Anas ibn Molik al-Ansoriy

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ لَيْسَ لَهُ خَادِمٌ، فَأَخَذَ أَبُو طَلْحَةَ بِيَدِي، فَانْطَلَقَ بِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَنَسًا غُلاَمٌ كَيِّسٌ، فَلْيَخْدُمْكَ‏.‏ قَالَ فَخَدَمْتُهُ فِي السَّفَرِ وَالْحَضَرِ، مَا قَالَ لِي لِشَىْءٍ صَنَعْتُهُ لِمَ صَنَعْتَ هَذَا هَكَذَا وَلاَ لِشَىْءٍ لَمْ أَصْنَعْهُ لِمَ لَمْ تَصْنَعْ هَذَا هَكَذَا

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Madinaga kelganda, u zotning hech bir xizmatchisi yoʻq edi. Abu Talha (Anasning oʻgay otasi) meni Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga olib borib: «Yo Rasululloh! Anas — aqlli bola, bas, u sizga xizmat qilsin», — dedi. Bas, men u zotga uyda va safarlarda xizmat qildim. Agar men biror ish qilsam, u zot mendan — nega buni qilding, deb — hech soʻramas edi; va agar men biror ishni qilmasdan (tark qilib) qoʻysam, u zot mendan — nega buni qilmading, deb — hech soʻramas edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинага келганда, у зотнинг ҳеч бир хизматчиси йўқ эди. Абу Талҳа (Анаснинг ўгай отаси) мени Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига олиб бориб: «Ё Расулуллоҳ! Анас — ақлли бола, бас, у сизга хизмат қилсин», — деди. Бас, мен у зотга уйда ва сафарларда хизмат қилдим. Агар мен бирор иш қилсам, у зот мендан — нега буни қилдинг, деб — ҳеч сўрамас эди; ва агар мен бирор ишни қилмасдан (тарк қилиб) қўйсам, у зот мендан — нега буни қилмадинг, деб — ҳеч сўрамас эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ أَكْثَرَ أَنْصَارِيٍّ بِالْمَدِينَةِ مَالاً مِنْ نَخْلٍ، وَكَانَ أَحَبُّ مَالِهِ إِلَيْهِ بَيْرَحَاءَ مُسْتَقْبِلَةَ الْمَسْجِدِ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُهَا وَيَشْرَبُ مِنْ مَاءٍ فِيهَا طَيِّبٍ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَلَمَّا نَزَلَتْ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ قَامَ أَبُو طَلْحَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ ‏[quran sura="3" aya_start="92" aya_end="92"]{‏لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‏}‏ وَإِنَّ أَحَبَّ أَمْوَالِي إِلَىَّ بِيرُحَاءَ، وَإِنَّهَا صَدَقَةٌ لِلَّهِ أَرْجُو بِرَّهَا وَذُخْرَهَا عِنْدَ اللَّهِ، فَضَعْهَا حَيْثُ أَرَاكَ اللَّهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ بَخْ، ذَلِكَ مَالٌ رَابِحٌ ـ أَوْ رَايِحٌ ـ شَكَّ ابْنُ مَسْلَمَةَ وَقَدْ سَمِعْتُ مَا قُلْتَ، وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَجْعَلَهَا فِي الأَقْرَبِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو طَلْحَةَ أَفْعَلُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَسَمَهَا أَبُو طَلْحَةَ فِي أَقَارِبِهِ وَفِي بَنِي عَمِّهِ‏.‏ وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ وَيَحْيَى بْنُ يَحْيَى عَنْ مَالِكٍ ‏"‏ رَايِحٌ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha — Madinada ansorlar ichida eng koʻp xurmo (bogʻi) mol-mulkiga ega edi va u — barcha molidan koʻra — masjid (Paygʻambar ﷺ ning masjidi)ning roʻparasida joylashgan Bayruho (bogʻi)ni qadrlardi. Paygʻambar ﷺ u (bogʻ)ga kirib, uning toza (chuchuk) suvidan ichar edi. ‹Sevgan (mol)laringizdan sarflamaguningizcha, hech qachon birrga (taqvoga) erisha olmaysiz› (Oli Imron, 92) — (oyati) kelganda, Abu Talha (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh! Alloh: ‹Sevgan (mol)laringizdan sarflamaguningizcha, birrga erisha olmaysiz›, — deydi; va men — barcha molimdan koʻra — Bayruhoni qadrlayman; men uni — Allohdan mukofotini umid qilib — Alloh yoʻlida sadaqa qilmoqchiman. Bas, uni — Alloh sizga qanday koʻrsatsa (buyursa), shunday — ishlating», — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Barakalla! Bu — foydali (yoki: tez nobud boʻladigan) mol (Ibn Maslama — qaysi soʻz toʻgʻri, yaʼni foydalimi yoki nobud boʻladiganmi — bilmaydi). Men sen aytgan (narsa)ni eshitdim va men senga — buni oʻz qarindoshlaring orasida taqsimlashingni — tavsiya qilaman», — dedi. Shunda Abu Talha: «Yo Rasululloh! Men (siz aytganday) qilaman», — dedi. Bas, Abu Talha oʻsha bogʻni oʻz qarindoshlari va amakivachchalari orasida taqsimladi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа — Мадинада ансорлар ичида энг кўп хурмо (боғи) мол-мулкига эга эди ва у — барча молидан кўра — масжид (Пайғамбар ﷺ нинг масжиди)нинг рўпарасида жойлашган Байруҳо (боғи)ни қадрларди. Пайғамбар ﷺ у (боғ)га кириб, унинг тоза (чучук) сувидан ичар эди. ‹Севган (мол)ларингиздан сарфламагунингизча, ҳеч қачон биррга (тақвога) эриша олмайсиз› (Оли Имрон, 92) — (ояти) келганда, Абу Талҳа (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳ: ‹Севган (мол)ларингиздан сарфламагунингизча, биррга эриша олмайсиз›, — дейди; ва мен — барча молимдан кўра — Байруҳони қадрлайман; мен уни — Аллоҳдан мукофотини умид қилиб — Аллоҳ йўлида садақа қилмоқчиман. Бас, уни — Аллоҳ сизга қандай кўрсаца (буюрса), шундай — ишлатинг», — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Баракалла! Бу — фойдали (ёки: тез нобуд бўладиган) мол (Ибн Маслама — қайси сўз тўғри, яъни фойдалими ёки нобуд бўладиганми — билмайди). Мен сен айтган (нарса)ни эшитдим ва мен сенга — буни ўз қариндошларинг орасида тақсимлашингни — тавсия қиламан», — деди. Шунда Абу Талҳа: «Ё Расулуллоҳ! Мен (сиз айтгандай) қиламан», — деди. Бас, Абу Талҳа ўша боғни ўз қариндошлари ва амакиваччалари орасида тақсимлади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِبِنَاءِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ ‏"‏ يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ وَاللَّهِ لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjid qurilishini buyurganda: «Ey Bani Najjor! Menga mana shu bogʻingizning narxini ayting (taklif qiling)», — dedi. Ular: «Allohga qasamki! Biz uning narxini Allohdan boshqa hech kimdan soʻramaymiz», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжид қурилишини буюрганда: «Эй Бани Нажжор! Менга мана шу боғингизнинг нархини айтинг (таклиф қилинг)», — деди. Улар: «Аллоҳга қасамки! Биз унинг нархини Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан сўрамаймиз», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ أَمَرَ بِالْمَسْجِدِ وَقَالَ ‏"‏ يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ وَاللَّهِ لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Madinaga kelganda, masjid qurilishini buyurdi. U zot: «Ey Bani Najjor! Menga mana shu bogʻingizning narxini ayting (taklif qiling)», — dedi. Ular: «Allohga qasamki, biz uning narxini Allohdan boshqa hech kimdan soʻramaymiz», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Мадинага келганда, масжид қурилишини буюрди. У зот: «Эй Бани Нажжор! Менга мана шу боғингизнинг нархини айтинг (таклиф қилинг)», — деди. Улар: «Аллоҳга қасамки, биз унинг нархини Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан сўрамаймиз», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بَنِي النَّجَّارِ ثَامِنُونِي بِحَائِطِكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ نَطْلُبُ ثَمَنَهُ إِلاَّ إِلَى اللَّهِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (masjid qurilishi paytida): «Ey Bani Najjor! Menga bogʻingizning narxini ayting (taklif qiling)», — dedi. Ular: «Biz uning narxini Allohdan boshqa hech kimdan soʻramaymiz», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (масжид қурилиши пайтида): «Эй Бани Нажжор! Менга боғингизнинг нархини айтинг (таклиф қилинг)», — деди. Улар: «Биз унинг нархини Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан сўрамаймиз», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، فَتُطْعِمُهُ، وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَطْعَمَتْهُ وَجَعَلَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَمَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ، أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ شَكَّ إِسْحَاقُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَدَعَا لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقُلْتُ وَمَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ كَمَا قَالَ فِي الأَوَّلِ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ، فَهَلَكَتْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — Ummu Harom bint Milhonni ziyorat qilar edi va u (zotga) taom (ovqat) berardi. Ummu Harom — Ubada ibn Somitning xotini edi. Allohning Rasuli ﷺ bir marta uni ziyorat qildi va u (zotga) taom berib, u zotning boshidan bit qaray boshladi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ uxlab, keyin tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» — deb soʻradi. U zot: «Mening ummatimdan baʼzilari — (tushda) menga shu dengiz oʻrtasida (kemada) Alloh yoʻlida jangchilar sifatida koʻrsatildi; ular taxtlar ustidagi podshohlardek edi (yoki: podshohlardek edi)», — dedi (Ishoq — rivoyatchi — Paygʻambar ﷺ qaysi iborani ishlatganini aniq bilmaydi). Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang (duo qiling)», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ uning haqiga duo qildi va yana uxlab, tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom yana: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» — deb soʻradi. U zot: «Mening ummatimdan baʼzilari menga Alloh yoʻlidagi jangchilar sifatida koʻrsatildi», — deb oʻsha tushni takrorladi. Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen birinchilardan(san)», — dedi. Shunday boʻldiki, u Muoviya ibn Abu Sufyonning xalifaligi davrida dengizda (kemada) safar qildi va (kemadan) tushgach, u oʻz ulovidan yiqilib, vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — Умму Ҳаром бинт Милҳонни зиёрат қилар эди ва у (зотга) таом (овқат) берарди. Умму Ҳаром — Убада ибн Сомитнинг хотини эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ бир марта уни зиёрат қилди ва у (зотга) таом бериб, у зотнинг бошидан бит қарай бошлади. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ ухлаб, кейин табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» — деб сўради. У зот: «Менинг умматимдан баъзилари — (тушда) менга шу денгиз ўртасида (кемада) Аллоҳ йўлида жангчилар сифатида кўрсатилди; улар тахтлар устидаги подшоҳлардек эди (ёки: подшоҳлардек эди)», — деди (Ишоқ — ривоятчи — Пайғамбар ﷺ қайси иборани ишлатганини аниқ билмайди). Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг (дуо қилинг)», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг ҳақига дуо қилди ва яна ухлаб, табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром яна: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» — деб сўради. У зот: «Менинг умматимдан баъзилари менга Аллоҳ йўлидаги жангчилар сифатида кўрсатилди», — деб ўша тушни такрорлади. Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен биринчилардан(сан)», — деди. Шундай бўлдики, у Муовия ибн Абу Суфённинг халифалиги даврида денгизда (кемада) сафар қилди ва (кемадан) тушгач, у ўз уловидан йиқилиб, вафот этди.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَغَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — tushdan oldin yoki tushdan keyin — (qilingan) bir (martalik) saʼy-harakat (jang) — dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — тушдан олдин ёки тушдан кейин — (қилинган) бир (марталик) саъй-ҳаракат (жанг) — дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَمُوتُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ، يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا، وَأَنَّ لَهُ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، إِلاَّ الشَّهِيدَ، لِمَا يَرَى مِنْ فَضْلِ الشَّهَادَةِ، فَإِنَّهُ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ مَرَّةً أُخْرَى ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Vafot etib, Allohdan (oxiratda) yaxshilik topgan hech kim — unga butun dunyo va undagi barcha narsa berilsa ham — bu dunyoga qaytishni xohlamaydi; faqat shahid bundan mustasno: u — shahidlikning fazlini koʻrgach — dunyoga qaytib, yana (Alloh yoʻlida) oʻldirilishni xohlaydi», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Вафот этиб, Аллоҳдан (охиратда) яхшилик топган ҳеч ким — унга бутун дунё ва ундаги барча нарса берилса ҳам — бу дунёга қайтишни хоҳламайди; фақат шаҳид бундан мустасно: у — шаҳидликнинг фазлини кўргач — дунёга қайтиб, яна (Аллоҳ йўлида) ўлдирилишни хоҳлайди», — дедилар.

وَسَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَرَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ غَدْوَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ أَوْ مَوْضِعُ قِيدٍ ـ يَعْنِي سَوْطَهُ ـ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعَتْ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ لأَضَاءَتْ مَا بَيْنَهُمَا وَلَمَلأَتْهُ رِيحًا، وَلَنَصِيفُهَا عَلَى رَأْسِهَا خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — tushdan keyin yoki tushdan oldin — (qilingan) bir (martalik) saʼy-harakat (jang) — butun dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir). Jannatda — sizlardan birovning yoyi yoki qamchisi (joylashadigan) kichik joy — butun dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — тушдан кейин ёки тушдан олдин — (қилинган) бир (марталик) саъй-ҳаракат (жанг) — бутун дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир). Жаннатда — сизлардан бировнинг ёйи ёки қамчиси (жойлашадиган) кичик жой — бутун дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الصَّفَّارُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَخَذَ الرَّايَةَ زَيْدٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا جَعْفَرٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنْ غَيْرِ إِمْرَةٍ فَفُتِحَ لَهُ ـ وَقَالَ ـ مَا يَسُرُّنَا أَنَّهُمْ عِنْدَنَا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ ‏"‏ مَا يَسُرُّهُمْ أَنَّهُمْ عِنْدَنَا ‏"‏‏.‏ وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xutba qilib: «Zayd bayroqni oldi va shahid boʻldi; soʻng Jaʼfar bayroqni oldi va shahid boʻldi; soʻng Abdulloh ibn Ravoha bayroqni oldi va u (ham) shahid boʻldi; soʻng Xolid ibn Valid — sarkarda qilib tayinlanmagan boʻlsa ham — bayroqni oldi va Alloh uni gʻolib qildi», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «Ularning biz bilan (birga) boʻlishi bizni xursand qilmaydi», — deb qoʻshdi. Ayyub — rivoyatchi: «Yoki Paygʻambar ﷺ koʻzidan yosh oqizib: ‹Ularning biz bilan (birga) boʻlishi ularni xursand qilmaydi (yaʼni ular jannat fazlini koʻrib, dunyoga qaytishni istamaydi)›, — dedi», — deb qoʻshdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хутба қилиб: «Зайд байроқни олди ва шаҳид бўлди; сўнг Жаъфар байроқни олди ва шаҳид бўлди; сўнг Абдуллоҳ ибн Равоҳа байроқни олди ва у (ҳам) шаҳид бўлди; сўнг Холид ибн Валид — саркарда қилиб тайинланмаган бўлса ҳам — байроқни олди ва Аллоҳ уни ғолиб қилди», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «Уларнинг биз билан (бирга) бўлиши бизни хурсанд қилмайди», — деб қўшди. Айюб — ривоятчи: «Ёки Пайғамбар ﷺ кўзидан ёш оқизиб: ‹Уларнинг биз билан (бирга) бўлиши уларни хурсанд қилмайди (яъни улар жаннат фазлини кўриб, дунёга қайтишни истамайди)›, — деди», — деб қўшди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ خَالَتِهِ أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، قَالَتْ نَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا قَرِيبًا مِنِّي، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَتَبَسَّمُ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَضْحَكَكَ قَالَ ‏"‏ أُنَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ يَرْكَبُونَ هَذَا الْبَحْرَ الأَخْضَرَ، كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَدَعَا لَهَا، ثُمَّ نَامَ الثَّانِيَةَ، فَفَعَلَ مِثْلَهَا، فَقَالَتْ مِثْلَ قَوْلِهَا، فَأَجَابَهَا مِثْلَهَا‏.