Abu Hurayra Abdurrahmon ibn Saxr ad-Davsiy

نا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا ، أَخْبَرَهُ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، نا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ ، نا مَالِكٌ ، عَنْ سُمَيٍّ مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي الأَذَانِ وَالصَّفِّ الأَوَّلِ ، ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلا أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ ، لاسْتَهَمُوا عَلَيْهِ " . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ حَكِيمٍ . نا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَحْمَدِيُّ ، قَالَ : قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ ، عَنْ سُمَيٍّ ، بِهَذَا الْحَدِيثِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Agar odamlar azonda va birinchi safda nima fazilat borligini bilganlarida, soʻng uni faqat qurʼa tashlash bilangina topa olganlarida edi, albatta uning uchun qurʼa tashlardilar», dedilar. Bu — Yahyo ibn Hakim hadisining lafzi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамлар азонда ва биринчи сафда нима фазилат борлигини билганларида, сўнг уни фақат қуръа ташлаш билангина топа олганларида эди, албатта унинг учун қуръа ташлардилар», дедилар. Бу — Яҳё ибн Ҳаким ҳадисининг лафзи.

نا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْبِسْطَامِيُّ ، نا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ رَبَاحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا سَمِعَ الشَّيْطَانُ الأَذَانَ بِالصَّلاةِ أَدْبَرَ ، وَلَهُ ضِرَاطٌ حَتَّى لا يَسْمَعَهُ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Shayton namozga azon aytilganini eshitsa, uni eshitmaslik uchun ovoz chiqarib shamol chiqargan holda orqasiga qochadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Шайтон намозга азон айтилганини эшитса, уни эшитмаслик учун овоз чиқариб шамол чиқарган ҳолда орқасига қочади», дедилар.

نا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ ، نا عَبْدُ الْوَارِثِ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ أَتَى الْمَسْجِدَ ، كَانَ فِي صَلاةٍ حَتَّى يَرْجِعَ ، فَلا يَقُلْ هَكَذَا ، وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Abul-Qosim ﷺ: «Biringiz uyida tahorat olib, soʻng masjidga kelsa, qaytgunicha namozda boʻladi. Bas, u mana bunday qilmasin», dedilar va barmoqlarini bir-biriga kiritib koʻrsatdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Абул-Қосим ﷺ: «Бирингиз уйида таҳорат олиб, сўнг масжидга келса, қайтгунича намозда бўлади. Бас, у мана бундай қилмасин», дедилар ва бармоқларини бир-бирига киритиб кўрсатдилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ ، نا يَحْيَى هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ ، عَنِ ابْنِ عَجْلانَ ، نا سَعِيدٌ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِكَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ : " إِذَا تَوَضَّأْتَ ثُمَّ دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ ، فَلا تُشَبِّكَنَّ بَيْنَ أَصَابِعِكَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Kaʼb ibn Ujraga: «Tahorat olib, soʻng masjidga kirsang, barmoqlaringni bir-biriga kiritma», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Каъб ибн Ужрага: «Таҳорат олиб, сўнг масжидга кирсанг, бармоқларингни бир-бирига киритма», дедилар.

وَرَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الطَّائِفِيُّ ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي الْمَقْبُرِيُّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ تَوَضَّأَ ثُمَّ خَرَجَ يُرِيدُ الصَّلاةَ ، فَهُوَ فِي صَلاةٍ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهِ ، وَلا يَقُولُ هَذَا ‏ يَعْنِي يُشَبِّكُ بَيْنَ أَصَابِعِهِ " . نَاهُ الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الرُّخَامِيُّ ، نا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ . وَرَوَاهُ شَرِيكٌ ، عَنِ ابْنِ عَجْلانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Uni Muhammad ibn Muslim at-Toifiy Ismoil ibn Umayyadan rivoyat qilib, u: Menga al-Maqburiy Abu Hurayradan xabar berdi, degan. Abu Hurayra aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim tahorat olib, soʻng namozni koʻzlab chiqsa, uyiga qaytgunicha namozda boʻladi va mana bunday qilmaydi» — yaʼni barmoqlarini bir-biriga kiritmaydi — dedilar. Uni Sharik Ibn Ajlondan, u otasidan, u Abu Hurayradan ham rivoyat qilgan.Уни Муҳаммад ибн Муслим ат-Тоифий Исмоил ибн Умайядан ривоят қилиб, у: Менга ал-Мақбурий Абу Ҳурайрадан хабар берди, деган. Абу Ҳурайра айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таҳорат олиб, сўнг намозни кўзлаб чиқса, уйига қайтгунича намозда бўлади ва мана бундай қилмайди» — яъни бармоқларини бир-бирига киритмайди — дедилар. Уни Шарик Ибн Ажлондан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ ، نا عَبْدُ الْوَارِثِ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ أَتَى الْمَسْجِدَ ، كَانَ فِي صَلاةٍ حَتَّى يَرْجِعَ ، فَلا يَقُلْ هَكَذَا ، وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz uyida tahorat olib, soʻng masjidga kelsa, qaytgunicha namozda boʻladi. Bas, mana bunday qilmasin», dedilar va barmoqlarini bir-biriga kiritib koʻrsatdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз уйида таҳорат олиб, сўнг масжидга келса, қайтгунича намозда бўлади. Бас, мана бундай қилмасин», дедилар ва бармоқларини бир-бирига киритиб кўрсатдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، نا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي الْحَنَفِيَّ ، نا الضَّحَّاكُ وَهُوَ ابْنُ عُثْمَانَ ، حَدَّثَنِي سَعِيدٌ الْمَقْبُرِي ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " إِذَا دَخَلَ أَحَدُكُمُ الْمَسْجِدَ ، فَلْيُسَلِّمْ عَلَى النَّبِيِّ ، وَلْيَقُلِ : اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي أَبْوَابَ رَحْمَتِكَ ، وَإِذَا خَرَجَ فَلْيُسَلِّمْ عَلَى النَّبِيِّ ، وَلْيَقُلِ : اللَّهُمَّ أَجِرْنِي مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjidga kirsa, Nabiy ﷺ ga salom aytsin va: ‹Allohummaftah liy abvoba rahmatik (Ey Alloh, menga rahmating eshiklarini ochgin)›, desin. Chiqqanida esa Nabiy ﷺ ga salom aytsin va: ‹Allohumma ajirniy minash-shaytonir-rojiym (Ey Alloh, meni quvilgan shaytondan panohingda asragin)›, desin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжидга кирса, Набий ﷺ га салом айтсин ва: ‹Аллоҳуммафтаҳ лий абвоба раҳматик (Эй Аллоҳ, менга раҳматинг эшикларини очгин)›, десин. Чиққанида эса Набий ﷺ га салом айтсин ва: ‹Аллоҳумма ажирний минаш-шайтонир-рожийм (Эй Аллоҳ, мени қувилган шайтондан паноҳингда асрагин)›, десин», дедилар.

نا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى ، نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْجُنَيْدِ ، نا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، قَالا : حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنِي سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَجُلا دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى ، ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ، وَقَالَ : فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلاةِ ، فَأَسْبِغِ الْوُضُوءَ ، ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ فَكَبِّرْ " ، وَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ، هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ ابْنِ نُمَيْرٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi masjidga kirib namoz oʻqidi, soʻng kelib Nabiy ﷺ ga salom berdi — soʻng u hadisni zikr qildi — va aytdi: Rasululloh ﷺ unga: «Namozga turganingda tahoratni mukammal qil, soʻng qiblaga yuzlanib takbir ayt», dedilar — soʻng u hadisni toʻliq zikr qildi. Bu — Ibn Numayr hadisining lafzi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши масжидга кириб намоз ўқиди, сўнг келиб Набий ﷺ га салом берди — сўнг у ҳадисни зикр қилди — ва айтди: Расулуллоҳ ﷺ унга: «Намозга турганингда таҳоратни мукаммал қил, сўнг қиблага юзланиб такбир айт», дедилар — сўнг у ҳадисни тўлиқ зикр қилди. Бу — Ибн Нумайр ҳадисининг лафзи.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، نا مَا لا أُحْصِي مِنْ مَرَّةٍ إِمْلاءً وَقِرَاءَةً ، قَالَ : حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَمْعَانَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَنْشُرُ أَصَابِعَهُ فِي الصَّلاةِ نَشْرًا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ قَبْلَ رِحْلَتِنَا إِلَى الْعِرَاقِ حَدَّثَنَا بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْهُ ، قَالَ : حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ أَبُو سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ غَيْرُ أَنَّهُ قَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ نَشَرَ أَصَابِعَهُ نَشْرًا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozda barmoqlarini yozib yoyar edilar. Abu Bakr aytdi: Muhammad ibn Rofeʼ Iroqqa safarimizdan oldin bu hadisni bizga undan rivoyat qilib: Bizga Abdulloh ibn Said al-Ashaj Abu Said al-Kindiy aytdi, degan edi; faqat u: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida barmoqlarini yozib yoyar edilar, degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозда бармоқларини ёзиб ёяр эдилар. Абу Бакр айтди: Муҳаммад ибн Рофеъ Ироққа сафаримиздан олдин бу ҳадисни бизга ундан ривоят қилиб: Бизга Абдуллоҳ ибн Саид ал-Ашаж Абу Саид ал-Киндий айтди, деган эди; фақат у: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида бармоқларини ёзиб ёяр эдилар, деган.

نا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، نا أَبُو عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَمْعَانَ ، قَالَ : دَخَلَ عَلَيْنَا أَبُو هُرَيْرَةَ مَسْجِدَ بَنِي وُرَيْقٍ ، قَالَ : " ثَلاثٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُ بِهِنَّ ، تَرَكَهُنَّ النَّاسُ ، كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ ، قَالَ : هَكَذَا ، وَأَشَارَ أَبُو عَامِرٍ بِيَدِهِ وَلَمْ يُفَرِّجْ بَيْنَ أَصَابِعِهِ ، وَلَمْ يَضُمَّهَا ، وَقَالَ : هَكَذَا أَرَانَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَأَشَارَ لَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ وَرَفَعَ يَدَيْهِ ، فَفَرَّجَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ تَفْرِيجًا لَيْسَ بِالْوَاسِعِ ، وَلَمْ يَضُمَّ بَيْنَ أَصَابِعِهِ ، وَلا بَاعَدَ بَيْنَهُمَا ، رَفَعَ يَدَيْهِ فَوْقَ رَأْسِهِ مَدًّا ، وَكَانَ يَقِفُ قَبْلَ الْقِرَاءَةِ هُنَيَّةً يَسْأَلُ اللَّهَ تَعَالَى مِنْ فَضْلِهِ ، وَكَانَ يُكَبِّرُ فِي الصَّلاةِ كُلَّمَا سَجَدَ وَرَفَعَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذِهِ الشَّبَكَةُ شَبَكَةٌ سَمِجَةٌ بِحَالٍ ، مَا أَدْرِي مِمَّنْ هِيَ ، وَهَذِهِ اللَّفْظَةُ إِنَّمَا هِيَ : رَفَعَ يَدَيْهِ مَدًّا ، لَيْسَ فِيهِ شَكٌّ وَلا ارْتِيَابٌ أَنْ يَرْفَعَ الْمُصَلِّي يَدَيْهِ عِنْدَ افْتِتَاحِ الصَّلاةِ فَوْقَ رَأْسِهِ نا بُنْدَارٌ ، نا يَحْيَى ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْبِسْطَامِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَمْعَانَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ، قَالا : " رَفَعَ يَدَيْهِ مَدًّا وَلَمْ يُشَبِّكَا " . وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِمَا قِصَّةُ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ أَنَّهُ أَرَاهُمْ صِفَةَ تَفْرِيجِ الأَصَابِعِ أَوْ ضَمَّهَا

