حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ شَرَاحِيلَ بْنِ يَزِيدَ الْمَعَافِرِيِّ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، فِيمَا أَعْلَمُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ لِهَذِهِ الأُمَّةِ عَلَى رَأْسِ كُلِّ مِائَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا دِينَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ لَمْ يَجُزْ بِهِ شَرَاحِيلَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, mening bilishimcha, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib dedilar: «Albatta, Alloh bu ummatga har yuz yilning boshida unga dinini yangilab beradigan kishini yuboradi». Abu Dovud aytdi: Buni Abdurrahmon ibn Shurayh al-Iskandaroniy ham rivoyat qilgan, lekin u Sharohilgacha (sanadni) oshirmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, менинг билишимча, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб дедилар: «Албатта, Аллоҳ бу умматга ҳар юз йилнинг бошида унга динини янгилаб берадиган кишини юборади». Абу Довуд айтди: Буни Абдурраҳмон ибн Шурайҳ ал-Искандароний ҳам ривоят қилган, лекин у Шароҳилгача (санадни) оширмаган.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، قَالَ مَالَ مَكْحُولٌ وَابْنُ أَبِي زَكَرِيَّا إِلَى خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ وَمِلْتُ مَعَهُمْ فَحَدَّثَنَا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ الْهُدْنَةِ، قَالَ قَالَ جُبَيْرٌ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى ذِي مِخْبَرٍ - رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - فَأَتَيْنَاهُ فَسَأَلَهُ جُبَيْرٌ عَنِ الْهُدْنَةِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ سَتُصَالِحُونَ الرُّومَ صُلْحًا آمِنًا فَتَغْزُونَ أَنْتُمْ وَهُمْ عَدُوًّا مِنْ وَرَائِكُمْ فَتُنْصَرُونَ وَتَغْنَمُونَ وَتَسْلَمُونَ ثُمَّ تَرْجِعُونَ حَتَّى تَنْزِلُوا بِمَرْجٍ ذِي تُلُولٍ فَيَرْفَعُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ النَّصْرَانِيَّةِ الصَّلِيبَ فَيَقُولُ غَلَبَ الصَّلِيبُ فَيَغْضَبُ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَيَدُقُّهُ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَغْدِرُ الرُّومُ وَتَجْمَعُ لِلْمَلْحَمَةِ ‏"‏ ‏.‏

Hasson ibn Atiyya aytdi: Makhul va Ibn Abu Zakariyyo Xolid ibn Maʼdon tomon yurishdi, men ham ular bilan birga yurdim. Bas, u bizga Jubayr ibn Nufayrdan sulh haqida rivoyat qilib berdi. Jubayr aytdi: «Bizni Zu Mixbar — Nabiy ﷺning sahobalaridan biri — huzuriga olib bor», dedi. Bas, biz uning oldiga keldik. Jubayr undan sulh haqida soʻradi. U aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Sizlar Rumliklar bilan tinch sulh tuzasizlar, soʻng siz ham, ular ham orqangizdagi bir dushmanga qarshi jang qilasizlar va gʻolib boʻlasizlar, oʻlja olasizlar va omon qolasizlar. Soʻng qaytasizlar, hatto tepaliklari bor bir oʻtloqqa tushasizlar. Bas, nasroniylardan bir kishi xochni koʻtarib: ‹Xoch gʻolib keldi›, deydi. Shunda musulmonlardan bir kishi gʻazablanib, uni sindiradi. Ana shu paytda Rumliklar ahdni buzadilar va katta jangga toʻplanadilar».Ҳассон ибн Атийя айтди: Макҳул ва Ибн Абу Закарийё Холид ибн Маъдон томон юришди, мен ҳам улар билан бирга юрдим. Бас, у бизга Жубайр ибн Нуфайрдан сулҳ ҳақида ривоят қилиб берди. Жубайр айтди: «Бизни Зу Михбар — Набий ﷺнинг саҳобаларидан бири — ҳузурига олиб бор», деди. Бас, биз унинг олдига келдик. Жубайр ундан сулҳ ҳақида сўради. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Сизлар Румликлар билан тинч сулҳ тузасизлар, сўнг сиз ҳам, улар ҳам орқангиздаги бир душманга қарши жанг қиласизлар ва ғолиб бўласизлар, ўлжа оласизлар ва омон қоласизлар. Сўнг қайтасизлар, ҳатто тепаликлари бор бир ўтлоққа тушасизлар. Бас, насронийлардан бир киши хочни кўтариб: ‹Хоч ғолиб келди›, дейди. Шунда мусулмонлардан бир киши ғазабланиб, уни синдиради. Ана шу пайтда Румликлар аҳдни бузадилар ва катта жангга тўпланадилар».

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ زَادَ فِيهِ ‏"‏ وَيَثُورُ الْمُسْلِمُونَ إِلَى أَسْلِحَتِهِمْ فَيَقْتَتِلُونَ فَيُكْرِمُ اللَّهُ تِلْكَ الْعِصَابَةَ بِالشَّهَادَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِلاَّ أَنَّ الْوَلِيدَ جَعَلَ الْحَدِيثَ عَنْ جُبَيْرٍ عَنْ ذِي مِخْبَرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ رَوْحٌ وَيَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ وَبِشْرُ بْنُ بَكْرٍ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ كَمَا قَالَ عِيسَى ‏.‏

Hasson ibn Atiyya (rahimahulloh)dan shu hadis (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinib, unda quyidagi ziyoda keltirilgan: «Va musulmonlar qurollariga otilib jang qiladilar. Bas, Alloh u jamoatni shahidlik bilan ikrom etadi». Abu Dovud aytdi: Lekin Validni bu hadisni Jubayrdan, u Zu Mixbardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Buni Ravh, Yahyo ibn Hamza va Bishr ibn Bakr ham al-Avzoiydan Iso aytgani kabi rivoyat qilganlar.Ҳассон ибн Атийя (раҳимаҳуллоҳ)дан шу ҳадис (бошқа санад билан) ривоят қилиниб, унда қуйидаги зиёда келтирилган: «Ва мусулмонлар қуролларига отилиб жанг қиладилар. Бас, Аллоҳ у жамоатни шаҳидлик билан икром этади». Абу Довуд айтди: Лекин Валидни бу ҳадисни Жубайрдан, у Зу Михбардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Буни Равҳ, Яҳё ибн Ҳамза ва Бишр ибн Бакр ҳам ал-Авзоийдан Исо айтгани каби ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ يُخَامِرَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عُمْرَانُ بَيْتِ الْمَقْدِسِ خَرَابُ يَثْرِبَ وَخَرَابُ يَثْرِبَ خُرُوجُ الْمَلْحَمَةِ وَخُرُوجُ الْمَلْحَمَةِ فَتْحُ قُسْطَنْطِينِيَّةَ وَفَتْحُ الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ خُرُوجُ الدَّجَّالِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى فَخِذِ الَّذِي حَدَّثَ - أَوْ مَنْكِبِهِ - ثُمَّ قَالَ إِنَّ هَذَا لَحَقٌّ كَمَا أَنَّكَ هَا هُنَا أَوْ كَمَا أَنَّكَ قَاعِدٌ ‏.‏ يَعْنِي مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Baytul-Maqdisning obod boʻlishi Yasribning vayron boʻlishidir, Yasribning vayron boʻlishi katta jangning chiqishidir, katta jangning chiqishi Qustantiniyaning fath etilishidir, Qustantiniyaning fath etilishi Dajjolning chiqishidir». Soʻng (Nabiy ﷺ) (oʻzlariga) rivoyat qilayotgan kishining — yaʼni Muoz ibn Jabalning — soniga, yoki yelkasiga qoʻllari bilan urib, soʻng aytdilar: «Albatta, bu shu yerda ekanliging, yoki oʻtirgan boʻlganing kabi haqdir».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Байтул-Мақдиснинг обод бўлиши Ясрибнинг вайрон бўлишидир, Ясрибнинг вайрон бўлиши катта жангнинг чиқишидир, катта жангнинг чиқиши Қустантиниянинг фатҳ этилишидир, Қустантиниянинг фатҳ этилиши Дажжолнинг чиқишидир». Сўнг (Набий ﷺ) (ўзларига) ривоят қилаётган кишининг — яъни Муоз ибн Жабалнинг — сонига, ёки елкасига қўллари билан уриб, сўнг айтдилар: «Албатта, бу шу ерда эканлигинг, ёки ўтирган бўлганинг каби ҳақдир».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ سُفْيَانَ الْغَسَّانِيِّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ قُتَيْبٍ السَّكُونِيِّ، عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَلْحَمَةُ الْكُبْرَى وَفَتْحُ الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ وَخُرُوجُ الدَّجَّالِ فِي سَبْعَةِ أَشْهُرٍ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Buyuk jang, Qustantiniyaning fathi va Dajjolning chiqishi yetti oy ichida boʻladi».Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Буюк жанг, Қустантиниянинг фатҳи ва Дажжолнинг чиқиши етти ой ичида бўлади».

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَ الْمَلْحَمَةِ وَفَتْحِ الْمَدِينَةِ سِتُّ سِنِينَ وَيَخْرُجُ الْمَسِيحُ الدَّجَّالُ فِي السَّابِعَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عِيسَى ‏.‏

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Katta jang bilan shaharning (Qustantiniyaning) fathi orasi olti yildir, Masih Dajjol esa yettinchi yili chiqadi». Abu Dovud aytdi: Bu Isoning hadisidan sahihroqdir.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Катта жанг билан шаҳарнинг (Қустантиниянинг) фатҳи ораси олти йилдир, Масиҳ Дажжол эса еттинчи йили чиқади». Абу Довуд айтди: Бу Исонинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ السَّلاَمِ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُوشِكُ الأُمَمُ أَنْ تَدَاعَى عَلَيْكُمْ كَمَا تَدَاعَى الأَكَلَةُ إِلَى قَصْعَتِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ قَائِلٌ وَمِنْ قِلَّةٍ نَحْنُ يَوْمَئِذٍ قَالَ ‏"‏ بَلْ أَنْتُمْ يَوْمَئِذٍ كَثِيرٌ وَلَكِنَّكُمْ غُثَاءٌ كَغُثَاءِ السَّيْلِ وَلَيَنْزِعَنَّ اللَّهُ مِنْ صُدُورِ عَدُوِّكُمُ الْمَهَابَةَ مِنْكُمْ وَلَيَقْذِفَنَّ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمُ الْوَهَنَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْوَهَنُ قَالَ ‏"‏ حُبُّ الدُّنْيَا وَكَرَاهِيَةُ الْمَوْتِ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Yaqinda xalqlar — taomxoʻrlar oʻz tovogʻiga bir-birini chaqirgani kabi — sizga qarshi bir-birini chaqirishlari yaqindir». Shunda bir kishi: «U kunda biz ozchilik boʻlganimiz uchunmi?» dedi. U zot dedilar: «Yoʻq, balki sizlar u kunda koʻp boʻlasizlar, lekin sizlar sel olib ketgan koʻpik kabi koʻpiksizlar. Alloh dushmaningizning koʻksidan sizdan boʻlgan qoʻrquvni olib tashlaydi va Alloh sizning qalbingizga vahnni soladi». Shunda bir kishi: «Yo Rasululloh, vahn nima?» dedi. U zot dedilar: «Dunyoni sevish va oʻlimni yomon koʻrishdir».Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Яқинда халқлар — таомхўрлар ўз товоғига бир-бирини чақиргани каби — сизга қарши бир-бирини чақиришлари яқиндир». Шунда бир киши: «У кунда биз озчилик бўлганимиз учунми?» деди. У зот дедилар: «Йўқ, балки сизлар у кунда кўп бўласизлар, лекин сизлар сел олиб кетган кўпик каби кўпиксизлар. Аллоҳ душманингизнинг кўксидан сиздан бўлган қўрқувни олиб ташлайди ва Аллоҳ сизнинг қалбингизга ваҳнни солади». Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ, ваҳн нима?» деди. У зот дедилар: «Дунёни севиш ва ўлимни ёмон кўришдир».

