Nofi' mavlo Abdulloh ibn Umar

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ أَذَّنَ ابْنُ عُمَرَ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ بِضَجْنَانَ ثُمَّ قَالَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ مُؤَذِّنًا يُؤَذِّنُ، ثُمَّ يَقُولُ عَلَى إِثْرِهِ، أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ‏.‏ فِي اللَّيْلَةِ الْبَارِدَةِ أَوِ الْمَطِيرَةِ فِي السَّفَرِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Bir sovuq kechada Ibn Umar Dajnon (togʻ nomi)da namozga azon aytdi, soʻng: «Uylaringizda namoz oʻqinglar», — dedi va bizga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ safarda yomgʻirli yoki juda sovuq kechada muazzinga azon aytishni va azon oxirida «Uylaringizda namoz oʻqinglar» deyishni aytar edilar.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Бир совуқ кечада Ибн Умар Дажнон (тоғ номи)да намозга азон айтди, сўнг: «Уйларингизда намоз ўқинглар», — деди ва бизга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ сафарда ёмғирли ёки жуда совуқ кечада муаззинга азон айтишни ва азон охирида «Уйларингизда намоз ўқинглар» дейишни айтар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَذَّنَ بِالصَّلاَةِ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ ثُمَّ قَالَ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ ذَاتُ بَرْدٍ وَمَطَرٍ يَقُولُ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Bir juda sovuq va boʻronli kechada Ibn Umar namozga azon aytdi, soʻng: «Uylaringizda namoz oʻqinglar», — dedi. U (Ibn Umar) qoʻshimcha qildi: «Juda sovuq va yomgʻirli kechalarda Rasululloh ﷺ muazzinga: ‹Uylaringizda namoz oʻqinglar›, — deyishni buyurar edilar».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Бир жуда совуқ ва бўронли кечада Ибн Умар намозга азон айтди, сўнг: «Уйларингизда намоз ўқинглар», — деди. У (Ибн Умар) қўшимча қилди: «Жуда совуқ ва ёмғирли кечаларда Расулуллоҳ ﷺ муаззинга: ‹Уйларингизда намоз ўқинглар›, — дейишни буюрар эдилар».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا وُضِعَ عَشَاءُ أَحَدِكُمْ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ، وَلاَ يَعْجَلْ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهُ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يُوضَعُ لَهُ الطَّعَامُ وَتُقَامُ الصَّلاَةُ فَلاَ يَأْتِيهَا حَتَّى يَفْرُغَ، وَإِنَّهُ لَيَسْمَعُ قِرَاءَةَ الإِمَامِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Biringizga kechlik (taom) tortilsa va iqomat aytilsa, (avval) kechlikdan boshla va uni tugatmaguncha shoshilma›, — dedilar». Ibn Umarga taom tortilib iqomat aytilsa, u — imomning (namozda) qiroatini eshitsa ham — uni (taomni) tugatmaguncha namozga kelmas edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингизга кечлик (таом) тортилса ва иқомат айтилса, (аввал) кечликдан бошла ва уни тугатмагунча шошилма›, — дедилар». Ибн Умарга таом тортилиб иқомат айтилса, у — имомнинг (намозда) қироатини эшица ҳам — уни (таомни) тугатмагунча намозга келмас эди.

حَدَّثَنَا عَيَّاشٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا رَكَعَ رَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ‏.‏ رَفَعَ يَدَيْهِ، وَإِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ‏.‏ وَرَفَعَ ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ رَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَرَوَاهُ ابْنُ طَهْمَانَ عَنْ أَيُّوبَ وَمُوسَى بْنِ عُقْبَةَ مُخْتَصَرًا‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar namozni takbir bilan boshlaganida qoʻllarini koʻtarar; rukuʼ qilayotganida (rukuʼdan oldin) qoʻllarini koʻtarar; ‹Samiʼalloohu liman hamidah› deganda ham qoʻllarini koʻtarar; ikkinchi rakatdan (uchinchiga) turganda ham shunday qilar edi. Ibn Umar: «Paygʻambar ﷺ shunday qilar edilar», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар намозни такбир билан бошлаганида қўлларини кўтарар; рукуъ қилаётганида (рукуъдан олдин) қўлларини кўтарар; ‹Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ› деганда ҳам қўлларини кўтарар; иккинчи ракатдан (учинчига) турганда ҳам шундай қилар эди. Ибн Умар: «Пайғамбар ﷺ шундай қилар эдилар», — деди.

وَقَالَ لَنَا آدَمُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُصَلِّي فِي مَكَانِهِ الَّذِي صَلَّى فِيهِ الْفَرِيضَةَ‏.‏ وَفَعَلَهُ الْقَاسِمُ‏.‏ وَيُذْكَرُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَفَعَهُ لاَ يَتَطَوَّعُ الإِمَامُ فِي مَكَانِهِ‏.‏ وَلَمْ يَصِحَّ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar farz namoz oʻqigan joyida (nafl) namozlarini oʻqir edi. Qosim (ibn Muhammad ibn Abu Bakr) ham shunday qilar edi. Abu Hurayradan (Paygʻambar ﷺ dan) kelgan — imomni farz namoz oʻqigan joyida (nafl) namoz oʻqishdan qaytaruvchi — rivoyat nodurustdir.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар фарз намоз ўқиган жойида (нафл) намозларини ўқир эди. Қосим (ибн Муҳаммад ибн Абу Бакр) ҳам шундай қилар эди. Абу Ҳурайрадан (Пайғамбар ﷺ дан) келган — имомни фарз намоз ўқиган жойида (нафл) намоз ўқишдан қайтарувчи — ривоят нодурустдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، نَحْوًا مِنْ قَوْلِ مُجَاهِدٍ إِذَا اخْتَلَطُوا قِيَامًا‏.‏ وَزَادَ ابْنُ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَلْيُصَلُّوا قِيَامًا وَرُكْبَانًا ‏"‏‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar Mujohidning soʻziga oʻxshash narsa aytdi: (Musulmonlar va kofirlar) jangda roʻbaroʻ turgan paytda, musulmonlar tik turgan holda namoz oʻqishi mumkin. Ibn Umar qoʻshdi: «Paygʻambar ﷺ: ‹Agar dushman soni musulmonlardan koʻproq boʻlsa, ular tik turgan yoki mingan holda (alohida) namoz oʻqishi mumkin›, — dedilar».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар Мужоҳиднинг сўзига ўхшаш нарса айтди: (Мусулмонлар ва кофирлар) жангда рўбарў турган пайтда, мусулмонлар тик турган ҳолда намоз ўқиши мумкин. Ибн Умар қўшди: «Пайғамбар ﷺ: ‹Агар душман сони мусулмонлардан кўпроқ бўлса, улар тик турган ёки минган ҳолда (алоҳида) намоз ўқиши мумкин›, — дедилар».

وَعَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُسَلِّمُ بَيْنَ الرَّكْعَةِ وَالرَّكْعَتَيْنِ فِي الْوِتْرِ، حَتَّى يَأْمُرَ بِبَعْضِ حَاجَتِهِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar — biror ish bilan shugʻullanishni xohlaganda (rakatlar orasidagi oʻsha oraliqda) — vitr namozida (birinchi) ikki rakat bilan (uchinchi) toq (rakat) orasida salom berar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар — бирор иш билан шуғулланишни хоҳлаганда (ракатлар орасидаги ўша оралиқда) — витр намозида (биринчи) икки ракат билан (учинчи) тоқ (ракат) орасида салом берар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يُصَلِّي عَلَى رَاحِلَتِهِ وَيُوتِرُ عَلَيْهَا، وَيُخْبِرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar (safarda) namozni va vitrni ulovida (rohilasida) oʻqir edi. U: «Paygʻambar ﷺ shunday qilar edilar», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар (сафарда) намозни ва витрни уловида (роҳиласида) ўқир эди. У: «Пайғамбар ﷺ шундай қилар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ رَأَيْتُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَأَنَّ بِيَدِي قِطْعَةَ إِسْتَبْرَقٍ، فَكَأَنِّي لاَ أُرِيدُ مَكَانًا مِنَ الْجَنَّةِ إِلاَّ طَارَتْ إِلَيْهِ، وَرَأَيْتُ كَأَنَّ اثْنَيْنِ أَتَيَانِي أَرَادَا أَنْ يَذْهَبَا بِي إِلَى النَّارِ فَتَلَقَّاهُمَا مَلَكٌ فَقَالَ لَمْ تُرَعْ خَلِّيَا عَنْهُ‏.‏ فَقَصَّتْ حَفْصَةُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِحْدَى رُؤْيَاىَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نِعْمَ الرَّجُلُ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ‏.‏ وَكَانُوا لاَ يَزَالُونَ يَقُصُّونَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرُّؤْيَا أَنَّهَا فِي اللَّيْلَةِ السَّابِعَةِ مِنَ الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرَى رُؤْيَاكُمْ قَدْ تَوَاطَتْ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ، فَمَنْ كَانَ مُتَحَرِّيْهَا فَلْيَتَحَرَّهَا مِنَ الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ ‏"‏‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ hayotlik paytlarida men tushimda qoʻlimda bir parcha ipak mato borligini va u meni jannatning xohlagan tomoniga uchirib olib ketayotganini koʻrdim. Men yana goʻyo ikki kishi (yaʼni farishta) menga kelib, meni doʻzaxga olib bormoqchi boʻlganini koʻrdim. Soʻng bir farishta biz bilan uchrashib, menga qoʻrqmaslikni aytdi. Soʻng u ularga meni qoldirishni aytdi. Hafsa mening tushlarimdan birini Paygʻambar ﷺ ga aytib berdi va Paygʻambar ﷺ: ‹Abdulloh — yaxshi kishi. Koshki, u tungi (tahajjud) namozni oʻqisa edi!› — dedilar». Bas, oʻsha kundan keyin Abdulloh (ibn Umar) tahajjud oʻqiy boshladi. Paygʻambar ﷺ ning sahobalari u zotga — (Laylatul-qadr) Ramazon oyining yigirma yettinchi (kechasi)da ekanligini — tushlarida koʻrganlarini aytar edi. Paygʻambar ﷺ: «Men sizlarning tushlaringiz Ramazonning soʻnggi oʻn kechasida (mos kelishini) koʻryapman; bas, kim uni izlasa, uni Ramazonning soʻnggi oʻn kechasida izlasin», — dedilar.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ ҳаётлик пайтларида мен тушимда қўлимда бир парча ипак мато борлигини ва у мени жаннатнинг хоҳлаган томонига учириб олиб кетаётганини кўрдим. Мен яна гўё икки киши (яъни фаришта) менга келиб, мени дўзахга олиб бормоқчи бўлганини кўрдим. Сўнг бир фаришта биз билан учрашиб, менга қўрқмасликни айтди. Сўнг у уларга мени қолдиришни айтди. Ҳафса менинг тушларимдан бирини Пайғамбар ﷺ га айтиб берди ва Пайғамбар ﷺ: ‹Абдуллоҳ — яхши киши. Кошки, у тунги (таҳажжуд) намозни ўқиса эди!› — дедилар». Бас, ўша кундан кейин Абдуллоҳ (ибн Умар) таҳажжуд ўқий бошлади. Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари у зотга — (Лайлатул-қадр) Рамазон ойининг йигирма еттинчи (кечаси)да эканлигини — тушларида кўрганларини айтар эди. Пайғамбар ﷺ: «Мен сизларнинг тушларингиз Рамазоннинг сўнгги ўн кечасида (мос келишини) кўряпман; бас, ким уни изласа, уни Рамазоннинг сўнгги ўн кечасида изласин», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ـ هُوَ الدَّوْرَقِيُّ ـ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ لاَ يُصَلِّي مِنَ الضُّحَى إِلاَّ فِي يَوْمَيْنِ يَوْمَ يَقْدَمُ بِمَكَّةَ، فَإِنَّهُ كَانَ يَقْدَمُهَا ضُحًى، فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ، ثُمَّ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ خَلْفَ الْمَقَامِ، وَيَوْمَ يَأْتِي مَسْجِدَ قُبَاءٍ، فَإِنَّهُ كَانَ يَأْتِيهِ كُلَّ سَبْتٍ، فَإِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ كَرِهَ أَنْ يَخْرُجَ مِنْهُ حَتَّى يُصَلِّيَ فِيهِ‏.‏ قَالَ وَكَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَزُورُهُ رَاكِبًا وَمَاشِيًا‏.‏ قَالَ وَكَانَ يَقُولُ إِنَّمَا أَصْنَعُ كَمَا رَأَيْتُ أَصْحَابِي يَصْنَعُونَ، وَلاَ أَمْنَعُ أَحَدًا أَنْ يُصَلِّيَ فِي أَىِّ سَاعَةٍ شَاءَ مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ، غَيْرَ أَنْ لاَ تَتَحَرَّوْا طُلُوعَ الشَّمْسِ وَلاَ غُرُوبَهَا‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar Zuho (choshgoh) namozini faqat ikki holda oʻqir edi: birinchisi — Makkaga yetib kelganda (u doimo Makkaga choshgoh paytida yetib kelar edi; u Kaʼbani tavof qilar, soʻng Maqomi Ibrohimning orqasida ikki rakat oʻqir edi); ikkinchisi — Quboga borganda (chunki u har shanba (kuni) uni ziyorat qilar edi; u masjidga kirgan paytda, undan namoz oʻqimay chiqishni yoqtirmas edi). Ibn Umar rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ Qubo masjidiga (baʼzan) piyoda va (baʼzan) mingan holda borar edilar. U (yaʼni Ibn Umar): «Men faqat sheriklarim qilgan ishni qilaman; va men hech kimni kechasi yoki kunduzi istagan paytida namoz oʻqishdan man qilmayman — faqat quyosh chiqayotgan yoki botayotgan paytida namoz oʻqishni niyat qilmaslik kerak», — der edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар Зуҳо (чошгоҳ) намозини фақат икки ҳолда ўқир эди: биринчиси — Маккага етиб келганда (у доимо Маккага чошгоҳ пайтида етиб келар эди; у Каъбани тавоф қилар, сўнг Мақоми Иброҳимнинг орқасида икки ракат ўқир эди); иккинчиси — Қубога борганда (чунки у ҳар шанба (куни) уни зиёрат қилар эди; у масжидга кирган пайтда, ундан намоз ўқимай чиқишни ёқтирмас эди). Ибн Умар ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ Қубо масжидига (баъзан) пиёда ва (баъзан) минган ҳолда борар эдилар. У (яъни Ибн Умар): «Мен фақат шерикларим қилган ишни қиламан; ва мен ҳеч кимни кечаси ёки кундузи истаган пайтида намоз ўқишдан ман қилмайман — фақат қуёш чиқаётган ёки ботаётган пайтида намоз ўқишни ният қилмаслик керак», — дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَافِعًا، يَقُولُ حُدِّثَ ابْنُ عُمَرَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنهم ـ يَقُولُ مَنْ تَبِعَ جَنَازَةً فَلَهُ قِيرَاطٌ‏.‏ فَقَالَ أَكْثَرَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَلَيْنَا‏.‏ فَصَدَّقَتْ ـ يَعْنِي عَائِشَةَ ـ أَبَا هُرَيْرَةَ وَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُهُ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لَقَدْ فَرَّطْنَا فِي قَرَارِيطَ كَثِيرَةٍ‏.‏ ‏{‏فَرَّطْتُ‏}‏ ضَيَّعْتُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umarga — Abu Hurayra: ‹Kim janozaga hamroh boʻlsa, unga bir qirot (miqdorda) savob (beriladi)›, — degani aytildi. Ibn Umar: «Abu Hurayra (rivoyatda) juda katta savob aytyapti», — dedi. Oisha Abu Hurayraning rivoyatini tasdiqlab: «Men Rasululloh ﷺ ning shu tarzda deganini eshitdim», — dedi. Ibn Umar: «(Demak,) biz juda koʻp qirotlarni boy bergan ekanmiz», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умарга — Абу Ҳурайра: ‹Ким жанозага ҳамроҳ бўлса, унга бир қирот (миқдорда) савоб (берилади)›, — дегани айтилди. Ибн Умар: «Абу Ҳурайра (ривоятда) жуда катта савоб айтяпти», — деди. Оиша Абу Ҳурайранинг ривоятини тасдиқлаб: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шу тарзда деганини эшитдим», — деди. Ибн Умар: «(Демак,) биз жуда кўп қиротларни бой берган эканмиз», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ فَرَضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَدَقَةَ الْفِطْرِ ـ أَوْ قَالَ رَمَضَانَ ـ عَلَى الذَّكَرِ وَالأُنْثَى، وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوكِ، صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ، فَعَدَلَ النَّاسُ بِهِ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ‏.‏ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يُعْطِي التَّمْرَ، فَأَعْوَزَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنَ التَّمْرِ فَأَعْطَى شَعِيرًا، فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يُعْطِي عَنِ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ، حَتَّى إِنْ كَانَ يُعْطِي عَنْ بَنِيَّ، وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يُعْطِيهَا الَّذِينَ يَقْبَلُونَهَا، وَكَانُوا يُعْطُونَ قَبْلَ الْفِطْرِ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ har bir erkak yoki ayol, ozod yoki qul (kishi) uchun zakotul-fitr (yoki: sadaqai Ramazon) sifatida bir soʼ xurmo yoki arpa berishni vojib qildilar». Soʻng odamlar uning oʻrniga yarim soʼ bugʻdoy (berishni) qoʻydi. Ibn Umar (zakotul-fitr sifatida) xurmo berar edi. Bir marta Madinada xurmo kam boʻldi va Ibn Umar arpa berdi. Ibn Umar zakotul-fitrni har bir yosh va katta (kishi) uchun berar edi. U hatto mening bolalarim nomidan ham berar edi. Ibn Umar zakotul-fitrni — uni yigʻishga rasman tayinlangan (kishilar)ga berar edi. Odamlar zakotul-fitrni (hatto) iyddan bir yoki ikki kun oldin berar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ ҳар бир эркак ёки аёл, озод ёки қул (киши) учун закотул-фитр (ёки: садақаи Рамазон) сифатида бир сў хурмо ёки арпа беришни вожиб қилдилар». Сўнг одамлар унинг ўрнига ярим сў буғдой (беришни) қўйди. Ибн Умар (закотул-фитр сифатида) хурмо берар эди. Бир марта Мадинада хурмо кам бўлди ва Ибн Умар арпа берди. Ибн Умар закотул-фитрни ҳар бир ёш ва катта (киши) учун берар эди. У ҳатто менинг болаларим номидан ҳам берар эди. Ибн Умар закотул-фитрни — уни йиғишга расман тайинланган (кишилар)га берар эди. Одамлар закотул-фитрни (ҳатто) ийддан бир ёки икки кун олдин берар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ، وَأَهْلُ الشَّأْمِ مِنَ الْجُحْفَةِ، وَأَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَبَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ ‏"‏‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Rasululloh ﷺ: ‹Madina ahli Zulhulayfadan, Shom ahli Juhfadan, Najd ahli Qarndan ehrom bogʻlasin›, — dedilar». Abdulloh qoʻshdi: «Menga — Rasululloh ﷺ: ‹Yaman ahli Yalamlamdan ehrom bogʻlasin›, — deganlari (haqida) xabar berildi».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мадина аҳли Зулҳулайфадан, Шом аҳли Жуҳфадан, Нажд аҳли Қарндан эҳром боғласин›, — дедилар». Абдуллоҳ қўшди: «Менга — Расулуллоҳ ﷺ: ‹Яман аҳли Яламламдан эҳром боғласин›, — деганлари (ҳақида) хабар берилди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ بِذِي الْحُلَيْفَةِ فَصَلَّى بِهَا‏.‏ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَفْعَلُ ذَلِكَ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Rasululloh ﷺ Zulhulayfadagi Bathoʼda tuyasini choʻktirdilar (yaʼni (ulovdan) tushdilar) va namoz oʻqidilar». Abdulloh ibn Umar ham shunday qilar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ Зулҳулайфадаги Батҳўда туясини чўктирдилар (яъни (уловдан) тушдилар) ва намоз ўқидилар». Абдуллоҳ ибн Умар ҳам шундай қилар эди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا أَرَادَ الْخُرُوجَ إِلَى مَكَّةَ ادَّهَنَ بِدُهْنٍ لَيْسَ لَهُ رَائِحَةٌ طَيِّبَةٌ، ثُمَّ يَأْتِي مَسْجِدَ الْحُلَيْفَةِ فَيُصَلِّي ثُمَّ يَرْكَبُ، وَإِذَا اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ قَائِمَةً أَحْرَمَ، ثُمَّ قَالَ هَكَذَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar Makkaga bormoqchi boʻlgan har safar, oʻziga — xushboʻy hidi yoʻq bir xil moy bilan — moy surar; soʻng Hulayfa masjidiga borib, namoz oʻqir va (soʻng) minar edi. U uloviga yaxshilab minib, ulov tik turgach, ehrom bogʻlash niyatini eʼlon qilar va u — Paygʻambar ﷺ shunday qilganlarini koʻrganini — aytar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар Маккага бормоқчи бўлган ҳар сафар, ўзига — хушбўй ҳиди йўқ бир хил мой билан — мой сурар; сўнг Ҳулайфа масжидига бориб, намоз ўқир ва (сўнг) минар эди. У уловига яхшилаб миниб, улов тик тургач, эҳром боғлаш ниятини эълон қилар ва у — Пайғамбар ﷺ шундай қилганларини кўрганини — айтар эди.

حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا دَخَلَ أَدْنَى الْحَرَمِ أَمْسَكَ عَنِ التَّلْبِيَةِ، ثُمَّ يَبِيتُ بِذِي طُوًى، ثُمَّ يُصَلِّي بِهِ الصُّبْحَ وَيَغْتَسِلُ، وَيُحَدِّثُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar Makka haramiga yetib kelganda, talbiyani (toʻxtatib) turar, soʻng Ziy Tuvoda tunar, soʻng bomdod namozini oʻqir va gusl qilar edi. U — Paygʻambar ﷺ ham shunday qilganlarini — aytar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар Макка ҳарамига етиб келганда, талбияни (тўхтатиб) турар, сўнг Зий Тувода тунар, сўнг бомдод намозини ўқир ва гусл қилар эди. У — Пайғамбар ﷺ ҳам шундай қилганларини — айтар эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ بَاتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِذِي طُوًى حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ دَخَلَ مَكَّةَ‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَفْعَلُهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ Ziy Tuvoda — tong otguncha — tundilar, soʻng Makkaga kirdilar». Ibn Umar ham shunday qilar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ Зий Тувода — тонг отгунча — тундилар, сўнг Маккага кирдилар». Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ كَانَ إِذَا دَخَلَ الْكَعْبَةَ مَشَى قِبَلَ الْوَجْهِ حِينَ يَدْخُلُ، وَيَجْعَلُ الْبَابَ قِبَلَ الظَّهْرِ، يَمْشِي حَتَّى يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِدَارِ الَّذِي قِبَلَ وَجْهِهِ قَرِيبًا مِنْ ثَلاَثِ أَذْرُعٍ، فَيُصَلِّي يَتَوَخَّى الْمَكَانَ الَّذِي أَخْبَرَهُ بِلاَلٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِيهِ، وَلَيْسَ عَلَى أَحَدٍ بَأْسٌ أَنْ يُصَلِّيَ فِي أَىِّ نَوَاحِي الْبَيْتِ شَاءَ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar Kaʼbaga kirgan har safar, kirganda eshikni orqasiga olib, toʻgʻri yurar va — oldidagi devordan uch gaz (zira) chamasi qolguncha — oldinga borar, soʻng — Bilol unga aytganidek — Rasululloh ﷺ namoz oʻqigan joyni moʻljallab, oʻsha yerda namoz oʻqir edi. Kaʼba ichida istagan joyda namoz oʻqishning hech zarari yoʻq.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар Каъбага кирган ҳар сафар, кирганда эшикни орқасига олиб, тўғри юрар ва — олдидаги девордан уч газ (зира) чамаси қолгунча — олдинга борар, сўнг — Билол унга айтганидек — Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиган жойни мўлжаллаб, ўша ерда намоз ўқир эди. Каъба ичида истаган жойда намоз ўқишнинг ҳеч зарари йўқ.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ مَا تَرَكْتُ اسْتِلاَمَ هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ فِي شِدَّةٍ وَلاَ رَخَاءٍ، مُنْذُ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتَلِمُهُمَا‏.‏ قُلْتُ لِنَافِعٍ أَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَمْشِي بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ قَالَ إِنَّمَا كَانَ يَمْشِي لِيَكُونَ أَيْسَرَ لاِسْتِلاَمِهِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Men Paygʻambar ﷺ ning Kaʼbaning bu ikki toshini (Hajarul-Asvad va Yamoniy rukn) istilom qilganlarini koʻrganimdan beri — odam koʻp boʻlganda ham, kam boʻlganda ham — ularni istilom qilishni hech qoldirmadim». Men Nofiʼdan: «Ibn Umar ikki burchak orasida (oddiy) yurarmidi?» — deb soʻradim. Nofiʼ: «U — uni (burchak toshini) istilom qilish oson boʻlishi uchun — (oddiy) yurar edi», — deb javob berdi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг Каъбанинг бу икки тошини (Ҳажарул-Асвад ва Ямоний рукн) истилом қилганларини кўрганимдан бери — одам кўп бўлганда ҳам, кам бўлганда ҳам — уларни истилом қилишни ҳеч қолдирмадим». Мен Нофиъдан: «Ибн Умар икки бурчак орасида (оддий) юрармиди?» — деб сўрадим. Нофиъ: «У — уни (бурчак тошини) истилом қилиш осон бўлиши учун — (оддий) юрар эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ دَخَلَ ابْنُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَظَهْرُهُ فِي الدَّارِ، فَقَالَ إِنِّي لاَ آمَنُ أَنْ يَكُونَ الْعَامَ بَيْنَ النَّاسِ قِتَالٌ، فَيَصُدُّوكَ عَنِ الْبَيْتِ، فَلَوْ أَقَمْتَ‏.‏ فَقَالَ قَدْ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ، فَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ أَفْعَلُ كَمَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{‏لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏}‏ ثُمَّ قَالَ أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ مَعَ عُمْرَتِي حَجًّا‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَدِمَ فَطَافَ لَهُمَا طَوَافًا وَاحِدًا‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar va uning ulovi Ibn Umarning uyiga kirdi. U (Ibn Umarning oʻgʻli): «Men shu yili odamlar orasida jang boʻlib, sizni Kaʼbaga borishdan toʻsib qoʻyishlaridan qoʻrqaman. Menimcha, siz shu yerda qolishingiz (maʼqul)», — dedi. Ibn Umar: «Bir marta Rasululloh ﷺ haj uchun yoʻlga chiqdi va Quraysh mushriklari u zot bilan Kaʼba orasiga toʻsiq boʻldi. Bas, agar odamlar men bilan Kaʼba orasiga toʻsiq boʻlsa, men ham Rasululloh ﷺ qilganlaridek qilar edim... ‹Albatta, Allohning Rasuli ﷺ da siz uchun goʻzal namuna bor›», — dedi. Soʻng u qoʻshdi: «Men sizni guvoh qilamanki, men haj bilan birga umrani ham qilishni niyat qildim». Makkaga yetib kelgach, Ibn Umar faqat bir tavof (Safo bilan Marva orasida) qildi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар ва унинг улови Ибн Умарнинг уйига кирди. У (Ибн Умарнинг ўғли): «Мен шу йили одамлар орасида жанг бўлиб, сизни Каъбага боришдан тўсиб қўйишларидан қўрқаман. Менимча, сиз шу ерда қолишингиз (маъқул)», — деди. Ибн Умар: «Бир марта Расулуллоҳ ﷺ ҳаж учун йўлга чиқди ва Қурайш мушриклари у зот билан Каъба орасига тўсиқ бўлди. Бас, агар одамлар мен билан Каъба орасига тўсиқ бўлса, мен ҳам Расулуллоҳ ﷺ қилганларидек қилар эдим... ‹Албатта, Аллоҳнинг Расули ﷺ да сиз учун гўзал намуна бор›», — деди. Сўнг у қўшди: «Мен сизни гувоҳ қиламанки, мен ҳаж билан бирга умрани ҳам қилишни ният қилдим». Маккага етиб келгач, Ибн Умар фақат бир тавоф (Сафо билан Марва орасида) қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَرَادَ الْحَجَّ عَامَ نَزَلَ الْحَجَّاجُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ النَّاسَ كَائِنٌ بَيْنَهُمْ قِتَالٌ، وَإِنَّا نَخَافُ أَنْ يَصُدُّوكَ‏.‏ فَقَالَ ‏[quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{‏لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏}‏ إِذًا أَصْنَعَ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، إِنِّي أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عُمْرَةً‏.‏ ثُمَّ خَرَجَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِظَاهِرِ الْبَيْدَاءِ قَالَ مَا شَأْنُ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلاَّ وَاحِدٌ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجًّا مَعَ عُمْرَتِي‏.‏ وَأَهْدَى هَدْيًا اشْتَرَاهُ بِقُدَيْدٍ وَلَمْ يَزِدْ عَلَى ذَلِكَ، فَلَمْ يَنْحَرْ، وَلَمْ يَحِلَّ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ، وَلَمْ يَحْلِقْ وَلَمْ يُقَصِّرْ حَتَّى كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ، فَنَحَرَ وَحَلَقَ، وَرَأَى أَنْ قَدْ قَضَى طَوَافَ الْحَجِّ، وَالْعُمْرَةِ بِطَوَافِهِ الأَوَّلِ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَذَلِكَ فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Hajjoj Ibn Zubayrga hujum qilgan yili Ibn Umar haj qilishni niyat qildi. Kimdir Ibn Umarga: «Ular orasida jang chiqish xavfi bor», — dedi. Ibn Umar: «Albatta, Allohning Rasuli ﷺ da siz uchun goʻzal namuna bor. (Agar sen aytgandek boʻlsa,) men Rasululloh ﷺ qilganlaridek qilar edim. Men sizni guvoh qilamanki, men umra qilishni qaror qildim», — dedi. Soʻng u yoʻlga chiqdi va Baydoʼga yetganda: «Haj va umraning marosimlari bir xil. Men sizni guvoh qilamanki, men haj bilan birga umrani ham oʻzimga vojib qildim», — dedi. U Qudayddan sotib olgan Hadiyini (Makkaga) haydab bordi va bundan ortiq (boshqa narsa) qilmadi. U — qurbonlik kuni (Zulhijjaning oʻninchisi)gacha — na Hadiyini soʻydi, na ehromdan chiqdi, na sochini oldirdi yoki qisqartirdi. Soʻng u Hadiyini soʻydi, boshini oldirdi va birinchi tavofni (Safo bilan Marva orasidagini) — haj va umra uchun yetarli deb — hisobladi. Ibn Umar: «Rasululloh ﷺ ham shunday qildi», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ҳажжож Ибн Зубайрга ҳужум қилган йили Ибн Умар ҳаж қилишни ният қилди. Кимдир Ибн Умарга: «Улар орасида жанг чиқиш хавфи бор», — деди. Ибн Умар: «Албатта, Аллоҳнинг Расули ﷺ да сиз учун гўзал намуна бор. (Агар сен айтгандек бўлса,) мен Расулуллоҳ ﷺ қилганларидек қилар эдим. Мен сизни гувоҳ қиламанки, мен умра қилишни қарор қилдим», — деди. Сўнг у йўлга чиқди ва Байдўга етганда: «Ҳаж ва умранинг маросимлари бир хил. Мен сизни гувоҳ қиламанки, мен ҳаж билан бирга умрани ҳам ўзимга вожиб қилдим», — деди. У Қудайддан сотиб олган Ҳадийини (Маккага) ҳайдаб борди ва бундан ортиқ (бошқа нарса) қилмади. У — қурбонлик куни (Зулҳижжанинг ўнинчиси)гача — на Ҳадийини сўйди, на эҳромдан чиқди, на сочини олдирди ёки қисқартирди. Сўнг у Ҳадийини сўйди, бошини олдирди ва биринчи тавофни (Сафо билан Марва орасидагини) — ҳаж ва умра учун етарли деб — ҳисоблади. Ибн Умар: «Расулуллоҳ ﷺ ҳам шундай қилди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا طَافَ الطَّوَافَ الأَوَّلَ خَبَّ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا، وَكَانَ يَسْعَى بَطْنَ الْمَسِيلِ إِذَا طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ‏.‏ فَقُلْتُ لِنَافِعٍ أَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَمْشِي إِذَا بَلَغَ الرُّكْنَ الْيَمَانِيَ قَالَ لاَ‏.‏ إِلاَّ أَنْ يُزَاحَمَ عَلَى الرُّكْنِ فَإِنَّهُ كَانَ لاَ يَدَعُهُ حَتَّى يَسْتَلِمَهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Rasululloh ﷺ birinchi tavofni qilganda, (birinchi) uch aylanishda raml qildi, soʻng qolgan toʻrt aylanishda (Kaʼba tavofida) (oddiy) yurdi; Safo bilan Marva orasida tavof qilganda esa, suv oqar joy (sel ariki)ning oʻrtasida yugurdi». Men Nofiʼdan: «Abdulloh (ibn Umar) Yamoniy rukniga yetganda (oddiy) yurarmidi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq — magar burchak (rukn) yonida odamlar tiqilinch boʻlsa (yurar edi); aks holda u uni istilom qilmay (silamay) qoldirmas edi», — deb javob berdi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ биринчи тавофни қилганда, (биринчи) уч айланишда рамл қилди, сўнг қолган тўрт айланишда (Каъба тавофида) (оддий) юрди; Сафо билан Марва орасида тавоф қилганда эса, сув оқар жой (сел арики)нинг ўртасида югурди». Мен Нофиъдан: «Абдуллоҳ (ибн Умар) Ямоний рукнига етганда (оддий) юрармиди?» — деб сўрадим. У: «Йўқ — магар бурчак (рукн) ёнида одамлар тиқилинч бўлса (юрар эди); акс ҳолда у уни истилом қилмай (силамай) қолдирмас эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَجْمَعُ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِجَمْعٍ، غَيْرَ أَنَّهُ يَمُرُّ بِالشِّعْبِ الَّذِي أَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَدْخُلُ فَيَنْتَفِضُ وَيَتَوَضَّأُ، وَلاَ يُصَلِّي حَتَّى يُصَلِّيَ بِجَمْعٍ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar Jamʼda (Muzdalifada) shom va xufton namozini birga (jam qilib) oʻqir edi. Lekin u — Rasululloh ﷺ borgan oʻsha togʻ dovonidan oʻtar, unga kirib, (bevosita) ehtiyojini qondirar va tahorat qilar edi; soʻng u — Jamʼda namoz oʻqiguncha — hech qanday namoz oʻqimas edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар Жамъда (Муздалифада) шом ва хуфтон намозини бирга (жам қилиб) ўқир эди. Лекин у — Расулуллоҳ ﷺ борган ўша тоғ довонидан ўтар, унга кириб, (бевосита) эҳтиёжини қондирар ва таҳорат қилар эди; сўнг у — Жамъда намоз ўқигунча — ҳеч қандай намоз ўқимас эди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهم ـ لأَبِيهِ أَقِمْ، فَإِنِّي لاَ آمَنُهَا أَنْ سَتُصَدُّ عَنِ الْبَيْتِ‏.‏ قَالَ إِذًا أَفْعَلَ كَمَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ قَالَ اللَّهُ ‏[quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{‏لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏}‏ فَأَنَا أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ عَلَى نَفْسِي الْعُمْرَةَ‏.‏ فَأَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ، قَالَ ثُمَّ خَرَجَ حَتَّى إِذَا كَانَ بِالْبَيْدَاءِ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ، وَقَالَ مَا شَأْنُ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلاَّ وَاحِدٌ‏.‏ ثُمَّ اشْتَرَى الْهَدْىَ مِنْ قُدَيْدٍ، ثُمَّ قَدِمَ فَطَافَ لَهُمَا طَوَافًا وَاحِدًا، فَلَمْ يَحِلَّ حَتَّى حَلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh (ibn Abdulloh) ibn Umar otasiga: «Shu yerda qol — chunki men (Ibn Zubayr va Hajjoj orasidagi) fitna seni Kaʼbaga yetishdan toʻsib qoʻyishidan qoʻrqaman», — dedi. Ibn Umar: «(Unday boʻlsa,) men Rasululloh ﷺ qilganidek qilar edim — Alloh: ‹Albatta, Allohning Rasulida siz uchun goʻzal namuna bor›, — degan. Bas, men sizlarni guvoh qilamanki, men umrani oʻzimga vojib qildim», — dedi. Soʻng u umra uchun ehrom bogʻladi. Soʻng u (yoʻlga) chiqdi va Baydoʼga yetganda, haj va umra (ikkalasi) uchun ehrom bogʻlab: «Haj va umraning shartlari bir xil», — dedi. Soʻng u Qudayddan bir Hadiy keltirdi. Soʻng u (Makkaga) yetib keldi va haj hamda umra (ikkalasi) uchun bir marta tavof (Safo bilan Marva orasida saʼy) qildi va — haj hamda umrani tugatguncha — ehromdan chiqmadi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ (ибн Абдуллоҳ) ибн Умар отасига: «Шу ерда қол — чунки мен (Ибн Зубайр ва Ҳажжож орасидаги) фитна сени Каъбага етишдан тўсиб қўйишидан қўрқаман», — деди. Ибн Умар: «(Ундай бўлса,) мен Расулуллоҳ ﷺ қилганидек қилар эдим — Аллоҳ: ‹Албатта, Аллоҳнинг Расулида сиз учун гўзал намуна бор›, — деган. Бас, мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрани ўзимга вожиб қилдим», — деди. Сўнг у умра учун эҳром боғлади. Сўнг у (йўлга) чиқди ва Байдўга етганда, ҳаж ва умра (иккаласи) учун эҳром боғлаб: «Ҳаж ва умранинг шартлари бир хил», — деди. Сўнг у Қудайддан бир Ҳадий келтирди. Сўнг у (Маккага) етиб келди ва ҳаж ҳамда умра (иккаласи) учун бир марта тавоф (Сафо билан Марва орасида саъй) қилди ва — ҳаж ҳамда умрани тугатгунча — эҳромдан чиқмади.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ أَرَادَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ الْحَجَّ عَامَ حَجَّةِ الْحَرُورِيَّةِ فِي عَهْدِ ابْنِ الزُّبَيْرِ ـ رضى الله عنهما ـ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ النَّاسَ كَائِنٌ بَيْنَهُمْ قِتَالٌ، وَنَخَافُ أَنْ يَصُدُّوكَ‏.‏ فَقَالَ ‏[quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{‏لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ‏}‏ إِذًا أَصْنَعَ كَمَا صَنَعَ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي أَوْجَبْتُ عُمْرَةً‏.‏ حَتَّى كَانَ بِظَاهِرِ الْبَيْدَاءِ قَالَ مَا شَأْنُ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ إِلاَّ وَاحِدٌ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي جَمَعْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَةٍ‏.‏ وَأَهْدَى هَدْيًا مُقَلَّدًا اشْتَرَاهُ حَتَّى قَدِمَ، فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا، وَلَمْ يَزِدْ عَلَى ذَلِكَ، وَلَمْ يَحْلِلْ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى يَوْمِ النَّحْرِ، فَحَلَقَ وَنَحَرَ وَرَأَى أَنْ قَدْ قَضَى طَوَافَهُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ بِطَوَافِهِ الأَوَّلِ، ثُمَّ قَالَ كَذَلِكَ صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar — Ibn Zubayr (hukmronligi) davrida, Haruriya haji yilida — haj qilishni niyat qildi. Baʼzi odamlar unga: «Odamlar orasida jang chiqishi ehtimoli katta va biz ularning seni (hajdan) toʻsib qoʻyishidan qoʻrqamiz», — dedi. U: «Albatta, Allohning Rasuli ﷺ da siz uchun goʻzal namuna bor. (Unday boʻlsa,) men ham u zot qilganidek qilar edim. Men sizlarni guvoh qilamanki, men umrani qilishni niyat qildim», — deb javob berdi. U Baydoʼga yetganda: «Haj va umraning shartlari bir xil. Men sizlarni guvoh qilamanki, men haj bilan birga umrani ham qilishni niyat qildim», — dedi. Shundan keyin u — (yoʻlda) sotib olgan — garlandlangan Hadiyini (Makkaga) olib bordi. U (Makkaga) yetib kelganda, Kaʼba va Safo (hamda Marva) tavofini qildi va bundan ortiq (boshqa narsa) qilmadi. U — Nahr kuni (qurbonlik)gacha — muhrimga taqiqlangan narsalarni oʻziga halol qilmadi; oʻshanda u boshini oldirdi, (Hadiyini) soʻydi va birinchi tavofini (Safo bilan Marva orasidagini) — haj hamda umra (ikkalasi) uchun (saʼy sifatida) yetarli deb — hisobladi. Soʻng u: «Paygʻambar ﷺ shunday qilar edilar», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар — Ибн Зубайр (ҳукмронлиги) даврида, Ҳарурия ҳажи йилида — ҳаж қилишни ният қилди. Баъзи одамлар унга: «Одамлар орасида жанг чиқиши эҳтимоли катта ва биз уларнинг сени (ҳаждан) тўсиб қўйишидан қўрқамиз», — деди. У: «Албатта, Аллоҳнинг Расули ﷺ да сиз учун гўзал намуна бор. (Ундай бўлса,) мен ҳам у зот қилганидек қилар эдим. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрани қилишни ният қилдим», — деб жавоб берди. У Байдўга етганда: «Ҳаж ва умранинг шартлари бир хил. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен ҳаж билан бирга умрани ҳам қилишни ният қилдим», — деди. Шундан кейин у — (йўлда) сотиб олган — гарландланган Ҳадийини (Маккага) олиб борди. У (Маккага) етиб келганда, Каъба ва Сафо (ҳамда Марва) тавофини қилди ва бундан ортиқ (бошқа нарса) қилмади. У — Наҳр куни (қурбонлик)гача — муҳримга тақиқланган нарсаларни ўзига ҳалол қилмади; ўшанда у бошини олдирди, (Ҳадийини) сўйди ва биринчи тавофини (Сафо билан Марва орасидагини) — ҳаж ҳамда умра (иккаласи) учун (саъй сифатида) етарли деб — ҳисоблади. Сўнг у: «Пайғамбар ﷺ шундай қилар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ خَالِدَ بْنَ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ كَانَ يَنْحَرُ فِي الْمَنْحَرِ‏.‏ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ مَنْحَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh (ibn Umar) (qurbonligini) manharda soʻyar edi. (Ubaydulloh (rivoyatchi): «Rasululloh ﷺ ning manharida», — dedi.)Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ (ибн Умар) (қурбонлигини) манҳарда сўяр эди. (Убайдуллоҳ (ривоятчи): «Расулуллоҳ ﷺ нинг манҳарида», — деди.)