Said ibn Samʼon aytdi: Abu Hurayra bizning oldimizga Banu Vurayq masjidiga kirib: «Uchta ish bor ediki, Rasululloh ﷺ ularni qilar edilar, odamlar esa ularni tark qilishdi: u zot namozga turganlarida mana bunday qilar edilar», dedi. Abu Omir qoʻli bilan ishora qildi, barmoqlarini na ajratdi, na birlashtirdi va: «Ibn Abu Ziʼb bizga mana shunday koʻrsatgan edi», dedi. Abu Bakr aytdi: Yahyo ibn Hakim bizga ishora qilib, ikki qoʻlini koʻtardi, barmoqlarini juda keng boʻlmagan tarzda ochdi, ularni na birlashtirdi, na bir-biridan uzoqlashtirdi, qoʻllarini boshi ustiga choʻzib koʻtardi. U zot qiroatdan oldin bir oz toʻxtab, Alloh taolodan Uning fazlini soʻrar edilar va namozda har sajda qilganda hamda bosh koʻtarganda takbir aytar edilar. Abu Bakr aytdi: Bu barmoq kiritish har holda xunuk bir kiritishdir, u kimdan ekanini bilmayman. Bu lafz esa faqat: Qoʻllarini choʻzib koʻtardilar, deganidir. Namoz oʻquvchi namozni boshlashda qoʻllarini boshi ustiga koʻtarishida hech shak-shubha yoʻq. Ikkovi: «Qoʻllarini choʻzib koʻtardilar va barmoqlarini bir-biriga kiritmadilar», deyishdi. Ularning hadisida Ibn Abu Ziʼbning barmoqlarni ochish yoki birlashtirish sifatini koʻrsatgani haqidagi qissa yoʻq.Саид ибн Самъон айтди: Абу Ҳурайра бизнинг олдимизга Бану Вурайқ масжидига кириб: «Учта иш бор эдики, Расулуллоҳ ﷺ уларни қилар эдилар, одамлар эса уларни тарк қилишди: у зот намозга турганларида мана бундай қилар эдилар», деди. Абу Омир қўли билан ишора қилди, бармоқларини на ажратди, на бирлаштирди ва: «Ибн Абу Зиъб бизга мана шундай кўрсатган эди», деди. Абу Бакр айтди: Яҳё ибн Ҳаким бизга ишора қилиб, икки қўлини кўтарди, бармоқларини жуда кенг бўлмаган тарзда очди, уларни на бирлаштирди, на бир-биридан узоқлаштирди, қўлларини боши устига чўзиб кўтарди. У зот қироатдан олдин бир оз тўхтаб, Аллоҳ таолодан Унинг фазлини сўрар эдилар ва намозда ҳар сажда қилганда ҳамда бош кўтарганда такбир айтар эдилар. Абу Бакр айтди: Бу бармоқ киритиш ҳар ҳолда хунук бир киритишдир, у кимдан эканини билмайман. Бу лафз эса фақат: Қўлларини чўзиб кўтардилар, деганидир. Намоз ўқувчи намозни бошлашда қўлларини боши устига кўтаришида ҳеч шак-шубҳа йўқ. Иккови: «Қўлларини чўзиб кўтардилар ва бармоқларини бир-бирига киритмадилар», дейишди. Уларнинг ҳадисида Ибн Абу Зиъбнинг бармоқларни очиш ёки бирлаштириш сифатини кўрсатгани ҳақидаги қисса йўқ.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، وَيَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي الْمَقْبُرِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ ، فَدَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى ، ثُمَّ سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَدَّ عَلَيْهِ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ، حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ ثَلاثًا مِرَارٍ " ، فَقَالَ الرَّجُلُ : وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَعْلَمُ غَيْرَ هَذَا ، فَقَالَ : " إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلاةِ فَكَبِّرْ ، ثُمَّ اقْرَأْ بِمَا تَيَسَّرَ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ، ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ، ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ، ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ، ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ جَالِسًا ، وَافْعَلْ ذَلِكَ فِي صَلاتِكَ كُلِّهَا " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا حَدِيثُ بُنْدَارٍ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar. Soʻng bir kishi kirib namoz oʻqidi, keyin Nabiy ﷺ ga salom berdi, u zot alik oldilar va: «Qaytib namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Buni uch marta qilguncha shu hol takrorlandi. Shunda u kishi: «Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men bundan boshqasini bilmayman», dedi. U zot: «Namozga turganingda takbir ayt, soʻng Qurʼondan senga oson boʻlganini oʻqi, soʻng rukuʼ qilib, rukuʼda mutmain boʻlguningcha tur, soʻng bosh koʻtarib, tik turgan holda mutadil boʻl, soʻng sajda qilib, sajdada mutmain boʻlguningcha tur, soʻng bosh koʻtarib, oʻtirgan holda mutmain boʻlguningcha tur. Mana shuni butun namozingda qil», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu — Bundorning hadisi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар. Сўнг бир киши кириб намоз ўқиди, кейин Набий ﷺ га салом берди, у зот алик олдилар ва: «Қайтиб намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Буни уч марта қилгунча шу ҳол такрорланди. Шунда у киши: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен бундан бошқасини билмайман», деди. У зот: «Намозга турганингда такбир айт, сўнг Қуръондан сенга осон бўлганини ўқи, сўнг рукуъ қилиб, рукуъда мутмаин бўлгунингча тур, сўнг бош кўтариб, тик турган ҳолда мутадил бўл, сўнг сажда қилиб, саждада мутмаин бўлгунингча тур, сўнг бош кўтариб, ўтирган ҳолда мутмаин бўлгунингча тур. Мана шуни бутун намозингда қил», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу — Бундорнинг ҳадиси.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، وَغَيْرُهُمْ ، ‏ قَالَ عَلِيٌّ : أَخْبَرَنَا ، وَقَالُ الآخَرُونَ : حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَبَّرَ فِي الصَّلاةِ ، سَكَتَ هُنَيَّةً ، فَقُلْتُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، بِأَبِي وَأُمِّي مَا تَقُولُ فِي سُكُوتِكَ بَيْنَ التَّكْبِيرِ وَالْقِرَاءَةِ ؟ قَالَ : " أَقُولُ : اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ، اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ ، اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالثَّلْجِ وَالْمَاءِ وَالْبَرَدِ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozda takbir aytganlarida, bir oz jim turardilar. Men: «Yo Rasululloh, ota-onam Sizga fido boʻlsin, takbir bilan qiroat orasidagi sukutingizda nima deysiz?» dedim. U zot: «Men shunday deyman: ‹Allohumma boid bayni va bayna xotoyaaya kama boadta baynal-mashriqi val-magʻrib, Allohumma naqqini min xotoyaaya kama yunaqqas-savbul-abyazu minad-danas, Allohummagʻsilni min xotoyaaya bis-salji val-maai val-barad› (Ey Alloh, Sharq bilan Gʻarbni uzoqlashtirganing kabi mening bilan xatolarim orasini uzoqlashtir; ey Alloh, oq kiyim kirdan tozalangani kabi meni xatolarimdan tozala; ey Alloh, meni xatolarimdan qor, suv va doʻl bilan yuvgil)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозда такбир айтганларида, бир оз жим турардилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, ота-онам Сизга фидо бўлсин, такбир билан қироат орасидаги сукутингизда нима дейсиз?» дедим. У зот: «Мен шундай дейман: ‹Аллоҳумма боид байни ва байна хотояая кама боадта байнал-машриқи вал-мағриб, Аллоҳумма наққини мин хотояая кама юнаққас-савбул-абязу минад-данас, Аллоҳуммағсилни мин хотояая бис-салжи вал-мааи вал-барад› (Эй Аллоҳ, Шарқ билан Ғарбни узоқлаштирганинг каби менинг билан хатоларим орасини узоқлаштир; эй Аллоҳ, оқ кийим кирдан тозалангани каби мени хатоларимдан тозала; эй Аллоҳ, мени хатоларимдан қор, сув ва дўл билан ювгил)», дедилар.

نا بُنْدَارٌ ، نا يَحْيَى ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْبِسْطَامِيُّ ، نا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي فُدَيْكٍ ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَمْعَانَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " ثَلاثٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلَهُنَّ ، تَرَكَهُنَّ النَّاسُ ، كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ مَدًّا ، وَكَانَ يَقِفُ قَبْلَ الْقِرَاءَةِ هُنَيَّةً يَسْأَلُ اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ ، وَكَانَ يُكَبِّرُ كُلَّمَا خَفَضَ وَرَفَعَ " . قَالَ بُنْدَارٌ فِي حَدِيثِهِ : ثَلاثٌ كَانَ يَعْمَلُ بِهِنَّ ، تَرَكَهُنَّ النَّاسُ ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ رَفَعَ يَدَيْهِ مَدًّا ، وَكَانَ يَقِفُ قَبْلَ الْقِرَاءَةِ هُنَيَّةً ، يَقُولُ : " أَسْأَلُ اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ " ، وَكَانَ يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَكَعَ وَوَضَعَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Uchta ish bor ediki, Rasululloh ﷺ ularni qilar edilar, odamlar esa ularni tark qilishdi: u zot namozga turganlarida qoʻllarini choʻzib koʻtarar edilar; qiroatdan oldin bir oz toʻxtab, Allohdan Uning fazlini soʻrar edilar; har egilganda va bosh koʻtarganda takbir aytar edilar. Bundor oʻz hadisida shunday dedi: Uchta ish bor ediki, u ularni qilar edi, odamlar esa ularni tark qilishdi: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini choʻzib koʻtarar edilar; qiroatdan oldin bir oz toʻxtab: «Allohdan Uning fazlini soʻrayman», der edilar; har rukuʼ qilganda va peshonalarini qoʻyganda takbir aytar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Учта иш бор эдики, Расулуллоҳ ﷺ уларни қилар эдилар, одамлар эса уларни тарк қилишди: у зот намозга турганларида қўлларини чўзиб кўтарар эдилар; қироатдан олдин бир оз тўхтаб, Аллоҳдан Унинг фазлини сўрар эдилар; ҳар эгилганда ва бош кўтарганда такбир айтар эдилар. Бундор ўз ҳадисида шундай деди: Учта иш бор эдики, у уларни қилар эди, одамлар эса уларни тарк қилишди: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида қўлларини чўзиб кўтарар эдилар; қироатдан олдин бир оз тўхтаб: «Аллоҳдан Унинг фазлини сўрайман», дер эдилар; ҳар рукуъ қилганда ва пешоналарини қўйганда такбир айтар эдилар.

نا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجَزَرِيُّ ، نا عَبْدُ الأَعْلَى ، نا مُحَمَّدٌ وَهُوَ ابْنُ إِسْحَاقَ ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ ، فَلَمَّا سَلَّمَ نَادَى رَجُلا كَانَ فِي آخِرِ الصُّفُوفِ ، فَقَالَ : " يَا فُلانُ ، أَلا تَتَّقِي اللَّهَ ، أَلا تَنْظُرُ كَيْفَ تُصَلِّي ؟ إِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا قَامَ يُصَلِّي ، إِنَّمَا يَقُومُ يُنَاجِي رَبَّهُ ، فَلْيَنْظُرْ كَيْفَ يُنَاجِيهِ ، إِنَّكُمْ تَرَوْنَ أَنِّي لا أَرَاكُمْ ، إِنِّي وَاللَّهِ لأَرَى مِنْ خَلْفِ ظَهْرِي كَمَا أَرَى مِنْ بَيْنِ يَدَيَّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga peshin namozini oʻqib berdilar. Salom berganlarida saflarning oxiridagi bir kishini chaqirib: «Ey falonchi, Allohdan qoʻrqmaysanmi? Qanday namoz oʻqiyotganingga qaramaysanmi? Biringiz namoz oʻqishga tursa, u faqat Robbi bilan munojot qilish uchun turadi. Bas, Unga qanday munojot qilayotganiga qarasin. Sizlar meni sizlarni koʻrmaydi deb oʻylaysiz. Allohga qasamki, men orqamdagini ham xuddi oldimdagini koʻrgandek koʻraman», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга пешин намозини ўқиб бердилар. Салом берганларида сафларнинг охиридаги бир кишини чақириб: «Эй фалончи, Аллоҳдан қўрқмайсанми? Қандай намоз ўқиётганингга қарамайсанми? Бирингиз намоз ўқишга турса, у фақат Робби билан муножот қилиш учун туради. Бас, Унга қандай муножот қилаётганига қарасин. Сизлар мени сизларни кўрмайди деб ўйлайсиз. Аллоҳга қасамки, мен орқамдагини ҳам худди олдимдагини кўргандек кўраман», дедилар.