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَرْطَاةَ، قَالَ سَمِعْتُ جُبَيْرَ بْنَ نُفَيْرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ فُسْطَاطَ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَ الْمَلْحَمَةِ بِالْغُوطَةِ إِلَى جَانِبِ مَدِينَةٍ يُقَالُ لَهَا دِمَشْقُ مِنْ خَيْرِ مَدَائِنِ الشَّامِ ‏"‏ ‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, katta jang kuni musulmonlarning qoʻrgʻoni Gʻutada — Shomning eng yaxshi shaharlaridan boʻlgan Dimashq deb ataladigan shahar yonida boʻladi».Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, катта жанг куни мусулмонларнинг қўрғони Ғутада — Шомнинг энг яхши шаҳарларидан бўлган Димашқ деб аталадиган шаҳар ёнида бўлади».

قَالَ أَبُو دَاوُدَ حُدِّثْتُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُوشِكُ الْمُسْلِمُونَ أَنْ يُحَاصَرُوا إِلَى الْمَدِينَةِ حَتَّى يَكُونَ أَبْعَدَ مَسَالِحِهِمْ سَلاَحُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dovud aytdi: Menga Ibn Vahbdan rivoyat qilindi, u aytdi: Menga Jarir ibn Hozim, u Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Tez orada musulmonlar Madinaga qadar qamal qilinishlari yaqindir, hatto ularning eng uzoq chegara qarovulxonasi Saloh boʻladi».Абу Довуд айтди: Менга Ибн Ваҳбдан ривоят қилинди, у айтди: Менга Жарир ибн Ҳозим, у Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Тез орада мусулмонлар Мадинага қадар қамал қилинишлари яқиндир, ҳатто уларнинг энг узоқ чегара қаровулхонаси Салоҳ бўлади».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ وَسَلاَحُ قَرِيبٌ مِنْ خَيْبَرَ ‏.‏

az-Zuhriy (rahimahulloh) aytdi: Saloh — Xaybarga yaqin (joy)dir.аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Салоҳ — Хайбарга яқин (жой)дир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، ح وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَوَّارٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ الطَّائِيِّ، - قَالَ هَارُونُ فِي حَدِيثِهِ - عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَنْ يَجْمَعَ اللَّهُ عَلَى هَذِهِ الأُمَّةِ سَيْفَيْنِ سَيْفًا مِنْهَا وَسَيْفًا مِنْ عَدُوِّهَا ‏"‏ ‏.‏

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh bu ummatga ikki qilichni — uning oʻzidan boʻlgan qilich va dushmanidan boʻlgan qilichni — hech qachon birga jamlamaydi».Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ бу умматга икки қилични — унинг ўзидан бўлган қилич ва душманидан бўлган қилични — ҳеч қачон бирга жамламайди».

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ، عَنِ السَّيْبَانِيِّ، عَنْ أَبِي سُكَيْنَةَ، - رَجُلٍ مِنَ الْمُحَرَّرِينَ - عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ دَعُوا الْحَبَشَةَ مَا وَدَعُوكُمْ وَاتْرُكُوا التُّرْكَ مَا تَرَكُوكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Sukayna — ozod qilinganlardan boʻlgan bir kishi — Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot shunday dedilar: «Habashliklar sizlarni tinch qoʻyganlaricha ularni tinch qoʻyinglar, turklar sizlarni tark etganlaricha ularni tark etinglar».Абу Сукайна — озод қилинганлардан бўлган бир киши — Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот шундай дедилар: «Ҳабашликлар сизларни тинч қўйганларича уларни тинч қўйинглар, турклар сизларни тарк этганларича уларни тарк этинглар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي الإِسْكَنْدَرَانِيَّ - عَنْ سُهَيْلٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَالِحٍ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يُقَاتِلَ الْمُسْلِمُونَ التُّرْكَ قَوْمًا وُجُوهُهُمْ كَالْمَجَانِّ الْمُطْرَقَةِ يَلْبَسُونَ الشَّعْرَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmonlar turklar bilan — yuzlari teri tortilgan qalqonlarga oʻxshagan, junli (poyabzal) kiyadigan bir qavm bilan — jang qilmagunlaricha qiyomat qoyim boʻlmaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмонлар турклар билан — юзлари тери тортилган қалқонларга ўхшаган, жунли (поябзал) киядиган бир қавм билан — жанг қилмагунларича қиёмат қойим бўлмайди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَابْنُ السَّرْحِ، وَغَيْرُهُمَا، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رِوَايَةً - قَالَ ابْنُ السَّرْحِ - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعْرُ وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا صِغَارَ الأَعْيُنِ ذُلْفَ الآنُفِ كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Sizlar poyabzallari jundan boʻlgan bir qavm bilan jang qilmagunlaringizcha qiyomat qoyim boʻlmaydi, yana sizlar koʻzlari kichik, burunlari yapaloq, yuzlari goʻyo teri tortilgan qalqonlarga oʻxshagan bir qavm bilan jang qilmagunlaringizcha qiyomat qoyim boʻlmaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Сизлар поябзаллари жундан бўлган бир қавм билан жанг қилмагунларингизча қиёмат қойим бўлмайди, яна сизлар кўзлари кичик, бурунлари япалоқ, юзлари гўё тери тортилган қалқонларга ўхшаган бир қавм билан жанг қилмагунларингизча қиёмат қойим бўлмайди».

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ التِّنِّيسِيُّ، حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَدِيثِ ‏"‏ يُقَاتِلُكُمْ قَوْمٌ صِغَارُ الأَعْيُنِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي التُّرْكَ قَالَ ‏"‏ تَسُوقُونَهُمْ ثَلاَثَ مِرَارٍ حَتَّى تُلْحِقُوهُمْ بِجَزِيرَةِ الْعَرَبِ فَأَمَّا فِي السِّيَاقَةِ الأُولَى فَيَنْجُو مَنْ هَرَبَ مِنْهُمْ وَأَمَّا فِي الثَّانِيَةِ فَيَنْجُو بَعْضٌ وَيَهْلِكُ بَعْضٌ وَأَمَّا فِي الثَّالِثَةِ فَيُصْطَلَمُونَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ كَمَا قَالَ ‏.‏

