حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْمَغْرَمِ وَالْمَأْثَمِ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ النَّارِ وَفِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ، وَشَرِّ فِتْنَةِ الْغِنَى، وَشَرِّ فِتْنَةِ الْفَقْرِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَاىَ بِمَاءِ الثَّلْجِ وَالْبَرَدِ، وَنَقِّ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا، كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ، وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu bika minal-kasali val-harami val-magʻrami val-maʼsam. Allohumma inniy aʼuzu bika min azabin-nari va fitnatin-nari va azabil-qabr, va sharri fitnatil-gʻina, va sharri fitnatil-faqr, va min sharri fitnatil-Masiyhid-Dajjol. Allohummagʻsil xatoyaya bimaʼis-salji val-barad, va naqqi qalbiy minal-xatoya kama yunaqqas-savbal-abyazu minad-danas, va baid bayniy va bayna xatoyaya kama baadta baynal-mashriqi val-magʻrib» (Allohim, men dangasalik, qarilik, qarz va gunohdan Senga panoh tilayman. Allohim, doʻzax azobi, doʻzax fitnasi va qabr azobidan, boylik fitnasining yomonligidan, kambagʻallik fitnasining yomonligidan, Masih Dajjol fitnasining yomonligidan Senga panoh tilayman. Allohim, gunohlarimni qor va doʻl suvi bilan yuv, qalbimni gunohlardan — oq kiyim kirdan tozalangani kabi — tozala; men bilan gunohlarim orasini mashriq va magʻribni uzoqlashtirganing kabi uzoqlashtir).(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу бика минал-касали вал-ҳарами вал-мағрами вал-маъсам. Аллоҳумма инний аъузу бика мин азабин-нари ва фитнатин-нари ва азабил-қабр, ва шарри фитнатил-ғина, ва шарри фитнатил-фақр, ва мин шарри фитнатил-Масийҳид-Дажжол. Аллоҳуммағсил хатояя бимаъис-салжи вал-барад, ва наққи қалбий минал-хатоя кама юнаққас-савбал-абязу минад-данас, ва баид байний ва байна хатояя кама баадта байнал-машриқи вал-мағриб» (Аллоҳим, мен дангасалик, қарилик, қарз ва гуноҳдан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, дўзах азоби, дўзах фитнаси ва қабр азобидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан, камбағаллик фитнасининг ёмонлигидан, Масиҳ Дажжол фитнасининг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, гуноҳларимни қор ва дўл суви билан юв, қалбимни гуноҳлардан — оқ кийим кирдан тозалангани каби — тозала; мен билан гуноҳларим орасини машриқ ва мағрибни узоқлаштирганинг каби узоқлаштир).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ أَبِي مُطِيعٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَالَتِهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَعَوَّذُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَمِنْ عَذَابِ النَّارِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْقَبْرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْغِنَى، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْفَقْرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ ".
(Urva xolasidan — Oisha (roziyallohu anho)dan — (rivoyat qiladiki,)) Paygʻambar ﷺ (Allohga) panoh tilab (shunday) der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu bika min fitnatin-nari va min azabin-nar, va aʼuzu bika min fitnatil-qabr, va aʼuzu bika min azabil-qabr, va aʼuzu bika min fitnatil-gʻina, va aʼuzu bika min fitnatil-faqr, va aʼuzu bika min fitnatil-Masiyhid-Dajjol» (Allohim, men doʻzax fitnasidan va doʻzax azobidan Senga panoh tilayman; qabr fitnasidan Senga panoh tilayman; qabr azobidan Senga panoh tilayman; boylik fitnasidan Senga panoh tilayman; kambagʻallik fitnasidan Senga panoh tilayman; Masih Dajjol fitnasidan Senga panoh tilayman).(Урва холасидан — Оиша (розияллоҳу анҳо)дан — (ривоят қиладики,)) Пайғамбар ﷺ (Аллоҳга) паноҳ тилаб (шундай) дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу бика мин фитнатин-нари ва мин азабин-нар, ва аъузу бика мин фитнатил-қабр, ва аъузу бика мин азабил-қабр, ва аъузу бика мин фитнатил-ғина, ва аъузу бика мин фитнатил-фақр, ва аъузу бика мин фитнатил-Масийҳид-Дажжол» (Аллоҳим, мен дўзах фитнасидан ва дўзах азобидан Сенга паноҳ тилайман; қабр фитнасидан Сенга паноҳ тилайман; қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман; бойлик фитнасидан Сенга паноҳ тилайман; камбағаллик фитнасидан Сенга паноҳ тилайман; Масиҳ Дажжол фитнасидан Сенга паноҳ тилайман).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ النَّارِ، وَفِتْنَةِ الْقَبْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ، وَشَرِّ فِتْنَةِ الْغِنَى، وَشَرِّ فِتْنَةِ الْفَقْرِ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْ قَلْبِي بِمَاءِ الثَّلْجِ وَالْبَرَدِ، وَنَقِّ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا، كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ، وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ، اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu bika min fitnatin-nari va azabin-nar, va fitnatil-qabri va azabil-qabr, va sharri fitnatil-gʻina, va sharri fitnatil-faqr. Allohumma inniy aʼuzu bika min sharri fitnatil-Masiyhid-Dajjol. Allohummagʻsil qalbiy bimaʼis-salji val-barad, va naqqi qalbiy minal-xatoya kama naqqaytas-savbal-abyaza minad-danas, va baid bayniy va bayna xatoyaya kama baadta baynal-mashriqi val-magʻrib. Allohumma inniy aʼuzu bika minal-kasali val-maʼsami val-magʻram» (Allohim, men doʻzax fitnasi va doʻzax azobidan, qabr fitnasi va qabr azobidan, boylik fitnasining yomonligidan, kambagʻallik fitnasining yomonligidan Senga panoh tilayman. Allohim, Masih Dajjol fitnasining yomonligidan Senga panoh tilayman. Allohim, qalbimni qor va doʻl suvi bilan yuv, qalbimni gunohlardan — oq kiyimni kirdan tozalaganing kabi — tozala; men bilan gunohlarim orasini mashriq va magʻribni uzoqlashtirganing kabi uzoqlashtir. Allohim, men dangasalik, gunoh va qarzdan Senga panoh tilayman).(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу бика мин фитнатин-нари ва азабин-нар, ва фитнатил-қабри ва азабил-қабр, ва шарри фитнатил-ғина, ва шарри фитнатил-фақр. Аллоҳумма инний аъузу бика мин шарри фитнатил-Масийҳид-Дажжол. Аллоҳуммағсил қалбий бимаъис-салжи вал-барад, ва наққи қалбий минал-хатоя кама наққайтас-савбал-абяза минад-данас, ва баид байний ва байна хатояя кама баадта байнал-машриқи вал-мағриб. Аллоҳумма инний аъузу бика минал-касали вал-маъсами вал-мағрам» (Аллоҳим, мен дўзах фитнаси ва дўзах азобидан, қабр фитнаси ва қабр азобидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан, камбағаллик фитнасининг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, Масиҳ Дажжол фитнасининг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, қалбимни қор ва дўл суви билан юв, қалбимни гуноҳлардан — оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби — тозала; мен билан гуноҳларим орасини машриқ ва мағрибни узоқлаштирганинг каби узоқлаштир. Аллоҳим, мен дангасалик, гуноҳ ва қарздан Сенга паноҳ тилайман).