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَبْعَثُ بِهَدْيِهِ مِنْ جَمْعٍ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ، حَتَّى يُدْخَلَ بِهِ مَنْحَرُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَعَ حُجَّاجٍ فِيهِمُ الْحُرُّ وَالْمَمْلُوكُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar oʻz Hadiyini Jamʼdan (Minoga) — kechaning soʻnggi uchdan birida, ozod kishilar va qullar boʻlgan hojilar bilan birga — joʻnatar edi — to u (Hadiy) Paygʻambar ﷺ ning manhariga (soʻyish joyiga) olib borilguncha.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар ўз Ҳадийини Жамъдан (Минога) — кечанинг сўнгги учдан бирида, озод кишилар ва қуллар бўлган ҳожилар билан бирга — жўнатар эди — то у (Ҳадий) Пайғамбар ﷺ нинг манҳарига (сўйиш жойига) олиб борилгунча.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَبِيتُ بِذِي طُوًى بَيْنَ الثَّنِيَّتَيْنِ، ثُمَّ يَدْخُلُ مِنَ الثَّنِيَّةِ الَّتِي بِأَعْلَى مَكَّةَ، وَكَانَ إِذَا قَدِمَ مَكَّةَ حَاجًّا أَوْ مُعْتَمِرًا لَمْ يُنِخْ نَاقَتَهُ إِلاَّ عِنْدَ باب الْمَسْجِدِ، ثُمَّ يَدْخُلُ فَيَأْتِي الرُّكْنَ الأَسْوَدَ فَيَبْدَأُ بِهِ، ثُمَّ يَطُوفُ سَبْعًا ثَلاَثًا سَعْيًا، وَأَرْبَعًا مَشْيًا، ثُمَّ يَنْصَرِفُ فَيُصَلِّي سَجْدَتَيْنِ، ثُمَّ يَنْطَلِقُ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى مَنْزِلِهِ، فَيَطُوفُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَكَانَ إِذَا صَدَرَ عَنِ الْحَجِّ أَوِ الْعُمْرَةِ أَنَاخَ بِالْبَطْحَاءِ الَّتِي بِذِي الْحُلَيْفَةِ الَّتِي كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُنِيخُ بِهَا‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar Ziy Tuvoda — ikki Saniya (dovon) orasida — tunar, soʻng Makkaning baland tomonidagi Saniya orqali Makkaga kirar edi. U haj yoki umra uchun Makkaga kelgan har safar, oʻz urgʻochi tuyasini faqat masjid (Masjidul-Harom) darvozasi yaqinida choʻktirar, soʻng (masjidga) kirar va Hajarul-Asvad burchagiga borib, oʻsha yerdan Kaʼbani yetti marta aylanishni (tavofni) boshlar edi: (birinchi) uch aylanishda tez (ramy bilan) yurar, soʻnggi toʻrt aylanishda (oddiy) yurar edi. (Tavofni) tugatgach, u ikki rakat namoz oʻqir, soʻng — oʻz manziliga qaytishdan oldin — Safo bilan Marva orasida tavof (saʼy) qilishga borar edi. U haj yoki umradan (Madinaga) qaytishda, oʻz tuyasini Zulhulayfadagi Bathoʼda — Paygʻambar ﷺ oʻz tuyasini choʻktiradigan joyda — choʻktirar edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар Зий Тувода — икки Сания (довон) орасида — тунар, сўнг Макканинг баланд томонидаги Сания орқали Маккага кирар эди. У ҳаж ёки умра учун Маккага келган ҳар сафар, ўз урғочи туясини фақат масжид (Масжидул-Ҳаром) дарвозаси яқинида чўктирар, сўнг (масжидга) кирар ва Ҳажарул-Асвад бурчагига бориб, ўша ердан Каъбани етти марта айланишни (тавофни) бошлар эди: (биринчи) уч айланишда тез (рамй билан) юрар, сўнгги тўрт айланишда (оддий) юрар эди. (Тавофни) тугатгач, у икки ракат намоз ўқир, сўнг — ўз манзилига қайтишдан олдин — Сафо билан Марва орасида тавоф (саъй) қилишга борар эди. У ҳаж ёки умрадан (Мадинага) қайтишда, ўз туясини Зулҳулайфадаги Батҳўда — Пайғамбар ﷺ ўз туясини чўктирадиган жойда — чўктирар эди.

وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَقْبَلَ بَاتَ بِذِي طُوًى، حَتَّى إِذَا أَصْبَحَ دَخَلَ، وَإِذَا نَفَرَ مَرَّ بِذِي طُوًى وَبَاتَ بِهَا حَتَّى يُصْبِحَ، وَكَانَ يَذْكُرُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar (Makkaga) yaqinlashgan har safar, Ziy Tuvoda — tong otguncha — tunar, soʻng Makkaga kirar edi. Qaytishda esa, u Ziy Tuvodan oʻtar va u yerda — tong otguncha — tunar edi; u — Paygʻambar ﷺ ham shunday qilar edilar, — der edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар (Маккага) яқинлашган ҳар сафар, Зий Тувода — тонг отгунча — тунар, сўнг Маккага кирар эди. Қайтишда эса, у Зий Туводан ўтар ва у ерда — тонг отгунча — тунар эди; у — Пайғамбар ﷺ ҳам шундай қилар эдилар, — дер эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ حِينَ خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ مُعْتَمِرًا فِي الْفِتْنَةِ قَالَ إِنْ صُدِدْتُ عَنِ الْبَيْتِ صَنَعْتُ كَمَا صَنَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَأَهَلَّ بِعُمْرَةٍ، مِنْ أَجْلِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar fitna(lar) davrida umra qilish niyatida Makkaga yoʻlga chiqqanda: «Agar men Kaʼbaga yetishdan toʻsilsam, Allohning Rasuli ﷺ qilganidek qilar edim; bas, men umra uchun ehrom bogʻladim — chunki Allohning Rasuli ﷺ Hudaybiya yilida umra uchun ehrom bogʻlagan edilar», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар фитна(лар) даврида умра қилиш ниятида Маккага йўлга чиққанда: «Агар мен Каъбага етишдан тўсилсам, Аллоҳнинг Расули ﷺ қилганидек қилар эдим; бас, мен умра учун эҳром боғладим — чунки Аллоҳнинг Расули ﷺ Ҳудайбия йилида умра учун эҳром боғлаган эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ لَيَالِيَ نَزَلَ الْجَيْشُ بِابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ لاَ يَضُرُّكَ أَنْ لاَ تَحُجَّ الْعَامَ، وَإِنَّا نَخَافُ أَنْ يُحَالَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْبَيْتِ‏.‏ فَقَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ، فَنَحَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم هَدْيَهُ، وَحَلَقَ رَأْسَهُ، وَأُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ الْعُمْرَةَ، إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْطَلِقُ، فَإِنْ خُلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ طُفْتُ، وَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَعَلْتُ كَمَا فَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ‏.‏ فَأَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ، ثُمَّ سَارَ سَاعَةً، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا شَأْنُهُمَا وَاحِدٌ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي ‏"‏‏.‏ فَلَمْ يَحِلَّ مِنْهُمَا حَتَّى حَلَّ يَوْمَ النَّحْرِ، وَأَهْدَى، وَكَانَ يَقُولُ لاَ يَحِلُّ حَتَّى يَطُوفَ طَوَافًا وَاحِدًا يَوْمَ يَدْخُلُ مَكَّةَ‏.‏