Jaʼfar ibn Musofir at-Tinnisiy bizga aytib berdi: Xallod ibn Yahyo bizga aytib berdi: Bashir ibn al-Muhojir bizga aytib berdi: Abdulloh ibn Burayda bizga otasidan, u Nabiy ﷺdan, koʻzlari kichik bir qavm sizlarga qarshi jang qiladi — yaʼni turklar — degan hadis xususida rivoyat qildi. U zot ﷺ dedilar: «Sizlar ularni Arab yarim oroliga yetkazguningizcha uch marta haydaysizlar. Birinchi haydashda ulardan qochib qutulgan najot topadi. Ikkinchisida baʼzilari najot topadi va baʼzilari halok boʻladi. Uchinchisida esa ular butunlay qirib tashlanadi». Yoki u zot shunga oʻxshash bir narsa dedilar.Жаъфар ибн Мусофир ат-Тиннисий бизга айтиб берди: Халлод ибн Яҳё бизга айтиб берди: Башир ибн ал-Муҳожир бизга айтиб берди: Абдуллоҳ ибн Бурайда бизга отасидан, у Набий ﷺдан, кўзлари кичик бир қавм сизларга қарши жанг қилади — яъни турклар — деган ҳадис хусусида ривоят қилди. У зот ﷺ дедилар: «Сизлар уларни Араб ярим оролига етказгунингизча уч марта ҳайдайсизлар. Биринчи ҳайдашда улардан қочиб қутулган нажот топади. Иккинчисида баъзилари нажот топади ва баъзилари ҳалок бўлади. Учинчисида эса улар бутунлай қириб ташланади». Ёки у зот шунга ўхшаш бир нарса дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُمْهَانَ، حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَنْزِلُ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي بِغَائِطٍ يُسَمُّونَهُ الْبَصْرَةَ عِنْدَ نَهْرٍ يُقَالُ لَهُ دِجْلَةُ يَكُونُ عَلَيْهِ جِسْرٌ يَكْثُرُ أَهْلُهَا وَتَكُونُ مِنْ أَمْصَارِ الْمُهَاجِرِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ يَحْيَى قَالَ أَبُو مَعْمَرٍ ‏"‏ وَتَكُونُ مِنْ أَمْصَارِ الْمُسْلِمِينَ فَإِذَا كَانَ فِي آخِرِ الزَّمَانِ جَاءَ بَنُو قَنْطُورَاءَ عِرَاضُ الْوُجُوهِ صِغَارُ الأَعْيُنِ حَتَّى يَنْزِلُوا عَلَى شَطِّ النَّهْرِ فَيَتَفَرَّقُ أَهْلُهَا ثَلاَثَ فِرَقٍ فِرْقَةٌ يَأْخُذُونَ أَذْنَابَ الْبَقَرِ وَالْبَرِّيَّةِ وَهَلَكُوا وَفِرْقَةٌ يَأْخُذُونَ لأَنْفُسِهِمْ وَكَفَرُوا وَفِرْقَةٌ يَجْعَلُونَ ذَرَارِيَّهُمْ خَلْفَ ظُهُورِهِمْ وَيُقَاتِلُونَهُمْ وَهُمُ الشُّهَدَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga aytib berdi: Abdussamad ibn Abdulvoris bizga aytib berdi: Otam menga aytib berdi: Said ibn Jumhon bizga aytib berdi: Muslim ibn Abu Bakra bizga aytib berdi: Otamning rivoyat qilayotganini eshitdim, Rasululloh ﷺ dedilar: «Ummatimdan baʼzi odamlar pastlik bir joyga tushadilar, uni Basra deb ataydilar, Dajla deb nomlanadigan daryoning yonida boʻladi, uning ustida koʻprik boʻladi, aholisi koʻp boʻladi va u muhojirlar shaharlaridan biri boʻladi». Ibn Yahyo aytdi: Abu Maʼmar: «U musulmonlar shaharlaridan biri boʻladi» dedi va dedi: «Oxir zamon kelganda, yuzlari keng, koʻzlari kichik boʻlgan Qanturoʼ avlodi keladi, hatto daryo boʻyiga tushadilar. Shunda uning aholisi uch firqaga boʻlinadi: bir firqa sigirlar va biyobon hayvonlarining dumlaridan ushlab (qishloqqa qochib) ketadi va halok boʻladi; bir firqa oʻzlari uchun (omon qolishni) afzal koʻradi va kufr keltiradi; bir firqa esa bola-chaqasini orqalariga qoʻyib (himoyalanib), ular bilan jang qiladi — ana shular shahidlardir».Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга айтиб берди: Абдуссамад ибн Абдулворис бизга айтиб берди: Отам менга айтиб берди: Саид ибн Жумҳон бизга айтиб берди: Муслим ибн Абу Бакра бизга айтиб берди: Отамнинг ривоят қилаётганини эшитдим, Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Умматимдан баъзи одамлар пастлик бир жойга тушадилар, уни Басра деб атайдилар, Дажла деб номланадиган дарёнинг ёнида бўлади, унинг устида кўприк бўлади, аҳолиси кўп бўлади ва у муҳожирлар шаҳарларидан бири бўлади». Ибн Яҳё айтди: Абу Маъмар: «У мусулмонлар шаҳарларидан бири бўлади» деди ва деди: «Охир замон келганда, юзлари кенг, кўзлари кичик бўлган Қантурў авлоди келади, ҳатто дарё бўйига тушадилар. Шунда унинг аҳолиси уч фирқага бўлинади: бир фирқа сигирлар ва биёбон ҳайвонларининг думларидан ушлаб (қишлоққа қочиб) кетади ва ҳалок бўлади; бир фирқа ўзлари учун (омон қолишни) афзал кўради ва куфр келтиради; бир фирқа эса бола-чақасини орқаларига қўйиб (ҳимояланиб), улар билан жанг қилади — ана шулар шаҳидлардир».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا مُوسَى الْحَنَّاطُ، - لاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ ذَكَرَهُ - عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ يَا أَنَسُ إِنَّ النَّاسَ يُمَصِّرُونَ أَمْصَارًا وَإِنَّ مِصْرًا مِنْهَا يُقَالُ لَهُ الْبَصْرَةُ أَوِ الْبُصَيْرَةُ فَإِنْ أَنْتَ مَرَرْتَ بِهَا أَوْ دَخَلْتَهَا فَإِيَّاكَ وَسِبَاخَهَا وَكِلاَءَهَا وَسُوقَهَا وَبَابَ أُمَرَائِهَا وَعَلَيْكَ بِضَوَاحِيهَا فَإِنَّهُ يَكُونُ بِهَا خَسْفٌ وَقَذْفٌ وَرَجْفٌ وَقَوْمٌ يَبِيتُونَ يُصْبِحُونَ قِرَدَةً وَخَنَازِيرَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn as-Sabboh bizga aytib berdi: Abdulaziz ibn Abdussamad bizga aytib berdi: Muso al-Hannot bizga aytib berdi — uni zikr qilganini bilamanki — Muso ibn Anasdan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ unga dedilar: «Ey Anas, odamlar shaharlar quradilar, ularning biri Basra yoki Busayra deb ataladi. Agar sen undan oʻtsang yoki unga kirsang, uning shoʻrxoklaridan, oʻtloqlaridan, bozoridan va amirlari darvozasidan ehtiyot boʻl, uning chekkalariga (yaqin boʻl). Chunki unda yerga botish, (tosh) otilish va zilzila boʻladi va bir qavm boʻladiki, kechasi yotib, ertalab maymun va choʻchqa boʻlib turadilar».Абдуллоҳ ибн ас-Саббоҳ бизга айтиб берди: Абдулазиз ибн Абдуссамад бизга айтиб берди: Мусо ал-Ҳаннот бизга айтиб берди — уни зикр қилганини биламанки — Мусо ибн Анасдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ унга дедилар: «Эй Анас, одамлар шаҳарлар қурадилар, уларнинг бири Басра ёки Бусайра деб аталади. Агар сен ундан ўтсанг ёки унга кирсанг, унинг шўрхокларидан, ўтлоқларидан, бозоридан ва амирлари дарвозасидан эҳтиёт бўл, унинг чеккаларига (яқин бўл). Чунки унда ерга ботиш, (тош) отилиш ва зилзила бўлади ва бир қавм бўладики, кечаси ётиб, эрталаб маймун ва чўчқа бўлиб турадилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ صَالِحِ بْنِ دِرْهَمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، انْطَلَقْنَا حَاجِّينَ فَإِذَا رَجُلٌ فَقَالَ لَنَا إِلَى جَنْبِكُمْ قَرْيَةٌ يُقَالُ لَهَا الأُبُلَّةُ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ مَنْ يَضْمَنُ لِي مِنْكُمْ أَنْ يُصَلِّيَ لِي فِي مَسْجِدِ الْعَشَّارِ رَكْعَتَيْنِ أَوْ أَرْبَعًا وَيَقُولَ هَذِهِ لأَبِي هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ خَلِيلِي أَبَا الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مِنْ مَسْجِدِ الْعَشَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ شُهَدَاءَ لاَ يَقُومُ مَعَ شُهَدَاءِ بَدْرٍ غَيْرُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا الْمَسْجِدُ مِمَّا يَلِي النَّهْرَ ‏.‏

Muhammad ibn al-Musanno bizga aytib berdi: Ibrohim ibn Solih ibn Dirham menga aytib berdi: Otamning shunday deyayotganini eshitdim: Biz haj qilgani yoʻlga chiqdik. Shunda bir kishi (uchradi) va u bizga: «Yoningizda Ubulla deb ataladigan bir qishloq bormi?» dedi. Biz: «Ha» dedik. U dedi: «Sizlardan kim menga al-Ashshor masjidida men uchun ikki yoki toʻrt rakaat namoz oʻqib, ‹bu Abu Hurayra uchun› deb aytishni zimmasiga oladi? Men doʻstim Abulqosim ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Albatta, Alloh qiyomat kuni al-Ashshor masjididan shahidlarni tiriltiradiki, Badr shahidlari bilan birga ulardan boshqasi turmaydi›». Abu Dovud aytdi: Bu masjid daryoga tutash joydadir.Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга айтиб берди: Иброҳим ибн Солиҳ ибн Дирҳам менга айтиб берди: Отамнинг шундай деяётганини эшитдим: Биз ҳаж қилгани йўлга чиқдик. Шунда бир киши (учради) ва у бизга: «Ёнингизда Убулла деб аталадиган бир қишлоқ борми?» деди. Биз: «Ҳа» дедик. У деди: «Сизлардан ким менга ал-Ашшор масжидида мен учун икки ёки тўрт ракаат намоз ўқиб, ‹бу Абу Ҳурайра учун› деб айтишни зиммасига олади? Мен дўстим Абулқосим ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: ‹Албатта, Аллоҳ қиёмат куни ал-Ашшор масжидидан шаҳидларни тирилтирадики, Бадр шаҳидлари билан бирга улардан бошқаси турмайди›». Абу Довуд айтди: Бу масжид дарёга туташ жойдадир.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ أَحْمَدَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اتْرُكُوا الْحَبَشَةَ مَا تَرَكُوكُمْ فَإِنَّهُ لاَ يَسْتَخْرِجُ كَنْزَ الْكَعْبَةِ إِلاَّ ذُو السُّوَيْقَتَيْنِ مِنَ الْحَبَشَةِ ‏"‏ ‏.‏

Qosim ibn Ahmad al-Bagʻdodiy bizga aytib berdi: Abu Omir bizga Zuhayr ibn Muhammaddan, u Muso ibn Jubayrdan, u Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayfdan, u Abdulloh ibn Amrdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot dedilar: «Habashliklar sizlarni tek qoʻygunlaricha, sizlar ham ularni tek qoʻyinglar. Chunki Kaʼba xazinasini faqat habashliklardan boʻlgan ikki ozgʻin oyoqli kishi chiqaradi».Қосим ибн Аҳмад ал-Бағдодий бизга айтиб берди: Абу Омир бизга Зуҳайр ибн Муҳаммаддан, у Мусо ибн Жубайрдан, у Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайфдан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот дедилар: «Ҳабашликлар сизларни тек қўйгунларича, сизлар ҳам уларни тек қўйинглар. Чунки Каъба хазинасини фақат ҳабашликлардан бўлган икки озғин оёқли киши чиқаради».

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، قَالَ جَاءَ نَفَرٌ إِلَى مَرْوَانَ بِالْمَدِينَةِ فَسَمِعُوهُ يُحَدِّثُ فِي الآيَاتِ أَنَّ أَوَّلَهَا الدَّجَّالُ قَالَ فَانْصَرَفْتُ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَمْ يَقُلْ شَيْئًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ الآيَاتِ خُرُوجًا طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا أَوِ الدَّابَّةُ عَلَى النَّاسِ ضُحًى فَأَيَّتُهُمَا كَانَتْ قَبْلَ صَاحِبَتِهَا فَالأُخْرَى عَلَى أَثَرِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَكَانَ يَقْرَأُ الْكُتُبَ وَأَظُنُّ أَوَّلَهُمَا خُرُوجًا طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا ‏.‏