‏ فَقَالَتِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَتْ مَعَ زَوْجِهَا عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ غَازِيًا أَوَّلَ مَا رَكِبَ الْمُسْلِمُونَ الْبَحْرَ مَعَ مُعَاوِيَةَ، فَلَمَّا انْصَرَفُوا مِنْ غَزْوِهِمْ قَافِلِينَ فَنَزَلُوا الشَّأْمَ، فَقُرِّبَتْ إِلَيْهَا دَابَّةٌ لِتَرْكَبَهَا فَصَرَعَتْهَا فَمَاتَتْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Harom: «Bir marta Paygʻambar ﷺ mening uyimda — menga yaqin (joyda) — uxladi va tabassum qilib (oʻrnidan) turdi. Men: ‹Sizni nima kuldiryapti?› — dedim. U zot: ‹Mening ummatimdan baʼzilari — (tushda) menga shu yashil dengizda (suzib) — taxtlar ustidagi podshohlardek — koʻrsatildi›, — dedi. Men: ‹Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang›, — dedim. Bas, Paygʻambar ﷺ uning haqiga duo qildi va yana uxladi. U zot xuddi shunday qildi (yaʼni turib, tushini aytdi) va Ummu Harom oʻz savolini takrorladi, u zot esa xuddi shunday javob berdi. U (Ummu Harom): ‹Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang›, — dedi. U zot: ‹Sen birinchi guruhdan(san)›, — dedi», — dedi. Keyinchalik shunday boʻldiki, u oʻz eri Ubada ibn Somit bilan — u jihodga chiqqanda — birga (safarga) chiqdi; bu — musulmonlar Muoviya boshchiligida amalga oshirgan birinchi dengiz yurishi edi. Yurish tugab, ular Shomga qaytayotganda, unga minish uchun bir ulov keltirildi, lekin u (ulov) uni yiqitdi va shu tariqa u vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Ҳаром: «Бир марта Пайғамбар ﷺ менинг уйимда — менга яқин (жойда) — ухлади ва табассум қилиб (ўрнидан) турди. Мен: ‹Сизни нима кулдиряпти?› — дедим. У зот: ‹Менинг умматимдан баъзилари — (тушда) менга шу яшил денгизда (сузиб) — тахтлар устидаги подшоҳлардек — кўрсатилди›, — деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг›, — дедим. Бас, Пайғамбар ﷺ унинг ҳақига дуо қилди ва яна ухлади. У зот худди шундай қилди (яъни туриб, тушини айтди) ва Умму Ҳаром ўз саволини такрорлади, у зот эса худди шундай жавоб берди. У (Умму Ҳаром): ‹Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг›, — деди. У зот: ‹Сен биринчи гуруҳдан(сан)›, — деди», — деди. Кейинчалик шундай бўлдики, у ўз эри Убада ибн Сомит билан — у жиҳодга чиққанда — бирга (сафарга) чиқди; бу — мусулмонлар Муовия бошчилигида амалга оширган биринчи денгиз юриши эди. Юриш тугаб, улар Шомга қайтаётганда, унга миниш учун бир улов келтирилди, лекин у (улов) уни йиқитди ва шу тариқа у вафот этди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الْحَوْضِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَقْوَامًا مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ إِلَى بَنِي عَامِرٍ فِي سَبْعِينَ، فَلَمَّا قَدِمُوا، قَالَ لَهُمْ خَالِي أَتَقَدَّمُكُمْ، فَإِنْ أَمَّنُونِي حَتَّى أُبَلِّغَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِلاَّ كُنْتُمْ مِنِّي قَرِيبًا‏.‏ فَتَقَدَّمَ، فَأَمَّنُوهُ، فَبَيْنَمَا يُحَدِّثُهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَوْمَئُوا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ، فَطَعَنَهُ فَأَنْفَذَهُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ، فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ‏.‏ ثُمَّ مَالُوا عَلَى بَقِيَّةِ أَصْحَابِهِ فَقَتَلُوهُمْ، إِلاَّ رَجُلاً أَعْرَجَ صَعِدَ الْجَبَلَ‏.‏ قَالَ هَمَّامٌ فَأُرَاهُ آخَرَ مَعَهُ، فَأَخْبَرَ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَدْ لَقُوا رَبَّهُمْ، فَرَضِيَ عَنْهُمْ وَأَرْضَاهُمْ، فَكُنَّا نَقْرَأُ أَنْ بَلِّغُوا قَوْمَنَا أَنْ قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَأَرْضَانَا‏.‏ ثُمَّ نُسِخَ بَعْدُ، فَدَعَا عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَبَنِي لِحْيَانَ وَبَنِي عُصَيَّةَ الَّذِينَ عَصَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Bani Salim qabilasidan yetmish kishini Bani Omir qabilasiga yubordi. Ular u yerga yetib borganda, mening togʻam (Harom ibn Milhon) ularga: «Men sizlardan oldinga boraman; agar ular menga Allohning Rasuli ﷺ ning xabarini (risolatini) yetkazishga ruxsat bersa (yaxshi); aks holda, sizlar menga yaqin turinglar», — dedi. Bas, u ulardan oldinga bordi va mushriklar unga omonlik berdi. Lekin u Paygʻambar ﷺ ning xabarini yetkazayotganda, ular oʻz kishilaridan biriga ishora qildi va u (kishi) uni — pichoqlab — oʻldirdi. Mening togʻam: «Allohu akbar! Kaʼbaning Robbiga qasamki, men muvaffaq (najot topdim) boʻldim!» — dedi. Shundan keyin ular qolgan jamoaga (ham) hujum qildi va — togʻ choʻqqisiga chiqib ketgan choloq (oqsoq) kishidan boshqa — barchasini oʻldirdi (Hammom — rivoyatchi: «Menimcha, u bilan birga yana bir kishi (ham) qutuldi», — dedi). Jibril Paygʻambar ﷺ ga — ular (yaʼni shahidlar) oʻz Robbiga uchraganini, U ulardan rozi boʻlganini va ularni rozi qilganini — xabar berdi. Biz: «Bizning qavmimizga xabar beringlarki, biz oʻz Robbimizga uchradik, U bizdan rozi boʻldi va bizni rozi qildi», — deb (oyat) oʻqir edik. Keyinchalik bu Qurʼon oyati bekor qilindi (mansux boʻldi). Paygʻambar ﷺ — Allohga va Uning Rasuliga osiylik qilgan — Riʼl, Zakvon, Bani Lihyon va Bani Usayya (qabilalari)dan boʻlgan qotillarni — qirq kun davomida (qunutda) qargʻab duo qildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бани Салим қабиласидан етмиш кишини Бани Омир қабиласига юборди. Улар у ерга етиб борганда, менинг тоғам (Ҳаром ибн Милҳон) уларга: «Мен сизлардан олдинга бораман; агар улар менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хабарини (рисолатини) етказишга рухсат берса (яхши); акс ҳолда, сизлар менга яқин туринглар», — деди. Бас, у улардан олдинга борди ва мушриклар унга омонлик берди. Лекин у Пайғамбар ﷺ нинг хабарини етказаётганда, улар ўз кишиларидан бирига ишора қилди ва у (киши) уни — пичоқлаб — ўлдирди. Менинг тоғам: «Аллоҳу акбар! Каъбанинг Роббига қасамки, мен муваффақ (нажот топдим) бўлдим!» — деди. Шундан кейин улар қолган жамоага (ҳам) ҳужум қилди ва — тоғ чўққисига чиқиб кетган чолоқ (оқсоқ) кишидан бошқа — барчасини ўлдирди (Ҳаммом — ривоятчи: «Менимча, у билан бирга яна бир киши (ҳам) қутулди», — деди). Жибрил Пайғамбар ﷺ га — улар (яъни шаҳидлар) ўз Роббига учраганини, У улардан рози бўлганини ва уларни рози қилганини — хабар берди. Биз: «Бизнинг қавмимизга хабар берингларки, биз ўз Роббимизга учрадик, У биздан рози бўлди ва бизни рози қилди», — деб (оят) ўқир эдик. Кейинчалик бу Қуръон ояти бекор қилинди (мансух бўлди). Пайғамбар ﷺ — Аллоҳга ва Унинг Расулига осийлик қилган — Риъл, Заквон, Бани Лиҳён ва Бани Усайя (қабилалари)дан бўлган қотилларни — қирқ кун давомида (қунутда) қарғаб дуо қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا‏.‏ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادٌ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ غَابَ عَمِّي أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ عَنْ قِتَالِ بَدْرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، غِبْتُ عَنْ أَوَّلِ قِتَالٍ قَاتَلْتَ الْمُشْرِكِينَ، لَئِنِ اللَّهُ أَشْهَدَنِي قِتَالَ الْمُشْرِكِينَ لَيَرَيَنَّ اللَّهُ مَا أَصْنَعُ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ وَانْكَشَفَ الْمُسْلِمُونَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ـ يَعْنِي أَصْحَابَهُ ـ وَأَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ـ يَعْنِي الْمُشْرِكِينَ ـ ثُمَّ تَقَدَّمَ، فَاسْتَقْبَلَهُ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ، فَقَالَ يَا سَعْدُ بْنَ مُعَاذٍ، الْجَنَّةَ، وَرَبِّ النَّضْرِ إِنِّي أَجِدُ رِيحَهَا مِنْ دُونِ أُحُدٍ‏.