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُنْذِرٍ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طُبَّ حَتَّى إِنَّهُ لَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ قَدْ صَنَعَ الشَّىْءَ وَمَا صَنَعَهُ، وَإِنَّهُ دَعَا رَبَّهُ ثُمَّ قَالَ " أَشَعَرْتِ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَفْتَانِي فِيمَا اسْتَفْتَيْتُهُ فِيهِ ". فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَمَا ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " جَاءَنِي رَجُلاَنِ فَجَلَسَ أَحَدُهُمَا عِنْدَ رَأْسِي، وَالآخَرُ عِنْدَ رِجْلَىَّ فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ مَا وَجَعُ الرَّجُلِ قَالَ مَطْبُوبٌ. قَالَ مَنْ طَبَّهُ قَالَ لَبِيدُ بْنُ الأَعْصَمِ. قَالَ فِيمَا ذَا قَالَ فِي مُشْطٍ وَمُشَاطَةٍ وَجُفِّ طَلْعَةٍ. قَالَ فَأَيْنَ هُوَ قَالَ فِي ذَرْوَانَ، وَذَرْوَانُ بِئْرٌ فِي بَنِي زُرَيْقٍ ". قَالَتْ فَأَتَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعَ إِلَى عَائِشَةَ فَقَالَ " وَاللَّهِ لَكَأَنَّ مَاءَهَا نُقَاعَةُ الْحِنَّاءِ، وَلَكَأَنَّ نَخْلَهَا رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ ". قَالَتْ فَأَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهَا عَنِ الْبِئْرِ، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَهَلاَّ أَخْرَجْتَهُ قَالَ " أَمَّا أَنَا فَقَدْ شَفَانِي اللَّهُ، وَكَرِهْتُ أَنْ أُثِيرَ عَلَى النَّاسِ شَرًّا ". زَادَ عِيسَى بْنُ يُونُسَ وَاللَّيْثُ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ سُحِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَعَا وَدَعَا وَسَاقَ الْحَدِيثَ
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺga sehr qilingan edi — hatto u zotga bir ishni qilgandek koʻrinar, holbuki uni qilmagan boʻlardilar. U zot Robbiga duo qildilar, soʻng (menga): «Bilasanmi, men Allohdan (yechim) soʻragan narsamda U menga (yoʻl) koʻrsatdi», dedilar. Oisha: «Yo Rasululloh, u nima?» dedi. U zot: «Mening oldimga ikki kishi keldi; biri boshim tomonida, ikkinchisi oyogʻim tomonida oʻtirdi. Biri ikkinchisiga: ‹Bu kishining dardi nima?› dedi. (Ikkinchisi): ‹Unga sehr qilingan›, dedi. (Biri): ‹Kim sehr qilgan?› dedi. (Ikkinchisi): ‹Labid ibn al-Aʼsam›, dedi. (Biri): ‹Nimada (sehr qilgan)?› dedi. (Ikkinchisi): ‹Bir taroq, taroqdagi (toʻkilgan) soch va erkak xurmo gulining qobigʻida›, dedi. (Biri): ‹U qayerda?› dedi. (Ikkinchisi): ‹Zarvonda›, dedi — Zarvon esa Banu Zurayqdagi bir quduqdir», dedilar. (Oisha) aytdi: Rasululloh ﷺ oʻsha (quduqqa) bordilar, soʻng Oishaning oldiga qaytib: «Allohga qasamki, uning suvi xuddi xina (boʻyogʻi) qoʻrigʻiga, xurmolari esa shaytonlarning boshlariga oʻxshar ekan», dedilar. (Oisha) aytdi: Rasululloh ﷺ kelib, unga (menga) quduq haqida xabar berdilar. Men: «Yo Rasululloh, nega uni (sehrni) chiqarib (olib) tashlamadingiz?» dedim. U zot: «Alloh meni shifo berib (sogʻaytirib) boʻldi; men odamlar ustiga (bu) yomonlikni qoʻzgʻatishni xohlamadim», dedilar. (Iso ibn Yunus va Lays, Hishomdan, u otasidan, u Oishadan (rivoyatda): «Paygʻambar ﷺga sehr qilindi, u zot qayta-qayta duo qildilar» (deb) qoʻshib, hadisni keltirdilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺга сеҳр қилинган эди — ҳатто у зотга бир ишни қилгандек кўринар, ҳолбуки уни қилмаган бўлардилар. У зот Роббига дуо қилдилар, сўнг (менга): «Биласанми, мен Аллоҳдан (ечим) сўраган нарсамда У менга (йўл) кўрсатди», дедилар. Оиша: «Ё Расулуллоҳ, у нима?» деди. У зот: «Менинг олдимга икки киши келди; бири бошим томонида, иккинчиси оёғим томонида ўтирди. Бири иккинчисига: ‹Бу кишининг дарди нима?› деди. (Иккинчиси): ‹Унга сеҳр қилинган›, деди. (Бири): ‹Ким сеҳр қилган?› деди. (Иккинчиси): ‹Лабид ибн ал-Аъсам›, деди. (Бири): ‹Нимада (сеҳр қилган)?› деди. (Иккинчиси): ‹Бир тароқ, тароқдаги (тўкилган) соч ва эркак хурмо гулининг қобиғида›, деди. (Бири): ‹У қаерда?› деди. (Иккинчиси): ‹Зарвонда›, деди — Зарвон эса Бану Зурайқдаги бир қудуқдир», дедилар. (Оиша) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўша (қудуққа) бордилар, сўнг Оишанинг олдига қайтиб: «Аллоҳга қасамки, унинг суви худди хина (бўёғи) қўриғига, хурмолари эса шайтонларнинг бошларига ўхшар экан», дедилар. (Оиша) айтди: Расулуллоҳ ﷺ келиб, унга (менга) қудуқ ҳақида хабар бердилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, нега уни (сеҳрни) чиқариб (олиб) ташламадингиз?» дедим. У зот: «Аллоҳ мени шифо бериб (соғайтириб) бўлди; мен одамлар устига (бу) ёмонликни қўзғатишни хоҳламадим», дедилар. (Исо ибн Юнус ва Лайс, Ҳишомдан, у отасидан, у Оишадан (ривоятда): «Пайғамбар ﷺга сеҳр қилинди, у зот қайта-қайта дуо қилдилар» (деб) қўшиб, ҳадисни келтирдилар.)
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ الْيَهُودُ يُسَلِّمُونَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُونَ السَّامُ عَلَيْكَ. فَفَطِنَتْ عَائِشَةُ إِلَى قَوْلِهِمْ فَقَالَتْ عَلَيْكُمُ السَّامُ وَاللَّعْنَةُ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَهْلاً يَا عَائِشَةُ، إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ ". فَقَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَوَلَمْ تَسْمَعْ مَا يَقُولُونَ قَالَ " أَوَلَمْ تَسْمَعِي أَنِّي أَرُدُّ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَأَقُولُ وَعَلَيْكُمْ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Yahudiylar Paygʻambar ﷺga: «As-Somu alayk» (Senga oʻlim boʻlsin) deb (qasddan) salom berishardi. Oisha ularning soʻzini fahmlab: «Sizlarga oʻlim va laʼnat (boʻlsin)», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sekin (shoshma), ey Oisha — albatta Alloh har bir ishda muloyimlikni sevadi», dedilar. (Oisha): «Yo Allohning Paygʻambari, ularning nima deyayotganini eshitmadingizmi?» dedi. U zot: «Men ularga shuni qaytarib: ‹Va alaykum (sizlarga ham boʻlsin)› deganimni eshitmadingmi?» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Яҳудийлар Пайғамбар ﷺга: «Ас-Сому алайк» (Сенга ўлим бўлсин) деб (қасддан) салом беришарди. Оиша уларнинг сўзини фаҳмлаб: «Сизларга ўлим ва лаънат (бўлсин)», деди. Пайғамбар ﷺ: «Секин (шошма), эй Оиша — албатта Аллоҳ ҳар бир ишда мулойимликни севади», дедилар. (Оиша): «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари, уларнинг нима деяётганини эшитмадингизми?» деди. У зот: «Мен уларга шуни қайтариб: ‹Ва алайкум (сизларга ҳам бўлсин)› деганимни эшитмадингми?» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَقَدْ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَا فِي رَفِّي مِنْ شَىْءٍ يَأْكُلُهُ ذُو كَبِدٍ، إِلاَّ شَطْرُ شَعِيرٍ فِي رَفٍّ لِي، فَأَكَلْتُ مِنْهُ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ، فَكِلْتُهُ، فَفَنِيَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ vafot etdilar, mening tokchamda jonzot yeydigan biror narsa yoʻq edi — bir oz arpadan boshqa. Men undan (uzoq vaqt) yedim; menga uzoq (yetib turgani uchun) bir kuni uni oʻlchadim — shunda u tugab qoldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ вафот этдилар, менинг токчамда жонзот ейдиган бирор нарса йўқ эди — бир оз арпадан бошқа. Мен ундан (узоқ вақт) едим; менга узоқ (етиб тургани учун) бир куни уни ўлчадим — шунда у тугаб қолди.
حَدَّثَنِي عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا شَبِعَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مُنْذُ قَدِمَ الْمَدِينَةَ مِنْ طَعَامِ بُرٍّ ثَلاَثَ لَيَالٍ تِبَاعًا حَتَّى قُبِضَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Muhammad ﷺning oilasi Madinaga (hijrat qilib) kelganidan to (u zot) vafot etgunlaricha, uch kecha ketma-ket bugʻdoy (non)idan toʻymadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Муҳаммад ﷺнинг оиласи Мадинага (ҳижрат қилиб) келганидан то (у зот) вафот этгунларича, уч кеча кетма-кет буғдой (нон)идан тўймади.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ ـ هُوَ الأَزْرَقُ ـ عَنْ مِسْعَرِ بْنِ كِدَامٍ، عَنْ هِلاَلٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا أَكَلَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم أَكْلَتَيْنِ فِي يَوْمٍ، إِلاَّ إِحْدَاهُمَا تَمْرٌ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Muhammad ﷺning oilasi bir kunda ikki marta taom yemasdi — (agar yesa,) ularning biri xurmo (boʻlardi).(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Муҳаммад ﷺнинг оиласи бир кунда икки марта таом емасди — (агар еса,) уларнинг бири хурмо (бўларди).
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ فِرَاشُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَدَمٍ، وَحَشْوُهُ مِنْ لِيفٍ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺning toʻshaklari teridan (yasalgan) boʻlib, ichiga xurmo lifi toʻldirilgan edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺнинг тўшаклари теридан (ясалган) бўлиб, ичига хурмо лифи тўлдирилган эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ يَأْتِي عَلَيْنَا الشَّهْرُ مَا نُوقِدُ فِيهِ نَارًا، إِنَّمَا هُوَ التَّمْرُ وَالْمَاءُ، إِلاَّ أَنْ نُؤْتَى بِاللُّحَيْمِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Bizning ustimizdan shunday oy oʻtardiki, biz unda (umuman) olov yoqmasdik — (taomimiz) faqat xurmo va suv edi; magar bizga bir oz goʻsht (hadya) kelsa (boshqa gap).(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Бизнинг устимиздан шундай ой ўтардики, биз унда (умуман) олов ёқмасдик — (таомимиз) фақат хурмо ва сув эди; магар бизга бир оз гўшт (ҳадя) келса (бошқа гап).
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ لِعُرْوَةَ ابْنَ أُخْتِي إِنْ كُنَّا لَنَنْظُرُ إِلَى الْهِلاَلِ ثَلاَثَةَ أَهِلَّةٍ فِي شَهْرَيْنِ، وَمَا أُوقِدَتْ فِي أَبْيَاتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَارٌ. فَقُلْتُ مَا كَانَ يُعِيشُكُمْ قَالَتِ الأَسْوَدَانِ التَّمْرُ وَالْمَاءُ إِلاَّ أَنَّهُ قَدْ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جِيرَانٌ مِنَ الأَنْصَارِ كَانَ لَهُمْ مَنَائِحُ، وَكَانُوا يَمْنَحُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَبْيَاتِهِمْ، فَيَسْقِينَاهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) jiyani Urvaga shunday dedi:) Ey singlimning oʻgʻli, biz ikki oyda uchta yangi oyni koʻrar edik, (shu davrda) Rasululloh ﷺning uylarida olov yoqilmasdi. (Urva) aytdi: Men: «Sizlarni nima (bilan) tirik tutardi (yashatardi)?» dedim. (Oisha): «Ikki qora (narsa) — xurmo va suv; faqat Rasululloh ﷺning ansordan boʻlgan qoʻshnilari bor edi, ularning sogʻiladigan (tuya yoki qoʻy)lari bor boʻlib, ular uylaridan Rasululloh ﷺga (sut) hadya qilar, u zot esa bizga uni ichirardilar», dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) жияни Урвага шундай деди:) Эй синглимнинг ўғли, биз икки ойда учта янги ойни кўрар эдик, (шу даврда) Расулуллоҳ ﷺнинг уйларида олов ёқилмасди. (Урва) айтди: Мен: «Сизларни нима (билан) тирик тутарди (яшатарди)?» дедим. (Оиша): «Икки қора (нарса) — хурмо ва сув; фақат Расулуллоҳ ﷺнинг ансордан бўлган қўшнилари бор эди, уларнинг соғиладиган (туя ёки қўй)лари бор бўлиб, улар уйларидан Расулуллоҳ ﷺга (сут) ҳадя қилар, у зот эса бизга уни ичирардилар», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ أَحَبُّ الْعَمَلِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي يَدُومُ عَلَيْهِ صَاحِبُهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdiki,) Rasululloh ﷺga eng sevimli amal — sohibi (egasi) uni doimiy (uzluksiz) qiladigan (amal) edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдики,) Расулуллоҳ ﷺга энг севимли амал — соҳиби (эгаси) уни доимий (узлуксиз) қиладиган (амал) эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " سَدِّدُوا وَقَارِبُوا، وَاعْلَمُوا أَنْ لَنْ يُدْخِلَ أَحَدَكُمْ عَمَلُهُ الْجَنَّةَ، وَأَنَّ أَحَبَّ الأَعْمَالِ أَدْوَمُهَا إِلَى اللَّهِ، وَإِنْ قَلَّ "
(Oisha (roziyallohu anho) aytdiki,) Rasululloh ﷺ: «(Amalda) toʻgʻri va meʼyorli boʻlinglar; bilingki, birortangizni (oʻz) amali jannatga kiritmaydi; va Allohga eng sevimli amal — eng doimiysidir, garchi oz boʻlsa ham», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «(Амалда) тўғри ва меъёрли бўлинглар; билингки, бирортангизни (ўз) амали жаннатга киритмайди; ва Аллоҳга энг севимли амал — энг доимийсидир, гарчи оз бўлса ҳам», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الأَعْمَالِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ قَالَ " أَدْوَمُهَا وَإِنْ قَلَّ ". وَقَالَ " اكْلَفُوا مِنَ الأَعْمَالِ مَا تُطِيقُونَ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdiki,) Paygʻambar ﷺdan: «Allohga qaysi amallar eng sevimli?» deb soʻralganda, u zot: «Eng doimiysi, garchi oz boʻlsa ham», dedilar va: «Amallardan kuchingiz yetadiganini (zimmangizga) olinglar», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдики,) Пайғамбар ﷺдан: «Аллоҳга қайси амаллар энг севимли?» деб сўралганда, у зот: «Энг доимийси, гарчи оз бўлса ҳам», дедилар ва: «Амаллардан кучингиз етадиганини (зиммангизга) олинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " سَدِّدُوا وَقَارِبُوا، وَأَبْشِرُوا، فَإِنَّهُ لاَ يُدْخِلُ أَحَدًا الْجَنَّةَ عَمَلُهُ ". قَالُوا وَلاَ، أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " وَلاَ أَنَا إِلاَّ أَنْ يَتَغَمَّدَنِي اللَّهُ بِمَغْفِرَةٍ وَرَحْمَةٍ ". قَالَ أَظُنُّهُ عَنْ أَبِي النَّضْرِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ.