Muammal ibn Hishom bizga aytib berdi: Ismoil bizga Abu Hayyon at-Taymiydan, u Abu Zurʼadan rivoyat qildi. U dedi: Bir necha kishi Madinada Marvonning oldiga keldi va uning (qiyomat) alomatlari haqida, ularning birinchisi Dajjol boʻlishini aytib berayotganini eshitdilar. (Abu Zurʼa) dedi: Shunda men Abdulloh ibn Amrning oldiga qaytib, unga buni aytdim. Abdulloh: «U (toʻgʻri) bir narsa aytmabdi. Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Alomatlarning birinchi chiqadigani quyoshning botar tarafidan chiqishi, yoki choshgoh vaqtida odamlar ustiga Dobbaning chiqishidir. Ulardan qaysi biri ikkinchisidan oldin boʻlsa, boshqasi uning ortidan keladi›» dedi. Abdulloh — u (osmoniy) kitoblarni oʻqir edi — dedi: «Men ularning birinchi chiqadigani quyoshning botar tarafidan chiqishi deb oʻylayman».Муаммал ибн Ҳишом бизга айтиб берди: Исмоил бизга Абу Ҳайён ат-Таймийдан, у Абу Зуръадан ривоят қилди. У деди: Бир неча киши Мадинада Марвоннинг олдига келди ва унинг (қиёмат) аломатлари ҳақида, уларнинг биринчиси Дажжол бўлишини айтиб бераётганини эшитдилар. (Абу Зуръа) деди: Шунда мен Абдуллоҳ ибн Амрнинг олдига қайтиб, унга буни айтдим. Абдуллоҳ: «У (тўғри) бир нарса айтмабди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Аломатларнинг биринчи чиқадигани қуёшнинг ботар тарафидан чиқиши, ёки чошгоҳ вақтида одамлар устига Доббанинг чиқишидир. Улардан қайси бири иккинчисидан олдин бўлса, бошқаси унинг ортидан келади›» деди. Абдуллоҳ — у (осмоний) китобларни ўқир эди — деди: «Мен уларнинг биринчи чиқадигани қуёшнинг ботар тарафидан чиқиши деб ўйлайман».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَهَنَّادٌ، - الْمَعْنَى - قَالَ مُسَدَّدٌ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا فُرَاتٌ الْقَزَّازُ، عَنْ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ، - وَقَالَ هَنَّادٌ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، - عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ الْغِفَارِيِّ، قَالَ كُنَّا قُعُودًا نَتَحَدَّثُ فِي ظِلِّ غُرْفَةٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَا السَّاعَةَ فَارْتَفَعَتْ أَصْوَاتُنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَنْ تَكُونَ - أَوْ لَنْ تَقُومَ - السَّاعَةُ حَتَّى يَكُونَ قَبْلَهَا عَشْرُ آيَاتٍ طُلُوعُ الشَّمْسِ مِنْ مَغْرِبِهَا وَخُرُوجُ الدَّابَّةِ وَخُرُوجُ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ وَالدَّجَّالُ وَعِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَالدُّخَانُ وَثَلاَثُ خُسُوفٍ خَسْفٌ بِالْمَغْرِبِ وَخَسْفٌ بِالْمَشْرِقِ وَخَسْفٌ بِجَزِيرَةِ الْعَرَبِ وَآخِرُ ذَلِكَ تَخْرُجُ نَارٌ مِنَ الْيَمَنِ مِنْ قَعْرِ عَدَنَ تَسُوقُ النَّاسَ إِلَى الْمَحْشَرِ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad va Hannod bizga aytib berdilar — maʼnosi (bir xil) — Musaddad dedi: Abulahvas bizga aytib berdi: Furot al-Qazzoz bizga Omir ibn Vosiladan rivoyat qildi — Hannod esa: Abut-Tufayldan dedi — u Huzayfa ibn Asid al-Gʻiforiydan rivoyat qildi. U dedi: Biz Rasululloh ﷺning hujralari soyasida oʻtirib, suhbatlashayotgan edik. Shunda biz qiyomatni zikr qildik va ovozlarimiz koʻtarildi. Rasululloh ﷺ dedilar: «Qiyomatdan oldin oʻnta alomat boʻlmaguncha, qiyomat boʻlmaydi (yoki: qoyim boʻlmaydi): quyoshning botar tarafidan chiqishi, Dobbaning chiqishi, Yaʼjuj va Maʼjujning chiqishi, Dajjol, Iso ibn Maryam, tutun va uchta yerga botish — bittasi gʻarbda, bittasi sharqda va bittasi Arab yarim orolida boʻlgan yerga botish. Bularning oxiri esa Yamandan, Adan tubidan bir olov chiqib, odamlarni mahshargohga haydab boradi».Мусаддад ва Ҳаннод бизга айтиб бердилар — маъноси (бир хил) — Мусаддад деди: Абулаҳвас бизга айтиб берди: Фурот ал-Қаззоз бизга Омир ибн Восиладан ривоят қилди — Ҳаннод эса: Абут-Туфайлдан деди — у Ҳузайфа ибн Асид ал-Ғифорийдан ривоят қилди. У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳужралари соясида ўтириб, суҳбатлашаётган эдик. Шунда биз қиёматни зикр қилдик ва овозларимиз кўтарилди. Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Қиёматдан олдин ўнта аломат бўлмагунча, қиёмат бўлмайди (ёки: қойим бўлмайди): қуёшнинг ботар тарафидан чиқиши, Доббанинг чиқиши, Яъжуж ва Маъжужнинг чиқиши, Дажжол, Исо ибн Марям, тутун ва учта ерга ботиш — биттаси ғарбда, биттаси шарқда ва биттаси Араб ярим оролида бўлган ерга ботиш. Буларнинг охири эса Ямандан, Адан тубидан бир олов чиқиб, одамларни маҳшаргоҳга ҳайдаб боради».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا فَإِذَا طَلَعَتْ وَرَآهَا النَّاسُ آمَنَ مَنْ عَلَيْهَا فَذَاكَ حِينُ ‏{‏ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ الآيَةَ ‏.‏

Ahmad ibn Abu Shuayb al-Harroniy bizga aytib berdi: Muhammad ibn al-Fudayl bizga Umoradan, u Abu Zurʼadan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Quyosh botar tarafidan chiqmaguncha qiyomat qoyim boʻlmaydi. Qachonki u chiqsa va odamlar uni koʻrsalar, yer yuzidagilar hammasi iymon keltiradilar. Ana shu — {oldin iymon keltirmagan yoki iymonida biror yaxshilik kasb qilmagan jonga (oʻshanda) iymon keltirishi foyda bermaydigan} vaqtdir». — oyatni (oxirigacha oʻqidilar).Аҳмад ибн Абу Шуайб ал-Ҳарроний бизга айтиб берди: Муҳаммад ибн ал-Фудайл бизга Уморадан, у Абу Зуръадан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Қуёш ботар тарафидан чиқмагунча қиёмат қойим бўлмайди. Қачонки у чиқса ва одамлар уни кўрсалар, ер юзидагилар ҳаммаси иймон келтирадилар. Ана шу — {олдин иймон келтирмаган ёки иймонида бирор яхшилик касб қилмаган жонга (ўшанда) иймон келтириши фойда бермайдиган} вақтдир». — оятни (охиригача ўқидилар).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنِي عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ السَّكُونِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ خُبَيْبِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُوشِكُ الْفُرَاتُ أَنْ يَحْسِرَ عَنْ كَنْزٍ مِنْ ذَهَبٍ فَمَنْ حَضَرَهُ فَلاَ يَأْخُذْ مِنْهُ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Said al-Kindiy bizga aytib berdi: Uqba ibn Xolid as-Sakuniy menga aytib berdi: Ubaydulloh bizga Xubayb ibn Abdurahmondan, u Hafs ibn Osimdan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Yaqinda Furot (daryosi) oltindan boʻlgan bir xazinani ochib qoʻyadi. Bas, kim unga hozir boʻlsa, undan biror narsa olmasin».Абдуллоҳ ибн Саид ал-Киндий бизга айтиб берди: Уқба ибн Холид ас-Сакуний менга айтиб берди: Убайдуллоҳ бизга Хубайб ибн Абдураҳмондан, у Ҳафс ибн Осимдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Яқинда Фурот (дарёси) олтиндан бўлган бир хазинани очиб қўяди. Бас, ким унга ҳозир бўлса, ундан бирор нарса олмасин».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ، حَدَّثَنِي عُقْبَةُ، - يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ - حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ يَحْسِرُ عَنْ جَبَلٍ مِنْ ذَهَبٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Said al-Kindiy bizga aytib berdi: Uqba — yaʼni ibn Xolid — menga aytib berdi: Ubaydulloh menga Abuz-Zinoddan, u al-Aʼrajdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Faqat u (bu rivoyatda): «Oltindan boʻlgan bir togʻni ochib qoʻyadi» dedi.Абдуллоҳ ибн Саид ал-Киндий бизга айтиб берди: Уқба — яъни ибн Холид — менга айтиб берди: Убайдуллоҳ менга Абуз-Зиноддан, у ал-Аъраждан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди. Фақат у (бу ривоятда): «Олтиндан бўлган бир тоғни очиб қўяди» деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، قَالَ اجْتَمَعَ حُذَيْفَةُ وَأَبُو مَسْعُودٍ فَقَالَ حُذَيْفَةُ لأَنَا بِمَا مَعَ الدَّجَّالِ أَعْلَمُ مِنْهُ إِنَّ مَعَهُ بَحْرًا مِنْ مَاءٍ وَنَهْرًا مِنْ نَارٍ فَالَّذِي تَرَوْنَ أَنَّهُ نَارٌ مَاءٌ وَالَّذِي تَرَوْنَ أَنَّهُ مَاءٌ نَارٌ فَمَنْ أَدْرَكَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَأَرَادَ الْمَاءَ فَلْيَشْرَبْ مِنَ الَّذِي يَرَى أَنَّهُ نَارٌ فَإِنَّهُ سَيَجِدُهُ مَاءً ‏.‏ قَالَ أَبُو مَسْعُودٍ الْبَدْرِيُّ هَكَذَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏.‏

Hasan ibn Amr bizga aytib berdi: Jarir bizga Mansurdan, u Ribʼiy ibn Hiroshdan rivoyat qildi. U dedi: Huzayfa va Abu Masʼud (roziyallohu anhumo) bir joyda toʻplanishdi. Shunda Huzayfa dedi: «Dajjol bilan birga nima boʻlishini men undan koʻra yaxshiroq bilaman. Albatta, uning bilan birga suvdan bir dengiz va olovdan bir daryo boʻladi. Sizlar olov deb koʻrayotganingiz — suvdir, suv deb koʻrayotganingiz — olovdir. Sizlardan kim oʻsha (zamon)ga yetib, suvni istasa, oʻzi olov deb koʻrayotganidan ichsin, chunki u uni suv deb topadi». Abu Masʼud al-Badriy dedi: «Men ham Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitganman».Ҳасан ибн Амр бизга айтиб берди: Жарир бизга Мансурдан, у Рибъий ибн Ҳирошдан ривоят қилди. У деди: Ҳузайфа ва Абу Масъуд (розияллоҳу анҳумо) бир жойда тўпланишди. Шунда Ҳузайфа деди: «Дажжол билан бирга нима бўлишини мен ундан кўра яхшироқ биламан. Албатта, унинг билан бирга сувдан бир денгиз ва оловдан бир дарё бўлади. Сизлар олов деб кўраётганингиз — сувдир, сув деб кўраётганингиз — оловдир. Сизлардан ким ўша (замон)га етиб, сувни истаса, ўзи олов деб кўраётганидан ичсин, чунки у уни сув деб топади». Абу Масъуд ал-Бадрий деди: «Мен ҳам Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитганман».