‏ قَالَ سَعْدٌ فَمَا اسْتَطَعْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا صَنَعَ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَوَجَدْنَا بِهِ بِضْعًا وَثَمَانِينَ ضَرْبَةً بِالسَّيْفِ أَوْ طَعْنَةً بِرُمْحٍ أَوْ رَمْيَةً بِسَهْمٍ، وَوَجَدْنَاهُ قَدْ قُتِلَ وَقَدْ مَثَّلَ بِهِ الْمُشْرِكُونَ، فَمَا عَرَفَهُ أَحَدٌ إِلاَّ أُخْتُهُ بِبَنَانِهِ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ كُنَّا نَرَى أَوْ نَظُنُّ أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِيهِ وَفِي أَشْبَاهِهِ ‏[quran sura="33" aya_start="23" aya_end="23"]{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ وَقَالَ إِنَّ أُخْتَهُ وَهْىَ تُسَمَّى الرُّبَيِّعَ كَسَرَتْ ثَنِيَّةَ امْرَأَةٍ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ، فَقَالَ أَنَسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ تُكْسَرُ ثَنِيَّتُهَا‏.‏ فَرَضُوا بِالأَرْشِ وَتَرَكُوا الْقِصَاصَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening amakim Anas ibn Nazr Badr jangida (qatnashmay) yoʻq edi. U: «Yo Rasululloh! Men siz mushriklarga qarshi qilgan birinchi jangda yoʻq edim. (Allohga qasamki) agar Alloh menga mushriklarga qarshi jang qilish imkonini bersa, shubhasiz, Alloh men qanday (jasorat bilan) jang qilishimni koʻradi», — dedi. Uhud kunida musulmonlar orqaga oʻgirilib qochganda, u: «Allohim! Men Senga — mana bular (sahobalar) qilgan (ish) uchun — uzr soʻrayman va men — mana bular (mushriklar) qilgan (ish)dan — voz kechaman (bezorman)», — dedi. Soʻng u oldinga yurdi va Saʼd ibn Muoz uni uchratdi. U: «Ey Saʼd ibn Muoz! Nazrning Robbiga qasamki, jannat! Men uning hidini Uhud (togʻi) tomonidan kelayotganini his qilyapman», — dedi. Keyinchalik Saʼd: «Yo Rasululloh! Men u (Anas ibn Nazr) qilgan (ish)ga erisha (qila) olmayman. Biz uning tanasida qilich va oʻqlardan sakson(dan) ortiq jarohat topdik. Biz uni — oʻlik holda va shu qadar (badani) shafqatsizlarcha buzilgan holatda — topdikki, uni — opasidan boshqa hech kim — barmoqlaridan (boshqa belgisi bilan) tanimadi», — dedi. Biz — (mana bu) oyat u va uning kabi kishilar haqida nozil boʻldi, deb oʻylar edik: ‹Moʻminlar orasida — Allohga bergan ahdiga sodiq qolgan erkaklar bor...› (Ahzob, 23). Uning opasi Rubbayyiʼ bir ayolning old tishini sindirdi va Allohning Rasuli ﷺ qasos (olinishi)ni buyurdi. Shunda Anas (ibn Nazr): «Yo Rasululloh! Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, mening opamning tishi sindirilmaydi!» — dedi. Soʻng Anasning opasining raqiblari tovon (diya)ni qabul qilib, qasos talabidan voz kechdi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ: «Allohning baʼzi bandalari (bor)ki, ular qasam ichsa, Alloh ularning qasamini bajaradi (yaʼni amalga oshiradi)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг амаким Анас ибн Назр Бадр жангида (қатнашмай) йўқ эди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мен сиз мушрикларга қарши қилган биринчи жангда йўқ эдим. (Аллоҳга қасамки) агар Аллоҳ менга мушрикларга қарши жанг қилиш имконини берса, шубҳасиз, Аллоҳ мен қандай (жасорат билан) жанг қилишимни кўради», — деди. Уҳуд кунида мусулмонлар орқага ўгирилиб қочганда, у: «Аллоҳим! Мен Сенга — мана булар (саҳобалар) қилган (иш) учун — узр сўрайман ва мен — мана булар (мушриклар) қилган (иш)дан — воз кечаман (безорман)», — деди. Сўнг у олдинга юрди ва Саъд ибн Муоз уни учратди. У: «Эй Саъд ибн Муоз! Назрнинг Роббига қасамки, жаннат! Мен унинг ҳидини Уҳуд (тоғи) томонидан келаётганини ҳис қиляпман», — деди. Кейинчалик Саъд: «Ё Расулуллоҳ! Мен у (Анас ибн Назр) қилган (иш)га эриша (қила) олмайман. Биз унинг танасида қилич ва ўқлардан саксон(дан) ортиқ жароҳат топдик. Биз уни — ўлик ҳолда ва шу қадар (бадани) шафқацизларча бузилган ҳолатда — топдикки, уни — опасидан бошқа ҳеч ким — бармоқларидан (бошқа белгиси билан) танимади», — деди. Биз — (мана бу) оят у ва унинг каби кишилар ҳақида нозил бўлди, деб ўйлар эдик: ‹Мўминлар орасида — Аллоҳга берган аҳдига содиқ қолган эркаклар бор...› (Аҳзоб, 23). Унинг опаси Руббаййиъ бир аёлнинг олд тишини синдирди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ қасос (олиниши)ни буюрди. Шунда Анас (ибн Назр): «Ё Расулуллоҳ! Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, менинг опамнинг тиши синдирилмайди!» — деди. Сўнг Анаснинг опасининг рақиблари товон (дия)ни қабул қилиб, қасос талабидан воз кечди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳнинг баъзи бандалари (бор)ки, улар қасам ичса, Аллоҳ уларнинг қасамини бажаради (яъни амалга оширади)», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ أُمَّ الرُّبَيِّعِ بِنْتَ الْبَرَاءِ، وَهْىَ أُمُّ حَارِثَةَ بْنِ سُرَاقَةَ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَلاَ تُحَدِّثُنِي عَنْ حَارِثَةَ وَكَانَ قُتِلَ يَوْمَ بَدْرٍ أَصَابَهُ سَهْمٌ غَرْبٌ، فَإِنْ كَانَ فِي الْجَنَّةِ، صَبَرْتُ، وَإِنْ كَانَ غَيْرَ ذَلِكَ اجْتَهَدْتُ عَلَيْهِ فِي الْبُكَاءِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا أُمَّ حَارِثَةَ، إِنَّهَا جِنَانٌ فِي الْجَنَّةِ، وَإِنَّ ابْنَكِ أَصَابَ الْفِرْدَوْسَ الأَعْلَى ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Rubayyiʼ bint Baro — Horisa ibn Suroqaning onasi — Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Allohning Paygʻambari! Menga Horisa haqida aytib berasizmi?» — dedi (Horisa Badr kuni — kim otgani nomaʼlum bir oʻq bilan — oʻldirilgan (shahid boʻlgan) edi). U (yana): «Agar u jannatda boʻlsa, men sabr qilaman; aks holda, men uning uchun achchiq-achchiq yigʻlayman», — dedi. U zot: «Ey Horisaning onasi! Jannatda (koʻp) bogʻlar bor va sening oʻgʻling Firdavsi aʼlo (yaʼni jannatdagi eng yaxshi joy)ni oldi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Рубаййиъ бинт Баро — Ҳориса ибн Суроқанинг онаси — Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Менга Ҳориса ҳақида айтиб берасизми?» — деди (Ҳориса Бадр куни — ким отгани номаълум бир ўқ билан — ўлдирилган (шаҳид бўлган) эди). У (яна): «Агар у жаннатда бўлса, мен сабр қиламан; акс ҳолда, мен унинг учун аччиқ-аччиқ йиғлайман», — деди. У зот: «Эй Ҳорисанинг онаси! Жаннатда (кўп) боғлар бор ва сенинг ўғлинг Фирдавси аъло (яъни жаннатдаги энг яхши жой)ни олди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الَّذِينَ قَتَلُوا أَصْحَابَ بِئْرِ مَعُونَةَ ثَلاَثِينَ غَدَاةً، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، قَالَ أَنَسٌ أُنْزِلَ فِي الَّذِينَ قُتِلُوا بِبِئْرِ مَعُونَةَ قُرْآنٌ قَرَأْنَاهُ ثُمَّ نُسِخَ بَعْدُ بَلِّغُوا قَوْمَنَا أَنْ قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَرَضِينَا عَنْهُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — Biʼri Mauna (sahobalari)ni oʻldirgan kishilarni qargʻab — oʻttiz kun davomida (qunutda) duo qildi; u zot — Allohga va Uning Rasuliga osiylik qilgan — Riʼl, Zakvon va Usayya (qabilalari)ga qarshi (yomonlik soʻrab) duo qildi. Biʼri Maunada oʻldirilganlar haqida bir Qurʼon oyati nozil boʻlgan edi — biz uni oʻqir edik, lekin keyinchalik u bekor qilindi (mansux boʻldi). Oyat: ‹Bizning qavmimizga xabar beringlarki, biz oʻz Robbimizga uchradik. U bizdan rozi boʻldi va bizni rozi qildi›.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — Биъри Мауна (саҳобалари)ни ўлдирган кишиларни қарғаб — ўттиз кун давомида (қунутда) дуо қилди; у зот — Аллоҳга ва Унинг Расулига осийлик қилган — Риъл, Заквон ва Усайя (қабилалари)га қарши (ёмонлик сўраб) дуо қилди. Биъри Маунада ўлдирилганлар ҳақида бир Қуръон ояти нозил бўлган эди — биз уни ўқир эдик, лекин кейинчалик у бекор қилинди (мансух бўлди). Оят: ‹Бизнинг қавмимизга хабар берингларки, биз ўз Роббимизга учрадик. У биздан рози бўлди ва бизни рози қилди›.