نا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، نا ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ ، أَنَّ أَبَا السَّائِبِ ، أَخْبَرَهُ ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ صَلَّى صَلاةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ ، فَهِيَ خِدَاجٌ ، فَهِيَ خِدَاجٌ ، هِيَ خِدَاجٌ غَيْرَ تَامٍّ " ، فَقُلْتُ : يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ، إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الإِمَامِ ، قَالَ : فَغَمَزَ ذِرَاعِي ، وَقَالَ : يَا فَارِسِيُّ اقْرَأْ بِهَا فِي نَفْسِكَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Kim bir namozni oʻqib, unda Ummul-Qurʼonni oʻqimasa, u noqis, u noqis, u noqis, tugal emasdir». Men: «Ey Abu Hurayra, men baʼzan imomning orqasida boʻlaman», dedim. U bilagimni qisib: «Ey forsiy, uni ichingda oʻqi», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ким бир намозни ўқиб, унда Уммул-Қуръонни ўқимаса, у ноқис, у ноқис, у ноқис, тугал эмасдир». Мен: «Эй Абу Ҳурайра, мен баъзан имомнинг орқасида бўламан», дедим. У билагимни қисиб: «Эй форсий, уни ичингда ўқи», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ ، نا شُعْبَةُ ، عَنِ الْعَلاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُجْزِئُ صَلاةٌ لا يَقْرَأُ فِيهَا بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ " ، قُلْتُ : فَإِنْ كُنْتُ خَلْفَ الإِمَامِ ، فَأَخَذَ بِيَدِي ، وَقَالَ : " اقْرَأْ بِهَا فِي نَفْسِكَ يَا فَارِسِيُّ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Unda Fotihatul-kitob oʻqilmagan namoz kifoya qilmaydi», dedilar. Men: «Imomning orqasida boʻlsam-chi?» dedim. U qoʻlimdan ushlab: «Uni ichingda oʻqi, ey forsiy», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Унда Фотиҳатул-китоб ўқилмаган намоз кифоя қилмайди», дедилар. Мен: «Имомнинг орқасида бўлсам-чи?» дедим. У қўлимдан ушлаб: «Уни ичингда ўқи, эй форсий», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ ، أَخْبَرَنَا أَبِي ، وَشُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ اللَّيْثِ ، قَالا : أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ ، نا خَالِدٌ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ ، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلالٍ ، عَنْ نُعَيْمٍ الْمُجْمِرِ ، قَالَ : صَلَّيْتُ وَرَاءَ أَبِي هُرَيْرَةَ ، فَقَرَأَ : " ‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ، ثُمَّ قَرَأَ بِأُمِّ الْقُرْآنِ ، حَتَّى بَلَغَ ‏ وَلا الضَّالِّينَ فَقَالَ : آمِينَ ، وَقَالَ النَّاسُ : آمِينَ ، وَيَقُولُ كُلَّمَا سَجَدَ : اللَّهُ أَكْبَرُ ، وَإِذَا قَامَ مِنَ الْجُلُوسِ ، قَالَ : اللَّهُ أَكْبَرُ ، وَيَقُولُ إِذَا سَلَّمَ : " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ، إِنِّي لأَشْبَهُكُمْ صَلاةً بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، جَمِيعُهَا لَفْظًا وَاحِدًا ، غَيْرُ أَنَّ ابْنَ عَبْدِ الْحَكَمِ ، قَالَ : وَإِذَا قَامَ مِنَ الْجُلُوسِ فِي الاثْنَيْنِ ، قَالَ : اللَّهُ أَكْبَرُ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدِ اسْتَقْصَيْتُ ذِكْرَ ‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فِي كِتَابِ مَعَانِي الْقُرْآنِ ، وَبَيَّنْتُ فِي ذَلِكَ الْكِتَابِ أَنَّهُ مِنَ الْقُرْآنِ بِبَيَانٍ وَاضِحٍ غَيْرِ مُشْكِلٍ عِنْدَ مَنْ يَفْهَمُ صِنَاعَةَ الْعِلْمِ ، وَيَتَدَبَّرُ مَا بَيَّنْتُ فِي ذَلِكَ الْكِتَابِ ، وَيَرْزُقُهُ اللَّهُ فَهْمَهُ وَيُوَفِّقُهُ لإِدْرَاكِ الصَّوَابِ وَالرَّشَادِ بِمَنِّهِ وَفَضْلِهِ

Nuʼaym al-Mujmir aytdi: Men Abu Hurayraning orqasida namoz oʻqidim. U {Bismillahir Rohmanir Rohiym}ni oʻqidi, soʻng Ummul-Qurʼonni oʻqidi. {va lad-dolliyn}ga yetganda: «Omiyn», dedi, odamlar ham: «Omiyn», deyishdi. Har sajda qilganda: «Allohu akbar», der edi. Oʻtirishdan turganda: «Allohu akbar», der edi. Salom berganda esa: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men namozda Rasululloh ﷺ ga sizlardan koʻra oʻxshashroqman», der edi. Ularning barchasi bir xil lafzda rivoyat qildi, faqat Ibn Abdul-Hakam: «Ikki rakatdan keyingi oʻtirishdan turganda: ‹Allohu akbar›, der edi», dedi. Abu Bakr aytdi: {Bismillahir Rohmanir Rohiym} zikrini Kitob maoniyl-Qurʼonda toʻliq keltirganman va u kitobda uning Qurʼondan ekanini ilm sanʼatini tushunadigan, u kitobda bayon qilganlarimni tadabbur qiladigan, Alloh unga tushunishni rizq qilib bergan va Oʻz minnati va fazli bilan toʻgʻrilik hamda rushdni idrok etishga muvaffaq qilgan kishi uchun mushkil boʻlmagan ravshan bayon bilan bayon qilganman.Нуъайм ал-Мужмир айтди: Мен Абу Ҳурайранинг орқасида намоз ўқидим. У {Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм}ни ўқиди, сўнг Уммул-Қуръонни ўқиди. {ва лад-доллийн}га етганда: «Омийн», деди, одамлар ҳам: «Омийн», дейишди. Ҳар сажда қилганда: «Аллоҳу акбар», дер эди. Ўтиришдан турганда: «Аллоҳу акбар», дер эди. Салом берганда эса: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен намозда Расулуллоҳ ﷺ га сизлардан кўра ўхшашроқман», дер эди. Уларнинг барчаси бир хил лафзда ривоят қилди, фақат Ибн Абдул-Ҳакам: «Икки ракатдан кейинги ўтиришдан турганда: ‹Аллоҳу акбар›, дер эди», деди. Абу Бакр айтди: {Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм} зикрини Китоб маонийл-Қуръонда тўлиқ келтирганман ва у китобда унинг Қуръондан эканини илм санъатини тушунадиган, у китобда баён қилганларимни тадаббур қиладиган, Аллоҳ унга тушунишни ризқ қилиб берган ва Ўз миннати ва фазли билан тўғрилик ҳамда рушдни идрок этишга муваффақ қилган киши учун мушкил бўлмаган равшан баён билан баён қилганман.

نا عُتْبَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَحْمَدِيُّ ، قَالَ : قَرَأْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ ، عَنِ الْعَلاءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا السَّائِبِ مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ صَلَّى صَلاةً لَمْ يَقْرَأْ بِأُمِّ الْقُرْآنِ ، فَهِيَ خِدَاجٌ ، فَهِيَ خِدَاجٌ ، فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍّ " . فَقُلْتُ : يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ، إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الإِمَامِ ، فَغَمَزَ ذِرَاعِي ، وَقَالَ : اقْرَأْ بِهَا يَا فَارِسِيُّ فِي نَفْسِكَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Kim bir namozni oʻqib, unda Ummul-Qurʼonni oʻqimasa, u noqis, u noqis, u noqis, tugal emasdir». Men: «Ey Abu Hurayra, men baʼzan imomning orqasida boʻlaman», dedim. U bilagimni qisib: «Uni ichingda oʻqi, ey forsiy», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Ким бир намозни ўқиб, унда Уммул-Қуръонни ўқимаса, у ноқис, у ноқис, у ноқис, тугал эмасдир». Мен: «Эй Абу Ҳурайра, мен баъзан имомнинг орқасида бўламан», дедим. У билагимни қисиб: «Уни ичингда ўқи, эй форсий», деди.

فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى : قَسَمْتُ الصَّلاةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ ، فَنِصْفُهَا لِي وَنِصْفُهَا لِعَبْدِي ، يَقُولُ الْعَبْدُ : ‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ، يَقُولُ اللَّهُ : حَمِدَنِي عَبْدِي ، يَقُولُ الْعَبْدُ : ‏ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ، يَقُولُ اللَّهُ : أَثْنَى عَلَيَّ عَبْدِي ، يَقُولُ الْعَبْدُ : ‏ مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ، يَقُولُ اللَّهُ : مَجَّدَنِي عَبْدِي ، وَهَذِهِ الآيَةُ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي ، يَقُولُ الْعَبْدُ : ‏ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ، فَهَذِهِ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي ، وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ ، يَقُولُ الْعَبْدُ : ‏ اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ، صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ ، غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ ، فَهُوَ لِعَبْدِي ، وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ "

Chunki men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: «Alloh taboraka va taolo aytdi: ‹Men namozni Oʻzim bilan bandam oʻrtasida ikkiga boʻldim — yarmi Meniki, yarmi bandamniki; bandamga esa soʻragani bordir›. Banda {Alhamdu lillahi robbil-olamin} desa, Alloh: ‹Bandam Menga hamd aytdi›, deydi. Banda {Ar-rohmanir-rohim} desa, Alloh: ‹Bandam Menga sano aytdi›, deydi. Banda {Maliki yavmid-din} desa, Alloh: ‹Bandam Meni ulugʻladi›, deydi va: ‹Bu oyat Mening bilan bandam oʻrtasidadir›, deydi. Banda {Iyyaka naʼbudu va iyyaka nastaʼin} desa: ‹Bu Mening bilan bandam oʻrtasidadir, bandamga esa soʻragani bordir›, deydi. Banda {Ihdinas-sirotal-mustaqim, sirotallaziyna anʼamta alayhim gʻayril-magʻdubi alayhim va lad-dollin} desa: ‹Bu bandamnikidir, bandamga esa soʻragani bordir›, deydi».Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: «Аллоҳ таборака ва таоло айтди: ‹Мен намозни Ўзим билан бандам ўртасида иккига бўлдим — ярми Меники, ярми бандамники; бандамга эса сўрагани бордир›. Банда {Алҳамду лиллаҳи роббил-оламин} деса, Аллоҳ: ‹Бандам Менга ҳамд айтди›, дейди. Банда {Ар-роҳманир-роҳим} деса, Аллоҳ: ‹Бандам Менга сано айтди›, дейди. Банда {Малики явмид-дин} деса, Аллоҳ: ‹Бандам Мени улуғлади›, дейди ва: ‹Бу оят Менинг билан бандам ўртасидадир›, дейди. Банда {Ийяка наъбуду ва ийяка настаъин} деса: ‹Бу Менинг билан бандам ўртасидадир, бандамга эса сўрагани бордир›, дейди. Банда {Иҳдинас-сиротал-мустақим, сироталлазийна анъамта алайҳим ғайрил-мағдуби алайҳим ва лад-доллин} деса: ‹Бу бандамникидир, бандамга эса сўрагани бордир›, дейди».