Nofiʼ (Ubaydulloh ibn Abdulloh va Solim ibn Abdullohdan) rivoyat qiladi: Ular ikkovi unga xabar berdiki, Ibn Zubayrga qoʻshin hujum qilgan paytda, ular Ibn Umarga: «Sen shu yili haj qilmasang ham, senga hech zarar yoʻq. Biz seni Kaʼbaga yetishdan toʻsib qoʻyishidan qoʻrqamiz», — dedi. Ibn Umar: «Biz Allohning Rasuli ﷺ bilan yoʻlga chiqdik va Quraysh kofirlari bizni Kaʼbaga yetishdan toʻsdi; bas, Paygʻambar ﷺ Hadiyini soʻydi va boshini oldirdi», — dedi. Ibn Umar qoʻshdi: «Men sizlarni guvoh qilamanki, men umrani oʻzimga vojib qildim. Inshoolloh, men boraman va agar Kaʼba yoʻli ochiq boʻlsa, tavof qilaman; agar Kaʼbaga borishdan toʻsilsam, men — u zot bilan birga boʻlganimda Paygʻambar ﷺ qilganidek — qilar edim», — dedi. Soʻng Ibn Umar Zulhulayfadan umra uchun ehrom bogʻladi va bir oz yurib: «Umra va hajning shartlari bir xil. Men sizlarni guvoh qilamanki, men umra bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», — dedi. Bas, u — to Nahr (qurbonlik) kuni kelguncha — ehromdan chiqmadi va Hadiyini soʻydi. U: «Men — to (bir) tavof, yaʼni Makkaga kirgan kuni (Safo bilan Marva orasidagi) bir tavof qilgunimcha — ehromdan chiqmayman (bu bir tavof haj va umra ikkalasi uchun (kifoya qiladi))», — der edi.Нофиъ (Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ва Солим ибн Абдуллоҳдан) ривоят қилади: Улар иккови унга хабар бердики, Ибн Зубайрга қўшин ҳужум қилган пайтда, улар Ибн Умарга: «Сен шу йили ҳаж қилмасанг ҳам, сенга ҳеч зарар йўқ. Биз сени Каъбага етишдан тўсиб қўйишидан қўрқамиз», — деди. Ибн Умар: «Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан йўлга чиқдик ва Қурайш кофирлари бизни Каъбага етишдан тўсди; бас, Пайғамбар ﷺ Ҳадийини сўйди ва бошини олдирди», — деди. Ибн Умар қўшди: «Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрани ўзимга вожиб қилдим. Иншооллоҳ, мен бораман ва агар Каъба йўли очиқ бўлса, тавоф қиламан; агар Каъбага боришдан тўсилсам, мен — у зот билан бирга бўлганимда Пайғамбар ﷺ қилганидек — қилар эдим», — деди. Сўнг Ибн Умар Зулҳулайфадан умра учун эҳром боғлади ва бир оз юриб: «Умра ва ҳажнинг шартлари бир хил. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен умра билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», — деди. Бас, у — то Наҳр (қурбонлик) куни келгунча — эҳромдан чиқмади ва Ҳадийини сўйди. У: «Мен — то (бир) тавоф, яъни Маккага кирган куни (Сафо билан Марва орасидаги) бир тавоф қилгунимча — эҳромдан чиқмайман (бу бир тавоф ҳаж ва умра иккаласи учун (кифоя қилади))», — дер эди.

حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ بَعْضَ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَهُ لَوْ أَقَمْتَ‏.‏ بِهَذَا‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdullohning oʻgʻillaridan baʼzilari unga (Abdullohga) — agar u (shu yili) (haj qilmay) qolganda (yaxshi boʻlar edi, deb) aytdi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳнинг ўғилларидан баъзилари унга (Абдуллоҳга) — агар у (шу йили) (ҳаж қилмай) қолганда (яхши бўлар эди, деб) айтди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، أَخْبَرَنَا أَبُو بَدْرٍ، شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعُمَرِيِّ، قَالَ وَحَدَّثَ نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، وَسَالِمًا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُعْتَمِرِينَ، فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ، فَنَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُدْنَهُ، وَحَلَقَ رَأْسَهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh (ibn Abdulloh) va Solim Abdulloh ibn Umarga: «(Sen shu yili haj qilma)», — dedi. Abdulloh ibn Umar: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan (umra qilish uchun Makkaga) yoʻlga chiqdik va Quraysh kofirlari bizni Kaʼbaga yetishdan toʻsdi. Allohning Rasuli ﷺ oʻz Budnini (qurbonlik tuyalarini) soʻydi va boshini oldirdi», — deb javob berdi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ (ибн Абдуллоҳ) ва Солим Абдуллоҳ ибн Умарга: «(Сен шу йили ҳаж қилма)», — деди. Абдуллоҳ ибн Умар: «Биз Пайғамбар ﷺ билан (умра қилиш учун Маккага) йўлга чиқдик ва Қурайш кофирлари бизни Каъбага етишдан тўсди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз Буднини (қурбонлик туяларини) сўйди ва бошини олдирди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ حِينَ خَرَجَ إِلَى مَكَّةَ مُعْتَمِرًا فِي الْفِتْنَةِ إِنْ صُدِدْتُ عَنِ الْبَيْتِ صَنَعْنَا كَمَا صَنَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَهَلَّ بِعُمْرَةٍ، مِنْ أَجْلِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ، ثُمَّ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ نَظَرَ فِي أَمْرِهِ فَقَالَ مَا أَمْرُهُمَا إِلاَّ وَاحِدٌ‏.‏ فَالْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ مَا أَمْرُهُمَا إِلاَّ وَاحِدٌ، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ الْحَجَّ مَعَ الْعُمْرَةِ، ثُمَّ طَافَ لَهُمَا طَوَافًا وَاحِدًا، وَرَأَى أَنَّ ذَلِكَ مُجْزِيًا عَنْهُ، وَأَهْدَى‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar fitna(lar) davrida umra qilish niyatida Makkaga yoʻlga chiqqanda: «Agar men Kaʼbaga yetishdan toʻsilsam, biz Allohning Rasuli ﷺ bilan birga boʻlganimizda qilganidek qilar edim», — dedi. Bas, u umra uchun ehrom bogʻladi — chunki Paygʻambar ﷺ Hudaybiya yilida umra uchun ehrom bogʻlagan edilar. Soʻng Abdulloh ibn Umar bu haqda oʻylab: «Haj va umraning shartlari bir xil», — dedi. Soʻng u sahobalari (hamrohlari) tomonga burilib: «Haj va umraning shartlari bir xil. Men sizlarni guvoh qilamanki, men umra bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», — dedi. Soʻng u ikkovi (haj va umra) uchun bir tavof (Safo bilan Marva orasida) qildi va uni oʻziga kifoya deb hisobladi hamda Hadiy soʻydi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар фитна(лар) даврида умра қилиш ниятида Маккага йўлга чиққанда: «Агар мен Каъбага етишдан тўсилсам, биз Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга бўлганимизда қилганидек қилар эдим», — деди. Бас, у умра учун эҳром боғлади — чунки Пайғамбар ﷺ Ҳудайбия йилида умра учун эҳром боғлаган эдилар. Сўнг Абдуллоҳ ибн Умар бу ҳақда ўйлаб: «Ҳаж ва умранинг шартлари бир хил», — деди. Сўнг у саҳобалари (ҳамроҳлари) томонга бурилиб: «Ҳаж ва умранинг шартлари бир хил. Мен сизларни гувоҳ қиламанки, мен умра билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», — деди. Сўнг у иккови (ҳаж ва умра) учун бир тавоф (Сафо билан Марва орасида) қилди ва уни ўзига кифоя деб ҳисоблади ҳамда Ҳадий сўйди.

حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ،‏.‏ أَنَّ رَجُلاً، قَامَ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مِنْ أَيْنَ تَأْمُرُنَا أَنْ نُهِلَّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ، وَيُهِلُّ أَهْلُ الشَّأْمِ مِنَ الْجُحْفَةِ، وَيُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ وَيَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيُهِلُّ أَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ لَمْ أَفْقَهْ هَذِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Nofiʼ rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Bir kishi masjidda turib: ‹Yo Rasululloh, bizni qayerdan ihromga kirishga buyurasiz?› — dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Madina ahli Zul-Hulayfadan, Shom ahli Juhfadan, Najd ahli Qarndan (ihromga kirsin)›, — dedilar». Ibn Umar: «Odamlar: ‹Rasululloh ﷺ: Yaman ahli Yalamlamdan (ihromga kirsin), ham dedilar›, — deydilar; men esa Rasululloh ﷺ buni aytganmi-yoʻqmi, eslay olmayman», — der edi.Нофиъ ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Бир киши масжидда туриб: ‹Ё Расулуллоҳ, бизни қаердан иҳромга киришга буюрасиз?› — деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳли Жуҳфадан, Нажд аҳли Қарндан (иҳромга кирсин)›, — дедилар». Ибн Умар: «Одамлар: ‹Расулуллоҳ ﷺ: Яман аҳли Яламламдан (иҳромга кирсин), ҳам дедилар›, — дейдилар; мен эса Расулуллоҳ ﷺ буни айтганми-йўқми, эслай олмайман», — дер эди.