وَقَالَ عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " سَدِّدُوا وَأَبْشِرُوا ". وَقَالَ مُجَاهِدٌ {قَوْلاً سَدِيدًا} وَسَدَادًا صِدْقًا.
(Oisha (roziyallohu anho)dan, u Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladiki,)) U zot: «(Amalda) toʻgʻri va meʼyorli boʻlinglar va xushxabar (suyunchi) oling — chunki birovni (oʻz) amali jannatga kiritmaydi», dedilar. Ular: «Sizni (ham)mi, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Meni ham — magar Alloh meni magʻfirat va rahmat bilan oʻrab olsa (boshqa gap)», dedilar. (Affon Vuhaybdan, u Muso ibn Uqbadan: ‹Men Abu Salamadan, u Oishadan, u Paygʻambar ﷺdan: «Toʻgʻri boʻlinglar va xushxabar oling» (deganini eshitdim)› dedi. Mujohid: ‹Qavlan sadiydan› (Ahzob surasi, 70-oyat) — yaʼni toʻgʻri va rost soʻz, dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Пайғамбар ﷺдан (ривоят қиладики,)) У зот: «(Амалда) тўғри ва меъёрли бўлинглар ва хушхабар (суюнчи) олинг — чунки бировни (ўз) амали жаннатга киритмайди», дедилар. Улар: «Сизни (ҳам)ми, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Мени ҳам — магар Аллоҳ мени мағфират ва раҳмат билан ўраб олса (бошқа гап)», дедилар. (Аффон Вуҳайбдан, у Мусо ибн Уқбадан: ‹Мен Абу Саламадан, у Оишадан, у Пайғамбар ﷺдан: «Тўғри бўлинглар ва хушхабар олинг» (деганини эшитдим)› деди. Мужоҳид: ‹Қавлан садийдан› (Аҳзоб сураси, 70-оят) — яъни тўғри ва рост сўз, деди.)
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، فِي رِجَالٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهْوَ صَحِيحٌ " إِنَّهُ لَمْ يُقْبَضْ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يَرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرُ ". فَلَمَّا نَزَلَ بِهِ، وَرَأْسُهُ عَلَى فَخِذِي، غُشِيَ عَلَيْهِ سَاعَةً، ثُمَّ أَفَاقَ، فَأَشْخَصَ بَصَرَهُ إِلَى السَّقْفِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى ". قُلْتُ إِذًا لاَ يَخْتَارُنَا، وَعَرَفْتُ أَنَّهُ الْحَدِيثُ الَّذِي كَانَ يُحَدِّثُنَا بِهِ ـ قَالَتْ ـ فَكَانَتْ تِلْكَ آخِرَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَوْلُهُ " اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى ".
(Paygʻambar ﷺning xotini Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ sogʻ (vaqt)larida: «Hech bir paygʻambar, jannatdagi joyini koʻrib, soʻng (yashash yoki vafot orasida) ixtiyor berilmaguncha, (joni) olinmaydi», der edilar. U zotga (vafot) kelganda — boshlari sonimda (turgan) edi — bir oz hushdan ketdilar, soʻng oʻzlariga kelib, koʻzlarini shiftga tikdilar va: «Allohumma, ar-Rafiqul-Aʼlo» (Allohim, eng oliy hamrohlikni tilayman) dedilar. Men: «Demak, u zot bizni ixtiyor qilmaydilar», dedim va men bu — u zot bizga aytib yurgan oʻsha hadis ekanini bildim. (Oisha) aytdi: Paygʻambar ﷺ aytgan oxirgi soʻzlari mana shu — «Allohumma, ar-Rafiqul-Aʼlo» boʻldi.(Пайғамбар ﷺнинг хотини Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ соғ (вақт)ларида: «Ҳеч бир пайғамбар, жаннатдаги жойини кўриб, сўнг (яшаш ёки вафот орасида) ихтиёр берилмагунча, (жони) олинмайди», дер эдилар. У зотга (вафот) келганда — бошлари сонимда (турган) эди — бир оз ҳушдан кетдилар, сўнг ўзларига келиб, кўзларини шифтга тикдилар ва: «Аллоҳумма, ар-Рафиқул-Аъло» (Аллоҳим, энг олий ҳамроҳликни тилайман) дедилар. Мен: «Демак, у зот бизни ихтиёр қилмайдилар», дедим ва мен бу — у зот бизга айтиб юрган ўша ҳадис эканини билдим. (Оиша) айтди: Пайғамбар ﷺ айтган охирги сўзлари мана шу — «Аллоҳумма, ар-Рафиқул-Аъло» бўлди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّ أَبَا عَمْرٍو، ذَكْوَانَ مَوْلَى عَائِشَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ كَانَتْ تَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهَ صلى الله عليه وسلم كَانَ بَيْنَ يَدَيْهِ رَكْوَةٌ ـ أَوْ عُلْبَةٌ فِيهَا مَاءٌ، يَشُكُّ عُمَرُ ـ فَجَعَلَ يُدْخِلُ يَدَيْهِ فِي الْمَاءِ، فَيَمْسَحُ بِهِمَا وَجْهَهُ وَيَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، إِنَّ لِلْمَوْتِ سَكَرَاتٍ ". ثُمَّ نَصَبَ يَدَهُ فَجَعَلَ يَقُولُ " فِي الرَّفِيقِ الأَعْلَى ". حَتَّى قُبِضَ وَمَالَتْ يَدُهُ.
قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ الْعُلْبَةُ مِنْ الْخَشَبِ وَالرَّكْوَةُ مِنْ الْأَدَمِ.
(Oisha (roziyallohu anho) shunday der edi:) Rasululloh ﷺning oldilarida ichida suv (boʻlgan) bir teri yoki yogʻoch idish (rakva) bor edi. U zot qoʻllarini suvga solib, ular bilan yuzlarini siypalab: «La ilaha illalloh, albatta oʻlimning talvasalari (sakarotlari) bor», der edilar. Soʻng qoʻllarini koʻtarib: «(Allohumma) fir-Rafiqil-Aʼlo» (Eng oliy hamrohlikka (qoʻshgin)) deyaverdilar — toki (joni) olindi va qoʻllari (yonga) egildi. (Abu Abdulloh (al-Buxoriy): ‹ulba› — yogʻochdan, ‹rakva› — teridan (yasalgan idish), dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай дер эди:) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида ичида сув (бўлган) бир тери ёки ёғоч идиш (раква) бор эди. У зот қўлларини сувга солиб, улар билан юзларини сийпалаб: «Ла илаҳа иллаллоҳ, албатта ўлимнинг талвасалари (сакаротлари) бор», дер эдилар. Сўнг қўлларини кўтариб: «(Аллоҳумма) фир-Рафиқил-Аъло» (Энг олий ҳамроҳликка (қўшгин)) деявердилар — токи (жони) олинди ва қўллари (ёнга) эгилди. (Абу Абдуллоҳ (ал-Бухорий): ‹улба› — ёғочдан, ‹раква› — теридан (ясалган идиш), деди.)