ثنا بُنْدَارٌ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي الْحَنَفِيَّ ، أنا الضَّحَّاكُ وَهُوَ ابْنُ عُثْمَانَ ، حَدَّثَنِي بُكَيْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَشْبَهَ صَلاةً بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ فُلانٍ ، لأَمِيرٍ كَانَ بِ الْمَدِينَةِ ، قَالَ سُلَيْمَانُ : " فَصَلَّيْتُ أَنَا وَرَاءَهُ ، فَكَانَ يُطِيلُ فِي الأُولَيَيْنِ ، وَيُخَفِّفُ الأُخْرَيَيْنِ ، وَيُخَفِّفُ الْعَصْرَ ، وَكَانَ يَقْرَأُ فِي الأُولَيَيْنِ مِنَ الْمَغْرِبِ بِقِصَارِ الْمُفَصَّلِ ، وَفِي الأُولَيَيْنِ مِنَ الْعِشَاءِ بِوَسَطِ الْمُفَصَّلِ ، وَفِي الصُّبْحِ بِطُوَلِ الْمُفَصَّلِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الاخْتِلافُ فِي الْقِرَاءَةِ مِنْ جِهَةِ الْمُبَاحِ ، جَائِزٌ لِلْمُصَلِّي أَنْ يَقْرَأَ فِي الْمَغْرِبِ وَفِي الصَّلَوَاتِ كُلِّهَا الَّتِي يُزَادُ عَلَى فَاتِحَةِ الْكِتَابِ فِيهَا بِمَا أَحَبَّ ، وَشَيْئًا مِنْ سُوَرِ الْقُرْآنِ ، لَيْسَ بِمَحْظُورٍ عَلَيْهِ أَنْ يَقْرَأَ بِمَا شَاءَ مِنْ سُوَرِ الْقُرْآنِ ، غَيْرُ أَنَّهُ إِذَا كَانَ إِمَامًا فَالاخْتِيَارُ لَهُ أَنْ يُخَفِّفَ فِي الْقِرَاءَةِ ، وَلا يُطَوِّلَ بِالنَّاسِ فِي الْقِرَاءَةِ فَيَفْتِنَهُمْ ، كَمَا قَالَ الْمُصْطَفَى صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ : أَتُرِيدُ أَنْ تَكُونَ فَتَّانًا ، وَكَمَا أَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الأَئِمَّةَ أَنْ يُخَفِّفُوا الصَّلاةَ ، فَقَالَ : " مَنْ أَمَّ مِنْكُمُ النَّاسَ فَلْيُخَفِّفْ " وَسَأُخَرِّجُ هَذِهِ الأَخْبَارَ أَوْ بَعْضَهَا فِي كِتَابِ الإِمَامَةِ ، فَإِنَّ ذَلِكَ الْكِتَابَ مَوْضِعُ هَذِهِ الأَخْبَارِ

Sulaymon ibn Yasor Abu Hurayrani: «Men falonchidan koʻra namozi Rasululloh ﷺning namozlariga oʻxshaydigan birovni koʻrmadim», deganini eshitdi — u Madinadagi bir amirni nazarda tutdi. Sulaymon aytdi: Men uning ortida namoz oʻqidim; u dastlabki ikki rakatni uzun qilar, keyingi ikkitasini yengil qilar, asrni ham yengil qilar, shomning dastlabki ikki rakatida qisqa mufassalni, xuftonning dastlabki ikki rakatida oʻrta mufassalni, bomdodda esa uzun mufassalni oʻqir edi. Abu Bakr aytdi: Qiroatdagi bu ixtilof mubohlik jihatidandir: namoz oʻquvchiga shomda va Fotihatul kitobga qoʻshimcha oʻqiladigan barcha namozlarda oʻzi xohlagan narsani, Qurʼon suralaridan (istaganini) oʻqish joizdir; Qurʼon suralaridan xohlaganini oʻqishi unga man etilmagan. Faqat imom boʻlsa, u uchun ixtiyor — qiroatni yengil qilishi, odamlarga qiroatni uzoq choʻzib, ularni fitnaga solmasligidir; Mustafo ﷺ Muoz ibn Jabalga: «Fitnachi boʻlmoqchimisan?» deganlaridek va Nabiy ﷺ imomlarni namozni yengil qilishga buyurib: «Sizlardan kim odamlarga imom boʻlsa, yengil qilsin», deganlaridek. Bu xabarlarni yoki ularning baʼzisini Kitobul-imomatda chiqaraman, chunki oʻsha kitob bu xabarlarning oʻrnidir.Сулаймон ибн Ясор Абу Ҳурайрани: «Мен фалончидан кўра намози Расулуллоҳ ﷺнинг намозларига ўхшайдиган бировни кўрмадим», деганини эшитди — у Мадинадаги бир амирни назарда тутди. Сулаймон айтди: Мен унинг ортида намоз ўқидим; у дастлабки икки ракатни узун қилар, кейинги иккитасини енгил қилар, асрни ҳам енгил қилар, шомнинг дастлабки икки ракатида қисқа муфассални, хуфтоннинг дастлабки икки ракатида ўрта муфассални, бомдодда эса узун муфассални ўқир эди. Абу Бакр айтди: Қироатдаги бу ихтилоф мубоҳлик жиҳатидандир: намоз ўқувчига шомда ва Фотиҳатул китобга қўшимча ўқиладиган барча намозларда ўзи хоҳлаган нарсани, Қуръон сураларидан (истаганини) ўқиш жоиздир; Қуръон сураларидан хоҳлаганини ўқиши унга ман этилмаган. Фақат имом бўлса, у учун ихтиёр — қироатни енгил қилиши, одамларга қироатни узоқ чўзиб, уларни фитнага солмаслигидир; Мустафо ﷺ Муоз ибн Жабалга: «Фитначи бўлмоқчимисан?» деганларидек ва Набий ﷺ имомларни намозни енгил қилишга буюриб: «Сизлардан ким одамларга имом бўлса, енгил қилсин», деганларидек. Бу хабарларни ёки уларнинг баъзисини Китобул-имоматда чиқараман, чунки ўша китоб бу хабарларнинг ўрнидир.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ الْعَطَّارُ أَبُو بَكْرٍ ، نا سُفْيَانُ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَطَاءً ، يَقُولُ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : " فِي كُلِّ صَلاةٍ يُقْرَأُ ، فَمَا أَسْمَعَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْمَعْنَاكُمْ ، وَمَا أَخْفَى عَنَّا أَخْفَيْنَاهُ عَنْكُمْ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ بَيَّنْتُ فِي كِتَابِ الإِمَامَةِ جَمِيعَ مَا يَنْبَغِي لِلْمُصَلِّي أَنْ يُعْلِنَ بِالْقِرَاءَةِ فِيهَا مِنَ الصَّلَوَاتِ ، وَمَا عَلَيْهِ أَنْ يُخَافِتَ بِهَا عَلَى مَا كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْلِنَ وَيُخَافِتُ

Ato aytdi: Men Abu Hurayrani shunday deganini eshitdim: Har namozda (Qurʼon) oʻqiladi. Rasululloh ﷺ bizga eshittirgan (namoz)larda biz ham sizlarga eshittiramiz, u zot bizdan yashirgan (namoz)larda biz ham sizlardan yashiramiz. Abu Bakr aytdi: Kitobul-imomatda men namoz oʻquvchiga qaysi namozlarda qiroatni oshkora qilish, qaysilarida uni maxfiy qilish lozimligini — Nabiy ﷺ oshkora va maxfiy qilganlariga koʻra — hammasini bayon qilganman.Ато айтди: Мен Абу Ҳурайрани шундай деганини эшитдим: Ҳар намозда (Қуръон) ўқилади. Расулуллоҳ ﷺ бизга эшиттирган (намоз)ларда биз ҳам сизларга эшиттирамиз, у зот биздан яширган (намоз)ларда биз ҳам сизлардан яширамиз. Абу Бакр айтди: Китобул-имоматда мен намоз ўқувчига қайси намозларда қироатни ошкора қилиш, қайсиларида уни махфий қилиш лозимлигини — Набий ﷺ ошкора ва махфий қилганларига кўра — ҳаммасини баён қилганман.

نا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، أنا جَرِيرٌ . ح وَنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا أَبُو مُعَاوِيَةَ جَمِيعًا ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا قَرَأَ ابْنُ آدَمَ السَّجْدَةَ فَسَجَدَ ، اعْتَزَلَ الشَّيْطَانُ يَبْكِي ، وَيَقُولُ : يَا وَيْلَهُ ، أُمِرَ ابْنُ آدَمَ بِالسُّجُودِ فَسَجَدَ ، فَلَهُ الْجَنَّةُ ، وَأُمِرْتُ بِالسُّجُودِ ، فَأَبَيْتُ فَلِيَ النَّارُ " . فِي حَدِيثِ جَرِيرٍ ، قَالَ : فَعَصَيْتُهُ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam bolasi sajda oyatini oʻqib sajda qilsa, shayton yigʻlab chetga chekinadi va: ‹Voh, sharmandaligim! Odam bolasi sajdaga buyurildi, u sajda qildi, endi unga jannat boʻldi. Men esa sajdaga buyurilgan edim, bosh tortdim, endi menga doʻzax boʻldi›, deydi», dedilar. Jarirning hadisida: «bas, men unga osiy boʻldim», deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам боласи сажда оятини ўқиб сажда қилса, шайтон йиғлаб четга чекинади ва: ‹Воҳ, шармандалигим! Одам боласи саждага буюрилди, у сажда қилди, энди унга жаннат бўлди. Мен эса саждага буюрилган эдим, бош тортдим, энди менга дўзах бўлди›, дейди», дедилар. Жарирнинг ҳадисида: «бас, мен унга осий бўлдим», дейилган.

نا أَبُو مُوسَى ، نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ ، أنا سُفْيَانُ ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ مِينَاءَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . ح وَحَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى ، عَنِ ابْنِ مِينَاءَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : " سَجَدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ، وَإِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga {Iqraʼ bismi Robbikallaziy xalaq} va {Izas-samou-nshaqqat}da sajda qildik.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга {Иқраъ бисми Роббикаллазий халақ} ва {Изас-самоу-ншаққат}да сажда қилдик.

نا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي أَيُّوبُ بْنُ مُوسَى ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ مِينَاءَ أَخْبَرَهُ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : " سَجَدْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ وَفِي اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ " . وَزَعَمَ أَيُّوبُ أَنَّ عَطَاءَ بْنَ مِينَاءَ كَانَ مِنْ صَالِحِي النَّاسِ

Ato ibn Mino Abu Hurayrani shunday deganini eshitdi: Men Nabiy ﷺ bilan birga {Izas-samou-nshaqqat}da va {Iqraʼ bismi Robbikallaziy xalaq}da sajda qildim. Ayyub Ato ibn Minoni odamlarning solihlaridan boʻlgan, deb aytdi.Ато ибн Мино Абу Ҳурайрани шундай деганини эшитди: Мен Набий ﷺ билан бирга {Изас-самоу-ншаққат}да ва {Иқраъ бисми Роббикаллазий халақ}да сажда қилдим. Айюб Ато ибн Минони одамларнинг солиҳларидан бўлган, деб айтди.