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَا بُعِثَ نَبِيٌّ إِلاَّ قَدْ أَنْذَرَ أُمَّتَهُ الدَّجَّالَ الأَعْوَرَ الْكَذَّابَ أَلاَ وَإِنَّهُ أَعْوَرُ وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ وَإِنَّ بَيْنَ عَيْنَيْهِ مَكْتُوبًا كَافِرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abulvalid at-Tayolisiy bizga aytib berdi: Shuʼba bizga Qatodadan rivoyat qildi. U dedi: Anas ibn Molikning Nabiy ﷺdan rivoyat qilib aytib berayotganini eshitdim. U zot dedilar: «Hech bir paygʻambar yuborilmadiki, oʻz ummatini koʻr, yolgʻonchi Dajjoldan ogohlantirmagan boʻlsin. Ogoh boʻlinglar, albatta, u koʻrdir va, albatta, Robbingiz koʻr emas. Albatta, uning ikki koʻzi orasiga ‹kofir› deb yozilgan boʻladi».Абулвалид ат-Таёлисий бизга айтиб берди: Шуъба бизга Қатодадан ривоят қилди. У деди: Анас ибн Моликнинг Набий ﷺдан ривоят қилиб айтиб бераётганини эшитдим. У зот дедилар: «Ҳеч бир пайғамбар юборилмадики, ўз умматини кўр, ёлғончи Дажжолдан огоҳлантирмаган бўлсин. Огоҳ бўлинглар, албатта, у кўрдир ва, албатта, Роббингиз кўр эмас. Албатта, унинг икки кўзи орасига ‹кофир› деб ёзилган бўлади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، ك ف ر ‏.‏

Muhammad ibn al-Musanno bizga Muhammad ibn Jaʼfardan, u Shuʼbadan rivoyat qildi: «kof, fe, ro» (harflari yozilgan boʻladi).Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга Муҳаммад ибн Жаъфардан, у Шуъбадан ривоят қилди: «коф, фе, ро» (ҳарфлари ёзилган бўлади).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ الْحَبْحَابِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ‏"‏ يَقْرَؤُهُ كُلُّ مُسْلِمٍ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga aytib berdi: Abdulvoris bizga Shuayb ibn al-Habhobdan, u Anas ibn Molikdan, u Nabiy ﷺdan shu hadis xususida rivoyat qildi. U zot dedilar: «Uni har bir musulmon oʻqiydi».Мусаддад бизга айтиб берди: Абдулворис бизга Шуайб ибн ал-Ҳабҳобдан, у Анас ибн Моликдан, у Набий ﷺдан шу ҳадис хусусида ривоят қилди. У зот дедилар: «Уни ҳар бир мусулмон ўқийди».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي الدَّهْمَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ، يُحَدِّثُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَمِعَ بِالدَّجَّالِ فَلْيَنْأَ عَنْهُ فَوَاللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَأْتِيهِ وَهْوَ يَحْسِبُ أَنَّهُ مُؤْمِنٌ فَيَتَّبِعُهُ مِمَّا يُبْعَثُ بِهِ مِنَ الشُّبُهَاتِ أَوْ لِمَا يُبْعَثُ بِهِ مِنَ الشُّبُهَاتِ ‏"‏ ‏.‏ هَكَذَا قَالَ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Dajjol haqida eshitsa, undan uzoqlashsin. Alloh nomi bilan qasamki, bir kishi unga oʻzini moʻmin deb hisoblagan holda keladi-yu, (Dajjol) bilan yuborilgan shubhalar tufayli unga ergashib ketadi».Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Дажжол ҳақида эшитса, ундан узоқлашсин. Аллоҳ номи билан қасамки, бир киши унга ўзини мўмин деб ҳисоблаган ҳолда келади-ю, (Дажжол) билан юборилган шубҳалар туфайли унга эргашиб кетади».

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنِي بَحِيرٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي قَدْ حَدَّثْتُكُمْ عَنِ الدَّجَّالِ حَتَّى خَشِيتُ أَنْ لاَ تَعْقِلُوا إِنَّ مَسِيحَ الدَّجَّالِ رَجُلٌ قَصِيرٌ أَفْحَجُ جَعْدٌ أَعْوَرُ مَطْمُوسُ الْعَيْنِ لَيْسَ بِنَاتِئَةٍ وَلاَ جَحْرَاءَ فَإِنْ أُلْبِسَ عَلَيْكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ عَمْرُو بْنُ الأَسْوَدِ وَلِيَ الْقَضَاءَ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) ularga rivoyat qilishicha, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men sizlarga Dajjol haqida shu qadar koʻp aytdimki, hatto anglamay qolasizlar deb qoʻrqdim. Albatta, Masihu Dajjol pakana, oyoqlari yoyiq, jingalak sochli, koʻr — koʻzi oʻchgan, ne boʻrtib chiqqan, ne chuqur botgan kishidir. Agar bu sizga chalkash boʻlib qolsa, bilingki, Robbingiz koʻr emasdir». Abu Dovud aytdi: Amr ibn Asvad qozilik vazifasini ado etgan.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) уларга ривоят қилишича, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен сизларга Дажжол ҳақида шу қадар кўп айтдимки, ҳатто англамай қоласизлар деб қўрқдим. Албатта, Масиҳу Дажжол пакана, оёқлари ёйиқ, жингалак сочли, кўр — кўзи ўчган, не бўртиб чиққан, не чуқур ботган кишидир. Агар бу сизга чалкаш бўлиб қолса, билингки, Роббингиз кўр эмасдир». Абу Довуд айтди: Амр ибн Асвад қозилик вазифасини адо этган.

حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ الدِّمَشْقِيُّ الْمُؤَذِّنُ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَابِرٍ الطَّائِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ الْكِلاَبِيِّ، قَالَ ذَكَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الدَّجَّالَ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ يَخْرُجْ وَأَنَا فِيكُمْ فَأَنَا حَجِيجُهُ دُونَكُمْ وَإِنْ يَخْرُجْ وَلَسْتُ فِيكُمْ فَامْرُؤٌ حَجِيجُ نَفْسِهِ وَاللَّهُ خَلِيفَتِي عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ فَمَنْ أَدْرَكَهُ مِنْكُمْ فَلْيَقْرَأْ عَلَيْهِ فَوَاتِحَ سُورَةِ الْكَهْفِ فَإِنَّهَا جِوَارُكُمْ مِنْ فِتْنَتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا وَمَا لُبْثُهُ فِي الأَرْضِ قَالَ ‏"‏ أَرْبَعُونَ يَوْمًا يَوْمٌ كَسَنَةٍ وَيَوْمٌ كَشَهْرٍ وَيَوْمٌ كَجُمُعَةٍ وَسَائِرُ أَيَّامِهِ كَأَيَّامِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي كَسَنَةٍ أَتَكْفِينَا فِيهِ صَلاَةُ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ قَالَ ‏"‏ لاَ اقْدُرُوا لَهُ قَدْرَهُ ثُمَّ يَنْزِلُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عِنْدَ الْمَنَارَةِ الْبَيْضَاءِ شَرْقِيَّ دِمَشْقَ فَيُدْرِكُهُ عِنْدَ بَابِ لُدٍّ فَيَقْتُلُهُ ‏"‏ ‏.‏

Navvos ibn Samʼon al-Kilobiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Dajjolni zikr qilib, shunday dedilar: «Agar u men sizlarning oranglardayman chiqsa, men siz uchun unga qarshi hujjat keltiruvchiman; agar men sizlarning oranglarda yoʻq paytimda chiqsa, har bir kishi oʻzi uchun hujjat keltiruvchidir. Alloh esa har bir musulmon ustida mening oʻrnimni egallovchidir. Sizlardan kim unga yetishsa, uning yuziga Kahf surasining boshlaridagi (oyatlarni) oʻqisin, chunki ular sizni uning fitnasidan saqlovchidir». Biz: «Uning yer yuzida turishi qancha boʻladi?» dedik. U zot: «Qirq kun — bir kuni bir yildek, bir kuni bir oydek, bir kuni bir haftadek, qolgan kunlari esa sizning kunlaringizdek», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, bir yildek boʻladigan oʻsha kunda bizga bir kunu bir kechalik namoz kifoya qiladimi?» dedik. U zot: «Yoʻq, unga (vaqt) miqdorini oʻlchab chiqaringlar», dedilar. «Soʻng Iyso ibn Maryam Damashqning sharqidagi oq minora oldiga tushadi. Soʻng (Dajjolni) Ludd darvozasi oldida quvib yetib, uni oʻldiradi».Наввос ибн Самъон ал-Килобий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Дажжолни зикр қилиб, шундай дедилар: «Агар у мен сизларнинг оранглардайман чиқса, мен сиз учун унга қарши ҳужжат келтирувчиман; агар мен сизларнинг орангларда йўқ пайтимда чиқса, ҳар бир киши ўзи учун ҳужжат келтирувчидир. Аллоҳ эса ҳар бир мусулмон устида менинг ўрнимни эгалловчидир. Сизлардан ким унга етишса, унинг юзига Каҳф сурасининг бошларидаги (оятларни) ўқисин, чунки улар сизни унинг фитнасидан сақловчидир». Биз: «Унинг ер юзида туриши қанча бўлади?» дедик. У зот: «Қирқ кун — бир куни бир йилдек, бир куни бир ойдек, бир куни бир ҳафтадек, қолган кунлари эса сизнинг кунларингиздек», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, бир йилдек бўладиган ўша кунда бизга бир куну бир кечалик намоз кифоя қиладими?» дедик. У зот: «Йўқ, унга (вақт) миқдорини ўлчаб чиқаринглар», дедилар. «Сўнг Ийсо ибн Марям Дамашқнинг шарқидаги оқ минора олдига тушади. Сўнг (Дажжолни) Лудд дарвозаси олдида қувиб етиб, уни ўлдиради».

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ، عَنِ السَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَذَكَرَ الصَّلَوَاتِ مِثْلَ مَعْنَاهُ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi va u (rivoyatda) namozlarni shu maʼnoning oʻzidek zikr qildi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди ва у (ривоятда) намозларни шу маънонинг ўзидек зикр қилди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ حَدِيثِ أَبِي الدَّرْدَاءِ، يَرْوِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَفِظَ عَشْرَ آيَاتٍ مِنْ أَوَّلِ سُورَةِ الْكَهْفِ عُصِمَ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا قَالَ هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ عَنْ قَتَادَةَ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ حَفِظَ مِنْ خَوَاتِيمِ سُورَةِ الْكَهْفِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ ‏"‏ مِنْ آخِرِ الْكَهْفِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot shunday dedilar: «Kim Kahf surasining boshidan oʻn oyatni yod olsa, Dajjol fitnasidan saqlanadi». Abu Dovud aytdi: Hishom ad-Dastavoiy ham Qatodadan shunday rivoyat qildi, faqat u: «Kim Kahf surasining oxiridan (oyatlarni) yod olsa», dedi. Shuʼba esa Qatodadan: «Kahfning oxiridan», deb rivoyat qildi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот шундай дедилар: «Ким Каҳф сурасининг бошидан ўн оятни ёд олса, Дажжол фитнасидан сақланади». Абу Довуд айтди: Ҳишом ад-Даставоий ҳам Қатодадан шундай ривоят қилди, фақат у: «Ким Каҳф сурасининг охиридан (оятларни) ёд олса», деди. Шуъба эса Қатодадан: «Каҳфнинг охиридан», деб ривоят қилди.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ آدَمَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ نَبِيٌّ - يَعْنِي عِيسَى - وَإِنَّهُ نَازِلٌ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَاعْرِفُوهُ رَجُلٌ مَرْبُوعٌ إِلَى الْحُمْرَةِ وَالْبَيَاضِ بَيْنَ مُمَصَّرَتَيْنِ كَأَنَّ رَأْسَهُ يَقْطُرُ وَإِنْ لَمْ يُصِبْهُ بَلَلٌ فَيُقَاتِلُ النَّاسَ عَلَى الإِسْلاَمِ فَيَدُقُّ الصَّلِيبَ وَيَقْتُلُ الْخِنْزِيرَ وَيَضَعُ الْجِزْيَةَ وَيُهْلِكُ اللَّهُ فِي زَمَانِهِ الْمِلَلَ كُلَّهَا إِلاَّ الإِسْلاَمَ وَيُهْلِكُ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ فَيَمْكُثُ فِي الأَرْضِ أَرْبَعِينَ سَنَةً ثُمَّ يُتَوَفَّى فَيُصَلِّي عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Men bilan uning — yaʼni Iysoning oʻrtasida (boshqa) paygʻambar yoʻq. Albatta, u (yerga) tushuvchidir. Uni koʻrganingizda, tanib olinglar: u oʻrta boʻyli, qizgʻish oqdan iborat, ikki sariq libos kiygan, boshi hoʻl boʻlmasa-da, undan tomchilar tomayotgandek koʻrinadigan kishidir. U odamlarga Islom uchun jang qiladi, xochni sindiradi, choʻchqani oʻldiradi, jizyani bekor qiladi. Alloh uning zamonida Islomdan boshqa barcha dinlarni halok qiladi. U Masihu Dajjolni halok qiladi. Soʻng yer yuzida qirq yil turadi, keyin vafot etadi va musulmonlar unga janoza oʻqiydilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Мен билан унинг — яъни Ийсонинг ўртасида (бошқа) пайғамбар йўқ. Албатта, у (ерга) тушувчидир. Уни кўрганингизда, таниб олинглар: у ўрта бўйли, қизғиш оқдан иборат, икки сариқ либос кийган, боши ҳўл бўлмаса-да, ундан томчилар томаётгандек кўринадиган кишидир. У одамларга Ислом учун жанг қилади, хочни синдиради, чўчқани ўлдиради, жизяни бекор қилади. Аллоҳ унинг замонида Исломдан бошқа барча динларни ҳалок қилади. У Масиҳу Дажжолни ҳалок қилади. Сўнг ер юзида қирқ йил туради, кейин вафот этади ва мусулмонлар унга жаноза ўқийдилар».

