حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي خَمِيصَةٍ لَهُ لَهَا أَعْلاَمٌ، فَنَظَرَ إِلَى أَعْلاَمِهَا نَظْرَةً، فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ " اذْهَبُوا بِخَمِيصَتِي هَذِهِ إِلَى أَبِي جَهْمٍ، فَإِنَّهَا أَلْهَتْنِي آنِفًا عَنْ صَلاَتِي، وَائْتُونِي بِأَنْبِجَانِيَّةِ أَبِي جَهْمِ بْنِ حُذَيْفَةَ بْنِ غَانِمٍ مِنْ بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ naqshlari (belgilari) boʻlgan bir xamisalarida namoz oʻqidilar; (namoz asnosida) uning naqshlariga bir qarab qoʻydilar. Salom berganlaridan soʻng: «Mana shu xamisamni Abu Jahmga olib boring, chunki u hozirgina meni namozimdan chalgʻitdi; menga Abu Jahm ibn Huzayfa ibn Gʻonimning — Bani Adiy ibn Kaʼbdan boʻlmish — anbijoniyyasini (naqshsiz dagʻal kiyimini) olib kelinglar» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ нақшлари (белгилари) бўлган бир хамисаларида намоз ўқидилар; (намоз асносида) унинг нақшларига бир қараб қўйдилар. Салом берганларидан сўнг: «Мана шу хамисамни Абу Жаҳмга олиб боринг, чунки у ҳозиргина мени намозимдан чалғитди; менга Абу Жаҳм ибн Ҳузайфа ибн Ғонимнинг — Бани Адий ибн Каъбдан бўлмиш — анбижонийясини (нақшсиз дағал кийимини) олиб келинглар» дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ، سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ التَّيَمُّنَ فِي طُهُورِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَتَنَعُّلِهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ tahorati (poklanishi)da, soch-soqol taraganlarida va kavush kiyganlarida oʻngdan boshlashni yaxshi koʻrardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ таҳорати (покланиши)да, соч-соқол тараганларида ва кавуш кийганларида ўнгдан бошлашни яхши кўрардилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَحْتَجِرُ حَصِيرًا بِاللَّيْلِ فَيُصَلِّي، وَيَبْسُطُهُ بِالنَّهَارِ فَيَجْلِسُ عَلَيْهِ، فَجَعَلَ النَّاسُ يَثُوبُونَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيُصَلُّونَ بِصَلاَتِهِ حَتَّى كَثُرُوا فَأَقْبَلَ فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ خُذُوا مِنَ الأَعْمَالِ مَا تُطِيقُونَ، فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَمَلُّ حَتَّى تَمَلُّوا، وَإِنَّ أَحَبَّ الأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ مَا دَامَ وَإِنْ قَلَّ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ kechasi boʻyra (hasir) bilan (bir joyni) toʻsib (oʻrab) olib, (oʻsha yerda) namoz oʻqir, kunduzi esa uni yozib, ustida oʻtirardilar. Odamlar Paygʻambar ﷺning oldiga (toʻplanib) kela boshladilar va u zotning namozlariga (ergashib) namoz oʻqir edilar; nihoyat ular koʻpaydi. Shunda (u zot) ularga yuzlanib: «Ey odamlar, amallardan kuchingiz yetadiganini qiling; chunki Alloh sizlar (toliqib) zerikmaguningizcha (savob berishdan) zerikmaydi. Allohga eng sevimli amal — agar oz boʻlsa-da — davomli (doimiy) boʻlganidir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ кечаси бўйра (ҳасир) билан (бир жойни) тўсиб (ўраб) олиб, (ўша ерда) намоз ўқир, кундузи эса уни ёзиб, устида ўтирардилар. Одамлар Пайғамбар ﷺнинг олдига (тўпланиб) кела бошладилар ва у зотнинг намозларига (эргашиб) намоз ўқир эдилар; ниҳоят улар кўпайди. Шунда (у зот) уларга юзланиб: «Эй одамлар, амаллардан кучингиз етадиганини қилинг; чунки Аллоҳ сизлар (толиқиб) зерикмагунингизча (савоб беришдан) зерикмайди. Аллоҳга энг севимли амал — агар оз бўлса-да — давомли (доимий) бўлганидир» дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ هَلَكَتْ قِلاَدَةٌ لأَسْمَاءَ، فَبَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهَا رِجَالاً، فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ وَلَيْسُوا عَلَى وُضُوءٍ وَلَمْ يَجِدُوا مَاءً، فَصَلَّوْا وَهُمْ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ، فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ التَّيَمُّمِ. زَادَ ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ اسْتَعَارَتْ مِنْ أَسْمَاءَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Asmoning bir marjoni (qiloda) yoʻqolib qoldi; Paygʻambar ﷺ uni qidirish uchun (bir necha) kishi yubordilar. Namoz vaqti kirdi, ular esa tahoratsiz edilar va suv (ham) topmadilar; shuning uchun tahoratsiz holda namoz oʻqidilar. Buni Paygʻambar ﷺga aytishdi, shunda Alloh tayammum oyatini nozil qildi. (Ibn Numayr ziyoda qildi: (Oisha) uni Asmodan ariyat (vaqtincha) olgan edi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Асмонинг бир маржони (қилода) йўқолиб қолди; Пайғамбар ﷺ уни қидириш учун (бир неча) киши юбордилар. Намоз вақти кирди, улар эса таҳорациз эдилар ва сув (ҳам) топмадилар; шунинг учун таҳорациз ҳолда намоз ўқидилар. Буни Пайғамбар ﷺга айтишди, шунда Аллоҳ таяммум оятини нозил қилди. (Ибн Нумайр зиёда қилди: (Оиша) уни Асмодан арият (вақтинча) олган эди.)
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ فِي مَفَارِقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُحْرِمٌ. قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فِي مَفْرِقِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Goʻyo men (hozir ham) Paygʻambar ﷺ ehromda boʻlganlarida, u zotning soch ajragʻichlaridagi atirning yaltirashiga qarab turgandekman. (Abdulloh: «Paygʻambar ﷺning soch ajragʻichida» dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Гўё мен (ҳозир ҳам) Пайғамбар ﷺ эҳромда бўлганларида, у зотнинг соч ажрағичларидаги атирнинг ялтирашига қараб тургандекман. (Абдуллоҳ: «Пайғамбар ﷺнинг соч ажрағичида» деди.)