نا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُرَادِيُّ ، نا شُعَيْبٌ يَعْنِي ابْنَ اللَّيْثِ ، نا اللَّيْثُ ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُجْمِرِ ، أَنَّهُ قَالَ : صَلَّيْتُ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ فَوْقَ هَذَا الْمَسْجِدِ ، فَقَرَأَ : إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ فَسَجَدَ فِيهَا ، وَقَالَ : " رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ فِيهَا " . قَدْ خَرَّجْتُ طُرُقَ هَذَا الْخَبَرِ فِي كِتَابِ الصَّلاةِ ، كِتَابِ الْكَبِيرِ ، مَنْ قَالَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَوْ سَجَدْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَأَبُو هُرَيْرَةَ إِنَّمَا قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَسْلَمَ بَعْدَ الْهِجْرَةِ بِسِنِينَ ، قَالَ فِي خَبَرِ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : قَدِمَتُ الْمَدِينَةَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَيْبَرَ قَدِ اسْتَخْلَفَ عَلَى الْمَدِينَةِ سِبَاعَ بْنَ عُرْفُطَةَ ، وَقَالَ قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : صَحِبْتُ النَّبِيَّ ثَلاثَ سَنَوَاتٍ ، وَقَدْ أَعْلَمَ أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَجَدَ فِي إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ ، وَ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ، وَقَدْ أَعْلَمْتُ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا أَنَّ الْمُخْبِرَ وَالشَّاهِدَ الَّذِي يَجِبُ قَبُولُ شَهَادَتِهِ وَخَبَرِهِ مَنْ يُخْبِرُ بِكَوْنِ الشَّيْءِ ، وَيَشْهَدُ عَلَى رُؤْيَةِ الشَّيْءِ وَسَمَاعِهِ ، لا مَنْ يَنْفِي كَوْنَ الشَّيْءِ وَيُنْكِرُهُ ، وَمَنْ قَالَ : لَمْ يَفْعَلْ فُلانٌ كَذَا لَيْسَ بِمُخْبِرٍ وَلا شَاهِدٍ ، وَإِنَّمَا الشَّاهِدُ مَنْ يَشْهَدُ ، وَيَقُولُ : رَأَيْتُ فُلانًا يَفْعَلُ كَذَا ، وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ كَذَا ، وَهَذَا لا يَخْفَى عَلَى مَنْ يَفْهَمُ الْعِلْمَ وَالْفِقْهَ ، وَقَدْ بَيَّنْتُ هَذِهِ الْمَسْأَلَةَ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا . وَتَوَهَّمَ بَعْضُ مَنْ لَمْ يَتَبَحَّرِ الْعِلْمَ أَنَّ خَبَرَ الْحَارِثِ بْنِ عُبَيْدٍ ، عَنْ مَطَرٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَسْجُدْ فِي شَيْءٍ مِنَ الْمُفَصَّلِ مُنْذُ تُحَوَّلَ إِلَى الْمَدِينَةِ حُجَّةُ مَنْ زَعَمَ أَنْ لا سُجُودَ فِي الْمُفَصَّلِ ، وَهَذَا مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ أَنَّ الشَّاهِدَ مَنْ يَشْهَدُ بِرُؤْيَةِ الشَّيْءِ أَوْ سَمَاعِهِ لا مَنْ يُنْكِرُهُ وَيَدْفَعُهُ ، وَأَبُو هُرَيْرَةَ قَدْ أَعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَدْ سَجَدَ فِي إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ ، وَ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ بَعْدَ تَحَوُّلِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ ، إِذْ كَانَتْ صُحْبَتُهُ إِيَّاهُ إِنَّمَا كَانَ بَعْدَ تَحَوُّلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ لا قَبْلُ . نا بِخَبَرِ الْحَارِثِ بْنِ عُبَيْدٍ مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا أَزْهَرُ بْنُ الْقَاسِمِ ، نا أَبُو قُدَامَةَ وَهُوَ الْحَارِثُ بْنُ عُبَيْدٍ . وَرَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عُبَيْدٍ ، قَالَ : حَدَّثَنَا مَطَرٌ الْوَرَّاقُ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، أَوْ غَيْرِهِ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ

Nuʼaym ibn Abdulloh al-Mujmir aytdi: Men Abu Hurayra bilan shu masjidning ustida namoz oʻqidim. U {Izas-samou-nshaqqat}ni oʻqib, unda sajda qildi va: «Men Rasululloh ﷺ unda sajda qilganlarini koʻrdim», dedi. Bu xabarning yoʻllarini — Abu Hurayradan: «Nabiy ﷺni koʻrdim» yoki «Nabiy ﷺ bilan birga {Izas-samou-nshaqqat}da sajda qildim» deb rivoyat qilganlarni — Kitobus-solat, al-Kitobul-kabirda chiqarganman. Abu Bakr aytdi: Abu Hurayra Nabiy ﷺning huzurlariga hijratdan bir necha yil keyin kelib, islomga kirgan. Irok ibn Molikning Abu Hurayradan (qilgan) xabarida u: «Men Madinaga keldim, Nabiy ﷺ esa Xaybarda edilar, Madinaga Siboʼ ibn Urfutani oʻrinbosar qilib qoldirgan edilar», degan. Qays ibn Abu Hozim aytdi: Men Abu Hurayrani: «Nabiy ﷺga uch yil hamsuhbat boʻldim», deganini eshitdim. U esa Nabiy ﷺ {Izas-samou-nshaqqat} va {Iqraʼ bismi Robbikallaziy xalaq}da sajda qilganlarini koʻrganini bildirgan. Men kitoblarimizning bir necha joyida bayon qilganmanki, shahodati va xabari qabul qilinishi vojib boʻlgan xabarchi va guvoh — bir narsaning boʻlganini xabar qiluvchi, uni koʻrganiga va eshitganiga guvohlik beruvchidir; narsaning boʻlishini inkor qilib, uni rad etuvchi emas. «Falonchi bunday qilmadi» degan kishi na xabarchi, na guvohdir. Guvoh — «Men falonchini bunday qilayotganini koʻrdim, uni bunday deganini eshitdim» deb guvohlik beruvchidir. Bu ilm va fiqhni tushunadigan kishiga yashirin emas; men bu masalani kitoblarimizning bir necha joyida bayon qilganman. Ilmda chuqurlashmagan baʼzi kishilar Horis ibn Ubaydning Matardan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan (qilgan) — Rasululloh ﷺ Madinaga koʻchganlaridan beri mufassal (suralar)dan birortasida sajda qilmadilar, degan xabarini mufassalda sajda yoʻq degan kishining hujjati deb oʻylaganlar. Bu esa men bildirgan turdandir: guvoh — narsani koʻrganiga yoki eshitganiga guvohlik beruvchi, uni inkor qilib rad etuvchi emas. Abu Hurayra Nabiy ﷺ Madinaga koʻchganlaridan keyin {Izas-samou-nshaqqat} va {Iqraʼ bismi Robbikallaziy xalaq}da sajda qilganlarini koʻrganini bildirgan; chunki uning u zotga hamsuhbatligi faqat Nabiy ﷺ Madinaga koʻchganlaridan keyin boʻlgan, undan oldin emas. Horis ibn Ubaydning xabarini bizga Muhammad ibn Rofiʼ soʻzlab berdi: Azhar ibn Qosim, unga Abu Qudoma — u Horis ibn Ubayd (soʻzlab berdi). Uni Abu Dovud at-Toyalisiy ham Horis ibn Ubayddan rivoyat qilib: bizga Matar al-Varroq, u Ikrimadan yoki boshqadan, u Ibn Abbosdan (soʻzlab berdi), degan.Нуъайм ибн Абдуллоҳ ал-Мужмир айтди: Мен Абу Ҳурайра билан шу масжиднинг устида намоз ўқидим. У {Изас-самоу-ншаққат}ни ўқиб, унда сажда қилди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺ унда сажда қилганларини кўрдим», деди. Бу хабарнинг йўлларини — Абу Ҳурайрадан: «Набий ﷺни кўрдим» ёки «Набий ﷺ билан бирга {Изас-самоу-ншаққат}да сажда қилдим» деб ривоят қилганларни — Китобус-солат, ал-Китобул-кабирда чиқарганман. Абу Бакр айтди: Абу Ҳурайра Набий ﷺнинг ҳузурларига ҳижратдан бир неча йил кейин келиб, исломга кирган. Ирок ибн Моликнинг Абу Ҳурайрадан (қилган) хабарида у: «Мен Мадинага келдим, Набий ﷺ эса Хайбарда эдилар, Мадинага Сибў ибн Урфутани ўринбосар қилиб қолдирган эдилар», деган. Қайс ибн Абу Ҳозим айтди: Мен Абу Ҳурайрани: «Набий ﷺга уч йил ҳамсуҳбат бўлдим», деганини эшитдим. У эса Набий ﷺ {Изас-самоу-ншаққат} ва {Иқраъ бисми Роббикаллазий халақ}да сажда қилганларини кўрганини билдирган. Мен китобларимизнинг бир неча жойида баён қилганманки, шаҳодати ва хабари қабул қилиниши вожиб бўлган хабарчи ва гувоҳ — бир нарсанинг бўлганини хабар қилувчи, уни кўрганига ва эшитганига гувоҳлик берувчидир; нарсанинг бўлишини инкор қилиб, уни рад этувчи эмас. «Фалончи бундай қилмади» деган киши на хабарчи, на гувоҳдир. Гувоҳ — «Мен фалончини бундай қилаётганини кўрдим, уни бундай деганини эшитдим» деб гувоҳлик берувчидир. Бу илм ва фиқҳни тушунадиган кишига яширин эмас; мен бу масалани китобларимизнинг бир неча жойида баён қилганман. Илмда чуқурлашмаган баъзи кишилар Ҳорис ибн Убайднинг Матардан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан (қилган) — Расулуллоҳ ﷺ Мадинага кўчганларидан бери муфассал (суралар)дан бирортасида сажда қилмадилар, деган хабарини муфассалда сажда йўқ деган кишининг ҳужжати деб ўйлаганлар. Бу эса мен билдирган турдандир: гувоҳ — нарсани кўрганига ёки эшитганига гувоҳлик берувчи, уни инкор қилиб рад этувчи эмас. Абу Ҳурайра Набий ﷺ Мадинага кўчганларидан кейин {Изас-самоу-ншаққат} ва {Иқраъ бисми Роббикаллазий халақ}да сажда қилганларини кўрганини билдирган; чунки унинг у зотга ҳамсуҳбатлиги фақат Набий ﷺ Мадинага кўчганларидан кейин бўлган, ундан олдин эмас. Ҳорис ибн Убайднинг хабарини бизга Муҳаммад ибн Рофиъ сўзлаб берди: Азҳар ибн Қосим, унга Абу Қудома — у Ҳорис ибн Убайд (сўзлаб берди). Уни Абу Довуд ат-Тоялисий ҳам Ҳорис ибн Убайддан ривоят қилиб: бизга Матар ал-Варроқ, у Икримадан ёки бошқадан, у Ибн Аббосдан (сўзлаб берди), деган.

نا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الشَّهِيدِ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، وَأَبُو الأَشْعَثِ أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعَجَلِيُّ ، قَالُوا : نا الْمُعْتَمِرُ ، قَالَ الشَّهِيدِيُّ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبِي ، قَالَ : وَحَدَّثَنِي بَكْرٌ ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ ، قَالَ : " صَلَّيْتُ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ صَلاةَ الْعَتَمَةِ ، وَقَرَأَ : إِذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ ، فَسَجَدَ ، فَقُلْتُ لَهُ : مَا هَذِهِ السَّجْدَةُ ؟ قَالَ : سَجَدْتُ بِهَا خَلْفَ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " . وَقَالَ الصَّنْعَانِيُّ : عَنْ أَبِيهِ ، وَزَادَ فِي آخِرِ الْخَبَرِ : فَلا أَزَالُ أَسْجُدُ بِهَا حَتَّى أَلْقَاهُ . وَقَالَ أَبُو الأَشْعَثِ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : صَلَّيْتُ خَلْفَ أَبِي الْقَاسِمِ ، فَسَجَدَ بِهَا ، فَلا أَزَالُ أَسْجُدُ بِهَا حَتَّى أَلْقَى أَبَا الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Rofiʼ aytdi: Men Abu Hurayra bilan birga xufton namozini oʻqidim. U {Izas-samou-nshaqqat}ni oʻqib, sajda qildi. Men unga: «Bu qanday sajda?» dedim. U: «Men buni Abul Qosim ﷺning ortlarida sajda qilgan edim», dedi. Sanʼoniy: «otasidan», dedi va xabarning oxirida: «U zotni uchratgunimcha buni sajda qilishda davom etaman», deb ziyoda qildi. Abul Ashʼas esa otasidan, u Bakr ibn Abdullohdan (rivoyat qilib): «Men Abul Qosimning ortlarida namoz oʻqidim, u zot unda sajda qildilar; Abul Qosim ﷺni uchratgunimcha buni sajda qilishda davom etaman», dedi.Абу Рофиъ айтди: Мен Абу Ҳурайра билан бирга хуфтон намозини ўқидим. У {Изас-самоу-ншаққат}ни ўқиб, сажда қилди. Мен унга: «Бу қандай сажда?» дедим. У: «Мен буни Абул Қосим ﷺнинг ортларида сажда қилган эдим», деди. Санъоний: «отасидан», деди ва хабарнинг охирида: «У зотни учратгунимча буни сажда қилишда давом этаман», деб зиёда қилди. Абул Ашъас эса отасидан, у Бакр ибн Абдуллоҳдан (ривоят қилиб): «Мен Абул Қосимнинг ортларида намоз ўқидим, у зот унда сажда қилдилар; Абул Қосим ﷺни учратгунимча буни сажда қилишда давом этаман», деди.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، ‏ وَهَذَا حَدِيثُ الْمَخْزُومِيِّ ، نا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَمَّنَ الْقَارِئُ ، فَأَمِّنُوا ، فَإِنَّ الْمَلائِكَةَ تُؤَمِّنُ ، فَمَنَ وَافَقَ تَأْمِينُهُ تَأْمِينَ الْمَلائِكَةِ ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . قَالَ الْمَخْزُومِيُّ مَرَّةً : قَالَ : سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qiroat qiluvchi omin desa, siz ham omin deng. Chunki farishtalar omin deydilar. Kimning omini farishtalarning omini bilan mos kelsa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», dedilar. Maxzumiy bir marta: «Men Zuhriyni eshitdim», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қироат қилувчи омин деса, сиз ҳам омин денг. Чунки фаришталар омин дейдилар. Кимнинг омини фаришталарнинг омини билан мос келса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», дедилар. Махзумий бир марта: «Мен Зуҳрийни эшитдим», деди.

أنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيَّ ، عَنْ سُهَيْلٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَمَنَّ الإِمَامُ فَأَمِّنُوا ، فَمَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ الْمَلائِكَةِ ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ فِي قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا أَمَنَّ الإِمَامُ ، فَأَمِّنُوا " : مَا بَانَ وَثَبَتَ أَنَّ الإِمَامَ يَجْهَرُ بِآمِينَ ، إِذْ مَعْلُومٌ عِنْدَ مَنْ يَفْهَمُ الْعِلْمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا يَأْمُرُ الْمَأْمُومَ أَنْ يَقُولَ : آمِينَ عِنْدَ تَأْمِينِ الإِمَامِ ، إِلا وَالْمَأْمُومُ يَعْلَمُ أَنَّ الإِمَامَ يَقُولُهُ ، وَلَوْ كَانَ الإِمَامُ يُسِرُّ آمِينَ لا يَجْهَرُ بِهِ ، لَمْ يَعْلَمِ الْمَأْمُومُ أَنَّ إِمَامَهُ قَالَ : آمِينَ ، أَوْ لَمْ يَقُلْهُ ، وَمُحَالٌ أَنْ يُقَالَ لِلرَّجُلِ : إِذَا قَالَ فُلانٌ كَذَا : فَقُلْ مِثْلَ مَقَالَتِهِ ، وَأَنْتَ لا تَسْمَعُ مَقَالَتَهُ ، هَذَا عَيْنُ الْمُحَالِ ، وَمَا لا يَتَوَهَّمُهُ عَالِمٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْمُرُ الْمَأْمُومَ أَنْ يَقُولَ آمِينَ ، إِذَا قَالَهُ إِمَامُهُ وَهُوَ لا يَسْمَعُ تَأْمِينَ إِمَامِهِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَاسْمَعِ الْخَبَرَ الْمُصَرِّحَ بِصِحَّةِ مَا ذَكَرْتُ أَنَّ الإِمَامَ يَجْهَرُ بِآمِينَ عِنْدَ قِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Imom omin desa, siz ham omin deng. Kimning soʻzi farishtalarning soʻziga mos kelsa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», dedilar. Abu Bakr Nabiy ﷺning: «Imom omin desa, siz ham omin deng», degan soʻzlari haqida aytdi: Bunda imom ominni jahriy aytishi ayon boʻlib, sobit boʻldi. Chunki ilmni tushunadigan kishiga maʼlumki, Nabiy ﷺ maʼmumga imom omin deganda omin deyishni faqat maʼmum imomining buni aytayotganini bilgan holdagina buyuradilar. Agar imom ominni sir tutib, jahriy aytmaganida, maʼmum imomi omin dedimi yoki demadimi — bilmas edi. Bir kishiga: «Falonchi bunday desa, sen ham uning soʻzi kabi ayt», deyilishi — sen esa uning soʻzini eshitmasang — muholdir; bu muholning aynidir. Nabiy ﷺ maʼmumga imomi omin deganda omin deyishni buyurishlarini — u imomining ominini eshitmagan holda — hech bir olim tasavvur qilmaydi. Abu Bakr aytdi: Endi men zikr qilgan narsaning — Fotihatul kitob qiroatida imom ominni jahriy aytishining sahihligini ochiq bayon qiluvchi xabarni eshitgin.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Имом омин деса, сиз ҳам омин денг. Кимнинг сўзи фаришталарнинг сўзига мос келса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», дедилар. Абу Бакр Набий ﷺнинг: «Имом омин деса, сиз ҳам омин денг», деган сўзлари ҳақида айтди: Бунда имом оминни жаҳрий айтиши аён бўлиб, собит бўлди. Чунки илмни тушунадиган кишига маълумки, Набий ﷺ маъмумга имом омин деганда омин дейишни фақат маъмум имомининг буни айтаётганини билган ҳолдагина буюрадилар. Агар имом оминни сир тутиб, жаҳрий айтмаганида, маъмум имоми омин дедими ёки демадими — билмас эди. Бир кишига: «Фалончи бундай деса, сен ҳам унинг сўзи каби айт», дейилиши — сен эса унинг сўзини эшитмасанг — муҳолдир; бу муҳолнинг айнидир. Набий ﷺ маъмумга имоми омин деганда омин дейишни буюришларини — у имомининг оминини эшитмаган ҳолда — ҳеч бир олим тасаввур қилмайди. Абу Бакр айтди: Энди мен зикр қилган нарсанинг — Фотиҳатул китоб қироатида имом оминни жаҳрий айтишининг саҳиҳлигини очиқ баён қилувчи хабарни эшитгин.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَهُوَ ابْنُ الْعَلاءِ الزُّبَيْدِيُّ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَالِمٍ ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، وَسَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا فَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ أُمِّ الْقُرْآنِ ، رَفَعَ صَوْتَهُ قَالَ : " آمِينَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Ummul Qurʼon qiroatini tugatganlarida, ovozlarini koʻtarib: «Omiyn», der edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Уммул Қуръон қироатини тугатганларида, овозларини кўтариб: «Омийн», дер эдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، وَعَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ ، قَالا : حَدَّثَنَا يَزِيدُ وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ ، أنا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا قَالَ الإِمَامُ : ‏ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلا الضَّالِّينَ ، فَقُولُوا : آمِينَ ، فَإِنَّ الْمَلائِكَةَ تَقُولُ : آمِينَ ، وَالإِمَامُ يَقُولُ : آمِينَ ، فَمَنْ وَافَقَ تَأْمِينُهُ تَأْمِينَ الْمَلائِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . هَذَا حَدِيثُ الصَّنْعَانِيِّ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Imom {Gʻazabga uchraganlarning va adashganlarning yoʻlidan boshqa} deganda, siz omin deng. Chunki farishtalar omin deydilar va imom ham omin deydi. Kimning omini farishtalarning omini bilan mos kelsa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», dedilar. Bu Sanʼoniyning hadisi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Имом {Ғазабга учраганларнинг ва адашганларнинг йўлидан бошқа} деганда, сиз омин денг. Чунки фаришталар омин дейдилар ва имом ҳам омин дейди. Кимнинг омини фаришталарнинг омини билан мос келса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», дедилар. Бу Санъонийнинг ҳадиси.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أنا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٌ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاةِ يُكَبِّرُ حِينَ يَقُومُ ، ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَرْكَعُ ، ثُمَّ يَقُولُ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ حِينَ يَرْفَعُ صُلْبَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ ، يَقُولُ وَهُوَ قَائِمٌ : رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ، ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَهْوِي سَاجِدًا ، ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ ، ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَسْجُدُ ، ثُمَّ يُكَبِّرُ حِينَ يَرْفَعُ رَأْسَهُ ، ثُمَّ يَفْعَلُ مِثْلَ ذَلِكَ فِي الصَّلاةِ كُلِّهَا حَتَّى يَقْضِيَهَا ، وَيُكَبِّرُ حِينَ يَقُومُ مِنَ الْمَثْنَى بَعْدَ الْجُلُوسِ " . ثُمَّ يَقُولُ أَبُو هُرَيْرَةَ : إِنِّي لأَشْبَهُكُمْ صَلاةً بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday derdi: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida, turayotganlarida takbir aytar, soʻng rukuʼga egilayotganlarida takbir aytar, soʻng rukuʼdan belini koʻtarayotganlarida «Samiʼallohu liman hamidah» derdilar, soʻng tik turgan holatlarida «Robbano va lakal hamd» derdilar, soʻng sajdaga egilayotganlarida takbir aytar, soʻng boshlarini koʻtarayotganlarida takbir aytar, soʻng (yana) sajda qilayotganlarida takbir aytar, soʻng boshlarini koʻtarayotganlarida takbir aytar, soʻng butun namoz davomida uni tugatgunlaricha shunday qilar, ikki rakatdan keyin oʻtirib turayotganlarida takbir aytar edilar. Soʻng Abu Hurayra: «Albatta men namozda sizlarning ichingizda Rasululloh ﷺga eng oʻxshaganingizman», derdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай дерди: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида, тураётганларида такбир айтар, сўнг рукуъга эгилаётганларида такбир айтар, сўнг рукуъдан белини кўтараётганларида «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» дердилар, сўнг тик турган ҳолатларида «Роббано ва лакал ҳамд» дердилар, сўнг саждага эгилаётганларида такбир айтар, сўнг бошларини кўтараётганларида такбир айтар, сўнг (яна) сажда қилаётганларида такбир айтар, сўнг бошларини кўтараётганларида такбир айтар, сўнг бутун намоз давомида уни тугатгунларича шундай қилар, икки ракатдан кейин ўтириб тураётганларида такбир айтар эдилар. Сўнг Абу Ҳурайра: «Албатта мен намозда сизларнинг ичингизда Расулуллоҳ ﷺга энг ўхшаганингизман», дерди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، نا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالَ : كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ " يُصَلِّي بِنَا ، فَيُكَبِّرُ حِينَ يَقُومُ ، وَحِينَ يَرْكَعُ ، وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ ، وَبَعْدَ مَا يَرْفَعُ مِنَ الرُّكُوعِ ، وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ بَعْدَ مَا يَرْفَعُ مِنَ السُّجُودِ ، وَإِذَا جَلَسَ ، وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَقُومَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ ، وَيُكَبِّرُ مِثْلَ ذَلِكَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الأُخْرَيَيْنِ ، فَإِذَا سَلَّمَ ، قَالَ : وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَقْرَبُكُمْ شَبَهًا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَعْنِي صَلاتَهُ ، مَا زَالَتْ هَذِهِ صَلاتُهُ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا "

Abu Salama ibn Abdurrahmon aytdi: Abu Hurayra bizga namoz oʻqib berardi; turganda takbir aytar, rukuʼ qilganda, sajda qilmoqchi boʻlganda, rukuʼdan koʻtarilgandan keyin, sajdadan koʻtarilib yana sajda qilmoqchi boʻlganda, oʻtirganda va ikki rakatdan (keyin) turmoqchi boʻlganda takbir aytar, keyingi ikki rakatda ham xuddi shunday takbir aytar edi. Salom berganida esa: «Nafsim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men Rasululloh ﷺga oʻxshashlikda sizlarning eng yaqiningizman», derdi — yaʼni u zotning namozlariga. Bu u zotning dunyodan ketgunlaricha (davom etgan) namozlari edi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон айтди: Абу Ҳурайра бизга намоз ўқиб берарди; турганда такбир айтар, рукуъ қилганда, сажда қилмоқчи бўлганда, рукуъдан кўтарилгандан кейин, саждадан кўтарилиб яна сажда қилмоқчи бўлганда, ўтирганда ва икки ракатдан (кейин) турмоқчи бўлганда такбир айтар, кейинги икки ракатда ҳам худди шундай такбир айтар эди. Салом берганида эса: «Нафсим қўлида бўлган Зотга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺга ўхшашликда сизларнинг энг яқинингизман», дерди — яъни у зотнинг намозларига. Бу у зотнинг дунёдан кетгунларича (давом этган) намозлари эди.