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا أَحَدٌ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا وَلَهُ مَا عَلَى الأَرْضِ مِنْ شَىْءٍ، إِلاَّ الشَّهِيدُ، يَتَمَنَّى أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ عَشْرَ مَرَّاتٍ، لِمَا يَرَى مِنَ الْكَرَامَةِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannatga kirgan hech kim — unga yer yuzidagi barcha narsa berilsa ham — dunyoga qaytishni xohlamaydi; faqat mujohid bundan mustasno: u — (Allohdan) oladigan martaba (sharaf) sababli — dunyoga qaytib, oʻn marta shahid boʻlishni xohlaydi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннатга кирган ҳеч ким — унга ер юзидаги барча нарса берилса ҳам — дунёга қайтишни хоҳламайди; фақат мужоҳид бундан мустасно: у — (Аллоҳдан) оладиган мартаба (шараф) сабабли — дунёга қайтиб, ўн марта шаҳид бўлишни хоҳлайди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ وَأَشْجَعَ النَّاسِ وَأَجْوَدَ النَّاسِ، وَلَقَدْ فَزِعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ، فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَبَقَهُمْ عَلَى فَرَسٍ، وَقَالَ ‏"‏ وَجَدْنَاهُ بَحْرًا ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — odamlarning eng yaxshisi, eng botiri va eng saxiysi edi. Bir marta Madina ahli qoʻrqib ketganda, Paygʻambar ﷺ bir otga minib, ularning oldiga (oldinroqqa) bordi va: «Biz bu otni juda tez (chopadigan) topdik (deb oting)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — одамларнинг энг яхшиси, энг ботири ва энг сахийси эди. Бир марта Мадина аҳли қўрқиб кетганда, Пайғамбар ﷺ бир отга миниб, уларнинг олдига (олдинроққа) борди ва: «Биз бу отни жуда тез (чопадиган) топдик (деб отинг)», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْجُبْنِ وَالْهَرَمِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Allohim! Men Sendan ojizlik, dangasalik, qoʻrqoqlik va xunuk (ojiz) qarilikdan panoh tilayman; men Sendan hayot va oʻlim fitnalaridan panoh tilayman va men Sendan qabr azobidan panoh tilayman», — der edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим! Мен Сендан ожизлик, дангасалик, қўрқоқлик ва хунук (ожиз) қариликдан паноҳ тилайман; мен Сендан ҳаёт ва ўлим фитналаридан паноҳ тилайман ва мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман», — дер эди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ لاَ يَصُومُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ الْغَزْوِ، فَلَمَّا قُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمْ أَرَهُ مُفْطِرًا، إِلاَّ يَوْمَ فِطْرٍ أَوْ أَضْحَى‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hayot paytida Abu Talha — jihod (mashaqqati) sababli — roʻza tutmas edi; lekin Paygʻambar ﷺ vafot etganidan keyin men uni — Iydul fitr va Iydul azhodan boshqa — roʻzasiz (holatda) hech koʻrmadim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳаёт пайтида Абу Талҳа — жиҳод (машаққати) сабабли — рўза тутмас эди; лекин Пайғамбар ﷺ вафот этганидан кейин мен уни — Ийдул фитр ва Ийдул азҳодан бошқа — рўзасиз (ҳолатда) ҳеч кўрмадим.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الطَّاعُونُ شَهَادَةٌ لِكُلِّ مُسْلِمٍ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Vabo (oʻlat) — har bir musulmon (u sababli vafot etgan kishi) uchun shahidlik sababi(dir)», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Вабо (ўлат) — ҳар бир мусулмон (у сабабли вафот этган киши) учун шаҳидлик сабаби(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْخَنْدَقِ فَإِذَا الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ يَحْفِرُونَ فِي غَدَاةٍ بَارِدَةٍ، فَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ عَبِيدٌ يَعْمَلُونَ ذَلِكَ لَهُمْ، فَلَمَّا رَأَى مَا بِهِمْ مِنَ النَّصَبِ وَالْجُوعِ قَالَ اللَّهُمَّ إِنَّ الْعَيْشَ عَيْشُ الآخِرَهْ فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ‏.‏ فَقَالُوا مُجِيبِينَ لَهُ نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدًا عَلَى الْجِهَادِ مَا بَقِينَا أَبَدًا

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Xandaq tomon bordi va muhojirlar hamda ansorlarni — juda sovuq bir ertalabda — qaziyotgan holatda koʻrdi; chunki ularning buni oʻzlari uchun qiladigan qullari yoʻq edi. U zot ularning charchaganini va ochligini sezgach: «Allohim! Haqiqiy hayot — oxirat hayoti(dir); bas, ansorlar va muhojirlarni magʻfirat qil», — dedi. Buning javobida muhojirlar va ansorlar: «Biz — Muhammadga: tirik ekanmiz, jihodni davom ettiramiz, deb bayʼat bergan kishilarmiz», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Хандақ томон борди ва муҳожирлар ҳамда ансорларни — жуда совуқ бир эрталабда — қазиётган ҳолатда кўрди; чунки уларнинг буни ўзлари учун қиладиган қуллари йўқ эди. У зот уларнинг чарчаганини ва очлигини сезгач: «Аллоҳим! Ҳақиқий ҳаёт — охират ҳаёти(дир); бас, ансорлар ва муҳожирларни мағфират қил», — деди. Бунинг жавобида муҳожирлар ва ансорлар: «Биз — Муҳаммадга: тирик эканмиз, жиҳодни давом эттирамиз, деб байъат берган кишилармиз», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَعَلَ الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ يَحْفِرُونَ الْخَنْدَقَ حَوْلَ الْمَدِينَةِ، وَيَنْقُلُونَ التُّرَابَ عَلَى مُتُونِهِمْ وَيَقُولُونَ نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدًا عَلَى الإِسْلاَمِ مَا بَقِينَا أَبَدًا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُجِيبُهُمْ وَيَقُولُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَهْ فَبَارِكْ فِي الأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhojirlar va ansorlar — tuproqni yelkalarida tashib — Madina atrofida xandaqni qaza boshladi va: «Biz — Muhammadga: tirik ekanmiz, jihodni davom ettiramiz, deb bayʼat bergan kishilarmiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ esa: «Allohim, oxirat yaxshiligidan boshqa yaxshilik yoʻq; bas, ansorlar va muhojirlarga oʻz baraka (rahmat)ingni ato et», — deb javob berib turdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳожирлар ва ансорлар — тупроқни елкаларида ташиб — Мадина атрофида хандақни қаза бошлади ва: «Биз — Муҳаммадга: тирик эканмиз, жиҳодни давом эттирамиз, деб байъат берган кишилармиз», — деди. Пайғамбар ﷺ эса: «Аллоҳим, охират яхшилигидан бошқа яхшилик йўқ; бас, ансорлар ва муҳожирларга ўз барака (раҳмат)ингни ато эт», — деб жавоб бериб турди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ قَالَ رَجَعْنَا مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga Tabuk gʻazotidan qaytdik.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга Табук ғазотидан қайтдик.