bomdod namozida yigʻiladilar-da, tun farishtalari koʻtariladi, kunduz farishtalari qoladi; asr namozida yigʻiladilar-da, kunduz farishtalari koʻtariladi, tun farishtalari qoladi. Shunda Rabbilari ulardan: ‹Bandalarimni qanday holda tark etdingiz?› deb soʻraydi. Ular: ‹Biz ularning oldiga kelganimizda namoz oʻqiyotgan edilar, ularni tark etganimizda ham namoz oʻqiyotgan edilar. Bas, ularni jazo kunida magʻfirat qil›, deydilar», dedilar.Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу), у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Тун фаришталари ва кундуз фаришталари бомдод намозида ҳамда аср намозида йиғиладилар. Бомдод намозида йиғиладилар-да, тун фаришталари кўтарилади, кундуз фаришталари қолади; аср намозида йиғиладилар-да, кундуз фаришталари кўтарилади, тун фаришталари қолади. Шунда Раббилари улардан: ‹Бандаларимни қандай ҳолда тарк этдингиз?› деб сўрайди. Улар: ‹Биз уларнинг олдига келганимизда намоз ўқиётган эдилар, уларни тарк этганимизда ҳам намоз ўқиётган эдилар. Бас, уларни жазо кунида мағфират қил›, дейдилар», дедилар.
نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وسَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، وَأَحْمَدَ بْنِ عَبْدَةَ الضَّبِّيِّ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ وَهُوَ ابْنُ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاةِ ، فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Issiq qattiq boʻlganida namozni salqin tushguncha kechiktiringlar, chunki issiqning qattiqligi jahannamning qaynashidandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Иссиқ қаттиқ бўлганида намозни салқин тушгунча кечиктиринглар, чунки иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир», дедилар.
نا بُنْدَارٌ ، نا يَحْيَى ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنِي خُبَيْبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللَّهُ فِي ظِلِّهِ يَوْمَ لا ظِلَّ إِلا ظِلُّهُ : الإِمَامُ الْعَادِلُ ، وَشَابٌّ نَشَأَ فِي عِبَادَةِ اللَّهِ ، وَرَجُلٌ قَلْبُهُ مُعَلَّقٌ فِي الْمَسَاجِدِ ، وَرَجُلانِ تَحَابَّا فِي اللَّهِ اجْتَمَعَا عَلَيْهِ وَتَفَرَّقَا عَلَيْهِ ، وَرَجُلٌ طَلَبَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ مَنْصِبٍ وَجَمَالٍ ، فَقَالَ : إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ ، وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ أَخْفَاهَا ، لا تَعْلَمُ يَمِينُهُ مَا تُنْفِقُ شِمَالُهُ ، وَرَجُلٌ ذَكَرَ اللَّهَ خَالِيًا فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ " . قَالَ لَنَا بُنْدَارٌ مَرَّةً : امْرَأَةٌ ذَاتُ حَسَبٍ وَجَمَالٍ ، فَقَالَ : إِنِّي . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ اللَّفْظَةُ لا تَعْلَمُ يَمِينُهُ مَا تُنْفِقُ شِمَالُهُ ، قَدْ خُولِفَ فِيهَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، فَقَالَ : مَنْ رَوَى هَذَا الْخَبَرَ غَيْرُ يَحْيَى ، لا يَعْلَمُ شِمَالُهُ مَا يُنْفِقُ يَمِينُهُ