حَدَّثَنِي صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رِجَالٌ مِنَ الأَعْرَابِ جُفَاةً يَأْتُونَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَيَسْأَلُونَهُ مَتَى السَّاعَةُ، فَكَانَ يَنْظُرُ إِلَى أَصْغَرِهِمْ فَيَقُولُ " إِنْ يَعِشْ هَذَا لاَ يُدْرِكْهُ الْهَرَمُ حَتَّى تَقُومَ عَلَيْكُمْ سَاعَتُكُمْ ". قَالَ هِشَامٌ يَعْنِي مَوْتَهُمْ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Aʼrobiylardan dagʻal (qoʻpol) kishilar Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, u zotdan: «(Qiyomat) soati qachon (boʻladi)?» deb soʻrar edilar. U zot ularning eng yoshiga qarab: «Agar bu (bola) yashasa, qariligi (yetib kelmasdan)oq, sizning soatingiz (ajalingiz) ustingizga qoyim boʻladi», der edilar. Hishom: «(U zot) bu bilan ularning oʻlimini nazarda tutdilar», dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Аъробийлардан дағал (қўпол) кишилар Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, у зотдан: «(Қиёмат) соати қачон (бўлади)?» деб сўрар эдилар. У зот уларнинг энг ёшига қараб: «Агар бу (бола) яшаса, қарилиги (етиб келмасдан)оқ, сизнинг соатингиз (ажалингиз) устингизга қойим бўлади», дер эдилар. Ҳишом: «(У зот) бу билан уларнинг ўлимини назарда тутдилар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَسُبُّوا الأَمْوَاتَ، فَإِنَّهُمْ قَدْ أَفْضَوْا إِلَى مَا قَدَّمُوا ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Oʻlganlarni soʻkmanglar — chunki ular (oʻzlari) oldindan yuborgan (amal)lariga yetib (oʻsha bilan jazo-mukofotga uchrab) boʻldilar», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ўлганларни сўкманглар — чунки улар (ўзлари) олдиндан юборган (амал)ларига етиб (ўша билан жазо-мукофотга учраб) бўлдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تُحْشَرُونَ حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً " قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ. فَقَالَ " الأَمْرُ أَشَدُّ مِنْ أَنْ يُهِمَّهُمْ ذَاكِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlar yalangoyoq, yalangʻoch, xatna qilinmagan holda toʻplanasiz», dedilar. Oisha aytdi: Men: «Yo Rasululloh, erkaklar va ayollar bir-biriga qaraydimi?» dedim. U zot: «(Ey Oisha, oʻsha kundagi) ish ularni bunga (qarashga) ahamiyat berishdan koʻra qattiqroqdir (mashaqqatliroqdir)», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар ялангоёқ, яланғоч, хатна қилинмаган ҳолда тўпланасиз», дедилар. Оиша айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, эркаклар ва аёллар бир-бирига қарайдими?» дедим. У зот: «(Эй Оиша, ўша кундаги) иш уларни бунга (қарашга) аҳамият беришдан кўра қаттиқроқдир (машаққатлироқдир)», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ أَحَدٌ يُحَاسَبُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ هَلَكَ ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَيْسَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="84" aya_start="7" aya_end="8"]{فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ * فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا} فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا ذَلِكِ الْعَرْضُ، وَلَيْسَ أَحَدٌ يُنَاقَشُ الْحِسَابَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ عُذِّبَ ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida hisob qilingan hech bir kishi yoʻqki, halok boʻlmasin», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, Alloh taolo: ‹Bas, kimning kitobi oʻng qoʻliga berilsa, u yengil hisob bilan hisob qilinadi› (Inshiqoq surasi, 7–8-oyatlar) demaganmi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «U — (faqat amallarning) koʻrsatilishidir, xolos; ammo Qiyomat kunida hisobi munoqasha qilingan (surishtirilgan) har bir kishi azoblanadi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида ҳисоб қилинган ҳеч бир киши йўқки, ҳалок бўлмасин», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ таоло: ‹Бас, кимнинг китоби ўнг қўлига берилса, у енгил ҳисоб билан ҳисоб қилинади› (Иншиқоқ сураси, 7–8-оятлар) демаганми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «У — (фақат амалларнинг) кўрсатилишидир, холос; аммо Қиёмат кунида ҳисоби муноқаша қилинган (суриштирилган) ҳар бир киши азобланади», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الطَّاعُونِ فَقَالَ " كَانَ عَذَابًا يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ، فَجَعَلَهُ اللَّهُ رَحْمَةً لِلْمُؤْمِنِينَ، مَا مِنْ عَبْدٍ يَكُونُ فِي بَلَدٍ يَكُونُ فِيهِ، وَيَمْكُثُ فِيهِ، لاَ يَخْرُجُ مِنَ الْبَلَدِ، صَابِرًا مُحْتَسِبًا، يَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ يُصِيبُهُ إِلاَّ مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ، إِلاَّ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ شَهِيدٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) U Rasululloh ﷺdan toun (vabo) haqida soʻradi. U zot: «(Toun) — Alloh xohlagan kishiga yuboradigan bir azob edi; soʻng Alloh uni mominlar uchun rahmat qildi. Toun (tarqalgan) bir shaharda boʻlgan har qanday banda — agar u shaharda sabr qilib, (savobini) Allohdan kutib, oʻziga Alloh yozgan (taqdir)dan boshqasi yetmasligini bilgan holda qoladigan va shahardan chiqib ketmaydigan boʻlsa — unga albatta shahid ajriga oʻxshash (ajr) beriladi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) У Расулуллоҳ ﷺдан тоун (вабо) ҳақида сўради. У зот: «(Тоун) — Аллоҳ хоҳлаган кишига юборадиган бир азоб эди; сўнг Аллоҳ уни моминлар учун раҳмат қилди. Тоун (тарқалган) бир шаҳарда бўлган ҳар қандай банда — агар у шаҳарда сабр қилиб, (савобини) Аллоҳдан кутиб, ўзига Аллоҳ ёзган (тақдир)дан бошқаси етмаслигини билган ҳолда қоладиган ва шаҳардан чиқиб кетмайдиган бўлса — унга албатта шаҳид ажрига ўхшаш (ажр) берилади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لَمْ يَكُنْ يَحْنَثُ فِي يَمِينٍ قَطُّ، حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ كَفَّارَةَ الْيَمِينِ وَقَالَ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَرَأَيْتُ غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ، وَكَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Abu Bakr (roziyallohu anhu) — Alloh qasam kafforatini nozil qilmagunicha — hech qachon qasamini buzmas edi. (Kaffora nozil boʻlgach,) u: «Men biror narsaga qasam ichsam-u, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsam, albatta yaxshiroq boʻlganini qilaman va qasamim (uchun) kaffora toʻlayman», dedi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) — Аллоҳ қасам каффоратини нозил қилмагунича — ҳеч қачон қасамини бузмас эди. (Каффора нозил бўлгач,) у: «Мен бирор нарсага қасам ичсам-у, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсам, албатта яхшироқ бўлганини қиламан ва қасамим (учун) каффора тўлайман», деди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ وَاللَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا، وَلَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً ".