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِيَدِي لِحُرْمِهِ، وَطَيَّبْتُهُ بِمِنًى قَبْلَ أَنْ يُفِيضَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni ehromga kirishlari uchun oʻz qoʻlim bilan xushboʻyladim (atir surtdim), va Minoda — (u zot) ifoza (tavofiga) borishlaridan oldin — (yana) xushboʻyladim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни эҳромга киришлари учун ўз қўлим билан хушбўйладим (атир суртдим), ва Минода — (у зот) ифоза (тавофига) боришларидан олдин — (яна) хушбўйладим.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِأَطْيَبِ مَا يَجِدُ، حَتَّى أَجِدَ وَبِيصَ الطِّيبِ فِي رَأْسِهِ وَلِحْيَتِهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni (u zot) topadigan eng yaxshi atir bilan xushboʻylardim — hatto atirning yaltirashini u zotning boshlari va soqollarida koʻrardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни (у зот) топадиган энг яхши атир билан хушбўйлардим — ҳатто атирнинг ялтирашини у зотнинг бошлари ва соқолларида кўрардим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كُنْتُ أُرَجِّلُ رَأْسَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا حَائِضٌ. حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، مِثْلَهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men hayzli holimda Rasululloh ﷺning boshlarini (sochlarini) tarardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен ҳайзли ҳолимда Расулуллоҳ ﷺнинг бошларини (сочларини) тарардим.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كُنْتُ أُطَيِّبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ إِحْرَامِهِ بِأَطْيَبِ مَا أَجِدُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni ehromga kirishlari paytida topadigan eng yaxshi atir bilan xushboʻylardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни эҳромга киришлари пайтида топадиган энг яхши атир билан хушбўйлардим.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْهَيْثَمِ، أَوْ مُحَمَّدٌ عَنْهُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، سَمِعَ عُرْوَةَ، وَالْقَاسِمَ، يُخْبِرَانِ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدَىَّ بِذَرِيرَةٍ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، لِلْحِلِّ وَالإِحْرَامِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Vidolashuv hajida Rasululloh ﷺni — ehromdan chiqishlari (hill) va ehromga kirishlari uchun — oʻz qoʻllarim bilan zarira (xushboʻy giyoh) bilan xushboʻyladim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Видолашув ҳажида Расулуллоҳ ﷺни — эҳромдан чиқишлари (ҳилл) ва эҳромга киришлари учун — ўз қўлларим билан зарира (хушбўй гиёҳ) билан хушбўйладим.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ بْنَ مُسْلِمِ بْنِ يَنَّاقٍ، يُحَدِّثُ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ جَارِيَةً، مِنَ الأَنْصَارِ تَزَوَّجَتْ، وَأَنَّهَا مَرِضَتْ فَتَمَعَّطَ شَعَرُهَا، فَأَرَادُوا أَنْ يَصِلُوهَا فَسَأَلُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْوَاصِلَةَ وَالْمُسْتَوْصِلَةَ ". تَابَعَهُ ابْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ صَفِيَّةَ عَنْ عَائِشَةَ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, ansorlardan bir qiz turmushga chiqdi; u kasal boʻlib qoldi va sochi toʻkilib ketdi. (Uning oilasi) sochiga (soch) ulamoqchi boʻldilar va Paygʻambar ﷺdan soʻradilar. (U zot:) «Alloh soch ulovchi va soch ulatuvchi (ayol)ni laʼnatlagan» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, ансорлардан бир қиз турмушга чиқди; у касал бўлиб қолди ва сочи тўкилиб кетди. (Унинг оиласи) сочига (соч) уламоқчи бўлдилар ва Пайғамбар ﷺдан сўрадилар. (У зот:) «Аллоҳ соч уловчи ва соч улатувчи (аёл)ни лаънатлаган» дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حِطَّانَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ حَدَّثَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَتْرُكُ فِي بَيْتِهِ شَيْئًا فِيهِ تَصَالِيبُ إِلاَّ نَقَضَهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ uylarida ichida xochlar (salb belgilari) boʻlgan biror narsani — uni sindirib (yoʻq qilib) tashlamasdan — qoldirmas edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ уйларида ичида хочлар (салб белгилари) бўлган бирор нарсани — уни синдириб (йўқ қилиб) ташламасдан — қолдирмас эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ ـ وَمَا بِالْمَدِينَةِ يَوْمَئِذٍ أَفْضَلُ مِنْهُ ـ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ وَقَدْ سَتَرْتُ بِقِرَامٍ لِي عَلَى سَهْوَةٍ لِي فِيهَا تَمَاثِيلُ، فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَتَكَهُ وَقَالَ " أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الَّذِينَ يُضَاهُونَ بِخَلْقِ اللَّهِ ". قَالَتْ فَجَعَلْنَاهُ وِسَادَةً أَوْ وِسَادَتَيْنِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ safardan qaytdilar, men esa oʻzimning bir tokchamga (raf) ichida suratlar (tamosil) boʻlgan bir pardamni (qiram) tutib (osib) qoʻygan edim. Rasululloh ﷺ uni koʻrgach, uni yulib tashladilar va: «Qiyomat kuni odamlarning eng qattiq azoblanadigani — Allohning yaratganiga (oʻxshatib yaratib) taqlid qiladiganlardir» dedilar. (Oisha:) Bas, biz uni bitta yoki ikkita yostiq qilib oldik.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ сафардан қайтдилар, мен эса ўзимнинг бир токчамга (раф) ичида суратлар (тамосил) бўлган бир пардамни (қирам) тутиб (осиб) қўйган эдим. Расулуллоҳ ﷺ уни кўргач, уни юлиб ташладилар ва: «Қиёмат куни одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани — Аллоҳнинг яратганига (ўхшатиб яратиб) тақлид қиладиганлардир» дедилар. (Оиша:) Бас, биз уни битта ёки иккита ёстиқ қилиб олдик.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ سَفَرٍ، وَعَلَّقْتُ دُرْنُوكًا فِيهِ تَمَاثِيلُ، فَأَمَرَنِي أَنْ أَنْزِعَهُ، فَنَزَعْتُهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ safardan qaytdilar, men esa ichida suratlar boʻlgan bir durnuk (parda) osib qoʻygan edim. (U zot) menga uni olib tashlashni buyurdilar, men uni olib tashladim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ сафардан қайтдилар, мен эса ичида суратлар бўлган бир дурнук (парда) осиб қўйган эдим. (У зот) менга уни олиб ташлашни буюрдилар, мен уни олиб ташладим.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا اشْتَرَتْ نُمْرُقَةً فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْبَابِ فَلَمْ يَدْخُلْ. فَقُلْتُ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مِمَّا أَذْنَبْتُ. قَالَ " مَا هَذِهِ النُّمْرُقَةُ ". قُلْتُ لِتَجْلِسَ عَلَيْهَا وَتَوَسَّدَهَا. قَالَ " إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، يُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ. وَإِنَّ الْمَلاَئِكَةَ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ الصُّورَةُ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, u ichida suratlar boʻlgan bir numruqa (yostiqcha) sotib oldi. Shunda Paygʻambar ﷺ eshik oldida toʻxtab, (uyga) kirmadilar. Men: «Qilgan gunohimdan Allohga tavba qilaman» dedim. (U zot:) «Bu numruqa nima?» dedilar. Men: «(Uni) ustida oʻtirishingiz va suyanishingiz uchun (sotib oldim)» dedim. (U zot:) «Albatta, mana shu suratlarning egalari qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzingiz yaratgan (narsa)ga jon kiriting!› deyiladi. Va farishtalar ichida surat boʻlgan uyga kirmaydilar» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, у ичида суратлар бўлган бир нумруқа (ёстиқча) сотиб олди. Шунда Пайғамбар ﷺ эшик олдида тўхтаб, (уйга) кирмадилар. Мен: «Қилган гуноҳимдан Аллоҳга тавба қиламан» дедим. (У зот:) «Бу нумруқа нима?» дедилар. Мен: «(Уни) устида ўтиришингиз ва суянишингиз учун (сотиб олдим)» дедим. (У зот:) «Албатта, мана шу суратларнинг эгалари қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзингиз яратган (нарса)га жон киритинг!› дейилади. Ва фаришталар ичида сурат бўлган уйга кирмайдилар» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا اشْتَرَتْ نُمْرُقَةً فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَلَمَّا رَآهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْبَابِ فَلَمْ يَدْخُلْ، فَعَرَفَتْ فِي وَجْهِهِ الْكَرَاهِيَةَ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُوبُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ، مَاذَا أَذْنَبْتُ قَالَ " مَا بَالُ هَذِهِ النُّمْرُقَةِ ". فَقَالَتِ اشْتَرَيْتُهَا لِتَقْعُدَ عَلَيْهَا وَتَوَسَّدَهَا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَيُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ـ وَقَالَ ـ إِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ الصُّوَرُ لاَ تَدْخُلُهُ الْمَلاَئِكَةُ ".
(Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺning zavjalari — xabar berishlaricha,) u ichida suratlar boʻlgan bir numruqa (yostiqcha) sotib oldi. Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida, eshik oldida toʻxtab, (uyga) kirmadilar; (Oisha) u zotning yuzlarida (uni) yoqtirmaslikni (karohatni) bildi. (Oisha:) «Yo Rasululloh, Allohga va Uning Rasuliga tavba qilaman; men qanday gunoh qildim?» dedi. (U zot:) «Bu numruqaga nima boʻlgan?» dedilar. (Oisha:) «Uni ustida oʻtirishingiz va suyanishingiz uchun sotib oldim» dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, mana shu suratlarning egalari qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzingiz yaratgan (narsa)ga jon kiriting!› deyiladi» dedilar va: «Ichida suratlar boʻlgan uyga farishtalar kirmaydilar» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺнинг завжалари — хабар беришларича,) у ичида суратлар бўлган бир нумруқа (ёстиқча) сотиб олди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида, эшик олдида тўхтаб, (уйга) кирмадилар; (Оиша) у зотнинг юзларида (уни) ёқтирмасликни (кароҳатни) билди. (Оиша:) «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга ва Унинг Расулига тавба қиламан; мен қандай гуноҳ қилдим?» деди. (У зот:) «Бу нумруқага нима бўлган?» дедилар. (Оиша:) «Уни устида ўтиришингиз ва суянишингиз учун сотиб олдим» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мана шу суратларнинг эгалари қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзингиз яратган (нарса)га жон киритинг!› дейилади» дедилар ва: «Ичида суратлар бўлган уйга фаришталар кирмайдилар» дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي مُزَرِّدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الرَّحِمُ شِجْنَةٌ، فَمَنْ وَصَلَهَا وَصَلْتُهُ، وَمَنْ قَطَعَهَا قَطَعْتُهُ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «‹Rahm› (qarindoshlik) — (Rahmondan olingan) bir shoxchadir; kim uni ulasa, Men uni ulayman; kim uni uzsa, Men uni uzaman» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «‹Раҳм› (қариндошлик) — (Раҳмондан олинган) бир шохчадир; ким уни уласа, Мен уни улайман; ким уни узса, Мен уни узаман» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَتْهُ قَالَتْ جَاءَتْنِي امْرَأَةٌ مَعَهَا ابْنَتَانِ تَسْأَلُنِي، فَلَمْ تَجِدْ عِنْدِي غَيْرَ تَمْرَةٍ وَاحِدَةٍ، فَأَعْطَيْتُهَا، فَقَسَمَتْهَا بَيْنَ ابْنَتَيْهَا، ثُمَّ قَامَتْ فَخَرَجَتْ، فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ " مَنْ يَلِي مِنْ هَذِهِ الْبَنَاتِ شَيْئًا فَأَحْسَنَ إِلَيْهِنَّ كُنَّ لَهُ سِتْرًا مِنَ النَّارِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Mening oldimga ikki qizi bor bir ayol (sadaqa) soʻrab keldi; u menda bir dona xurmodan boshqa (narsa) topmadi, men shuni unga berdim. U (xurmoni) ikki qizi orasida boʻlib berdi, soʻng (oʻrnidan) turib (chiqib) ketdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ kirdilar, men (boʻlgan voqeani) u zotga aytdim. (U zot:) «Kim mana shu qizlardan birortasini (tarbiyalab) parvarish qilsa va ularga yaxshilik qilsa, ular u (kishi) uchun doʻzaxdan (toʻsadigan) parda boʻladilar» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Менинг олдимга икки қизи бор бир аёл (садақа) сўраб келди; у менда бир дона хурмодан бошқа (нарса) топмади, мен шуни унга бердим. У (хурмони) икки қизи орасида бўлиб берди, сўнг (ўрнидан) туриб (чиқиб) кетди. Сўнг Пайғамбар ﷺ кирдилар, мен (бўлган воқеани) у зотга айтдим. (У зот:) «Ким мана шу қизлардан бирортасини (тарбиялаб) парвариш қилса ва уларга яхшилик қилса, улар у (киши) учун дўзахдан (тўсадиган) парда бўладилар» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ تُقَبِّلُونَ الصِّبْيَانَ فَمَا نُقَبِّلُهُمْ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَوَ أَمْلِكُ لَكَ أَنْ نَزَعَ اللَّهُ مِنْ قَلْبِكَ الرَّحْمَةَ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Bir aʼrobiy Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Sizlar bolalarni oʻpasizlarmi? Biz esa ularni oʻpmaymiz» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Alloh sening qalbingdan rahm-shafqatni olib qoʻygan boʻlsa, men sen uchun (biror narsaga) ega boʻla olamanmi (yaʼni qoʻlimdan nima keladi)?» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Бир аъробий Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Сизлар болаларни ўпасизларми? Биз эса уларни ўпмаймиз» деди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ сенинг қалбингдан раҳм-шафқатни олиб қўйган бўлса, мен сен учун (бирор нарсага) эга бўла оламанми (яъни қўлимдан нима келади)?» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَضَعَ صَبِيًّا فِي حِجْرِهِ يُحَنِّكُهُ، فَبَالَ عَلَيْهِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَأَتْبَعَهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ bir chaqaloqni bagʻirlariga olib, unga tahnik qilayotgan edilar; (chaqaloq) u zotning ustiga (siyib) qoʻydi. (U zot) suv soʻrab, uning ketidan (oʻsha joyga) sepib qoʻydilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ бир чақалоқни бағирларига олиб, унга таҳник қилаётган эдилар; (чақалоқ) у зотнинг устига (сийиб) қўйди. (У зот) сув сўраб, унинг кетидан (ўша жойга) сепиб қўйдилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى امْرَأَةٍ مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ، وَلَقَدْ هَلَكَتْ قَبْلَ أَنْ يَتَزَوَّجَنِي بِثَلاَثِ سِنِينَ، لِمَا كُنْتُ أَسْمَعُهُ يَذْكُرُهَا، وَلَقَدْ أَمَرَهُ رَبُّهُ أَنْ يُبَشِّرَهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ، وَإِنْ كَانَ لَيَذْبَحُ الشَّاةَ ثُمَّ يُهْدِي فِي خُلَّتِهَا مِنْهَا.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men (Paygʻambar ﷺ) meni nikohiga olishlaridan uch yil oldin vafot etgan boʻlsa-da, Xadijaga rashk qilganimchalik biror ayolga rashk qilmaganman — chunki men u zotning uni (Xadijani) koʻp eslab turishlarini eshitardim. (Hatto) Robbi u zotga Xadijaga jannatda qasabdan (yaʼni ichi boʻsh marvariddan) bir uy (berilishi) bilan bashorat berishni buyurgan edi. (U zot) qoʻyni soʻyib, soʻng undan Xadijaning dugonalariga (hadya) yuborardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен (Пайғамбар ﷺ) мени никоҳига олишларидан уч йил олдин вафот этган бўлса-да, Хадижага рашк қилганимчалик бирор аёлга рашк қилмаганман — чунки мен у зотнинг уни (Хадижани) кўп эслаб туришларини эшитардим. (Ҳатто) Робби у зотга Хадижага жаннатда қасабдан (яъни ичи бўш марвариддан) бир уй (берилиши) билан башорат беришни буюрган эди. (У зот) қўйни сўйиб, сўнг ундан Хадижанинг дугоналарига (ҳадя) юборардилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا زَالَ يُوصِينِي جِبْرِيلُ بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Jabroil menga qoʻshni haqida shu qadar (koʻp) vasiyat qilaverdiki, men: ‹U (qoʻshnini) merosxoʻr qilib qoʻysa kerak› deb oʻylab qoldim» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Жаброил менга қўшни ҳақида шу қадар (кўп) васият қилавердики, мен: ‹У (қўшнини) меросхўр қилиб қўйса керак› деб ўйлаб қолдим» дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو عِمْرَانَ، قَالَ سَمِعْتُ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي جَارَيْنِ فَإِلَى أَيِّهِمَا أُهْدِي قَالَ " إِلَى أَقْرَبِهِمَا مِنْكِ بَابًا ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men: «Yo Rasululloh, mening ikki qoʻshnim bor; qaysi biriga hadya yuboray?» dedim. (U zot:) «Eshigi senga yaqinrogʻiga» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг икки қўшним бор; қайси бирига ҳадя юборай?» дедим. (У зот:) «Эшиги сенга яқинроғига» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ دَخَلَ رَهْطٌ مِنَ الْيَهُودِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكُمْ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَفَهِمْتُهَا فَقُلْتُ وَعَلَيْكُمُ السَّامُ وَاللَّعْنَةُ. قَالَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَهْلاً يَا عَائِشَةُ، إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ قُلْتُ وَعَلَيْكُمْ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Yahudiylardan bir guruh Rasululloh ﷺning oldilariga kirib: «As-samu alaykum (sizlarga oʻlim boʻlsin)» dedilar. Oisha aytdi: Men uni tushundim va: «Va alaykumus-samu val-laʼna (sizlarga ham oʻlim va laʼnat boʻlsin)» dedim. (Oisha aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sekin (yumshoqroq boʻl), ey Oisha! Albatta, Alloh har bir ishda yumshoqlikni yaxshi koʻradi» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, ular nima deganini eshitmadingizmi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «Men (allaqachon) ‹Va alaykum (sizlarga ham)› dedim-ku» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Яҳудийлардан бир гуруҳ Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига кириб: «Ас-саму алайкум (сизларга ўлим бўлсин)» дедилар. Оиша айтди: Мен уни тушундим ва: «Ва алайкумус-саму вал-лаъна (сизларга ҳам ўлим ва лаънат бўлсин)» дедим. (Оиша айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Секин (юмшоқроқ бўл), эй Оиша! Албатта, Аллоҳ ҳар бир ишда юмшоқликни яхши кўради» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, улар нима деганини эшитмадингизми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен (аллақачон) ‹Ва алайкум (сизларга ҳам)› дедим-ку» дедилар.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَوَاءٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، اسْتَأْذَنَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَآهُ قَالَ " بِئْسَ أَخُو الْعَشِيرَةِ، وَبِئْسَ ابْنُ الْعَشِيرَةِ ". فَلَمَّا جَلَسَ تَطَلَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي وَجْهِهِ وَانْبَسَطَ إِلَيْهِ، فَلَمَّا انْطَلَقَ الرَّجُلُ قَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ حِينَ رَأَيْتَ الرَّجُلَ قُلْتَ لَهُ كَذَا وَكَذَا، ثُمَّ تَطَلَّقْتَ فِي وَجْهِهِ وَانْبَسَطْتَ إِلَيْهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشَةُ مَتَى عَهِدْتِنِي فَحَّاشًا، إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ اتِّقَاءَ شَرِّهِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, bir kishi Paygʻambar ﷺning huzurlariga kirishga izn soʻradi. (U zot) uni koʻrganlarida: «Urugʻning qanday yomon birodari, urugʻning qanday yomon oʻgʻli!» dedilar. U (kishi) oʻtirgan paytda esa, Paygʻambar ﷺ unga yuzlarida ochiqchilik koʻrsatib, u bilan xushmuomalada boʻldilar. U kishi ketgach, Oisha u zotga: «Yo Rasululloh, siz u kishini koʻrganingizda unga shunday-shunday dedingiz, soʻng unga yuzingizda ochiqchilik koʻrsatib, u bilan xushmuomalada boʻldingiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ey Oisha, sen meni qachon fohish (qoʻpol soʻzli) deb bilgansan? Albatta, qiyomat kuni Alloh huzurida martabasi eng yomon (kishi) — odamlar uning yomonligidan qoʻrqib (undan) yuz oʻgirgan kishidir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, бир киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига киришга изн сўради. (У зот) уни кўрганларида: «Уруғнинг қандай ёмон биродари, уруғнинг қандай ёмон ўғли!» дедилар. У (киши) ўтирган пайтда эса, Пайғамбар ﷺ унга юзларида очиқчилик кўрсатиб, у билан хушмуомалада бўлдилар. У киши кетгач, Оиша у зотга: «Ё Расулуллоҳ, сиз у кишини кўрганингизда унга шундай-шундай дедингиз, сўнг унга юзингизда очиқчилик кўрсатиб, у билан хушмуомалада бўлдингиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Оиша, сен мени қачон фоҳиш (қўпол сўзли) деб билгансан? Албатта, қиёмат куни Аллоҳ ҳузурида мартабаси энг ёмон (киши) — одамлар унинг ёмонлигидан қўрқиб (ундан) юз ўгирган кишидир» дедилар.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، سَمِعْتُ ابْنَ الْمُنْكَدِرِ، سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ قَالَتِ، اسْتَأْذَنَ رَجُلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " ائْذَنُوا لَهُ بِئْسَ، أَخُو الْعَشِيرَةِ أَوِ ابْنُ الْعَشِيرَةِ ". فَلَمَّا دَخَلَ أَلاَنَ لَهُ الْكَلاَمَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْتَ الَّذِي قُلْتَ، ثُمَّ أَلَنْتَ لَهُ الْكَلاَمَ قَالَ " أَىْ عَائِشَةُ، إِنَّ شَرَّ النَّاسِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ ـ أَوْ وَدَعَهُ النَّاسُ ـ اتِّقَاءَ فُحْشِهِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) xabar berishlaricha,) bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kirishga izn soʻradi; (u zot:) «Unga izn beringlar; urugʻning qanday yomon birodari — yoki urugʻning yomon oʻgʻli» dedilar. (U) kirgach esa, (u zot) unga muloyim gapirdilar. Men: «Yo Rasululloh, siz aytadiganingizni aytdingiz, soʻng unga muloyim gapirdingiz?» dedim. (U zot:) «Ey Oisha, albatta, odamlarning eng yomoni — uning behayoligi (qoʻpolligi)dan qoʻrqib, odamlar (undan) yuz oʻgirgan — yoki uni (suhbatdan) chetlatgan — kishidir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар беришларича,) бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига киришга изн сўради; (у зот:) «Унга изн беринглар; уруғнинг қандай ёмон биродари — ёки уруғнинг ёмон ўғли» дедилар. (У) киргач эса, (у зот) унга мулойим гапирдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сиз айтадиганингизни айтдингиз, сўнг унга мулойим гапирдингиз?» дедим. (У зот:) «Эй Оиша, албатта, одамларнинг энг ёмони — унинг беҳаёлиги (қўполлиги)дан қўрқиб, одамлар (ундан) юз ўгирган — ёки уни (суҳбатдан) четлатган — кишидир» дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَكَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَذَا وَكَذَا يُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ يَأْتِي أَهْلَهُ وَلاَ يَأْتِي، قَالَتْ عَائِشَةُ فَقَالَ لِي ذَاتَ يَوْمٍ " يَا عَائِشَةُ إِنَّ اللَّهَ أَفْتَانِي فِي أَمْرٍ اسْتَفْتَيْتُهُ فِيهِ، أَتَانِي رَجُلاَنِ، فَجَلَسَ أَحَدُهُمَا عِنْدَ رِجْلَىَّ وَالآخَرُ عِنْدَ رَأْسِي، فَقَالَ الَّذِي عِنْدَ رِجْلَىَّ لِلَّذِي عِنْدَ رَأْسِي مَا بَالُ الرَّجُلِ قَالَ مَطْبُوبٌ. يَعْنِي مَسْحُورًا. قَالَ وَمَنْ طَبَّهُ قَالَ لَبِيدُ بْنُ أَعْصَمَ. قَالَ وَفِيمَ قَالَ فِي جُفِّ طَلْعَةٍ ذَكَرٍ فِي مُشْطٍ وَمُشَاقَةٍ، تَحْتَ رَعُوفَةٍ فِي بِئْرِ ذَرْوَانَ ". فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " هَذِهِ الْبِئْرُ الَّتِي أُرِيتُهَا كَأَنَّ رُءُوسَ نَخْلِهَا رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ، وَكَأَنَّ مَاءَهَا نُقَاعَةُ الْحِنَّاءِ ". فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأُخْرِجَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَهَلاَّ ـ تَعْنِي ـ تَنَشَّرْتَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا اللَّهُ فَقَدْ شَفَانِي، وَأَمَّا أَنَا فَأَكْرَهُ أَنْ أُثِيرَ عَلَى النَّاسِ شَرًّا ". قَالَتْ وَلَبِيدُ بْنُ أَعْصَمَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي زُرَيْقٍ حَلِيفٌ لِيَهُودَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ shunday-shunday (vaqt) turdilarki, (u zotga) goʻyo zavjalariga yaqinlashayotgandek tuyular, (aslida) yaqinlashmas edilar. Oisha aytdi: Bir kuni (u zot) menga: «Ey Oisha, men Allohdan bir ish haqida fatvo (hukm) soʻragan edim, Alloh menga u haqda fatvo berdi (xabar berdi). Menga ikki kishi keldi; ulardan biri oyoqlarim tomonida, boshqasi boshim tomonida oʻtirdi. Oyoqlarim tomonidagi (kishi) boshim tomonidagiga: ‹Bu kishiga nima boʻldi?› dedi. U: ‹U matbub (sehrlangan)› dedi. (Biri:) ‹Uni kim sehrladi?› dedi. U: ‹Labid ibn Aʼsam› dedi. (Biri:) ‹Nimada (sehrladi)?› dedi. U: ‹Erkak xurmo (guli) qobigʻida, taroq va (sochdan tushgan) yungda — Zarvon qudugʻidagi bir tosh ostida› dedi» dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ (quduq oldiga) kelib: «Mana shu — menga koʻrsatilgan quduqdir; goʻyo uning xurmolarining tepalari shaytonlarning boshlari kabi, suvi esa xina (boʻyoq) eritmasi kabi edi» dedilar. Paygʻambar ﷺ (oʻshani chiqarishga) buyurdilar, bas, u (sehr) chiqarildi. Oisha aytdi: Men: «Yo Rasululloh, nega — yaʼni — (sehrni) yoyib (oshkor qilib) tashlamadingiz?» dedim. Paygʻambar ﷺ: «Allohga (kelsa) — U meni shifo berdi; menga (kelsa) — men odamlarga qarshi yomonlikni qoʻzgʻatishni yoqtirmadim» dedilar. (Oisha:) Labid ibn Aʼsam — Bani Zurayqdan boʻlgan, yahudiylarga hamkor (halif) bir kishi edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ шундай-шундай (вақт) турдиларки, (у зотга) гўё завжаларига яқинлашаётгандек туюлар, (аслида) яқинлашмас эдилар. Оиша айтди: Бир куни (у зот) менга: «Эй Оиша, мен Аллоҳдан бир иш ҳақида фатво (ҳукм) сўраган эдим, Аллоҳ менга у ҳақда фатво берди (хабар берди). Менга икки киши келди; улардан бири оёқларим томонида, бошқаси бошим томонида ўтирди. Оёқларим томонидаги (киши) бошим томонидагига: ‹Бу кишига нима бўлди?› деди. У: ‹У матбуб (сеҳрланган)› деди. (Бири:) ‹Уни ким сеҳрлади?› деди. У: ‹Лабид ибн Аъсам› деди. (Бири:) ‹Нимада (сеҳрлади)?› деди. У: ‹Эркак хурмо (гули) қобиғида, тароқ ва (сочдан тушган) юнгда — Зарвон қудуғидаги бир тош остида› деди» дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ (қудуқ олдига) келиб: «Мана шу — менга кўрсатилган қудуқдир; гўё унинг хурмоларининг тепалари шайтонларнинг бошлари каби, суви эса хина (бўёқ) эритмаси каби эди» дедилар. Пайғамбар ﷺ (ўшани чиқаришга) буюрдилар, бас, у (сеҳр) чиқарилди. Оиша айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, нега — яъни — (сеҳрни) ёйиб (ошкор қилиб) ташламадингиз?» дедим. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳга (келса) — У мени шифо берди; менга (келса) — мен одамларга қарши ёмонликни қўзғатишни ёқтирмадим» дедилар. (Оиша:) Лабид ибн Аъсам — Бани Зурайқдан бўлган, яҳудийларга ҳамкор (ҳалиф) бир киши эди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا أَظُنُّ فُلاَنًا وَفُلاَنًا يَعْرِفَانِ مِنْ دِينِنَا شَيْئًا ". قَالَ اللَّيْثُ كَانَا رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُنَافِقِينَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ: «Men falon va falon (kishi) dinimizdan biror narsa biladi deb oʻylamayman» dedilar. (Lays: Ular munofiqlardan ikki kishi edi, dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ: «Мен фалон ва фалон (киши) динимиздан бирор нарса билади деб ўйламайман» дедилар. (Лайс: Улар мунофиқлардан икки киши эди, деди.)
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَوْفُ بْنُ مَالِكِ بْنِ الطُّفَيْلِ ـ هُوَ ابْنُ الْحَارِثِ وَهْوَ ابْنُ أَخِي عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لأُمِّهَا ـ أَنَّ عَائِشَةَ حُدِّثَتْ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ قَالَ فِي بَيْعٍ أَوْ عَطَاءٍ أَعْطَتْهُ عَائِشَةُ وَاللَّهِ لَتَنْتَهِيَنَّ عَائِشَةُ، أَوْ لأَحْجُرَنَّ عَلَيْهَا. فَقَالَتْ أَهُوَ قَالَ هَذَا قَالُوا نَعَمْ. قَالَتْ هُوَ لِلَّهِ عَلَىَّ نَذْرٌ، أَنْ لاَ أُكَلِّمَ ابْنَ الزُّبَيْرِ أَبَدًا. فَاسْتَشْفَعَ ابْنُ الزُّبَيْرِ إِلَيْهَا، حِينَ طَالَتِ الْهِجْرَةُ فَقَالَتْ لاَ وَاللَّهِ لاَ أُشَفِّعُ فِيهِ أَبَدًا، وَلاَ أَتَحَنَّثُ إِلَى نَذْرِي. فَلَمَّا طَالَ ذَلِكَ عَلَى ابْنِ الزُّبَيْرِ كَلَّمَ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ، وَهُمَا مِنْ بَنِي زُهْرَةَ، وَقَالَ لَهُمَا أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ لَمَّا أَدْخَلْتُمَانِي عَلَى عَائِشَةَ، فَإِنَّهَا لاَ يَحِلُّ لَهَا أَنْ تَنْذُرَ قَطِيعَتِي. فَأَقْبَلَ بِهِ الْمِسْوَرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ مُشْتَمِلَيْنِ بِأَرْدِيَتِهِمَا حَتَّى اسْتَأْذَنَا عَلَى عَائِشَةَ فَقَالاَ السَّلاَمُ عَلَيْكِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، أَنَدْخُلُ قَالَتْ عَائِشَةُ ادْخُلُوا. قَالُوا كُلُّنَا قَالَتْ نَعَمِ ادْخُلُوا كُلُّكُمْ. وَلاَ تَعْلَمُ أَنَّ مَعَهُمَا ابْنَ الزُّبَيْرِ، فَلَمَّا دَخَلُوا دَخَلَ ابْنُ الزُّبَيْرِ الْحِجَابَ، فَاعْتَنَقَ عَائِشَةَ وَطَفِقَ يُنَاشِدُهَا وَيَبْكِي، وَطَفِقَ الْمِسْوَرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ يُنَاشِدَانِهَا إِلاَّ مَا كَلَّمَتْهُ وَقَبِلَتْ مِنْهُ، وَيَقُولاَنِ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَمَّا قَدْ عَلِمْتِ مِنَ الْهِجْرَةِ، فَإِنَّهُ لاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ. فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلَى عَائِشَةَ مِنَ التَّذْكِرَةِ وَالتَّحْرِيجِ طَفِقَتْ تُذَكِّرُهُمَا نَذْرَهَا وَتَبْكِي وَتَقُولُ إِنِّي نَذَرْتُ، وَالنَّذْرُ شَدِيدٌ. فَلَمْ يَزَالاَ بِهَا حَتَّى كَلَّمَتِ ابْنَ الزُّبَيْرِ، وَأَعْتَقَتْ فِي نَذْرِهَا ذَلِكَ أَرْبَعِينَ رَقَبَةً. وَكَانَتْ تَذْكُرُ نَذْرَهَا بَعْدَ ذَلِكَ فَتَبْكِي، حَتَّى تَبُلَّ دُمُوعُهَا خِمَارَهَا.