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ـ هُوَ ابْنُ زَيْدٍ ـ عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي غَزَاةٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَقْوَامًا بِالْمَدِينَةِ خَلْفَنَا، مَا سَلَكْنَا شِعْبًا وَلاَ وَادِيًا إِلاَّ وَهُمْ مَعَنَا فِيهِ، حَبَسَهُمُ الْعُذْرُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأَوَّلُ أَصَحُّ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir gʻazotda (boʻlganda): «Madinada bizdan orqada qolgan baʼzi kishilar bor; biz qaysi togʻ yoʻli yoki vodiydan oʻtgan boʻlsak, ular biz bilan birga edi (yaʼni savobda biz bilan sherik), chunki ular (shariy) uzr sababli toʻxtab qolgan edi», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир ғазотда (бўлганда): «Мадинада биздан орқада қолган баъзи кишилар бор; биз қайси тоғ йўли ёки водийдан ўтган бўлсак, улар биз билан бирга эди (яъни савобда биз билан шерик), чунки улар (шарий) узр сабабли тўхтаб қолган эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَدْخُلُ بَيْتًا بِالْمَدِينَةِ غَيْرَ بَيْتِ أُمِّ سُلَيْمٍ، إِلاَّ عَلَى أَزْوَاجِهِ فَقِيلَ لَهُ، فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي أَرْحَمُهَا، قُتِلَ أَخُوهَا مَعِي ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinada — zavjalarining uylaridan tashqari — Ummu Sulaymning uyidan boshqa hech bir uyga kirmas edi. Undan buning sababi soʻralganda, u zot: «Men unga rahmim keladi — chunki uning ukasi mening yonimda (jangda) oʻldirilgan (shahid boʻlgan) edi», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинада — завжаларининг уйларидан ташқари — Умму Сулаймнинг уйидан бошқа ҳеч бир уйга кирмас эди. Ундан бунинг сабаби сўралганда, у зот: «Мен унга раҳмим келади — чунки унинг укаси менинг ёнимда (жангда) ўлдирилган (шаҳид бўлган) эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَرَكَةُ فِي نَوَاصِي الْخَيْلِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Otlarning peshonalarida baraka bor», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Отларнинг пешоналарида барака бор», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ فَزَعٌ بِالْمَدِينَةِ، فَاسْتَعَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لَنَا يُقَالُ لَهُ مَنْدُوبٌ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا رَأَيْنَا مِنْ فَزَعٍ، وَإِنْ وَجَدْنَاهُ لَبَحْرًا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madinada qoʻrquv (xavotir) tushdi; bas, Paygʻambar ﷺ bizga tegishli — Mandub degan — bir otni (vaqtincha) oldi (va unga minib ketdi). (Paygʻambar ﷺ qaytganda) u zot: «Men hech bir qoʻrqinchli (narsa) koʻrmadim va men uni (yaʼni bu otni) juda tez (chopadigan) topdim», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадинада қўрқув (хавотир) тушди; бас, Пайғамбар ﷺ бизга тегишли — Мандуб деган — бир отни (вақтинча) олди (ва унга миниб кетди). (Пайғамбар ﷺ қайтганда) у зот: «Мен ҳеч бир қўрқинчли (нарса) кўрмадим ва мен уни (яъни бу отни) жуда тез (чопадиган) топдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ بِالْمَدِينَةِ فَزَعٌ، فَاسْتَعَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لأَبِي طَلْحَةَ، يُقَالُ لَهُ مَنْدُوبٌ فَرَكِبَهُ، وَقَالَ ‏"‏ مَا رَأَيْنَا مِنْ فَزَعٍ، وَإِنْ وَجَدْنَاهُ لَبَحْرًا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madinada qoʻrquv (xavotir) tushdi; bas, Paygʻambar ﷺ Abu Talhaga tegishli — Mandub degan — bir otni (vaqtincha) olib, unga mindi. (Qaytganda) u zot: «Men hech bir qoʻrqinchli (narsa) koʻrmadim va men bu otni juda tez (chopadigan) topdim», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадинада қўрқув (хавотир) тушди; бас, Пайғамбар ﷺ Абу Талҳага тегишли — Мандуб деган — бир отни (вақтинча) олиб, унга минди. (Қайтганда) у зот: «Мен ҳеч бир қўрқинчли (нарса) кўрмадим ва мен бу отни жуда тез (чопадиган) топдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه اسْتَقْبَلَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى فَرَسٍ عُرْىٍ، مَا عَلَيْهِ سَرْجٌ، فِي عُنُقِهِ سَيْفٌ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ularni (yaʼni odamlarni) — egarsiz otga minib, qilichi yelkasiga osilgan holda — uchratdi (yoʻliqdi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уларни (яъни одамларни) — эгарсиз отга миниб, қиличи елкасига осилган ҳолда — учратди (йўлиқди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ أَهْلَ، الْمَدِينَةِ فَزِعُوا مَرَّةً، فَرَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لأَبِي طَلْحَةَ كَانَ يَقْطِفُ ـ أَوْ كَانَ فِيهِ قِطَافٌ ـ فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ ‏"‏ وَجَدْنَا فَرَسَكُمْ هَذَا بَحْرًا ‏"‏‏.‏ فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ لاَ يُجَارَى‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madina ahli qoʻrqib ketdi; bas, Paygʻambar ﷺ Abu Talhaga tegishli bir otga mindi — u sekin yurar yoki tor (qisqa) qadamli edi. U zot qaytganda: «Men sening (Abu Talhaning) otingni juda tez (chopadigan) topdim», — dedi. Shundan keyin oʻsha ot — (oʻta) tez (chopadigan boʻlib qoldi va) undan oʻzib boʻlmas (edi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадина аҳли қўрқиб кетди; бас, Пайғамбар ﷺ Абу Талҳага тегишли бир отга минди — у секин юрар ёки тор (қисқа) қадамли эди. У зот қайтганда: «Мен сенинг (Абу Талҳанинг) отингни жуда тез (чопадиган) топдим», — деди. Шундан кейин ўша от — (ўта) тез (чопадиган бўлиб қолди ва) ундан ўзиб бўлмас (эди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَتْ نَاقَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُقَالُ لَهَا الْعَضْبَاءُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning urgʻochi tuyasi Azbo deb atalardi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг урғочи туяси Азбо деб аталарди.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَاقَةٌ تُسَمَّى الْعَضْبَاءَ لاَ تُسْبَقُ ـ قَالَ حُمَيْدٌ أَوْ لاَ تَكَادُ تُسْبَقُ ـ فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ عَلَى قَعُودٍ فَسَبَقَهَا، فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ، حَتَّى عَرَفَهُ فَقَالَ ‏"‏ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ لاَ يَرْتَفِعَ شَىْءٌ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ وَضَعَهُ ‏"‏‏.‏ طَوَّلَهُ مُوسَى عَنْ حَمَّادٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning Azbo degan urgʻochi tuyasi bor edi — uni poygada (hech narsa) oʻzib (ortda qoldirib) keta olmas edi (Humayd — rivoyatchi: «Yoki uni oʻzib ketish qiyin edi», — dedi). Bir marta bir badaviy olti yoshga toʻlmagan bir tuyaga minib keldi va u (badaviyning tuyasi) poygada uni (yaʼni Azboni) oʻzib ketdi. Musulmonlar buni juda ogʻir (alam bilan) qabul qildi — shu darajadaki, Paygʻambar ﷺ ularning gʻam-tashvishini sezdi. Soʻng u zot: «Dunyoda yuksalgan (koʻtarilgan) har bir narsani — Alloh pastga tushirishi — Allohning qonuni(dir)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг Азбо деган урғочи туяси бор эди — уни пойгада (ҳеч нарса) ўзиб (ортда қолдириб) кета олмас эди (Ҳумайд — ривоятчи: «Ёки уни ўзиб кетиш қийин эди», — деди). Бир марта бир бадавий олти ёшга тўлмаган бир туяга миниб келди ва у (бадавийнинг туяси) пойгада уни (яъни Азбони) ўзиб кетди. Мусулмонлар буни жуда оғир (алам билан) қабул қилди — шу даражадаки, Пайғамбар ﷺ уларнинг ғам-ташвишини сезди. Сўнг у зот: «Дунёда юксалган (кўтарилган) ҳар бир нарсани — Аллоҳ пастга тушириши — Аллоҳнинг қонуни(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى ابْنَةِ مِلْحَانَ فَاتَّكَأَ عِنْدَهَا، ثُمَّ ضَحِكَ فَقَالَتْ لِمَ تَضْحَكُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ الْبَحْرَ الأَخْضَرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، مَثَلُهُمْ مَثَلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ عَادَ فَضَحِكَ، فَقَالَتْ لَهُ مِثْلَ أَوْ مِمَّ ذَلِكَ فَقَالَ لَهَا مِثْلَ ذَلِكَ، فَقَالَتِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ، وَلَسْتِ مِنَ الآخِرِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَالَ أَنَسٌ فَتَزَوَّجَتْ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ مَعَ بِنْتِ قَرَظَةَ، فَلَمَّا قَفَلَتْ رَكِبَتْ دَابَّتَهَا فَوَقَصَتْ بِهَا، فَسَقَطَتْ عَنْهَا فَمَاتَتْ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Milhonning qizining oldiga borib, u yerda yonboshlab (uxlab) yotdi, soʻng tabassum qilib (uygʻondi). U (ayol): «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldiryapti?» — deb soʻradi. U zot: «(Tushimda) ummatimdan baʼzilari yashil dengizda Alloh yoʻlida (kemada) suzayotgan — taxtlar ustidagi podshohlarga oʻxshagan holda — (koʻrindi)», — dedi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Allohim! Uni ulardan biri qil», — dedi. Soʻng u zot (yana uxlab, uygʻonib) tabassum qildi. U (ayol) undan xuddi shu savolni soʻradi va u zot xuddi shu javobni berdi. U: «Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen ularning birinchi guruhidan boʻlasan; sen oxirgilaridan boʻlmaysan», — dedi. Keyinchalik u Ubada ibn Somitga turmushga chiqdi va soʻng — Muoviyaning xotini bint Qaraza bilan — dengizda (jihod uchun) suzdi. U qaytganda, oʻz uloviga mindi va u (ulov) uni yiqitib, boʻynini sindirdi va u yiqilishi bilan vafot etdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Милҳоннинг қизининг олдига бориб, у ерда ёнбошлаб (ухлаб) ётди, сўнг табассум қилиб (уйғонди). У (аёл): «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдиряпти?» — деб сўради. У зот: «(Тушимда) умматимдан баъзилари яшил денгизда Аллоҳ йўлида (кемада) сузаётган — тахтлар устидаги подшоҳларга ўхшаган ҳолда — (кўринди)», — деди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Аллоҳим! Уни улардан бири қил», — деди. Сўнг у зот (яна ухлаб, уйғониб) табассум қилди. У (аёл) ундан худди шу саволни сўради ва у зот худди шу жавобни берди. У: «Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен уларнинг биринчи гуруҳидан бўласан; сен охиргиларидан бўлмайсан», — деди. Кейинчалик у Убада ибн Сомитга турмушга чиқди ва сўнг — Муовиянинг хотини бинт Қараза билан — денгизда (жиҳод учун) сузди. У қайтганда, ўз уловига минди ва у (улов) уни йиқитиб, бўйнини синдирди ва у йиқилиши билан вафот этди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ انْهَزَمَ النَّاسُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَلَقَدْ رَأَيْتُ عَائِشَةَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ وَأُمَّ سُلَيْمٍ وَإِنَّهُمَا لَمُشَمِّرَتَانِ أَرَى خَدَمَ سُوقِهِمَا، تَنْقُزَانِ الْقِرَبَ ـ وَقَالَ غَيْرُهُ تَنْقُلاَنِ الْقِرَبَ ـ عَلَى مُتُونِهِمَا، ثُمَّ تُفْرِغَانِهِ فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ، ثُمَّ تَرْجِعَانِ فَتَمْلآنِهَا، ثُمَّ تَجِيئَانِ فَتُفْرِغَانِهَا فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud (jangi) kuni — baʼzi odamlar chekinib, Paygʻambar ﷺ ni tashlab ketganda — men Oisha bint Abu Bakr va Ummu Sulaymni — koʻylaklarini koʻtarib (shimarib), oyoqlaridagi bilakuzuklar koʻrinib turgan holda — meshlari (suv idishlari) bilan shoshilayotganini koʻrdim (boshqa rivoyatda: «meshlarni yelkalarida koʻtarib», — deyilgan). Soʻng ular suvni odamlarning ogʻziga quyar, soʻng meshlarni yana toʻldirishga qaytar va yana kelib, odamlarning ogʻziga suv quyar edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд (жанги) куни — баъзи одамлар чекиниб, Пайғамбар ﷺ ни ташлаб кетганда — мен Оиша бинт Абу Бакр ва Умму Сулаймни — кўйлакларини кўтариб (шимариб), оёқларидаги билакузуклар кўриниб турган ҳолда — мешлари (сув идишлари) билан шошилаётганини кўрдим (бошқа ривоятда: «мешларни елкаларида кўтариб», — дейилган). Сўнг улар сувни одамларнинг оғзига қуяр, сўнг мешларни яна тўлдиришга қайтар ва яна келиб, одамларнинг оғзига сув қуяр эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَحِبْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، فَكَانَ يَخْدُمُنِي‏.‏ وَهْوَ أَكْبَرُ مِنْ أَنَسٍ قَالَ جَرِيرٌ إِنِّي رَأَيْتُ الأَنْصَارَ يَصْنَعُونَ شَيْئًا لاَ أَجِدُ أَحَدًا مِنْهُمْ إِلاَّ أَكْرَمْتُهُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir safarda Jobir ibn Abdulloh bilan birga edim va u — mendan kattaroq (yoshroq) boʻlsa ham — menga xizmat qilardi. Jarir: «Men ansorlarning (Paygʻambar ﷺ ga katta hurmat koʻrsatib qilgan) bir ishini koʻrdim — shuning uchun men: ‹Qachon ulardan birortasini uchratsam, men unga xizmat qilaman›, — deb ahd (vaʼda) qildim», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир сафарда Жобир ибн Абдуллоҳ билан бирга эдим ва у — мендан каттароқ (ёшроқ) бўлса ҳам — менга хизмат қиларди. Жарир: «Мен ансорларнинг (Пайғамбар ﷺ га катта ҳурмат кўрсатиб қилган) бир ишини кўрдим — шунинг учун мен: ‹Қачон улардан бирортасини учрацам, мен унга хизмат қиламан›, — деб аҳд (ваъда) қилдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ بْنِ حَنْطَبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ أَخْدُمُهُ، فَلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَاجِعًا، وَبَدَا لَهُ أُحُدٌ قَالَ ‏"‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا كَتَحْرِيمِ إِبْرَاهِيمَ مَكَّةَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَمُدِّنَا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ga xizmat qilish uchun u zot bilan birga Xaybarga bordim. (Keyinchalik) Paygʻambar ﷺ qaytganida, u zot Uhud togʻini koʻrib: «Bu — bizni sevadigan va biz (ham) sevadigan togʻ(dir)», — dedi. Soʻng u zot qoʻli bilan Madina tomon ishora qilib: «Allohim! Ibrohim Makkani haram (muqaddas-himoyalangan joy) qilganidek, men (ham) Madinaning ikki togʻi orasidagi hududni haram qilaman. Allohim! Bizning soʼ va muddimizga (yaʼni oʻlchov birliklarimizga) baraka ber», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ га хизмат қилиш учун у зот билан бирга Хайбарга бордим. (Кейинчалик) Пайғамбар ﷺ қайтганида, у зот Уҳуд тоғини кўриб: «Бу — бизни севадиган ва биз (ҳам) севадиган тоғ(дир)», — деди. Сўнг у зот қўли билан Мадина томон ишора қилиб: «Аллоҳим! Иброҳим Маккани ҳарам (муқаддас-ҳимояланган жой) қилганидек, мен (ҳам) Мадинанинг икки тоғи орасидаги ҳудудни ҳарам қиламан. Аллоҳим! Бизнинг сў ва муддимизга (яъни ўлчов бирликларимизга) барака бер», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ مُوَرِّقٍ الْعِجْلِيِّ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرُنَا ظِلاًّ الَّذِي يَسْتَظِلُّ بِكِسَائِهِ، وَأَمَّا الَّذِينَ صَامُوا فَلَمْ يَعْمَلُوا شَيْئًا، وَأَمَّا الَّذِينَ أَفْطَرُوا فَبَعَثُوا الرِّكَابَ وَامْتَهَنُوا وَعَالَجُوا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ذَهَبَ الْمُفْطِرُونَ الْيَوْمَ بِالأَجْرِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga (safarda) edik va kishi topa oladigan yagona soya — oʻzining kiyimi (qilgan) soyasi edi. Roʻza tutganlar hech qanday ish qilmadi; roʻza tutmaganlar esa tuyalarga xizmat qildi, ularda (yelkasida) suv tashidi va kasallar (hamda yaradorlar)ni davoladi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Bugun roʻza tutmaganlar (barcha) savobni olib ketdi», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга (сафарда) эдик ва киши топа оладиган ягона соя — ўзининг кийими (қилган) сояси эди. Рўза тутганлар ҳеч қандай иш қилмади; рўза тутмаганлар эса туяларга хизмат қилди, уларда (елкасида) сув ташиди ва касаллар (ҳамда ярадорлар)ни даволади. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Бугун рўза тутмаганлар (барча) савобни олиб кетди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَبِي طَلْحَةَ ‏"‏ الْتَمِسْ غُلاَمًا مِنْ غِلْمَانِكُمْ يَخْدُمُنِي حَتَّى أَخْرُجَ إِلَى خَيْبَرَ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَ بِي أَبُو طَلْحَةَ مُرْدِفِي، وَأَنَا غُلاَمٌ رَاهَقْتُ الْحُلُمَ، فَكُنْتُ أَخْدُمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ، فَكُنْتُ أَسْمَعُهُ كَثِيرًا يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْبُخْلِ وَالْجُبْنِ وَضَلَعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَدِمْنَا خَيْبَرَ، فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْحِصْنَ ذُكِرَ لَهُ جَمَالُ صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ، وَقَدْ قُتِلَ زَوْجُهَا وَكَانَتْ عَرُوسًا، فَاصْطَفَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ، فَخَرَجَ بِهَا حَتَّى بَلَغْنَا سَدَّ الصَّهْبَاءِ حَلَّتْ، فَبَنَى بِهَا، ثُمَّ صَنَعَ حَيْسًا فِي نِطَعٍ صَغِيرٍ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آذِنْ مَنْ حَوْلَكَ ‏"‏‏.‏ فَكَانَتْ تِلْكَ وَلِيمَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى صَفِيَّةَ‏.