نا بُنْدَارٌ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، وَيَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ ، ‏ وَهَذَا حَدِيثُ بُنْدَارٍ نا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، نا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَدَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى ، ثُمَّ سَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ ، فَرَدَّ عَلَيْهِ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " ، حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ ثَلاثَ مِرَارٍ ، فَقَالَ الرَّجُلُ : وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَعْلَمُ غَيْرَ هَذَا ، قَالَ : فَقَالَ : " إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلاةِ فَكَبِّرْ ، ثُمَّ اقْرَأْ بِمَا تَيَسَّرَ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ، ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ، ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ، ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ، ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ جَالِسًا ، وَافْعَلْ ذَلِكَ فِي صَلاتِكَ كُلِّهَا " . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ : عَنْ سَعِيدٍ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : أَخْبَارُ عَلِيِّ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَلادٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ خَرَّجْتُهُ فِي كِتَابِ الْكَبِيرِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لَمْ يَقُلْ أَحَدٌ مِمَّا رَوَى هَذَا الْخَبَرَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِيهِ غَيْرُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، إِنَّمَا قَالُوا : عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar. Soʻng bir kishi kirib namoz oʻqidi, keyin Nabiyga salom berdi, u zot alik oldilar va: «Qaytib bor va namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Toki u buni uch marta qilguncha (shu hol takrorlandi). Shunda u kishi: «Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men bundan boshqasini bilmayman», dedi. U zot dedilar: «Namozga turganingda takbir ayt, soʻng Qurʼondan senga oson boʻlganini oʻqi, soʻng rukuʼda mutmain boʻlguningcha rukuʼ qil, soʻng tik turib rostlanguningcha koʻtaril, soʻng sajdada mutmain boʻlguningcha sajda qil, soʻng oʻtirgan holda rostlanguningcha koʻtaril. Mana shuni butun namozingda qil». Ahmad ibn Abda: «Saiddan», dedi. Abu Bakr aytdi: Ali ibn Yahyo ibn Xallodning otasidan, u Rifoa ibn Rofiʼdan (qilgan) xabarlarini al-Kitobul-kabirda chiqarganman. Abu Bakr aytdi: Bu xabarni Ubaydulloh ibn Umardan rivoyat qilganlardan hech kim Yahyo ibn Saiddan boshqa: «Saiddan, u otasidan», demagan; boshqalar faqat: «Saiddan, u Abu Hurayradan», deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар. Сўнг бир киши кириб намоз ўқиди, кейин Набийга салом берди, у зот алик олдилар ва: «Қайтиб бор ва намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Токи у буни уч марта қилгунча (шу ҳол такрорланди). Шунда у киши: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен бундан бошқасини билмайман», деди. У зот дедилар: «Намозга турганингда такбир айт, сўнг Қуръондан сенга осон бўлганини ўқи, сўнг рукуъда мутмаин бўлгунингча рукуъ қил, сўнг тик туриб ростлангунингча кўтарил, сўнг саждада мутмаин бўлгунингча сажда қил, сўнг ўтирган ҳолда ростлангунингча кўтарил. Мана шуни бутун намозингда қил». Аҳмад ибн Абда: «Саиддан», деди. Абу Бакр айтди: Али ибн Яҳё ибн Халлоднинг отасидан, у Рифоа ибн Рофиъдан (қилган) хабарларини ал-Китобул-кабирда чиқарганман. Абу Бакр айтди: Бу хабарни Убайдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилганлардан ҳеч ким Яҳё ибн Саиддан бошқа: «Саиддан, у отасидан», демаган; бошқалар фақат: «Саиддан, у Абу Ҳурайрадан», деганлар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " يَقُولُ : سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " حِينَ يَرْفَعُ صُلْبَهُ مِنَ الرُّكُوعِ ، ثُمَّ يَقُولُ وَهُوَ قَائِمٌ : " رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ "

Abu Bakr ibn Abdurrahmon Abu Hurayrani shunday deganini eshitdi: Rasululloh ﷺ rukuʼdan belini koʻtarayotganlarida «Samiʼallohu liman hamidah» derdilar, soʻng tik turgan holatlarida: «Robbano va lakal hamd», derdilar.Абу Бакр ибн Абдурраҳмон Абу Ҳурайрани шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ рукуъдан белини кўтараётганларида «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» дердилар, сўнг тик турган ҳолатларида: «Роббано ва лакал ҳамд», дердилар.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، نا سُفْيَانُ ، قَالَ : مَا حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ ، إِلا عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : صَلَّى الصُّبْحَ ، فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ . ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالا : حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : لَمَّا رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ مِنْ آخِرِ رَكْعَةٍ ، قَالَ : " اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ ، وَسَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ ، وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ ، وَالْمُسْتَضْعَفِينَ بِمَكَّةَ " ، ‏ زَادَ أَحْمَدُ : " مِنَ الْمُسْلِمِينَ " ، ‏ وَقَالُوا : اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ ، وَاجْعَلْ عَلَيْهِمْ سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَقَدْ خَرَّجْتُ هَذَا الْبَابَ بِتَمَامِهِ فِي كِتَابِ الصَّلاةِ ، كِتَابِ الْكَبِيرِ

Sufyon aytdi: Zuhriy bizga faqat Said ibn Musayyabdan, u Abu Hurayradan (rivoyat qilib) soʻzlab berdi: U bomdod namozini oʻqidi va ikkinchi rakatdan boshini koʻtarganida... Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oxirgi rakatdan boshlarini koʻtarganlarida: «Allohim, Valid ibn Validga, Salama ibn Hishomga, Ayyosh ibn Abu Rabiaga va Makkadagi ojiz-notavonlarga najot bergin», dedilar — Ahmad: «musulmonlardan», deb ziyoda qildi — va ular: «Allohim, Muzarga zarbingni qattiq qilgin va ularga Yusufning yillari kabi (qahatchilik) yillarini qilgin», dedilar. Abu Bakr aytdi: Bu bobni toʻliq holda Kitobus-solat, al-Kitobul-kabirda chiqarganman.Суфён айтди: Зуҳрий бизга фақат Саид ибн Мусайябдан, у Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб) сўзлаб берди: У бомдод намозини ўқиди ва иккинчи ракатдан бошини кўтарганида... Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ охирги ракатдан бошларини кўтарганларида: «Аллоҳим, Валид ибн Валидга, Салама ибн Ҳишомга, Айёш ибн Абу Рабиага ва Маккадаги ожиз-нотавонларга нажот бергин», дедилар — Аҳмад: «мусулмонлардан», деб зиёда қилди — ва улар: «Аллоҳим, Музарга зарбингни қаттиқ қилгин ва уларга Юсуфнинг йиллари каби (қаҳатчилик) йилларини қилгин», дедилар. Абу Бакр айтди: Бу бобни тўлиқ ҳолда Китобус-солат, ал-Китобул-кабирда чиқарганман.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أنا أَبُو دَاوُدَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا صَلَّى الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ، فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ ، فَقَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " ، قَنَتَ ، فَقَالَ : " اللَّهُمَّ أَنْجِ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ ، اللَّهُمَّ أَنْجِ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ ، اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqiganlarida, rukuʼdan boshlarini koʻtarib «Samiʼallohu liman hamidah» deganlaridan soʻng qunut qilar va: «Allohim, Ayyosh ibn Abu Rabiaga najot bergin. Allohim, Salama ibn Hishomga najot bergin. Allohim, Valid ibn Validga najot bergin. Allohim, Makka ahlidan boʻlgan ojiz moʻminlarga najot bergin. Allohim, Muzarga zarbingni qattiq qilgin. Allohim, uni ularga Yusufning yillari kabi (qahatchilik) yillari qilgin», der edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқиганларида, рукуъдан бошларини кўтариб «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларидан сўнг қунут қилар ва: «Аллоҳим, Айёш ибн Абу Рабиага нажот бергин. Аллоҳим, Салама ибн Ҳишомга нажот бергин. Аллоҳим, Валид ибн Валидга нажот бергин. Аллоҳим, Макка аҳлидан бўлган ожиз мўминларга нажот бергин. Аллоҳим, Музарга зарбингни қаттиқ қилгин. Аллоҳим, уни уларга Юсуфнинг йиллари каби (қаҳатчилик) йиллари қилгин», дер эдилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نا أَبُو دَاوُدَ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ ، وَأَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لا يَقْنُتُ إِلا أَنْ يَدْعُوَ لأَحَدٍ ، أَوْ يَدْعُوَ عَلَى أَحَدٍ ، وَكَانَ إِذَا قَالَ : " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " ، قَالَ : " رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ، اللَّهُمَّ أَنْجِ " ، وَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ birov uchun duo qilish yoki birovga qarshi duo qilishdan boshqa holatda qunut oʻqimas edilar. «Samiʼallohu liman hamidah» deganlarida: «Robbano va lakal hamd. Allohumma anji», der edilar — va u hadisni zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ биров учун дуо қилиш ёки бировга қарши дуо қилишдан бошқа ҳолатда қунут ўқимас эдилар. «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида: «Роббано ва лакал ҳамд. Аллоҳумма анжи», дер эдилар — ва у ҳадисни зикр қилди.

نا عَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ ، نا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، حَدَّثَنِي أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ ، عَنْ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَنَتَ فِي صَلاةٍ شَهْرًا ، يَقُولُ فِي قُنُوتِهِ : " اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ ، اللَّهُمَّ أَنْجِ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ ، اللَّهُمَّ أَنْجِ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينِ ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ ، اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا عَلَيْهِمْ سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ " . قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَلَمْ يَدْعُ لَهُمْ ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ ، فَقَالَ : " أَوَ مَا تَرَاهُمْ قَدْ قَدِمُوا ؟ "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir oy davomida namozda qunut oʻqib, qunutlarida: «Allohumma, Valid ibnul-Validga najot bergil; Allohumma, Salama ibn Hishomga najot bergil; Allohumma, Ayyosh ibn Abu Robiaga najot bergil; Allohumma, moʻminlardan zaif holga tushirilganlarga najot bergil; Allohumma, Muzar ustidan qahringni qattiq qilgil; Allohumma, ularning ustiga uni Yusufning yillariday yillar qilgil», der edilar. Abu Hurayra aytdi: Bir kuni Rasululloh ﷺ tongga chiqdilar-u, ular uchun duo qilmadilar. Men buni u zotga eslatdim. Shunda: «Ularning kelib boʻlganlarini koʻrmayapsanmi?» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ой давомида намозда қунут ўқиб, қунутларида: «Аллоҳумма, Валид ибнул-Валидга нажот бергил; Аллоҳумма, Салама ибн Ҳишомга нажот бергил; Аллоҳумма, Айёш ибн Абу Робиага нажот бергил; Аллоҳумма, мўминлардан заиф ҳолга туширилганларга нажот бергил; Аллоҳумма, Музар устидан қаҳрингни қаттиқ қилгил; Аллоҳумма, уларнинг устига уни Юсуфнинг йилларидай йиллар қилгил», дер эдилар. Абу Ҳурайра айтди: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ тонгга чиқдилар-у, улар учун дуо қилмадилар. Мен буни у зотга эслатдим. Шунда: «Уларнинг келиб бўлганларини кўрмаяпсанми?» дедилар.