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَّرَ الْعِشَاءَ الآخِرَةَ ذَاتَ لَيْلَةٍ ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ حَبَسَنِي حَدِيثٌ كَانَ يُحَدِّثُنِيهِ تَمِيمٌ الدَّارِيُّ عَنْ رَجُلٍ كَانَ فِي جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا أَنَا بِامْرَأَةٍ تَجُرُّ شَعْرَهَا قَالَ مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ اذْهَبْ إِلَى ذَلِكَ الْقَصْرِ فَأَتَيْتُهُ فَإِذَا رَجُلٌ يَجُرُّ شَعْرَهُ مُسَلْسَلٌ فِي الأَغْلاَلِ يَنْزُو فِيمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ فَقُلْتُ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا الدَّجَّالُ خَرَجَ نَبِيُّ الأُمِّيِّينَ بَعْدُ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَطَاعُوهُ أَمْ عَصَوْهُ قُلْتُ بَلْ أَطَاعُوهُ ‏.‏ قَالَ ذَاكَ خَيْرٌ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kechasi xufton namozini kechiktirdilar, soʻng chiqib shunday dedilar: «Meni Tamim Doriy menga aytib bergan bir hadis ushlab qoldi. U buni dengiz orollaridan biridagi orolda boʻlgan kishidan rivoyat qildi. Toʻsatdan u sochini sudrayotgan bir ayolga duch keldi. ‹Sen kimsan?› dedi. U: ‹Men Jassosaman. Anavi qasrga borgin›, dedi. Men unga keldim. Qarasam, sochini sudrayotgan, zanjirlar bilan kishanlangan, osmonu yer oʻrtasida sakrab turgan bir kishi turibdi. ‹Sen kimsan?› dedim. U: ‹Men Dajjolman. Ummiylarning paygʻambari chiqdimi endi?› dedi. ‹Ha›, dedim. U: ‹Unga itoat qildilarmi yoki isyon qildilarmi?› dedi. ‹Yoʻq, unga itoat qildilar›, dedim. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroqdir›, dedi».Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кечаси хуфтон намозини кечиктирдилар, сўнг чиқиб шундай дедилар: «Мени Тамим Дорий менга айтиб берган бир ҳадис ушлаб қолди. У буни денгиз оролларидан биридаги оролда бўлган кишидан ривоят қилди. Тўсатдан у сочини судраётган бир аёлга дуч келди. ‹Сен кимсан?› деди. У: ‹Мен Жассосаман. Анави қасрга боргин›, деди. Мен унга келдим. Қарасам, сочини судраётган, занжирлар билан кишанланган, осмону ер ўртасида сакраб турган бир киши турибди. ‹Сен кимсан?› дедим. У: ‹Мен Дажжолман. Уммийларнинг пайғамбари чиқдими энди?› деди. ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Унга итоат қилдиларми ёки исён қилдиларми?› деди. ‹Йўқ, унга итоат қилдилар›, дедим. У: ‹Бу улар учун яхшироқдир›, деди».