(Oisha (roziyallohu anho) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Ey Muhammad ummati, Allohga qasamki, agar men bilgan narsani sizlar bilganingizda, koʻp yigʻlab, kam kular edingiz», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Эй Муҳаммад уммати, Аллоҳга қасамки, агар мен билган нарсани сизлар билганингизда, кўп йиғлаб, кам кулар эдингиз», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ إِنَّ هِنْدَ بِنْتَ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كَانَ مِمَّا عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَهْلُ أَخْبَاءٍ ـ أَوْ خِبَاءٍ ـ أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ يَذِلُّوا مِنْ أَهْلِ أَخْبَائِكَ ـ أَوْ خِبَائِكَ، شَكَّ يَحْيَى ـ ثُمَّ مَا أَصْبَحَ الْيَوْمَ أَهْلُ أَخْبَاءٍ ـ أَوْ خِبَاءٍ ـ أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ يَعِزُّوا مِنْ أَهْلِ أَخْبَائِكَ أَوْ خِبَائِكَ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَأَيْضًا وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ ". قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ مِسِّيكٌ، فَهَلْ عَلَىَّ حَرَجٌ أَنْ أُطْعِمَ مِنَ الَّذِي لَهُ قَالَ " لاَ إِلاَّ بِالْمَعْرُوفِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Hind bint Utba ibn Rabiʼa: «Yo Rasululloh, yer yuzidagi (xonadon)lardan, sizning xonadoningiz (ahli) xor boʻlishini istaganimchalik (xorlikni) yoqtirgan hech bir xonadon yoʻq edi; bugun esa sizning xonadoningiz (ahli) aziz boʻlishini istaganimchalik (azizlikni) yoqtirgan hech bir xonadon yoʻq», dedi. Rasululloh ﷺ: «Yana ham (ziyoda boʻlsin) — Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki!» dedilar. U (Hind): «Yo Rasululloh, Abu Sufyon — xasis (qistamchi) kishi; men uning molidan (bola-chaqamga) yedirishimda menga gunoh boʻladimi?» dedi. U zot: «Yoʻq — faqat maʼruf (oʻrtacha, odob) bilan (boʻlsa)», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ҳинд бинт Утба ибн Рабиъа: «Ё Расулуллоҳ, ер юзидаги (хонадон)лардан, сизнинг хонадонингиз (аҳли) хор бўлишини истаганимчалик (хорликни) ёқтирган ҳеч бир хонадон йўқ эди; бугун эса сизнинг хонадонингиз (аҳли) азиз бўлишини истаганимчалик (азизликни) ёқтирган ҳеч бир хонадон йўқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Яна ҳам (зиёда бўлсин) — Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки!» дедилар. У (Ҳинд): «Ё Расулуллоҳ, Абу Суфён — хасис (қистамчи) киши; мен унинг молидан (бола-чақамга) едиришимда менга гуноҳ бўладими?» деди. У зот: «Йўқ — фақат маъруф (ўртача, одоб) билан (бўлса)», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها [quran sura="2" aya_start="225" aya_end="225"]{لاَ يُؤَاخِذُكُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ} قَالَ قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي قَوْلِهِ لاَ، وَاللَّهِ بَلَى وَاللَّهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) ‹Alloh sizlarni behuda (qasamlaringiz) uchun (jazoga) tutmaydi› (Baqara surasi, 225-oyat) (haqida): «Bu (oyat) kishining ‹Yoʻq, Allohga qasam!›, ‹Ha, Allohga qasam!› (kabi, oʻylamay aytadigan) soʻzi haqida nozil boʻlgan», dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ‹Аллоҳ сизларни беҳуда (қасамларингиз) учун (жазога) тутмайди› (Бақара сураси, 225-оят) (ҳақида): «Бу (оят) кишининг ‹Йўқ, Аллоҳга қасам!›, ‹Ҳа, Аллоҳга қасам!› (каби, ўйламай айтадиган) сўзи ҳақида нозил бўлган», деди.)
حَدَّثَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ يَوْمَ أُحُدٍ هَزِيمَةً تُعْرَفُ فِيهِمْ، فَصَرَخَ إِبْلِيسُ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أُخْرَاكُمْ، فَرَجَعَتْ أُولاَهُمْ فَاجْتَلَدَتْ هِيَ وَأُخْرَاهُمْ، فَنَظَرَ حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ فَإِذَا هُوَ بِأَبِيهِ فَقَالَ أَبِي أَبِي. قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا انْحَجَزُوا حَتَّى قَتَلُوهُ، فَقَالَ حُذَيْفَةُ غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ. قَالَ عُرْوَةُ فَوَاللَّهِ مَا زَالَتْ فِي حُذَيْفَةَ مِنْهَا بَقِيَّةٌ حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Uhud kuni mushriklar — (yengilishlari) bilingudek — yengildilar. Shunda Iblis: «Ey Allohning bandalari, orqangizga (ehtiyot boʻling)!» deb qichqirdi. Bas, ularning (musulmonlarning) oldingilari qaytib, oʻzlarining orqalaridagilar bilan urishib ketdilar. Huzayfa ibn Yamon qarasa — u (urishilayotgan kishi) otasi ekan; u: «Otam, otam!» dedi. (Oisha) aytdi: Allohga qasamki, ular (musulmonlar) uni oʻldirmaguncha toʻxtamadilar. Huzayfa: «Alloh sizlarni kechirsin», dedi. Urva aytdi: Allohga qasamki, Huzayfada shundan (xato sodir boʻlganidan) bir (achchiq) qoldiq — toki u Allohga (vafot etib) yoʻliqquncha — qoldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Уҳуд куни мушриклар — (енгилишлари) билингудек — енгилдилар. Шунда Иблис: «Эй Аллоҳнинг бандалари, орқангизга (эҳтиёт бўлинг)!» деб қичқирди. Бас, уларнинг (мусулмонларнинг) олдингилари қайтиб, ўзларининг орқаларидагилар билан уришиб кетдилар. Ҳузайфа ибн Ямон қараса — у (уришилаётган киши) отаси экан; у: «Отам, отам!» деди. (Оиша) айтди: Аллоҳга қасамки, улар (мусулмонлар) уни ўлдирмагунча тўхтамадилар. Ҳузайфа: «Аллоҳ сизларни кечирсин», деди. Урва айтди: Аллоҳга қасамки, Ҳузайфада шундан (хато содир бўлганидан) бир (аччиқ) қолдиқ — токи у Аллоҳга (вафот этиб) йўлиққунча — қолди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا شَبِعَ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم مِنْ خُبْزِ بُرٍّ مَأْدُومٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ.
وَقَالَ ابْنُ كَثِيرٍ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ لِعَائِشَةَ بِهَذَا.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Muhammad ﷺning oilasi — u zot Allohga (vafot etib) yoʻliqquncha — uch (kun ketma-ket) non qoʻshib (yegulik bilan) bugʻdoy nonidan toʻyib (yemadilar).(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Муҳаммад ﷺнинг оиласи — у зот Аллоҳга (вафот этиб) йўлиққунча — уч (кун кетма-кет) нон қўшиб (егулик билан) буғдой нонидан тўйиб (емадилар).
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ زَعَمَ عَطَاءٌ أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ بْنَ عُمَيْرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَائِشَةَ، تَزْعُمُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْكُثُ عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، وَيَشْرَبُ عِنْدَهَا عَسَلاً، فَتَوَاصَيْتُ أَنَا وَحَفْصَةُ أَنَّ أَيَّتَنَا دَخَلَ عَلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلْتَقُلْ إِنِّي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ مَغَافِيرَ، أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَدَخَلَ عَلَى إِحْدَاهُمَا فَقَالَتْ ذَلِكَ لَهُ. فَقَالَ " لاَ بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً عِنْدَ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ، وَلَنْ أَعُودَ لَهُ ". فَنَزَلَتْ [quran sura="66" aya_start="1" aya_end="1"]{يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ}، [quran sura="66" aya_start="4" aya_end="4"]{إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ}، لِعَائِشَةَ وَحَفْصَةَ، [quran sura="66" aya_start="3" aya_end="3"]{وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا} لِقَوْلِهِ " بَلْ شَرِبْتُ عَسَلاً ".
وَقَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى عَنْ هِشَامٍ، " وَلَنْ أَعُودَ لَهُ، وَقَدْ حَلَفْتُ، فَلاَ تُخْبِرِي بِذَلِكَ أَحَدًا ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Zaynab bint Jahshning oldida (bir muddat) turar va uning oldida asal ichardilar. Men va Hafsa (oʻzaro): ‹Qaysimizning oldimizga Paygʻambar ﷺ kirsalar, u: «Men sizdan magʻofir (yoqimsiz hidli sharbat) hidini sezyapman; magʻofir yedingizmi?» desin›, deb maslahatlashdik. Bas, u zot ulardan birining oldiga kirganlarida, u shuni (aytdi). U zot: «Yoʻq; balki men Zaynab bint Jahshning oldida asal ichdim; endi unga (asalga) qaytmayman», dedilar. Shunda ‹Ey Paygʻambar, nega Alloh senga halol qilgan narsani (oʻzingga) harom qilasan?...› (Tahrim surasi, 1-oyat); ‹Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz...› (Tahrim surasi, 4-oyat) — (bu) Oisha va Hafsa (haqida); ‹Paygʻambar xotinlaridan biriga bir gapni sir qilib aytganida...› (Tahrim surasi, 3-oyat) — u zotning ‹balki men asal ichdim› degan soʻzi (haqida) nozil boʻldi. (Ibrohim ibn Muso Hishomdan menga: u zot ‹...endi unga qaytmayman; men (buni) qasam (bilan) aytdim; bas, buni hech kimga aytma› dedilar, deb rivoyat qildi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдида (бир муддат) турар ва унинг олдида асал ичардилар. Мен ва Ҳафса (ўзаро): ‹Қайсимизнинг олдимизга Пайғамбар ﷺ кирсалар, у: «Мен сиздан мағофир (ёқимсиз ҳидли шарбат) ҳидини сезяпман; мағофир едингизми?» десин›, деб маслаҳатлашдик. Бас, у зот улардан бирининг олдига кирганларида, у шуни (айтди). У зот: «Йўқ; балки мен Зайнаб бинт Жаҳшнинг олдида асал ичдим; энди унга (асалга) қайтмайман», дедилар. Шунда ‹Эй Пайғамбар, нега Аллоҳ сенга ҳалол қилган нарсани (ўзингга) ҳаром қиласан?...› (Таҳрим сураси, 1-оят); ‹Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз...› (Таҳрим сураси, 4-оят) — (бу) Оиша ва Ҳафса (ҳақида); ‹Пайғамбар хотинларидан бирига бир гапни сир қилиб айтганида...› (Таҳрим сураси, 3-оят) — у зотнинг ‹балки мен асал ичдим› деган сўзи (ҳақида) нозил бўлди. (Иброҳим ибн Мусо Ҳишомдан менга: у зот ‹...энди унга қайтмайман; мен (буни) қасам (билан) айтдим; бас, буни ҳеч кимга айтма› дедилар, деб ривоят қилди.)
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَهُ فَلاَ يَعْصِهِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim Allohga itoat qilishni nazr qilsa, Unga itoat qilsin; kim Unga osiy boʻlishni (gunoh qilishni) nazr qilsa, Unga osiy boʻlmasin», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким Аллоҳга итоат қилишни назр қилса, Унга итоат қилсин; ким Унга осий бўлишни (гуноҳ қилишни) назр қилса, Унга осий бўлмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ، وَمَنْ نَذَرَ أَنْ يَعْصِيَهُ فَلاَ يَعْصِهِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohga itoat qilishni nazr qilsa, Unga itoat qilsin; kim Unga osiy boʻlishni nazr qilsa, Unga osiy boʻlmasin», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳга итоат қилишни назр қилса, Унга итоат қилсин; ким Унга осий бўлишни назр қилса, Унга осий бўлмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطُوا عَلَيْهَا الْوَلاَءَ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " اشْتَرِيهَا إِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan (rivoyat qilinadiki,)) U Bariyrani sotib olmoqchi boʻldi, (egalari) esa unga valo (ozodlik huquqi)ni (oʻzlariga) shart qildilar. (Oisha) buni Paygʻambar ﷺga zikr qildi. U zot: «Uni sotib ol; albatta valo faqat ozod qilgan kishiga (tegishli)dir», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилинадики,)) У Барийрани сотиб олмоқчи бўлди, (эгалари) эса унга вало (озодлик ҳуқуқи)ни (ўзларига) шарт қилдилар. (Оиша) буни Пайғамбар ﷺга зикр қилди. У зот: «Уни сотиб ол; албатта вало фақат озод қилган кишига (тегишли)дир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَيْهِمَا مِنْ فَدَكَ، وَسَهْمَهُمَا مِنْ خَيْبَرَ. فَقَالَ لَهُمَا أَبُو بَكْرٍ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ مِنْ هَذَا الْمَالِ ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَاللَّهِ لاَ أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلاَّ صَنَعْتُهُ. قَالَ فَهَجَرَتْهُ فَاطِمَةُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى مَاتَتْ.
(Oisha (roziyallohu anho)dan (rivoyat qilinadiki,)) Fotima va Abbos (alayhimassalom) Abu Bakrning oldiga — Rasululloh ﷺdan (qolgan) meroslarini soʻrab — keldilar; oʻsha paytda ular Fadakdagi yerlarini va Xaybardan (qolgan) hissalarini talab qilayotgan edilar. Abu Bakr ularga: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bizdan meros olinmaydi; biz qoldirgan (narsa) — sadaqadir; Muhammadning oilasi (faqat) shu moldan yeydi (xolos)› deganlarini eshitganman», dedi. Abu Bakr (yana): «Allohga qasamki, men Rasululloh ﷺning bu (mol) haqida qilganlarini koʻrgan biror ishni qoldirmay, (albatta) qilaman», dedi. (Roviy) aytdi: Bas, Fotima undan (Abu Bakrdan) yuz oʻgirdi va vafot etguncha u bilan gaplashmadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилинадики,)) Фотима ва Аббос (алайҳимассалом) Абу Бакрнинг олдига — Расулуллоҳ ﷺдан (қолган) меросларини сўраб — келдилар; ўша пайтда улар Фадакдаги ерларини ва Хайбардан (қолган) ҳиссаларини талаб қилаётган эдилар. Абу Бакр уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Биздан мерос олинмайди; биз қолдирган (нарса) — садақадир; Муҳаммаднинг оиласи (фақат) шу молдан ейди (холос)› деганларини эшитганман», деди. Абу Бакр (яна): «Аллоҳга қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг бу (мол) ҳақида қилганларини кўрган бирор ишни қолдирмай, (албатта) қиламан», деди. (Ровий) айтди: Бас, Фотима ундан (Абу Бакрдан) юз ўгирди ва вафот этгунча у билан гаплашмади.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan (rivoyat qilinadiki,)) Paygʻambar ﷺ: «Bizdan meros olinmaydi; biz qoldirgan (narsa) — sadaqadir», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан (ривоят қилинадики,)) Пайғамбар ﷺ: «Биздан мерос олинмайди; биз қолдирган (нарса) — садақадир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ عُتْبَةُ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدٍ أَنَّ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ مِنِّي، فَاقْبِضْهُ إِلَيْكَ. فَلَمَّا كَانَ عَامَ الْفَتْحِ أَخَذَهُ سَعْدٌ فَقَالَ ابْنُ أَخِي عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ. فَقَامَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَتَسَاوَقَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ أَخِي قَدْ كَانَ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ. فَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ، الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ". ثُمَّ قَالَ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ " احْتَجِبِي مِنْهُ ". لِمَا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ، فَمَا رَآهَا حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Utba akasi Saʼdga: «Zamʼaning choʻrisining oʻgʻli mendandir, uni oʻz qoʻlingga olib (himoyangga ol)», deb vasiyat qilgan edi. Makka fathi yili boʻlganida, Saʼd uni olib: «Bu akamning oʻgʻli, (akam) bu haqda menga vasiyat qilgan», dedi. Abd ibn Zamʼa esa turib: «(Yoʻq,) bu mening akam va otamning choʻrisining oʻgʻli, otamning toʻshagida tugʻilgan», dedi. Ikkovi Paygʻambar ﷺning huzurlariga (daʼvolashib) bordi. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu akamning oʻgʻli, (akam) bu haqda menga vasiyat qilgan», dedi. Abd ibn Zamʼa: «Bu mening akam va otamning choʻrisining oʻgʻli, otamning toʻshagida tugʻilgan», dedi. Paygʻambar ﷺ: «U senikidir, ey Abd ibn Zamʼa; bola toʻshak egasinikidir, zinokorga esa tosh (mahrumlik)», dedilar. Soʻng U zot, (bolaning) Utbaga oʻxshashligini koʻrganlari uchun, Savda bint Zamʼaga: «Undan parda tut (yashirin)», dedilar. Shundan (keyin Savda) Allohga yoʻliqquncha (vafot etguncha) uni koʻrmadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Утба акаси Саъдга: «Замъанинг чўрисининг ўғли мендандир, уни ўз қўлингга олиб (ҳимоянгга ол)», деб васият қилган эди. Макка фатҳи йили бўлганида, Саъд уни олиб: «Бу акамнинг ўғли, (акам) бу ҳақда менга васият қилган», деди. Абд ибн Замъа эса туриб: «(Йўқ,) бу менинг акам ва отамнинг чўрисининг ўғли, отамнинг тўшагида туғилган», деди. Иккови Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига (даъволашиб) борди. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу акамнинг ўғли, (акам) бу ҳақда менга васият қилган», деди. Абд ибн Замъа: «Бу менинг акам ва отамнинг чўрисининг ўғли, отамнинг тўшагида туғилган», деди. Пайғамбар ﷺ: «У сеникидир, эй Абд ибн Замъа; бола тўшак эгасиникидир, зинокорга эса тош (маҳрумлик)», дедилар. Сўнг У зот, (боланинг) Утбага ўхшашлигини кўрганлари учун, Савда бинт Замъага: «Ундан парда тут (яширин)», дедилар. Шундан (кейин Савда) Аллоҳга йўлиққунча (вафот этгунча) уни кўрмади.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَيْتُ بَرِيرَةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اشْتَرِيهَا، فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ". وَأُهْدِيَ لَهَا شَاةٌ فَقَالَ " هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ، وَلَنَا هَدِيَّةٌ ". قَالَ الْحَكَمُ وَكَانَ زَوْجُهَا حُرًّا، وَقَوْلُ الْحَكَمِ مُرْسَلٌ. وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَأَيْتُهُ عَبْدًا.