‏ ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ قَالَ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَوِّي لَهَا وَرَاءَهُ بِعَبَاءَةٍ، ثُمَّ يَجْلِسُ عِنْدَ بَعِيرِهِ فَيَضَعُ رُكْبَتَهُ، فَتَضَعُ صَفِيَّةُ رِجْلَهَا عَلَى رُكْبَتِهِ حَتَّى تَرْكَبَ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ نَظَرَ إِلَى أُحُدٍ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ نَظَرَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا بِمِثْلِ مَا حَرَّمَ إِبْرَاهِيمُ مَكَّةَ، اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مُدِّهِمْ وَصَاعِهِمْ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Abu Talhaga: «Xaybar yurishimda menga xizmat qilishi uchun xizmatkor oʻgʻil bolalaringdan birini tanla», — dedi. Bas, Abu Talha — men balogʻat yoshiga yaqinlashgan bir bola ekanligimda — meni oʻz orqasiga mingashtirib olib (ketdi). Men Allohning Rasuli ﷺ ga — u zot dam olish uchun toʻxtaganda — xizmat qilardim. Men u zotning takror-takror shunday deyayotganini eshitardim: «Allohim! Men Sendan gʻam va qaygʻudan, ojizlik va dangasalikdan, baxillik va qoʻrqoqlikdan, ogʻir qarzga botishdan va odamlar tomonidan magʻlub (mazlum) etilishdan panoh tilayman». Soʻng biz Xaybarga yetib keldik; va Alloh u zotga (Xaybar) qalʼasini fath qilish imkonini berganida, u zotga Safiyya bint Huyay ibn Axtabning goʻzalligi taʼriflandi. Uning eri — u (Safiyya) kelinligida — oʻldirilgan edi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ uni oʻzi uchun (xotinlikka) tanladi va — biz Saddus sahbo degan joyga yetgunimizcha — uni oʻzi bilan olib ketdi; u yerda uning hayzi tugadi va u zot uni xotin qilib oldi. Bir kichik charm dasturxon ustida hays (xurmo, yogʻ va qatiqdan tayyorlangan taom) tortildi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ menga — atrofimdagi (kishilarni) chaqirishni — buyurdi. Bas, bu — Allohning Rasuli ﷺ va Safiyyaning nikoh ziyofati (valima) edi. Soʻng biz Madina tomon yoʻlga chiqdik. Men Allohning Rasuli ﷺ — Safiyya (orqasida) oʻtirishi uchun keng joy hosil qilib — tuyaning oʻrkachi atrofiga bir choponni oʻrayotganini koʻrdim. U zot — Safiyya tuyaga minishi uchun, oyoqlarini qoʻyishi (mumkin) boʻlsin deb — tizzasini (tutib), oʻz tuyasi yonida oʻtirdi. Soʻng biz Madinaga yaqinlashguncha yoʻl bosdik; u zot Uhud (togʻi)ga qarab: «Bu — bizni sevadigan va biz (ham) sevadigan togʻ(dir)», — dedi. Soʻng u zot Madinaga qarab: «Allohim! Ibrohim Makkani haram qilganidek, men (ham) uning (Madinaning) ikki togʻi orasidagi (hududni) haram qilaman. Allohim! Ularning (Madina ahlining) mudd va soʼ (oʻlchovlari)ga baraka ber», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Абу Талҳага: «Хайбар юришимда менга хизмат қилиши учун хизматкор ўғил болаларингдан бирини танла», — деди. Бас, Абу Талҳа — мен балоғат ёшига яқинлашган бир бола эканлигимда — мени ўз орқасига мингаштириб олиб (кетди). Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га — у зот дам олиш учун тўхтаганда — хизмат қилардим. Мен у зотнинг такрор-такрор шундай деяётганини эшитардим: «Аллоҳим! Мен Сендан ғам ва қайғудан, ожизлик ва дангасаликдан, бахиллик ва қўрқоқликдан, оғир қарзга ботишдан ва одамлар томонидан мағлуб (мазлум) этилишдан паноҳ тилайман». Сўнг биз Хайбарга етиб келдик; ва Аллоҳ у зотга (Хайбар) қалъасини фатҳ қилиш имконини берганида, у зотга Сафийя бинт Ҳуяй ибн Ахтабнинг гўзаллиги таърифланди. Унинг эри — у (Сафийя) келинлигида — ўлдирилган эди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ уни ўзи учун (хотинликка) танлади ва — биз Саддус саҳбо деган жойга етгунимизча — уни ўзи билан олиб кетди; у ерда унинг ҳайзи тугади ва у зот уни хотин қилиб олди. Бир кичик чарм дастурхон устида ҳайс (хурмо, ёғ ва қатиқдан тайёрланган таом) тортилди. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ менга — атрофимдаги (кишиларни) чақиришни — буюрди. Бас, бу — Аллоҳнинг Расули ﷺ ва Сафийянинг никоҳ зиёфати (валима) эди. Сўнг биз Мадина томон йўлга чиқдик. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ — Сафийя (орқасида) ўтириши учун кенг жой ҳосил қилиб — туянинг ўркачи атрофига бир чопонни ўраётганини кўрдим. У зот — Сафийя туяга миниши учун, оёқларини қўйиши (мумкин) бўлсин деб — тиззасини (тутиб), ўз туяси ёнида ўтирди. Сўнг биз Мадинага яқинлашгунча йўл босдик; у зот Уҳуд (тоғи)га қараб: «Бу — бизни севадиган ва биз (ҳам) севадиган тоғ(дир)», — деди. Сўнг у зот Мадинага қараб: «Аллоҳим! Иброҳим Маккани ҳарам қилганидек, мен (ҳам) унинг (Мадинанинг) икки тоғи орасидаги (ҳудудни) ҳарам қиламан. Аллоҳим! Уларнинг (Мадина аҳлининг) мудд ва сў (ўлчовлари)га барака бер», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ حَرَامٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمًا فِي بَيْتِهَا، فَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا يُضْحِكُكَ قَالَ ‏"‏ عَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ الْبَحْرَ، كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ مَعَهُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ نَامَ، فَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَيَقُولُ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ فَتَزَوَّجَ بِهَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، فَخَرَجَ بِهَا إِلَى الْغَزْوِ، فَلَمَّا رَجَعَتْ قُرِّبَتْ دَابَّةٌ لِتَرْكَبَهَا، فَوَقَعَتْ فَانْدَقَّتْ عُنُقُهَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Harom menga aytdiki, Paygʻambar ﷺ bir kuni uning uyida tushlik (peshin) uyqusini oldi. Soʻng u zot tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldiryapti?» — deb soʻradi. U zot: «Men (tushimda) ummatimdan baʼzilarini — dengiz safarida, taxtlar ustidagi podshohlardek — koʻrib hayratlandim», — dedi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen ulardan(san)», — dedi. U zot yana uxladi, soʻng tabassum qilib uygʻondi va — ikki yoki uch marta — avvalgidek (gapni) aytdi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen birinchi guruhdan(san)», — dedi. Ubada ibn Somit unga (Ummu Haromga) uylandi va soʻng uni jihodga olib ketdi. U qaytganda, unga minish uchun bir hayvon keltirildi, lekin u yiqilib tushdi va boʻyni sindi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Ҳаром менга айтдики, Пайғамбар ﷺ бир куни унинг уйида тушлик (пешин) уйқусини олди. Сўнг у зот табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдиряпти?» — деб сўради. У зот: «Мен (тушимда) умматимдан баъзиларини — денгиз сафарида, тахтлар устидаги подшоҳлардек — кўриб ҳайратландим», — деди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен улардан(сан)», — деди. У зот яна ухлади, сўнг табассум қилиб уйғонди ва — икки ёки уч марта — аввалгидек (гапни) айтди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен биринчи гуруҳдан(сан)», — деди. Убада ибн Сомит унга (Умму Ҳаромга) уйланди ва сўнг уни жиҳодга олиб кетди. У қайтганда, унга миниш учун бир ҳайвон келтирилди, лекин у йиқилиб тушди ва бўйни синди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ يَتَتَرَّسُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِتُرْسٍ وَاحِدٍ، وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ حَسَنَ الرَّمْىِ، فَكَانَ إِذَا رَمَى تَشَرَّفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْظُرُ إِلَى مَوْضِعِ نَبْلِهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha va Paygʻambar ﷺ bir (xil) qalqon bilan oʻzlarini himoya qilar edi. Abu Talha — yaxshi kamonchi edi va u (oʻqlarini) otganda, Paygʻambar ﷺ uning oʻqlari (boradigan) nishonga qarardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа ва Пайғамбар ﷺ бир (хил) қалқон билан ўзларини ҳимоя қилар эди. Абу Талҳа — яхши камончи эди ва у (ўқларини) отганда, Пайғамбар ﷺ унинг ўқлари (борадиган) нишонга қарарди.