نا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلانَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءَ مِنَ الْعَرَبِ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى : ‏ لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ قَالَ : ثُمَّ هَدَاهُمْ إِلَى الإِسْلامِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَفِي هَذِهِ الأَخْبَارِ دَلالَةٌ عَلَى أَنَّ اللَّعْنَ مَنْسُوخٌ بِهَذِهِ الآيَةِ ، لا أَنَّ الدُّعَاءَ الَّذِي كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْعُو لِمَنْ كَانَ فِي أَيْدِي أَهْلِ مَكَّةَ ، مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَنَّ يُنَجِّيَهُمُ اللَّهُ مِنْ أَيْدِيَهُمْ ، إِذْ غَيْرُ جَائِزٍ أَنْ تَكُونَ الآيَةُ نَزَلَتْ : ‏ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ فِي قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ ، فِي يَدَيْ قَوْمٍ كُفَّارٍ يُعَذَّبُونَ ، وَإِنَّمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَذِهِ الآيَةَ ‏ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ فِيمَنْ كَانُوا يَدْعُو النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ بِاللَّعْنِ مِنَ الْمُنَافِقِينَ وَالْكُفَّارِ ، فَأَعْلَمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَيْسَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ فِي هَؤُلاءِ الَّذِينَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَلْعَنُهُمْ فِي قُنُوتِهِ ، وَأَخْبَرَ أَنَّهُ إِنْ تَابَ عَلَيْهِمْ فَهَدَاهُمْ لِلإِيمَانِ ، أَوْ عَذَّبَهُمْ عَلَى كُفْرِهِمْ وَنِفَاقِهِمْ فَهُمْ ظَالِمُونَ وَقْتَ كُفْرِهِمْ وَنِفَاقِهِمْ ، لا مَنْ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْعُو لَهُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ يُنَجِّيَهُمْ مِنْ أَيْدِي أَعْدَائِهِمْ مِنَ الْكُفَّارِ ، فَالْوَلِيدُ بْنُ الْوَلِيدِ ، وَسَلَمَةُ بْنُ هِشَامٍ ، وَعَيَّاشُ بْنُ أَبِي رَبِيعَةَ ، وَالْمُسْتَضْعَفُونَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ لَمْ يَكُونُوا ظَالِمِينَ فِي وَقْتِ دُعَاءِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَنْ يُنَجِّيَهُمْ مِنْ أَيْدِي أَعْدَائِهِمُ الْكُفَّارِ ، وَلَمْ يَتْرُكِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الدُّعَاءَ لَهُمْ بِالنَّجَاةِ مِنْ أَيْدِي كُفَّارِ أَهْلِ مَكَّةَ ، إِلا بَعْدَمَا نَجَوْا مِنْ أَيْدِيهِمْ ، لا لِنُزُولِ هَذِهِ الآيَةِ الَّتِي نَزَلَتْ فِي الْكُفَّارِ وَالْمُنَافِقِينَ الَّذِينَ كَانُوا ظَالِمِينَ لا مَظْلُومِينَ ، أَلا تَسْمَعُ خَبَرَ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : فَأَصْبَحَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَلَمْ يَدَعُ لَهُمْ ، فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ ، فَقَالَ : " أَوَمَا تُرَاهُمْ قَدْ قَدِمُوا ؟ فَأَعْلَمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ إِنَّمَا تَرَكَ الْقُنُوتَ وَالدُّعَاءَ بِأَنْ نَجَّاهُمُ اللَّهُ ، إِذِ اللَّهُ قَدِ اسْتَجَابَ لَهُمْ فَنَجَّاهُمْ ، لا لِنُزُولِ الآيَةِ الَّتِي نَزَلَتْ فِي غَيْرِهِمْ مِمَّنْ هُوَ ضِدُّهُمْ ، إِذْ مَنْ دَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَنْ يُنَجِّيَهُمْ مُؤْمِنُونَ مَظْلُومُونَ ، وَمَنْ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدْعُو عَلَيْهِمْ بِاللَّعْنِ كُفَّارٌ وَمُنَافِقُونَ ظَالِمُونَ ، فَأَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَنْ يَتْرُكَ لَعْنَ مَنْ كَانَ يَلْعَنُهُمْ ، وَأَعْلَمَ أَنَّهُمْ ظَالِمُونَ ، وَأَنْ لَيْسَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ أَمْرِهِمْ شَيْءٌ ، وَأَنَّ اللَّهَ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُمْ أَوْ تَابَ عَلَيْهِمْ ، فَتَفَهَّمُوا مَا بَيَّنْتُهُ تَسْتَيْقِنُوا بِتَوْفِيقِ خَالِقِكُمْ غَلَطَ مَنِ احْتَجَّ بِهَذِهِ الأَخْبَارِ أَنَّ الْقُنُوتَ مِنْ صَلاةِ الْغَدَاةِ مَنْسُوخٌ بِهَذِهِ الآيَةِ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ arablardan baʼzi qabilalarga qarshi duo qilar edilar. Shunda Alloh tabaraka va taolo: {Bu ishdan senga hech narsa yoʻq. Yo Alloh ularning tavbasini qabul qilur, yo ularni azoblar, chunki ular zolimlardir} (oyatini) nozil qildi. U aytdi: Soʻng ularni Islomga hidoyat qildi. Abu Bakr aytdi: Ushbu xabarlarda laʼnat qilish mana shu oyat bilan mansux boʻlganiga dalolat bor; Nabiy ﷺ Makka ahlining qoʻlida boʻlgan musulmonlar uchun Alloh ularni ularning qoʻlidan qutqarishini soʻrab qilgan duo emas. Chunki {yo Alloh ularning tavbasini qabul qilur, yo ularni azoblar, chunki ular zolimlardir} degan oyatning kofir bir qavmning qoʻlida azoblanayotgan moʻmin bir qavm haqida nozil boʻlishi joiz emas. Alloh azza va jalla bu {yo Alloh ularning tavbasini qabul qilur, yo ularni azoblar, chunki ular zolimlardir} oyatini faqat Nabiy ﷺ ularga qarshi laʼnat bilan duo qilib turgan munofiq va kofirlar haqida nozil qildi. Alloh azza va jalla u zotga Nabiy ﷺ oʻz qunutlarida laʼnatlab turgan oʻsha kimsalarning ishida u zotga hech narsa yoʻqligini bildirdi hamda agar Alloh ularning tavbasini qabul qilib, ularni iymonga hidoyat qilsa yoki kufru nifoqlari sababli ularni azoblasa, ular kufru nifoq holatlarida zolim boʻlganlarini xabar qildi; Nabiy ﷺ kofir dushmanlarining qoʻlidan qutqarilishlari uchun duo qilib turgan moʻminlar haqida emas. Zero Valid ibnul-Valid, Salama ibn Hishom, Ayyosh ibn Abu Robia va Makka ahlidan boʻlgan zaif holga tushirilganlar — Nabiy ﷺ ularni kofir dushmanlarining qoʻlidan qutqarilishlarini soʻrab duo qilgan paytda zolim emas edilar. Nabiy ﷺ ular uchun Makka kofirlarining qoʻlidan najot topishlarini soʻrab duo qilishni faqat ular ularning qoʻlidan qutulganlaridan keyingina tark etdilar; zolim boʻlgan, mazlum boʻlmagan kofirlar va munofiqlar haqida nozil boʻlgan bu oyatning nozil boʻlishi sababli emas. Yahyo ibn Abu Kasirning Abu Salamadan, uning Abu Hurayradan rivoyat qilgan xabarini eshitmayapsanmi: Bir kuni Nabiy ﷺ tongga chiqdilar-u, ular uchun duo qilmadilar. Men buni u zotga eslatdim. Shunda: «Ularning kelib boʻlganlarini koʻrmayapsanmi?» dedilar. Shu bilan u zot ﷺ qunut va duoni faqat Alloh ularga najot berganligi uchun tark etganlarini bildirdilar — chunki Alloh ular haqidagi duoni ijobat qilib, ularga najot bergan edi — ularga zid boʻlgan boshqalar haqida nozil boʻlgan oyatning nozil boʻlishi sababli emas. Zero Nabiy ﷺ najot berilishini soʻrab duo qilgan kishilar moʻmin, mazlum kishilar edilar; Nabiy ﷺ laʼnat bilan qarshi duo qilgan kishilar esa kofir va munofiq zolimlar edilar. Bas, Alloh azza va jalla Nabiysiga ﷺ laʼnatlab turgan kimsalarni laʼnatlashni tark etishni buyurdi va ularning zolim ekanini, Nabiy ﷺ ga ularning ishidan hech narsa yoʻqligini, Alloh xohlasa ularni azoblashini yoki tavbalarini qabul qilishini bildirdi. Men bayon qilgan narsani yaxshi anglab olinglar — Yaratganingizning tavfiqi bilan bu xabarlarni bomdod namozidagi qunut mana shu oyat bilan mansux deb dalil qilgan kishining xato qilganiga ishonch hosil qilasizlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ араблардан баъзи қабилаларга қарши дуо қилар эдилар. Шунда Аллоҳ табарака ва таоло: {Бу ишдан сенга ҳеч нарса йўқ. Ё Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилур, ё уларни азоблар, чунки улар золимлардир} (оятини) нозил қилди. У айтди: Сўнг уларни Исломга ҳидоят қилди. Абу Бакр айтди: Ушбу хабарларда лаънат қилиш мана шу оят билан мансух бўлганига далолат бор; Набий ﷺ Макка аҳлининг қўлида бўлган мусулмонлар учун Аллоҳ уларни уларнинг қўлидан қутқаришини сўраб қилган дуо эмас. Чунки {ё Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилур, ё уларни азоблар, чунки улар золимлардир} деган оятнинг кофир бир қавмнинг қўлида азобланаётган мўмин бир қавм ҳақида нозил бўлиши жоиз эмас. Аллоҳ азза ва жалла бу {ё Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилур, ё уларни азоблар, чунки улар золимлардир} оятини фақат Набий ﷺ уларга қарши лаънат билан дуо қилиб турган мунофиқ ва кофирлар ҳақида нозил қилди. Аллоҳ азза ва жалла у зотга Набий ﷺ ўз қунутларида лаънатлаб турган ўша кимсаларнинг ишида у зотга ҳеч нарса йўқлигини билдирди ҳамда агар Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилиб, уларни иймонга ҳидоят қилса ёки куфру нифоқлари сабабли уларни азобласа, улар куфру нифоқ ҳолатларида золим бўлганларини хабар қилди; Набий ﷺ кофир душманларининг қўлидан қутқарилишлари учун дуо қилиб турган мўминлар ҳақида эмас. Зеро Валид ибнул-Валид, Салама ибн Ҳишом, Айёш ибн Абу Робиа ва Макка аҳлидан бўлган заиф ҳолга туширилганлар — Набий ﷺ уларни кофир душманларининг қўлидан қутқарилишларини сўраб дуо қилган пайтда золим эмас эдилар. Набий ﷺ улар учун Макка кофирларининг қўлидан нажот топишларини сўраб дуо қилишни фақат улар уларнинг қўлидан қутулганларидан кейингина тарк этдилар; золим бўлган, мазлум бўлмаган кофирлар ва мунофиқлар ҳақида нозил бўлган бу оятнинг нозил бўлиши сабабли эмас. Яҳё ибн Абу Касирнинг Абу Саламадан, унинг Абу Ҳурайрадан ривоят қилган хабарини эшитмаяпсанми: Бир куни Набий ﷺ тонгга чиқдилар-у, улар учун дуо қилмадилар. Мен буни у зотга эслатдим. Шунда: «Уларнинг келиб бўлганларини кўрмаяпсанми?» дедилар. Шу билан у зот ﷺ қунут ва дуони фақат Аллоҳ уларга нажот берганлиги учун тарк этганларини билдирдилар — чунки Аллоҳ улар ҳақидаги дуони ижобат қилиб, уларга нажот берган эди — уларга зид бўлган бошқалар ҳақида нозил бўлган оятнинг нозил бўлиши сабабли эмас. Зеро Набий ﷺ нажот берилишини сўраб дуо қилган кишилар мўмин, мазлум кишилар эдилар; Набий ﷺ лаънат билан қарши дуо қилган кишилар эса кофир ва мунофиқ золимлар эдилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла Набийсига ﷺ лаънатлаб турган кимсаларни лаънатлашни тарк этишни буюрди ва уларнинг золим эканини, Набий ﷺ га уларнинг ишидан ҳеч нарса йўқлигини, Аллоҳ хоҳласа уларни азоблашини ёки тавбаларини қабул қилишини билдирди. Мен баён қилган нарсани яхши англаб олинглар — Яратганингизнинг тавфиқи билан бу хабарларни бомдод намозидаги қунут мана шу оят билан мансух деб далил қилган кишининг хато қилганига ишонч ҳосил қиласизлар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، أنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُكَبِّرُ حِينَ يَهْوِي سَاجِدًا "

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sajdaga egilayotganlarida takbir aytar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ саждага эгилаётганларида такбир айтар эдилар.