Abu Hurayradan (roziyallohu anhu), u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Allohning soyasidan boshqa soya boʻlmaydigan kunda Alloh yetti kishini Oʻz soyasiga oladi: odil imom; Allohga ibodatda ulgʻaygan yigit; qalbi masjidlarga bogʻlangan kishi; Alloh yoʻlida bir-birini sevgan, Uning yoʻlida yigʻilib, Uning yoʻlida ajrashgan ikki kishi; mansab va goʻzallik sohibi boʻlgan ayol oʻziga chorlaganida: ‹Men Allohdan qoʻrqaman›, degan kishi; oʻng qoʻli chap qoʻli nima infoq qilayotganini bilmaydigan darajada yashirib sadaqa qilgan kishi; va yolgʻiz holda Allohni zikr qilib, koʻzlaridan yosh oqqan kishi», dedilar. Bundor bizga bir marta: «hasab va goʻzallik sohibi ayol», dedi. Abu Bakr aytdi: «Oʻng qoʻli chap qoʻli nima infoq qilayotganini bilmaydi» degan mana shu lafzda Yahyo ibn Saidga muxolafat qilingan: Yahyodan boshqa bu xabarni rivoyat qilganlar: «Chap qoʻli oʻng qoʻli nima infoq qilayotganini bilmaydi», deyishgan.Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу), у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Аллоҳнинг соясидан бошқа соя бўлмайдиган кунда Аллоҳ етти кишини Ўз соясига олади: одил имом; Аллоҳга ибодатда улғайган йигит; қалби масжидларга боғланган киши; Аллоҳ йўлида бир-бирини севган, Унинг йўлида йиғилиб, Унинг йўлида ажрашган икки киши; мансаб ва гўзаллик соҳиби бўлган аёл ўзига чорлаганида: ‹Мен Аллоҳдан қўрқаман›, деган киши; ўнг қўли чап қўли нима инфоқ қилаётганини билмайдиган даражада яшириб садақа қилган киши; ва ёлғиз ҳолда Аллоҳни зикр қилиб, кўзларидан ёш оққан киши», дедилар. Бундор бизга бир марта: «ҳасаб ва гўзаллик соҳиби аёл», деди. Абу Бакр айтди: «Ўнг қўли чап қўли нима инфоқ қилаётганини билмайди» деган мана шу лафзда Яҳё ибн Саидга мухолафат қилинган: Яҳёдан бошқа бу хабарни ривоят қилганлар: «Чап қўли ўнг қўли нима инфоқ қилаётганини билмайди», дейишган.
نا بُنْدَارٌ ، نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، نا ابْنُ عَجْلانَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَا مِنْ رَجُلٍ كَانَ يُوَطِّنُ الْمَسَاجِدَ فَشَغَلَهُ أَمْرٌ أَوْ عِلَّةٌ ، ثُمَّ عَادَ إِلَى مَا كَانَ ، إِلا تَبَشْبَشَ اللَّهُ إِلَيْهِ كَمَا يَتَبَشْبَشُ أَهْلُ الْغَائِبِ بِغَائِبِهِمْ إِذَا قَدِمَ "
Abu Hurayradan (roziyallohu anhu), u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. U zot: «Masjidlarni oʻziga makon qilib olgan qaysi bir kishini biror ish yoki kasallik band qilsa, soʻng u avvalgi holiga qaytsa, Alloh unga xuddi gʻoyib boʻlgan kishining ahli u qaytib kelganida quvonganidek quvonadi», dedilar.Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу), у Набий ﷺ дан ривоят қилади. У зот: «Масжидларни ўзига макон қилиб олган қайси бир кишини бирор иш ёки касаллик банд қилса, сўнг у аввалги ҳолига қайтса, Аллоҳ унга худди ғойиб бўлган кишининг аҳли у қайтиб келганида қувонганидек қувонади», дедилар.
نا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ الْعَنْبَرِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، نا حَمَّادٌ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَزَالُ الْعَبْدُ فِي صَلاةٍ مَا دَامَ فِي مُصَلاهُ يَنْتَظِرُ الصَّلاةَ ، تَقُولُ الْمَلائِكَةُ : اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ ، مَا لَمْ يَنْصَرِفْ أَوْ يُحْدِثْ " ، قَالُوا : مَا يُحْدِثُ ؟ قَالَ : " يَفْسُو أَوْ يَضْرِطُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَهَذِهِ اللَّفْظَةُ : يَفْسُو أَوْ يَضْرِطُ ، مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي يَقُولُ إِنَّ ذِكْرَهُمَا لِعِلَّةٍ ، لأَنَّهُمَا وَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا عَلَى الانْفِرَادِ يَنْقُضُ طُهْرَ الْمُتَوَضِّئِ ، وَكُلُّ مَا نَقَضَ طُهْرَ الْمُتَوَضِّئِ مِنَ الأَحْدَاثِ كُلِّهَا فَحُكْمُهُ حُكْمُ هَذَيْنِ الْحَدَثَيْنِ ، وَهَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَجَبْتُ بَعْضَ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ مِنَ الْخَبَرِ الْمُعَلَّلِ الَّذِي يَجُوزُ أَنْ يُشَبَّهَ بِهِ مَا هُوَ مِثْلُهُ فِي الْحُكْمِ ، وَلَوْ كَانَ التَّشْبِيهُ وَالتَّمْثِيلُ لا يَجُوزُ عَلَى أَخْبَارِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، عَلَى مَا تَوَهَّمَ بَعْضُ مَنْ خَالَفَنَا ، لَكَانَ الْبَائِلُ فِي كُوزٍ أَوْ قَارُورَةٍ ، وَالْمُتَغَوِّطُ فِي طَشْتٍ ، أَوْ أُجَانَةٍ إِذَا جَلَسَ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُ الصَّلاةَ ، كَانَ لَهُ أَجْرُ الْمُصَلِّي ، وَالْمُحْدِثُ إِذَا خَرَجَتْ مِنْهُ رِيحٌ لَمْ يَكُنْ لَهُ أَجْرُ الْمُصَلِّي ، وَإِنْ جَلَسَ فِي الْمَسْجِدِ بَعْدَ خُرُوجِ الرِّيحِ مِنْهُ يَنْتَظِرُ الصَّلاةَ ، وَمَنْ فَهِمَ الْعِلْمَ وَعَقَلَهُ وَلَمْ يُعَانِدْ وَلَمْ يُكَابِرْ غَفَلَةً ، عَلِمَ أَنَّ قَوْلَهُ : " يَفْسُو أَوْ يَضْرِطُ " ، إِنَّمَا أَرَادَ أَنَّ الْفِسَاء وَالضِّرَاطُ يَنْقُضَانِ طُهْرَ الْمُتَوَضِّئِ ، وَأَنَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَجْعَلْ لِمُنْتَظِرِ الصَّلاةِ بَعْدَ هَذَيْنِ الْحَدَثَيْنِ فَضِيلَةَ الْمُصَلِّي ، لأَنَّهُ غَيْرُ الْمُتَوَضِّئِ ، فَكُلُّ مُنْتَظِرِ الصَّلاةَ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ غَيْرُ طَاهِرٍ طَهَارَةً تُجْزِيهِ الصَّلاةُ مَعَهَا ، فَحُكْمُهُ حُكْمُ مَنْ خَرَجَتْ مِنْهُ رِيحٌ نَقَضَتْ عَلَيْهِ الطَّهَارَةَ
Abu Rofeʼ Abu Hurayradan (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi. U aytdi: Nabiy ﷺ: «Banda namozni kutib, namozgohida turar ekan, namozda sanalaveradi; farishtalar: ‹Allohim, uni magʻfirat qil; Allohim, unga rahm qil›, deb turadilar — toki u ketmaguncha yoki hadas qilmaguncha», dedilar. Ular: «Hadas nima?» dedilar. U zot: «Ovozsiz yoki ovoz bilan shamol chiqarishidir», dedilar. Abu Bakr aytdi: «Ovozsiz yoki ovoz bilan shamol chiqarishi» degan mana shu lafz — ularning zikri bir illat uchun aytilgan turdandir. Chunki bu ikkovi — va ularning har biri alohida — tahorat qilgan kishining tahoratini buzadi; tahorat qilgan kishining tahoratini buzadigan barcha hadaslarning hukmi ham shu ikki hadasning hukmidadir. Bu — men baʼzi ashoblarimizga javob berganimdek, hukmda unga oʻxshash narsani unga qiyoslash joiz boʻlgan muallal xabar turidandir. Agar bizga muxolif boʻlganlarning baʼzilari xayol qilganidek, Nabiy ﷺ ning xabarlariga tashbeh va tamsil joiz boʻlmaganida edi, koʻzaga yoki shishaga siygan, tos yoki togʻoraga hojat chiqargan kishi masjidda oʻtirib namozni kutsa, unga namoz oʻqiyotgan kishining ajri boʻlar edi; shamol chiqib hadas qilgan kishi esa, shamol chiqqanidan keyin masjidda oʻtirib namozni kutsa ham, namoz oʻqiyotgan kishining ajrini olmas edi. Kim ilmni tushunib, uni anglasa, inodkorlik va gʻaflat bilan kibr qilmasa, u zotning: «Ovozsiz yoki ovoz bilan shamol chiqarishidir» degan soʻzlari bilan faqat shuni nazarda tutganlarini biladi: ovozsiz va ovoz bilan chiqadigan shamol tahorat qilgan kishining tahoratini buzadi; Nabiy ﷺ bu ikki hadasdan keyin namozni kutuvchiga namoz oʻqiyotgan kishining fazilatini bermadilar, chunki u tahoratli emas. Bas, masjidda oʻtirib namozni kutayotgan, oʻzi bilan namoz oʻqish joiz boʻladigan tahoratda boʻlmagan har bir kishining hukmi — tahoratini buzgan shamol chiqqan kishining hukmidir.