حَدَّثَنَا عَيَّاشٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَرَأَ فِدْيَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ‏.‏ قَالَ هِيَ مَنْسُوخَةٌ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar: ‹...Ular (roʻzaga qiynalib toqat qiladiganlar) — yo roʻza tutishi, yo har kun uchun bir kambagʻalni taomlantirishi mumkin edi› — degan oyatni oʻqir va: «Bu oyatning hukmi bekor qilingan», — der edi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар: ‹...Улар (рўзага қийналиб тоқат қиладиганлар) — ё рўза тутиши, ё ҳар кун учун бир камбағални таомлантириши мумкин эди› — деган оятни ўқир ва: «Бу оятнинг ҳукми бекор қилинган», — дер эди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُمَرَ، أَنَّهُمْ كَانُوا يَشْتَرُونَ الطَّعَامَ مِنَ الرُّكْبَانِ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَبْعَثُ عَلَيْهِمْ مَنْ يَمْنَعُهُمْ أَنْ يَبِيعُوهُ حَيْثُ اشْتَرَوْهُ، حَتَّى يَنْقُلُوهُ حَيْثُ يُبَاعُ الطَّعَامُ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُبَاعَ الطَّعَامُ إِذَا اشْتَرَاهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar bizga aytdiki, Paygʻambar ﷺ davrida odamlar karvonlardan taom (oziq-ovqat) sotib olar edi. Paygʻambar ﷺ ularni — oʻsha taomni sotib olgan joyining oʻzida sotishdan — qaytarar edilar (balki ular uni taom sotiladigan bozorga keltirguncha kutishi kerak edi). Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ yana — biror kishining oʻzi sotib olgan taomni — to uni toʻliq (toʻgʻri) oʻlchab olmaguncha — qayta sotishini (ham) qaytardi (taqiqladi)».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар бизга айтдики, Пайғамбар ﷺ даврида одамлар карвонлардан таом (озиқ-овқат) сотиб олар эди. Пайғамбар ﷺ уларни — ўша таомни сотиб олган жойининг ўзида сотишдан — қайтарар эдилар (балки улар уни таом сотиладиган бозорга келтиргунча кутиши керак эди). Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ яна — бирор кишининг ўзи сотиб олган таомни — то уни тўлиқ (тўғри) ўлчаб олмагунча — қайта сотишини (ҳам) қайтарди (тақиқлади)».

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يُكْرِي مَزَارِعَهُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَصَدْرًا مِنْ إِمَارَةِ مُعَاوِيَةَ‏.‏ ثُمَّ حُدِّثَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ، فَذَهَبَ ابْنُ عُمَرَ إِلَى رَافِعٍ فَذَهَبْتُ مَعَهُ، فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ قَدْ عَلِمْتَ أَنَّا كُنَّا نُكْرِي مَزَارِعَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَا عَلَى الأَرْبِعَاءِ وَبِشَىْءٍ مِنَ التِّبْنِ‏.‏

Nofiʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar Abu Bakr, Umar, Usmon davrida va Muoviya (xalifaligi)ning dastlabki kunlarida oʻz dalalarini ijaraga berar edi. Soʻng unga — Paygʻambar ﷺ dalalarni ijaraga berishdan qaytargan, degan — Rofeʼ ibn Xadijning rivoyati aytildi. Ibn Umar Rofeʼning oldiga bordi va men unga hamroh boʻldim. U Rofeʼdan soʻradi va u — Paygʻambar ﷺ dalalarni ijaraga berishdan qaytargan, — deb javob berdi. Ibn Umar: «Sen bilasanki, biz dalalarimizni Allohning Rasuli ﷺ davrida — suv (ariq, daryo) boʻylaridagi hosilga va bir miqdor anjirga — ijaraga berar edik», — dedi.Нофиъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар Абу Бакр, Умар, Усмон даврида ва Муовия (халифалиги)нинг дастлабки кунларида ўз далаларини ижарага берар эди. Сўнг унга — Пайғамбар ﷺ далаларни ижарага беришдан қайтарган, деган — Рофеъ ибн Хадижнинг ривояти айтилди. Ибн Умар Рофеънинг олдига борди ва мен унга ҳамроҳ бўлдим. У Рофеъдан сўради ва у — Пайғамбар ﷺ далаларни ижарага беришдан қайтарган, — деб жавоб берди. Ибн Умар: «Сен биласанки, биз далаларимизни Аллоҳнинг Расули ﷺ даврида — сув (ариқ, дарё) бўйларидаги ҳосилга ва бир миқдор анжирга — ижарага берар эдик», — деди.

حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَعْتَقَ شِقْصًا لَهُ مِنْ عَبْدٍ ـ أَوْ شِرْكًا أَوْ قَالَ نَصِيبًا ـ وَكَانَ لَهُ مَا يَبْلُغُ ثَمَنَهُ بِقِيمَةِ الْعَدْلِ، فَهْوَ عَتِيقٌ، وَإِلاَّ فَقَدْ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ أَدْرِي قَوْلُهُ عَتَقَ مِنْهُ مَا عَتَقَ‏.‏ قَوْلٌ مِنْ نَافِعٍ أَوْ فِي الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Agar kishi sherikli quldagi oʻz ulushini ozod qilsa va — qulning adolatli narxiga koʻra — boshqa ulushlarning narxini (toʻlashga) qodir boʻlsa, qul toʻliq ozod qilinadi; aks holda, u qisman ozod qilinadi›, — dedilar», — dedi. (Ayyub (rivoyatchi) — ‹...aks holda, u qisman ozod qilinadi› (degani) Paygʻambar ﷺ ning soʻzimi yoki Nofiʼdan (oʻzga rivoyatmi) — ishonchli emas.)Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Агар киши шерикли қулдаги ўз улушини озод қилса ва — қулнинг адолатли нархига кўра — бошқа улушларнинг нархини (тўлашга) қодир бўлса, қул тўлиқ озод қилинади; акс ҳолда, у қисман озод қилинади›, — дедилар», — деди. (Айюб (ривоятчи) — ‹...акс ҳолда, у қисман озод қилинади› (дегани) Пайғамбар ﷺ нинг сўзими ёки Нофиъдан (ўзга ривоятми) — ишончли эмас.)

وَقَالَ لَنَا سُلَيْمَانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ مَا رَدَّ ابْنُ عُمَرَ عَلَى أَحَدٍ وَصِيَّةً‏.‏ وَكَانَ ابْنُ سِيرِينَ أَحَبَّ الأَشْيَاءِ إِلَيْهِ فِي مَالِ الْيَتِيمِ أَنْ يَجْتَمِعَ إِلَيْهِ نُصَحَاؤُهُ وَأَوْلِيَاؤُهُ فَيَنْظُرُوا الَّذِي هُوَ خَيْرٌ لَهُ‏.‏ وَكَانَ طَاوُسٌ إِذَا سُئِلَ عَنْ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْيَتَامَى قَرَأَ ‏{‏وَاللَّهُ يَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ‏}‏‏.‏ وَقَالَ عَطَاءٌ فِي يَتَامَى الصَّغِيرُ وَالْكَبِيرُ يُنْفِقُ الْوَلِيُّ عَلَى كُلِّ إِنْسَانٍ بِقَدْرِهِ مِنْ حِصَّتِهِ‏.‏

Nofiʼ: «Ibn Umar — vasiy (homiy) qilib tayinlanishni hech qachon rad etmas edi», — dedi. Ibn Siringa yetimning moli haqida eng sevimli (narsa) shu ediki: yetimning maslahatchisi va vasiylari yigʻilib, u uchun nima yaxshi ekanini hal qilardi. Tovusdan yetimning ishlari haqida biror narsa soʻralganda, u: ‹...Alloh buzgʻunchini yaxshilikni (niyat qilgan)dan ajratib biladi...› (Baqara, 220), — deb (oyat) oʻqir edi. Ato baʼzi yetimlar haqida: «Vasiy — yetimlarning ulushlaridan, ularning ehtiyojiga koʻra, kichik va katta (yetim)larni taʼminlasin», — dedi.Нофиъ: «Ибн Умар — васий (ҳомий) қилиб тайинланишни ҳеч қачон рад этмас эди», — деди. Ибн Сиринга етимнинг моли ҳақида энг севимли (нарса) шу эдики: етимнинг маслаҳатчиси ва васийлари йиғилиб, у учун нима яхши эканини ҳал қиларди. Товусдан етимнинг ишлари ҳақида бирор нарса сўралганда, у: ‹...Аллоҳ бузғунчини яхшиликни (ният қилган)дан ажратиб билади...› (Бақара, 220), — деб (оят) ўқир эди. Ато баъзи етимлар ҳақида: «Васий — етимларнинг улушларидан, уларнинг эҳтиёжига кўра, кичик ва катта (етим)ларни таъминласин», — деди.