(Asvad Oishadan rivoyat qildiki, Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men Barirani sotib oldim. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Uni sotib ol, chunki valoʼ ozod qilgan kishinikidir», dedilar. (Bariraga sadaqa qilib) bir qoʻy berilgan edi; (bu haqda soʻralganda) U zot: «U (qoʻy) Barira uchun sadaqa, biz uchun esa hadya», dedilar. (Hakam aytdi: Bariraning eri hur edi. Hakamning bu soʻzi mursaldir. Ibn Abbos esa: «Men uni qul holida koʻrdim», dedi.)(Асвад Оишадан ривоят қилдики, Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен Барирани сотиб олдим. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Уни сотиб ол, чунки валў озод қилган кишиникидир», дедилар. (Барирага садақа қилиб) бир қўй берилган эди; (бу ҳақда сўралганда) У зот: «У (қўй) Барира учун садақа, биз учун эса ҳадя», дедилар. (Ҳакам айтди: Бариранинг эри ҳур эди. Ҳакамнинг бу сўзи мурсалдир. Ибн Аббос эса: «Мен уни қул ҳолида кўрдим», деди.)
حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْطَى الْوَرِقَ، وَوَلِيَ النِّعْمَةَ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Valoʼ kumush (narx)ni bergan va (ozod qilib) neʼmat koʻrsatgan kishinikidir», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Валў кумуш (нарх)ни берган ва (озод қилиб) неъмат кўрсатган кишиникидир», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتِ اخْتَصَمَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ وَعَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فِي غُلاَمٍ فَقَالَ سَعْدٌ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ أَخِي عُتْبَةَ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَىَّ أَنَّهُ ابْنُهُ، انْظُرْ إِلَى شَبَهِهِ. وَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ هَذَا أَخِي يَا رَسُولَ اللَّهِ، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِ أَبِي مِنْ وَلِيدَتِهِ. فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى شَبَهِهِ فَرَأَى شَبَهًا بَيِّنًا بِعُتْبَةَ فَقَالَ " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ، الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ، وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ بِنْتَ زَمْعَةَ ". قَالَتْ فَلَمْ يَرَ سَوْدَةَ قَطُّ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abd ibn Zamʼa bir bola haqida talashib qoldilar. Saʼd: «Yo Rasululloh, bu — akam Utba ibn Abu Vaqqosning oʻgʻli; (akam) bu uning oʻgʻli ekanini menga vasiyat qilgan. Uning oʻxshashligiga qarang», dedi. Abd ibn Zamʼa esa: «Yo Rasululloh, bu mening akam; otamning toʻshagida, uning choʻrisidan tugʻilgan», dedi. Rasululloh ﷺ uning oʻxshashligiga qarab, Utbaga ochiq-oydin oʻxshashlikni koʻrdilar-da: «U senikidir, ey Abd; bola toʻshak egasinikidir, zinokorga esa tosh (mahrumlik). Sen esa undan parda tut, ey Savda bint Zamʼa», dedilar. (Oisha) aytdi: Shundan (keyin Savda) uni hech qachon koʻrmadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Саъд ибн Абу Ваққос ва Абд ибн Замъа бир бола ҳақида талашиб қолдилар. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, бу — акам Утба ибн Абу Ваққоснинг ўғли; (акам) бу унинг ўғли эканини менга васият қилган. Унинг ўхшашлигига қаранг», деди. Абд ибн Замъа эса: «Ё Расулуллоҳ, бу менинг акам; отамнинг тўшагида, унинг чўрисидан туғилган», деди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ўхшашлигига қараб, Утбага очиқ-ойдин ўхшашликни кўрдилар-да: «У сеникидир, эй Абд; бола тўшак эгасиникидир, зинокорга эса тош (маҳрумлик). Сен эса ундан парда тут, эй Савда бинт Замъа», дедилар. (Оиша) айтди: Шундан (кейин Савда) уни ҳеч қачон кўрмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَىَّ مَسْرُورًا تَبْرُقُ أَسَارِيرُ وَجْهِهِ فَقَالَ " أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ مُجَزِّزًا نَظَرَ آنِفًا إِلَى زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ وَأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ الأَقْدَامَ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ huzurimga xursand holda, yuzlari porlab kirdilar-da: «Mujazziz (degan qoif) hozir Zayd ibn Horisa va Usoma ibn Zaydga qarab: ‹Bu oyoqlarning baʼzisi baʼzisidandir (ular bir-biriga qarindosh)›, deganini koʻrmadingmi?» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга хурсанд ҳолда, юзлари порлаб кирдилар-да: «Мужаззиз (деган қоиф) ҳозир Зайд ибн Ҳориса ва Усома ибн Зайдга қараб: ‹Бу оёқларнинг баъзиси баъзисидандир (улар бир-бирига қариндош)›, деганини кўрмадингми?» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ وَهْوَ مَسْرُورٌ فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ مُجَزِّزًا الْمُدْلِجِيَّ دَخَلَ فَرَأَى أُسَامَةَ وَزَيْدًا وَعَلَيْهِمَا قَطِيفَةٌ، قَدْ غَطَّيَا رُءُوسَهُمَا وَبَدَتْ أَقْدَامُهُمَا، فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ الأَقْدَامَ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Bir kuni Rasululloh ﷺ huzurimga xursand holda kirdilar-da: «Ey Oisha, Mujazziz al-Mudlijiy kirib, Usoma va Zaydni — ustlarida bir choyshab boʻlib, boshlarini yopgan, oyoqlari ochilib qolgan holda — koʻrib: ‹Bu oyoqlarning baʼzisi baʼzisidandir›, deganini koʻrmadingmi?» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Бир куни Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга хурсанд ҳолда кирдилар-да: «Эй Оиша, Мужаззиз ал-Мудлижий кириб, Усома ва Зайдни — устларида бир чойшаб бўлиб, бошларини ёпган, оёқлари очилиб қолган ҳолда — кўриб: ‹Бу оёқларнинг баъзиси баъзисидандир›, деганини кўрмадингми?» дедилар.