Абу Рофеъ Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади. У айтди: Набий ﷺ: «Банда намозни кутиб, намозгоҳида турар экан, намозда саналаверади; фаришталар: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил; Аллоҳим, унга раҳм қил›, деб турадилар — токи у кетмагунча ёки ҳадас қилмагунча», дедилар. Улар: «Ҳадас нима?» дедилар. У зот: «Овозсиз ёки овоз билан шамол чиқаришидир», дедилар. Абу Бакр айтди: «Овозсиз ёки овоз билан шамол чиқариши» деган мана шу лафз — уларнинг зикри бир иллат учун айтилган турдандир. Чунки бу иккови — ва уларнинг ҳар бири алоҳида — таҳорат қилган кишининг таҳоратини бузади; таҳорат қилган кишининг таҳоратини бузадиган барча ҳадасларнинг ҳукми ҳам шу икки ҳадаснинг ҳукмидадир. Бу — мен баъзи ашобларимизга жавоб берганимдек, ҳукмда унга ўхшаш нарсани унга қиёслаш жоиз бўлган муаллал хабар туридандир. Агар бизга мухолиф бўлганларнинг баъзилари хаёл қилганидек, Набий ﷺ нинг хабарларига ташбеҳ ва тамсил жоиз бўлмаганида эди, кўзага ёки шишага сийган, тос ёки тоғорага ҳожат чиқарган киши масжидда ўтириб намозни кутса, унга намоз ўқиётган кишининг ажри бўлар эди; шамол чиқиб ҳадас қилган киши эса, шамол чиққанидан кейин масжидда ўтириб намозни кутса ҳам, намоз ўқиётган кишининг ажрини олмас эди. Ким илмни тушуниб, уни англаса, инодкорлик ва ғафлат билан кибр қилмаса, у зотнинг: «Овозсиз ёки овоз билан шамол чиқаришидир» деган сўзлари билан фақат шуни назарда тутганларини билади: овозсиз ва овоз билан чиқадиган шамол таҳорат қилган кишининг таҳоратини бузади; Набий ﷺ бу икки ҳадасдан кейин намозни кутувчига намоз ўқиётган кишининг фазилатини бермадилар, чунки у таҳоратли эмас. Бас, масжидда ўтириб намозни кутаётган, ўзи билан намоз ўқиш жоиз бўладиган таҳоратда бўлмаган ҳар бир кишининг ҳукми — таҳоратини бузган шамол чиққан кишининг ҳукмидир.
نا بُنْدَارٌ مُحَمَّدٌ ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عُثْمَانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا يَحْيَى ، يَقُولُ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْمُؤَذِّنُ يُغْفَرُ لَهُ مَدَى صَوْتِهِ ، وَيَشْهَدُ لَهُ كُلُّ رَطْبٍ وَيَابِسٍ ، وَشَاهِدُ الصَّلاةِ يُكْتَبُ لَهُ خَمْسٌ وَعِشْرُونَ حَسَنَةً ، وَيُكَفَّرُ عَنْهُ مَا بَيْنَهُمَا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : يُرِيدُ مَا بَيْنَ الصَّلاتَيْنِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Muazzin ovozi yetgan joygacha magʻfirat qilinadi va unga har bir hoʻl hamda quruq narsa guvohlik beradi. Namozga hozir boʻlgan kishiga esa yigirma besh yaxshilik yoziladi va ular orasidagi gunohlari kechiriladi», dedilar. Abu Bakr aytdi: Ikki namoz orasidagini nazarda tutadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Муаззин овози етган жойгача мағфират қилинади ва унга ҳар бир ҳўл ҳамда қуруқ нарса гувоҳлик беради. Намозга ҳозир бўлган кишига эса йигирма беш яхшилик ёзилади ва улар орасидаги гуноҳлари кечирилади», дедилар. Абу Бакр айтди: Икки намоз орасидагини назарда тутади.