(Oisha (roziyallohu anho)ga, Abdulloh ibn Zubayr — Oisha bergan bir savdo yoki ato (hadya) haqida: «Vallohi, Oisha (sadaqa-ehsondan) toʻxtasin, yoki men uni hajr (mol sarflashdan man) qilaman» degan, deb yetkazildi. (Oisha:) «U shunday dedimi?» dedi. Ular: «Ha» dedilar. (Oisha:) «Bu — Allohga (atalgan) bir nazrdir, men Ibn Zubayr bilan hech qachon gaplashmayman» dedi. Boykot (hijra) uzayib ketgach, Ibn Zubayr undan shafoat soʻradi, ammo u: «Yoʻq, vallohi, men u haqda hech qachon shafoatni qabul qilmayman va nazrimni buzmayman» dedi. Bu (holat) Ibn Zubayrga uzayib ketgach, u Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn Asvad ibn Abdi Yagʻus bilan — ular ikkalasi Bani Zuhradan edi — gaplashdi va ularga: «Sizlarni Alloh nomi bilan ont beraman, meni Oishaning oldiga kiritinglar; chunki uning meni hajr (qilishni) nazr qilishi halol emas» dedi. Bas, Misvar va Abdurrahmon ridolariga oʻrangan holda uni (olib) keldilar — toki Oishaning (huzuriga) kirishga izn soʻrab: «Assalomu alayki va rahmatullohi va barakatuh; kiraylikmi?» dedilar. Oisha: «Kiringlar» dedi. Ular: «Hammamizmi?» dedilar. (Oisha:) «Ha, hammangiz kiringlar» dedi — ular bilan Ibn Zubayr (ham) borligini bilmagan holda. Ular kirgan paytda, Ibn Zubayr parda (hijob) ortiga kirib, Oishani quchoqladi va unga iltijo qilib yigʻlay boshladi; Misvar va Abdurrahmon esa unga — (Oisha) u bilan gaplashib, undan (uzrini) qabul qilgunicha — iltijo qila boshladilar va: «Paygʻambar ﷺ sen bilgan narsadan — hijra (boykot)dan — qaytardilar; chunki musulmonga oʻz birodarini uch kechadan ortiq (boykot qilib) tashlab qoʻyishi halol emas» der edilar. Ular Oishaga eslatish va (gunohdan) ogohlantirishni koʻpaytirib yuborganlarida, u ularga oʻz nazrini eslata boshladi va yigʻlab: «Men nazr qilgan edim, nazr esa ogʻir (jiddiy)dir» der edi. Ular u (Oisha) Ibn Zubayr bilan gaplashgunicha undan qoʻymadilar; (Oisha) esa oʻsha nazri (kafforati) uchun qirq qul ozod qildi. (Oisha) shundan keyin (ham) oʻz nazrini eslab yigʻlar, hatto koʻz yoshlari roʻmolini hoʻl qilar edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо)га, Абдуллоҳ ибн Зубайр — Оиша берган бир савдо ёки ато (ҳадя) ҳақида: «Валлоҳи, Оиша (садақа-эҳсондан) тўхтасин, ёки мен уни ҳажр (мол сарфлашдан ман) қиламан» деган, деб етказилди. (Оиша:) «У шундай дедими?» деди. Улар: «Ҳа» дедилар. (Оиша:) «Бу — Аллоҳга (аталган) бир назрдир, мен Ибн Зубайр билан ҳеч қачон гаплашмайман» деди. Бойкот (ҳижра) узайиб кетгач, Ибн Зубайр ундан шафоат сўради, аммо у: «Йўқ, валлоҳи, мен у ҳақда ҳеч қачон шафоатни қабул қилмайман ва назримни бузмайман» деди. Бу (ҳолат) Ибн Зубайрга узайиб кетгач, у Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн Асвад ибн Абди Яғус билан — улар иккаласи Бани Зуҳрадан эди — гаплашди ва уларга: «Сизларни Аллоҳ номи билан онт бераман, мени Оишанинг олдига киритинглар; чунки унинг мени ҳажр (қилишни) назр қилиши ҳалол эмас» деди. Бас, Мисвар ва Абдурраҳмон ридоларига ўранган ҳолда уни (олиб) келдилар — токи Оишанинг (ҳузурига) киришга изн сўраб: «Ассалому алайки ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳ; кирайликми?» дедилар. Оиша: «Киринглар» деди. Улар: «Ҳаммамизми?» дедилар. (Оиша:) «Ҳа, ҳаммангиз киринглар» деди — улар билан Ибн Зубайр (ҳам) борлигини билмаган ҳолда. Улар кирган пайтда, Ибн Зубайр парда (ҳижоб) ортига кириб, Оишани қучоқлади ва унга илтижо қилиб йиғлай бошлади; Мисвар ва Абдурраҳмон эса унга — (Оиша) у билан гаплашиб, ундан (узрини) қабул қилгунича — илтижо қила бошладилар ва: «Пайғамбар ﷺ сен билган нарсадан — ҳижра (бойкот)дан — қайтардилар; чунки мусулмонга ўз биродарини уч кечадан ортиқ (бойкот қилиб) ташлаб қўйиши ҳалол эмас» дер эдилар. Улар Оишага эслатиш ва (гуноҳдан) огоҳлантиришни кўпайтириб юборганларида, у уларга ўз назрини эслата бошлади ва йиғлаб: «Мен назр қилган эдим, назр эса оғир (жиддий)дир» дер эди. Улар у (Оиша) Ибн Зубайр билан гаплашгунича ундан қўймадилар; (Оиша) эса ўша назри (каффорати) учун қирқ қул озод қилди. (Оиша) шундан кейин (ҳам) ўз назрини эслаб йиғлар, ҳатто кўз ёшлари рўмолини ҳўл қилар эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْرِفُ غَضَبَكِ وَرِضَاكِ ". قَالَتْ قُلْتُ وَكَيْفَ تَعْرِفُ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " إِنَّكِ إِذَا كُنْتِ رَاضِيَةً قُلْتِ بَلَى وَرَبِّ مُحَمَّدٍ. وَإِذَا كُنْتِ سَاخِطَةً قُلْتِ لاَ وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ ". قَالَتْ قُلْتُ أَجَلْ لَسْتُ أُهَاجِرُ إِلاَّ اسْمَكَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ: «Men sening gʻazabingni ham, roziligingni ham (albatta) bilaman» dedilar. (Oisha) aytdi: Men: «Buni qanday bilasiz, yo Rasululloh?» dedim. (U zot:) «Sen rozi boʻlganingda: ‹Ha, Muhammadning Robbiga (qasam)› deysan; gʻazablanganingda esa: ‹Yoʻq, Ibrohimning Robbiga (qasam)› deysan» dedilar. (Oisha) aytdi: Men: «Toʻgʻri; men faqat (qasamlarimda) sizning ismingizni tark etaman, xolos» dedim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сенинг ғазабингни ҳам, розилигингни ҳам (албатта) биламан» дедилар. (Оиша) айтди: Мен: «Буни қандай биласиз, ё Расулуллоҳ?» дедим. (У зот:) «Сен рози бўлганингда: ‹Ҳа, Муҳаммаднинг Роббига (қасам)› дейсан; ғазабланганингда эса: ‹Йўқ, Иброҳимнинг Роббига (қасам)› дейсан» дедилар. (Оиша) айтди: Мен: «Тўғри; мен фақат (қасамларимда) сизнинг исмингизни тарк этаман, холос» дедим.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ،. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْهِمَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، فَبَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ فِي بَيْتِ أَبِي بَكْرٍ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ قَائِلٌ هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَاعَةٍ لَمْ يَكُنْ يَأْتِينَا فِيهَا. قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا جَاءَ بِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ إِلاَّ أَمْرٌ. قَالَ " إِنِّي قَدْ أُذِنَ لِي بِالْخُرُوجِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men ota-onamni (taniy boshlaganimdan beri) faqat (Islom) dinida (boʻlgan) holda bilaman; va Rasululloh ﷺ kunning ikki tarafida — ertalab va kechqurun — bizning oldimizga kelmaydigan bir kun (ham) oʻtmasdi. Bir kuni, qoq peshin payti, biz Abu Bakrning uyida oʻtirgan edik, kimdir: «Mana, Rasululloh ﷺ — bizning oldimizga (odatda) kelmaydigan bir vaqtda (kelmoqdalar)» dedi. Abu Bakr: «Uni bu vaqtda faqat (muhim) bir ish (sababli) keltirgan boʻlsa kerak» dedi. (U zot:) «Menga (Makkadan) chiqishga (hijratga) izn berildi» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен ота-онамни (таний бошлаганимдан бери) фақат (Ислом) динида (бўлган) ҳолда биламан; ва Расулуллоҳ ﷺ куннинг икки тарафида — эрталаб ва кечқурун — бизнинг олдимизга келмайдиган бир кун (ҳам) ўтмасди. Бир куни, қоқ пешин пайти, биз Абу Бакрнинг уйида ўтирган эдик, кимдир: «Мана, Расулуллоҳ ﷺ — бизнинг олдимизга (одатда) келмайдиган бир вақтда (келмоқдалар)» деди. Абу Бакр: «Уни бу вақтда фақат (муҳим) бир иш (сабабли) келтирган бўлса керак» деди. (У зот:) «Менга (Маккадан) чиқишга (ҳижратга) изн берилди» дедилар.
حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رِفَاعَةَ، الْقُرَظِيَّ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَبَتَّ طَلاَقَهَا، فَتَزَوَّجَهَا بَعْدَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الزَّبِيرِ، فَجَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَتْ عِنْدَ رِفَاعَةَ فَطَلَّقَهَا آخِرَ ثَلاَثِ تَطْلِيقَاتٍ، فَتَزَوَّجَهَا بَعْدَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الزَّبِيرِ، وَإِنَّهُ وَاللَّهِ مَا مَعَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ هَذِهِ الْهُدْبَةِ، لِهُدْبَةٍ أَخَذَتْهَا مِنْ جِلْبَابِهَا. قَالَ وَأَبُو بَكْرٍ جَالِسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَابْنُ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ جَالِسٌ بِبَابِ الْحُجْرَةِ لِيُؤْذَنَ لَهُ، فَطَفِقَ خَالِدٌ يُنَادِي أَبَا بَكْرٍ، يَا أَبَا بَكْرٍ أَلاَ تَزْجُرُ هَذِهِ عَمَّا تَجْهَرُ بِهِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا يَزِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى التَّبَسُّمِ ثُمَّ قَالَ " لَعَلَّكِ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ، لاَ، حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ، وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Rifoa al-Quraziy xotinini taloq qildi va taloqini qatʼiy (uch taloq) qildi; undan keyin uni Abdurrahmon ibn Zabir nikohiga oldi. (Ayol) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, u (men) Rifoaning (nikohida) edi; u (meni) uch taloqning oxirgisi bilan taloq qildi; undan keyin meni Abdurrahmon ibn Zabir nikohiga oldi; vallohi, yo Rasululloh, uning (qudratidan) faqat mana shu popukcha kabigina (narsa) bor» dedi — (bu gapni) kiyimining (jilbobining) popugidan ushlab (aytdi). (Oisha) aytdi: Abu Bakr Paygʻambar ﷺning yonlarida oʻtirgan, Said ibn Osning oʻgʻli (Xolid) esa — izn berilishini (kutib) — hujra eshigida oʻtirgan edi. Xolid Abu Bakrni chaqira boshladi: «Yo Abu Bakr, bu (ayol)ni Rasululloh ﷺning oldilarida oshkora aytayotgan narsasidan qaytarmaysizmi?» Rasululloh ﷺ esa tabassum qilishdan boshqa narsa qilmadilar. Soʻng (u zot): «Sen Rifoaga qaytmoqchidirsan? Yoʻq! (Bu boʻlmaydi) — toki sen uning (Abdurrahmonning) shirinligini va u sening shirinligingni totmaguncha» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Рифоа ал-Қуразий хотинини талоқ қилди ва талоқини қатъий (уч талоқ) қилди; ундан кейин уни Абдурраҳмон ибн Забир никоҳига олди. (Аёл) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, у (мен) Рифоанинг (никоҳида) эди; у (мени) уч талоқнинг охиргиси билан талоқ қилди; ундан кейин мени Абдурраҳмон ибн Забир никоҳига олди; валлоҳи, ё Расулуллоҳ, унинг (қудратидан) фақат мана шу попукча кабигина (нарса) бор» деди — (бу гапни) кийимининг (жилбобининг) попугидан ушлаб (айтди). (Оиша) айтди: Абу Бакр Пайғамбар ﷺнинг ёнларида ўтирган, Саид ибн Оснинг ўғли (Холид) эса — изн берилишини (кутиб) — ҳужра эшигида ўтирган эди. Холид Абу Бакрни чақира бошлади: «Ё Абу Бакр, бу (аёл)ни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида ошкора айтаётган нарсасидан қайтармайсизми?» Расулуллоҳ ﷺ эса табассум қилишдан бошқа нарса қилмадилар. Сўнг (у зот): «Сен Рифоага қайтмоқчидирсан? Йўқ! (Бу бўлмайди) — токи сен унинг (Абдурраҳмоннинг) ширинлигини ва у сенинг ширинлигингни тотмагунча» дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرٌو، أَنَّ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَهُ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مُسْتَجْمِعًا قَطُّ ضَاحِكًا حَتَّى أَرَى مِنْهُ لَهَوَاتِهِ، إِنَّمَا كَانَ يَتَبَسَّمُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺni — toʻliq (qah-qah) kulib, hatto kichik tilini (tomogʻini) koʻrsatadigan darajada — hech qachon koʻrmadim; (u zot) faqat tabassum qilardilar, xolos.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺни — тўлиқ (қаҳ-қаҳ) кулиб, ҳатто кичик тилини (томоғини) кўрсатадиган даражада — ҳеч қачон кўрмадим; (у зот) фақат табассум қилардилар, холос.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَتْ عَائِشَةُ صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَرَخَّصَ فِيهِ فَتَنَزَّهَ عَنْهُ قَوْمٌ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَ فَحَمِدَ اللَّهَ ثُمَّ قَالَ " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَتَنَزَّهُونَ عَنِ الشَّىْءِ أَصْنَعُهُ، فَوَاللَّهِ إِنِّي لأَعْلَمُهُمْ بِاللَّهِ وَأَشَدُّهُمْ لَهُ خَشْيَةً ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi.) Oisha aytdi: Paygʻambar ﷺ bir ishni qildilar va unda ruxsat (yengillik) berdilar; ammo baʼzi qavm undan tiyildi (uzoqlashdi). Bu Paygʻambar ﷺga yetgach, (u zot) xutba qilib, Allohga hamd aytdilar, soʻng: «Men qiladigan biror narsadan tiyiladigan qavmlarga nima boʻldi? Vallohi, men ularning Allohni eng (yaxshi) biluvchilari va Undan eng qattiq qoʻrquvchilariman» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади.) Оиша айтди: Пайғамбар ﷺ бир ишни қилдилар ва унда рухсат (енгиллик) бердилар; аммо баъзи қавм ундан тийилди (узоқлашди). Бу Пайғамбар ﷺга етгач, (у зот) хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд айтдилар, сўнг: «Мен қиладиган бирор нарсадан тийиладиган қавмларга нима бўлди? Валлоҳи, мен уларнинг Аллоҳни энг (яхши) билувчилари ва Ундан энг қаттиқ қўрқувчилариман» дедилар.
حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَفِي الْبَيْتِ قِرَامٌ فِيهِ صُوَرٌ، فَتَلَوَّنَ وَجْهُهُ، ثُمَّ تَنَاوَلَ السِّتْرَ فَهَتَكَهُ، وَقَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الَّذِينَ يُصَوِّرُونَ هَذِهِ الصُّوَرَ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ mening oldimga kirdilar, uyda esa ichida suratlar boʻlgan bir parda (qiram) bor edi; (u zotning) yuzlari (rangi) oʻzgardi, soʻng (u zot) pardani olib, uni yulib tashladilar va: «Qiyomat kuni odamlarning eng qattiq azoblanadiganlaridan — mana shu suratlarni yasaydiganlardir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ менинг олдимга кирдилар, уйда эса ичида суратлар бўлган бир парда (қирам) бор эди; (у зотнинг) юзлари (ранги) ўзгарди, сўнг (у зот) пардани олиб, уни юлиб ташладилар ва: «Қиёмат куни одамларнинг энг қаттиқ азобланадиганларидан — мана шу суратларни ясайдиганлардир» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَمْرَيْنِ قَطُّ إِلاَّ أَخَذَ أَيْسَرَهُمَا، مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا، فَإِنْ كَانَ إِثْمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ، وَمَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ فِي شَىْءٍ قَطُّ، إِلاَّ أَنْ تُنْتَهَكَ حُرْمَةُ اللَّهِ، فَيَنْتَقِمَ بِهَا لِلَّهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ ikki ish oʻrtasida ixtiyor qoldirilsalar — toki u gunoh boʻlmasa — albatta ularning osonrogʻini olardilar; agar u gunoh boʻlsa, u zot odamlarning undan eng yiroqlari edilar. Rasululloh ﷺ oʻzlari uchun biror narsada hech qachon (shaxsan) qasos olmaganlar — magar Allohning hurmati (taqiqi) buzilsa, u holda Alloh uchun (uni) qasos qilardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ икки иш ўртасида ихтиёр қолдирилсалар — токи у гуноҳ бўлмаса — албатта уларнинг осонроғини олардилар; агар у гуноҳ бўлса, у зот одамларнинг ундан энг йироқлари эдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари учун бирор нарсада ҳеч қачон (шахсан) қасос олмаганлар — магар Аллоҳнинг ҳурмати (тақиқи) бузилса, у ҳолда Аллоҳ учун (уни) қасос қилардилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كُنْتُ أَلْعَبُ بِالْبَنَاتِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ لِي صَوَاحِبُ يَلْعَبْنَ مَعِي، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ يَتَقَمَّعْنَ مِنْهُ، فَيُسَرِّبُهُنَّ إِلَىَّ فَيَلْعَبْنَ مَعِي.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Men Paygʻambar ﷺning huzurlarida qoʻgʻirchoqlar (qiz-qoʻgʻirchoqlar) bilan oʻynardim, men bilan birga oʻynaydigan dugonalarim (qizlar) bor edi. Rasululloh ﷺ kirganlarida, ular u zotdan (uyalib) berkinardilar; (u zot) esa ularni menga (qaytarib) yuborardilar, ular (yana) men bilan oʻynardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида қўғирчоқлар (қиз-қўғирчоқлар) билан ўйнардим, мен билан бирга ўйнайдиган дугоналарим (қизлар) бор эди. Расулуллоҳ ﷺ кирганларида, улар у зотдан (уялиб) беркинардилар; (у зот) эса уларни менга (қайтариб) юборардилар, улар (яна) мен билан ўйнардилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، حَدَّثَهُ عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ. أَنَّهُ، اسْتَأْذَنَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ " ائْذَنُوا لَهُ فَبِئْسَ ابْنُ الْعَشِيرَةِ ". أَوْ " بِئْسَ أَخُو الْعَشِيرَةِ ". فَلَمَّا دَخَلَ أَلاَنَ لَهُ الْكَلاَمَ. فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْتَ مَا قُلْتَ، ثُمَّ أَلَنْتَ لَهُ فِي الْقَوْلِ. فَقَالَ " أَىْ عَائِشَةُ، إِنَّ شَرَّ النَّاسِ مَنْزِلَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ تَرَكَهُ ـ أَوْ وَدَعَهُ ـ النَّاسُ اتِّقَاءَ فُحْشِهِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) xabar berishlaricha,) bir kishi Paygʻambar ﷺning huzurlariga kirishga izn soʻradi. (U zot:) «Unga izn beringlar; urugʻning qanday yomon oʻgʻli — yoki urugʻning yomon birodari» dedilar. (U) kirgach esa, (u zot) unga muloyim gapirdilar. Men: «Yo Rasululloh, siz aytadiganingizni aytdingiz, soʻng unga muloyim gapirdingiz?» dedim. (U zot:) «Ey Oisha, albatta, Alloh huzurida odamlarning eng yomoni — uning behayoligi (qoʻpolligi)dan (saqlanib), odamlar (undan) yuz oʻgirgan — yoki uni chetlatgan — kishidir» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) хабар беришларича,) бир киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига киришга изн сўради. (У зот:) «Унга изн беринглар; уруғнинг қандай ёмон ўғли — ёки уруғнинг ёмон биродари» дедилар. (У) киргач эса, (у зот) унга мулойим гапирдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сиз айтадиганингизни айтдингиз, сўнг унга мулойим гапирдингиз?» дедим. (У зот:) «Эй Оиша, албатта, Аллоҳ ҳузурида одамларнинг энг ёмони — унинг беҳаёлиги (қўполлиги)дан (сақланиб), одамлар (ундан) юз ўгирган — ёки уни четлатган — кишидир» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ حَسَّانُ بْنُ ثَابِتٍ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي هِجَاءِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَكَيْفَ بِنَسَبِي ". فَقَالَ حَسَّانُ لأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعَرَةُ مِنَ الْعَجِينِ. وَعَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ ذَهَبْتُ أَسُبُّ حَسَّانَ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ لاَ تَسُبُّهُ فَإِنَّهُ كَانَ يُنَافِحُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Hasson ibn Sobit Rasululloh ﷺdan mushriklarni hajv qilishga izn soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Mening nasabim (qarindoshligim) nima boʻladi (mushriklar mening qabilamdan-ku)?» dedilar. Hasson: «Men sizni ular ichidan — xuddi xamirdan tola sugʻurib olingani kabi — sugʻurib olaman (nasabingizga zarar yetkazmasdan)» dedi. (Urva otasidan: Men Oishaning oldida Hassonni soʻkmoqchi boʻldim, u: «Uni soʻkma; chunki u Rasululloh ﷺni (sheʼri bilan) himoya qilardi» dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Ҳассон ибн Собит Расулуллоҳ ﷺдан мушрикларни ҳажв қилишга изн сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг насабим (қариндошлигим) нима бўлади (мушриклар менинг қабиламдан-ку)?» дедилар. Ҳассон: «Мен сизни улар ичидан — худди хамирдан тола суғуриб олингани каби — суғуриб оламан (насабингизга зарар етказмасдан)» деди. (Урва отасидан: Мен Оишанинг олдида Ҳассонни сўкмоқчи бўлдим, у: «Уни сўкма; чунки у Расулуллоҳ ﷺни (шеъри билан) ҳимоя қиларди» деди.)
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ أَفْلَحَ أَخَا أَبِي الْقُعَيْسِ اسْتَأْذَنَ عَلَىَّ بَعْدَ مَا نَزَلَ الْحِجَابُ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ آذَنُ لَهُ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ أَخَا أَبِي الْقُعَيْسِ لَيْسَ هُوَ أَرْضَعَنِي، وَلَكِنْ أَرْضَعَتْنِي امْرَأَةُ أَبِي الْقُعَيْسِ. فَدَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ لَيْسَ هُوَ أَرْضَعَنِي، وَلَكِنْ أَرْضَعَتْنِي امْرَأَتُهُ. قَالَ " ائْذَنِي لَهُ، فَإِنَّهُ عَمُّكِ، تَرِبَتْ يَمِينُكِ ". قَالَ عُرْوَةُ فَبِذَلِكَ كَانَتْ عَائِشَةُ تَقُولُ حَرِّمُوا مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ مِنَ النَّسَبِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Abulquʼaysning ukasi Aflah — hijob (oyati) nozil boʻlganidan keyin — mening oldimga kirishga izn soʻradi. Men: «Vallohi, men Rasululloh ﷺdan izn soʻramagunimcha unga izn bermayman; chunki Abulquʼaysning ukasi meni emizgan emas, balki meni Abulquʼaysning xotini emizgan» dedim. Bas, Rasululloh ﷺ mening oldimga kirdilar, men: «Yo Rasululloh, u kishi meni emizgan emas, balki uning xotini meni emizgan» dedim. (U zot:) «Unga izn ber; chunki u — sening amaking (emizish orqali); taribat yaminuki (qoʻling tuproqqa belansin — eʼtibor ber)!» dedilar. Urva aytdi: Mana shu sababli Oisha: «Nasab orqali harom boʻladigan (qarindosh)ni emizish orqali (ham) harom qilinglar» der edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Абулқуъайснинг укаси Афлаҳ — ҳижоб (ояти) нозил бўлганидан кейин — менинг олдимга киришга изн сўради. Мен: «Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺдан изн сўрамагунимча унга изн бермайман; чунки Абулқуъайснинг укаси мени эмизган эмас, балки мени Абулқуъайснинг хотини эмизган» дедим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кирдилар, мен: «Ё Расулуллоҳ, у киши мени эмизган эмас, балки унинг хотини мени эмизган» дедим. (У зот:) «Унга изн бер; чунки у — сенинг амакинг (эмизиш орқали); тарибат яминуки (қўлинг тупроққа белансин — эътибор бер)!» дедилар. Урва айтди: Мана шу сабабли Оиша: «Насаб орқали ҳаром бўладиган (қариндош)ни эмизиш орқали (ҳам) ҳаром қилинглар» дер эди.