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ حُسَيْنًا الْمُعَلِّمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، حَدَّثَنَا عَامِرُ بْنُ شَرَاحِيلَ الشَّعْبِيُّ، عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ، قَالَتْ سَمِعْتُ مُنَادِيَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنَادِي أَنَّ الصَّلاَةَ جَامِعَةٌ ‏.‏ فَخَرَجْتُ فَصَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّلاَةَ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ وَهُوَ يَضْحَكُ قَالَ ‏"‏ لِيَلْزَمْ كُلُّ إِنْسَانٍ مُصَلاَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَلْ تَدْرُونَ لِمَ جَمَعْتُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنِّي مَا جَمَعْتُكُمْ لِرَهْبَةٍ وَلاَ رَغْبَةٍ وَلَكِنْ جَمَعْتُكُمْ أَنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ كَانَ رَجُلاً نَصْرَانِيًّا فَجَاءَ فَبَايَعَ وَأَسْلَمَ وَحَدَّثَنِي حَدِيثًا وَافَقَ الَّذِي حَدَّثْتُكُمْ عَنِ الدَّجَّالِ حَدَّثَنِي أَنَّهُ رَكِبَ فِي سَفِينَةٍ بَحْرِيَّةٍ مَعَ ثَلاَثِينَ رَجُلاً مِنْ لَخْمٍ وَجُذَامٍ فَلَعِبَ بِهِمُ الْمَوْجُ شَهْرًا فِي الْبَحْرِ وَأَرْفَئُوا إِلَى جَزِيرَةٍ حِينَ مَغْرِبِ الشَّمْسِ فَجَلَسُوا فِي أَقْرَبِ السَّفِينَةِ فَدَخَلُوا الْجَزِيرَةَ فَلَقِيَتْهُمْ دَابَّةٌ أَهْلَبُ كَثِيرَةُ الشَّعْرِ قَالُوا وَيْلَكِ مَا أَنْتِ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ انْطَلِقُوا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ فِي هَذَا الدَّيْرِ فَإِنَّهُ إِلَى خَبَرِكُمْ بِالأَشْوَاقِ ‏.‏ قَالَ لَمَّا سَمَّتْ لَنَا رَجُلاً فَرِقْنَا مِنْهَا أَنْ تَكُونَ شَيْطَانَةً فَانْطَلَقْنَا سِرَاعًا حَتَّى دَخَلْنَا الدَّيْرَ فَإِذَا فِيهِ أَعْظَمُ إِنْسَانٍ رَأَيْنَاهُ قَطُّ خَلْقًا وَأَشَدُّهُ وَثَاقًا مَجْمُوعَةٌ يَدَاهُ إِلَى عُنُقِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَسَأَلَهُمْ عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ وَعَنْ عَيْنِ زُغَرَ وَعَنِ النَّبِيِّ الأُمِّيِّ قَالَ إِنِّي أَنَا الْمَسِيحُ وَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يُؤْذَنَ لِي فِي الْخُرُوجِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَإِنَّهُ فِي بَحْرِ الشَّامِ أَوْ بَحْرِ الْيَمَنِ لاَ بَلْ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ مَا هُوَ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ قِبَلَ الْمَشْرِقِ قَالَتْ حَفِظْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho) aytdi: Men Rasululloh ﷺning «Namoz jamoatga toʻplanmoqda» deb nido qilayotgan munodisini eshitdim. Shunda chiqib, Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqidim. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach, minbarga oʻtirdilar va kulib turib: «Har bir inson namoz oʻqigan joyida tursin», dedilar. Soʻng: «Sizlarni nima uchun toʻplaganimni bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedilar. U zot: «Men sizlarni biror qoʻrqinch yoki ragʻbat uchun toʻplaganim yoʻq. Balki sizlarni shuning uchun toʻpladimki, Tamim Doriy nasroniy kishi edi. U kelib, baygʻat berdi va Islomni qabul qildi. U menga, men sizlarga Dajjol haqida aytib bergan narsaga muvofiq keladigan bir hadisni aytib berdi. U menga aytib berdiki, u Laxm va Juzom (qabilalaridan) boʻlgan oʻttiz kishi bilan dengizda kemaga mindi. Toʻlqin ularni bir oy davomida dengizda oʻynatdi. Quyosh botayotgan paytda bir orolga yetib keldilar. Kemaga eng yaqin (qayiqqa) oʻtirib, orolga kirdilar. Shunda ularni juni koʻp, tukli bir jonivor qarshi oldi. Ular: ‹Holingga voy, sen kimsan?› dedilar. U: ‹Men Jassosaman. Anavi ibodatxonadagi kishining oldiga boringlar, chunki u sizlardan xabar olishga juda intizordir›, dedi». (Tamim) aytdi: «U bizga bir kishini aytganda, uning shaytona boʻlishidan qoʻrqib qoldik. Shunda shoshilib (yoʻlga) tushdik va ibodatxonaga kirdik. Qarasak, unda biz hech qachon koʻrmagan, gavdasi eng ulkan va eng mahkam bogʻlangan, qoʻllari boʻyniga jamlangan bir inson bor edi». Soʻng u hadisni zikr qildi. Va (Dajjol) ulardan Baysan xurmolari haqida, Zugʻar buloqi haqida va ummiy paygʻambar haqida soʻradi. (Soʻng) u: «Albatta, men Masihman. Yaqinda menga chiqishga izn beriladi», dedi. Nabiy ﷺ: «Albatta, u Shom dengizida yoki Yaman dengizidadir. Yoʻq, balki u sharq tomonidandir», deb ikki marta aytdilar va qoʻllari bilan sharq tomonga ishora qildilar. (Fotima) aytdi: «Buni men Rasululloh ﷺdan yod oldim». Va u hadisni (toʻla) keltirdi.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг «Намоз жамоатга тўпланмоқда» деб нидо қилаётган мунодисини эшитдим. Шунда чиқиб, Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқидим. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач, минбарга ўтирдилар ва кулиб туриб: «Ҳар бир инсон намоз ўқиган жойида турсин», дедилар. Сўнг: «Сизларни нима учун тўплаганимни биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир», дедилар. У зот: «Мен сизларни бирор қўрқинч ёки рағбат учун тўплаганим йўқ. Балки сизларни шунинг учун тўпладимки, Тамим Дорий насроний киши эди. У келиб, байғат берди ва Исломни қабул қилди. У менга, мен сизларга Дажжол ҳақида айтиб берган нарсага мувофиқ келадиган бир ҳадисни айтиб берди. У менга айтиб бердики, у Лахм ва Жузом (қабилаларидан) бўлган ўттиз киши билан денгизда кемага минди. Тўлқин уларни бир ой давомида денгизда ўйнатди. Қуёш ботаётган пайтда бир оролга етиб келдилар. Кемага энг яқин (қайиққа) ўтириб, оролга кирдилар. Шунда уларни жуни кўп, тукли бир жонивор қарши олди. Улар: ‹Ҳолингга вой, сен кимсан?› дедилар. У: ‹Мен Жассосаман. Анави ибодатхонадаги кишининг олдига боринглар, чунки у сизлардан хабар олишга жуда интизордир›, деди». (Тамим) айтди: «У бизга бир кишини айтганда, унинг шайтона бўлишидан қўрқиб қолдик. Шунда шошилиб (йўлга) тушдик ва ибодатхонага кирдик. Қарасак, унда биз ҳеч қачон кўрмаган, гавдаси энг улкан ва энг маҳкам боғланган, қўллари бўйнига жамланган бир инсон бор эди». Сўнг у ҳадисни зикр қилди. Ва (Дажжол) улардан Байсан хурмолари ҳақида, Зуғар булоқи ҳақида ва уммий пайғамбар ҳақида сўради. (Сўнг) у: «Албатта, мен Масиҳман. Яқинда менга чиқишга изн берилади», деди. Набий ﷺ: «Албатта, у Шом денгизида ёки Яман денгизидадир. Йўқ, балки у шарқ томонидандир», деб икки марта айтдилар ва қўллари билан шарқ томонга ишора қилдилар. (Фотима) айтди: «Буни мен Расулуллоҳ ﷺдан ёд олдим». Ва у ҳадисни (тўла) келтирди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صُدْرَانَ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ مُجَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَامِرٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ صَعِدَ الْمِنْبَرَ وَكَانَ لاَ يَصْعَدُ عَلَيْهِ إِلاَّ يَوْمَ جُمُعَةٍ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ ثُمَّ ذَكَرَ هَذِهِ الْقِصَّةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَابْنُ صُدْرَانَ بَصْرِيٌّ غَرِقَ فِي الْبَحْرِ مَعَ ابْنِ مِسْوَرٍ لَمْ يَسْلَمْ مِنْهُمْ غَيْرُهُ ‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ peshin namozini oʻqidilar, soʻng minbarga chiqdilar. U zot bu kungacha unga juma kunidan boshqa kunda chiqmas edilar. Soʻng (Fotima) bu qissani zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Ibn Sudron basralik boʻlib, Ibn Misvar bilan birga dengizda gʻarq boʻlgan; ulardan undan boshqasi qutulmagan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ пешин намозини ўқидилар, сўнг минбарга чиқдилар. У зот бу кунгача унга жума кунидан бошқа кунда чиқмас эдилар. Сўнг (Фотима) бу қиссани зикр қилди. Абу Довуд айтди: Ибн Судрон басралик бўлиб, Ибн Мисвар билан бирга денгизда ғарқ бўлган; улардан ундан бошқаси қутулмаган.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُمَيْعٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ إِنَّهُ بَيْنَمَا أُنَاسٌ يَسِيرُونَ فِي الْبَحْرِ فَنَفِدَ طَعَامُهُمْ فَرُفِعَتْ لَهُمْ جَزِيرَةٌ فَخَرَجُوا يُرِيدُونَ الْخُبْزَ فَلَقِيَتْهُمُ الْجَسَّاسَةُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لأَبِي سَلَمَةَ وَمَا الْجَسَّاسَةُ قَالَ امْرَأَةٌ تَجُرُّ شَعْرَ جِلْدِهَا وَرَأْسِهَا ‏.‏ قَالَتْ فِي هَذَا الْقَصْرِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَسَأَلَ عَنْ نَخْلِ بَيْسَانَ وَعَنْ عَيْنِ زُغَرَ قَالَ هُوَ الْمَسِيحُ فَقَالَ لِي ابْنُ أَبِي سَلَمَةَ إِنَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ شَيْئًا مَا حَفِظْتُهُ قَالَ شَهِدَ جَابِرٌ أَنَّهُ هُوَ ابْنُ صَيَّادٍ قُلْتُ فَإِنَّهُ قَدْ مَاتَ ‏.‏ قَالَ وَإِنْ مَاتَ ‏.‏ قُلْتُ فَإِنَّهُ أَسْلَمَ ‏.‏ قَالَ وَإِنْ أَسْلَمَ ‏.‏ قُلْتُ فَإِنَّهُ قَدْ دَخَلَ الْمَدِينَةَ ‏.‏ قَالَ وَإِنْ دَخَلَ الْمَدِينَةَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kuni minbar ustida shunday dedilar: «Bir paytlar baʼzi odamlar dengizda suzib ketayotgan edilar. Shunda taomlari tugab qoldi. Ular uchun bir orol koʻtarildi. Ular non izlab chiqdilar. Shunda ularni Jassosa qarshi oldi». Men Abu Salamaga: «Jassosa nima?» dedim. U: «Terisining va boshining sochini sudrab yuradigan bir ayoldir», dedi. U (ayol): «Anavi qasrda», dedi. Soʻng u hadisni zikr qildi. Va (Dajjol) Baysan xurmolari haqida va Zugʻar buloqi haqida soʻradi. (Jobir) aytdi: «U Masihdir». Ibn Abu Salama menga: «Bu hadisda men yod ololmagan bir narsa bor», dedi. (Soʻng) u aytdi: Jobir uning Ibn Sayyod ekanligiga guvohlik berdi. Men: «Axir u oʻlib ketgan-ku», dedim. U: «Oʻlsa ham (shu)», dedi. Men: «Axir u Islomni qabul qilgan-ku», dedim. U: «Islomni qabul qilsa ham (shu)», dedi. Men: «Axir u Madinaga kirgan-ku», dedim. U: «Madinaga kirgan boʻlsa ham (shu)», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир куни минбар устида шундай дедилар: «Бир пайтлар баъзи одамлар денгизда сузиб кетаётган эдилар. Шунда таомлари тугаб қолди. Улар учун бир орол кўтарилди. Улар нон излаб чиқдилар. Шунда уларни Жассоса қарши олди». Мен Абу Саламага: «Жассоса нима?» дедим. У: «Терисининг ва бошининг сочини судраб юрадиган бир аёлдир», деди. У (аёл): «Анави қасрда», деди. Сўнг у ҳадисни зикр қилди. Ва (Дажжол) Байсан хурмолари ҳақида ва Зуғар булоқи ҳақида сўради. (Жобир) айтди: «У Масиҳдир». Ибн Абу Салама менга: «Бу ҳадисда мен ёд ололмаган бир нарса бор», деди. (Сўнг) у айтди: Жобир унинг Ибн Сайёд эканлигига гувоҳлик берди. Мен: «Ахир у ўлиб кетган-ку», дедим. У: «Ўлса ҳам (шу)», деди. Мен: «Ахир у Исломни қабул қилган-ку», дедим. У: «Исломни қабул қилса ҳам (шу)», деди. Мен: «Ахир у Мадинага кирган-ку», дедим. У: «Мадинага кирган бўлса ҳам (шу)», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، خُشَيْشُ بْنُ أَصْرَمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِابْنِ صَائِدٍ فِي نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ عِنْدَ أُطُمِ بَنِي مَغَالَةَ وَهُوَ غُلاَمٌ فَلَمْ يَشْعُرْ حَتَّى ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ظَهْرَهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ابْنُ صَيَّادٍ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ الأُمِّيِّينَ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا يَأْتِيكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَأْتِينِي صَادِقٌ وَكَاذِبٌ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُلِّطَ عَلَيْكَ الأَمْرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي قَدْ خَبَّأْتُ لَكَ خَبِيئَةً ‏"‏ ‏.‏ وَخَبَّأَ لَهُ ‏{‏ يَوْمَ تَأْتِي السَّمَاءُ بِدُخَانٍ مُبِينٍ ‏}‏ قَالَ ابْنُ صَيَّادٍ هُوَ الدُّخُّ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ يَكُنْ فَلَنْ تُسَلَّطَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الدَّجَّالَ ‏"‏ وَإِلاَّ يَكُنْ هُوَ فَلاَ خَيْرَ فِي قَتْلِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ sahobalaridan bir necha kishi bilan Ibn Soid yonidan oʻtdilar — ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi. U (Ibn Soid) Banu Magʻola qoʻrgʻoni oldida bolalar bilan oʻynayotgan edi, oʻzi esa balogʻatga yaqin bir oʻgʻil bola edi. U sezmay turganida, Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan uning yelkasiga urib, soʻng: «Men Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berasanmi?» dedilar. (Ibn Umar) aytdi: Shunda Ibn Sayyod unga qarab: «Men sening ummiylarning Rasuli ekanligingga guvohlik beraman», dedi. Soʻng Ibn Sayyod Nabiy ﷺga: «Sen mening Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik berasanmi?» dedi. Nabiy ﷺ unga: «Men Allohga va Uning rasullariga iymon keltirdim», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ unga: «Senga nima keladi?» dedilar. U: «Menga rost (soʻzlovchi) ham, yolgʻonchi ham keladi», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Ish senga chalkash boʻlib qoldi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ unga: «Men sen uchun bir narsani yashirib qoʻydim», dedilar va u zot uning uchun {(Eslang,) osmon ochiq-oydin tutun keltiradigan kunni} (Duxon, 10) (oyatini) yashirdilar. Ibn Sayyod: «U ‹ad-duxx› (tutun)dir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bas, yoʻqol! Sen oʻz miqdoringdan oshib keta olmaysan», dedilar. Umar: «Yo Rasululloh, menga izn bering, uning boʻynini uray», dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar u (Dajjol) boʻlsa, sen unga musallat qilinmaysan — yaʼni Dajjolni nazarda tutdilar — agar u (Dajjol) boʻlmasa, uni oʻldirishingda hech qanday yaxshilik yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ саҳобаларидан бир неча киши билан Ибн Соид ёнидан ўтдилар — улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди. У (Ибн Соид) Бану Мағола қўрғони олдида болалар билан ўйнаётган эди, ўзи эса балоғатга яқин бир ўғил бола эди. У сезмай турганида, Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан унинг елкасига уриб, сўнг: «Мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. (Ибн Умар) айтди: Шунда Ибн Сайёд унга қараб: «Мен сенинг уммийларнинг Расули эканлигингга гувоҳлик бераман», деди. Сўнг Ибн Сайёд Набий ﷺга: «Сен менинг Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берасанми?» деди. Набий ﷺ унга: «Мен Аллоҳга ва Унинг расулларига иймон келтирдим», дедилар. Сўнг Набий ﷺ унга: «Сенга нима келади?» дедилар. У: «Менга рост (сўзловчи) ҳам, ёлғончи ҳам келади», деди. Набий ﷺ унга: «Иш сенга чалкаш бўлиб қолди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мен сен учун бир нарсани яшириб қўйдим», дедилар ва у зот унинг учун {(Эсланг,) осмон очиқ-ойдин тутун келтирадиган кунни} (Духон, 10) (оятини) яширдилар. Ибн Сайёд: «У ‹ад-духх› (тутун)дир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, йўқол! Сен ўз миқдорингдан ошиб кета олмайсан», дедилар. Умар: «Ё Расулуллоҳ, менга изн беринг, унинг бўйнини урай», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у (Дажжол) бўлса, сен унга мусаллат қилинмайсан — яъни Дажжолни назарда тутдилар — агар у (Дажжол) бўлмаса, уни ўлдиришингда ҳеч қандай яхшилик йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَشُكُّ أَنَّ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ ابْنُ صَيَّادٍ ‏.‏

Nofeʼ aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) shunday der edi: «Alloh nomi bilan qasamki, men Masihu Dajjol Ibn Sayyod ekanligiga shubha qilmayman».Нофеъ айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: «Аллоҳ номи билан қасамки, мен Масиҳу Дажжол Ибн Сайёд эканлигига шубҳа қилмайман».

حَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ رَأَيْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَحْلِفُ بِاللَّهِ أَنَّ ابْنَ صَائِدٍ الدَّجَّالُ، فَقُلْتُ تَحْلِفُ بِاللَّهِ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ عُمَرَ يَحْلِفُ عَلَى ذَلِكَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُنْكِرْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Muhammad ibn al-Munkadir aytdi: Men Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)ning Ibn Soid Dajjol ekanligiga Alloh nomi bilan qasam ichayotganini koʻrdim. Shunda men: «Alloh nomi bilan qasam ichyapsizmi?» dedim. U: «Men Umarning buni Rasululloh ﷺ huzurida qasam ichganini eshitganman, Rasululloh ﷺ esa buni inkor qilmaganlar», dedi.Муҳаммад ибн ал-Мункадир айтди: Мен Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)нинг Ибн Соид Дажжол эканлигига Аллоҳ номи билан қасам ичаётганини кўрдим. Шунда мен: «Аллоҳ номи билан қасам ичяпсизми?» дедим. У: «Мен Умарнинг буни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида қасам ичганини эшитганман, Расулуллоҳ ﷺ эса буни инкор қилмаганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ فَقَدْنَا ابْنَ صَيَّادٍ يَوْمَ الْحَرَّةِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz Ibn Sayyodni Harra kuni yoʻqotib qoʻydik.Жобир (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз Ибн Сайёдни Ҳарра куни йўқотиб қўйдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَخْرُجَ ثَلاَثُونَ دَجَّالُونَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Har biri oʻzini Allohning paygʻambari deb daʼvo qiladigan oʻttizta dajjol chiqmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бири ўзини Аллоҳнинг пайғамбари деб даъво қиладиган ўттизта дажжол чиқмагунча, қиёмат қойим бўлмайди».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَخْرُجَ ثَلاَثُونَ كَذَّابًا دَجَّالاً كُلُّهُمْ يَكْذِبُ عَلَى اللَّهِ وَعَلَى رَسُولِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Har biri Alloh va Uning Rasuli nomidan yolgʻon gapiradigan oʻttizta yolgʻonchi dajjol chiqmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бири Аллоҳ ва Унинг Расули номидан ёлғон гапирадиган ўттизта ёлғончи дажжол чиқмагунча, қиёмат қойим бўлмайди».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قَالَ عَبِيدَةُ السَّلْمَانِيُّ بِهَذَا الْخَبَرِ قَالَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ فَقُلْتُ لَهُ أَتَرَى هَذَا مِنْهُمْ - يَعْنِي الْمُخْتَارَ - فَقَالَ عَبِيدَةُ أَمَا إِنَّهُ مِنَ الرُّءُوسِ ‏.‏

Ibrohim (an-Naxaiy) (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abiyda as-Salmoniy ushbu xabarni aytib, oldingisiga oʻxshashini zikr qildi. Men unga: «Mana shuni ulardan deb bilasizmi?» — yaʼni Muxtorni nazarda tutib — dedim. Abiyda: «Albatta, u (fitna) boshliqlaridan biridir», — dedi.Иброҳим (ан-Нахаий) (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абийда ас-Салмоний ушбу хабарни айтиб, олдингисига ўхшашини зикр қилди. Мен унга: «Мана шуни улардан деб биласизми?» — яъни Мухторни назарда тутиб — дедим. Абийда: «Албатта, у (фитна) бошлиқларидан биридир», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا دَخَلَ النَّقْصُ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَ الرَّجُلُ يَلْقَى الرَّجُلَ فَيَقُولُ يَا هَذَا اتَّقِ اللَّهِ وَدَعْ مَا تَصْنَعُ فَإِنَّهُ لاَ يَحِلُّ لَكَ ثُمَّ يَلْقَاهُ مِنَ الْغَدِ فَلاَ يَمْنَعُهُ ذَلِكَ أَنْ يَكُونَ أَكِيلَهُ وَشَرِيبَهُ وَقَعِيدَهُ فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِكَ ضَرَبَ اللَّهُ قُلُوبَ بَعْضِهِمْ بِبَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏{‏ لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ فَاسِقُونَ ‏}‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كَلاَّ وَاللَّهِ لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلَتَنْهَوُنَّ عَنِ الْمُنْكَرِ وَلَتَأْخُذُنَّ عَلَى يَدَىِ الظَّالِمِ وَلَتَأْطُرُنَّهُ عَلَى الْحَقِّ أَطْرًا وَلَتَقْصُرُنَّهُ عَلَى الْحَقِّ قَصْرًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bani Isroilga kirib kelgan birinchi nuqson shu boʻldiki, bir kishi boshqa bir kishini uchratib qolib, unga: ‹Ey falonchi, Allohdan qoʻrq va qilayotgan ishingni tashla, chunki u senga halol emas›, — der edi. Soʻngra ertasi kuni uni yana uchratganida, bu (gunoh) uni u bilan birga taom yeyish, ichish va birga oʻtirishdan toʻsmas edi. Ular shunday qilganlarida, Alloh ularning baʼzilarining qalbini baʼzilariga urib qoʻydi (yaʼni qalblarini bir-biriga oʻxshatib qoʻydi)». Soʻngra: {Bani Isroildan kufr keltirganlar Dovud va Maryam oʻgʻli Iyso tili bilan laʼnatlandilar} — {…fosiqlardir} — degan oyatigacha tilovat qildilar. Soʻngra: «Yoʻq, Allohga qasamki, albatta, yaxshilikka buyurursiz, yomonlikdan qaytarursiz va zolimning qoʻlidan ushlab, uni haqqa qaytarib, haq uzra mahkam ushlaysiz», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бани Исроилга кириб келган биринчи нуқсон шу бўлдики, бир киши бошқа бир кишини учратиб қолиб, унга: ‹Эй фалончи, Аллоҳдан қўрқ ва қилаётган ишингни ташла, чунки у сенга ҳалол эмас›, — дер эди. Сўнгра эртаси куни уни яна учратганида, бу (гуноҳ) уни у билан бирга таом ейиш, ичиш ва бирга ўтиришдан тўсмас эди. Улар шундай қилганларида, Аллоҳ уларнинг баъзиларининг қалбини баъзиларига уриб қўйди (яъни қалбларини бир-бирига ўхшатиб қўйди)». Сўнгра: {Бани Исроилдан куфр келтирганлар Довуд ва Марям ўғли Ийсо тили билан лаънатландилар} — {…фосиқлардир} — деган оятигача тиловат қилдилар. Сўнгра: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, албатта, яхшиликка буюрурсиз, ёмонликдан қайтарурсиз ва золимнинг қўлидан ушлаб, уни ҳаққа қайтариб, ҳақ узра маҳкам ушлайсиз», — дедилар.

حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ الْحَنَّاطُ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ زَادَ ‏"‏ أَوْ لَيَضْرِبَنَّ اللَّهُ بِقُلُوبِ بَعْضِكُمْ عَلَى بَعْضٍ ثُمَّ لَيَلْعَنَنَّكُمْ كَمَا لَعَنَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الْمُحَارِبِيُّ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَالِمٍ الأَفْطَسِ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَوَاهُ خَالِدٌ الطَّحَّانُ عَنِ الْعَلاَءِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺ orqali bunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Bu rivoyatda quyidagi ziyoda bor: «Yoki Alloh baʼzilaringizning qalbini baʼzilaringizga urib qoʻyadi, soʻngra ularni laʼnatlaganidek, sizlarni ham laʼnatlaydi». Abu Dovud aytdi: Buni Muhoribiy al-Aloʼ ibn al-Musayyabdan, u Abdulloh ibn Amr ibn Murradan, u Solim al-Aftasdan, u Abu Ubaydadan, u Abdullohdan rivoyat qilgan. Yana buni Xolid at-Tahhon al-Aloʼdan, u Amr ibn Murradan, u Abu Ubaydadan rivoyat qilgan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺ орқали бунга ўхшаш ривоят қилинади. Бу ривоятда қуйидаги зиёда бор: «Ёки Аллоҳ баъзиларингизнинг қалбини баъзиларингизга уриб қўяди, сўнгра уларни лаънатлаганидек, сизларни ҳам лаънатлайди». Абу Довуд айтди: Буни Муҳорибий ал-Алў ибн ал-Мусайябдан, у Абдуллоҳ ибн Амр ибн Муррадан, у Солим ал-Афтасдан, у Абу Убайдадан, у Абдуллоҳдан ривоят қилган. Яна буни Холид ат-Таҳҳон ал-Алўдан, у Амр ибн Муррадан, у Абу Убайдадан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ بَعْدَ أَنْ حَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى، عَلَيْهِ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ تَقْرَءُونَ هَذِهِ الآيَةَ وَتَضَعُونَهَا عَلَى غَيْرِ مَوَاضِعِهَا ‏{‏ عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاَ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ‏}‏ قَالَ عَنْ خَالِدٍ وَإِنَّا سَمِعْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ النَّاسَ إِذَا رَأَوُا الظَّالِمَ فَلَمْ يَأْخُذُوا عَلَى يَدَيْهِ أَوْشَكَ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ بِعِقَابٍ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ عَمْرٌو عَنْ هُشَيْمٍ وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يُعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَعَاصِي ثُمَّ يَقْدِرُونَ عَلَى أَنْ يُغَيِّرُوا ثُمَّ لاَ يُغَيِّرُوا إِلاَّ يُوشِكُ أَنْ يَعُمَّهُمُ اللَّهُ مِنْهُ بِعِقَابٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ كَمَا قَالَ خَالِدٌ أَبُو أُسَامَةَ وَجَمَاعَةٌ ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ فِيهِ ‏"‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يُعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَعَاصِي هُمْ أَكْثَرُ مِمَّنْ يَعْمَلُهُ ‏"‏ ‏.‏

Qays (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) Allohga hamd aytib, Unga sano keltirganidan keyin shunday dedi: «Ey odamlar, sizlar ushbu oyatni oʻqiysizlar va uni oʻz oʻrnidan boshqa joyga qoʻyasizlar: {Oʻzlaringizni saqlangiz, agar hidoyat topgan boʻlsangiz, adashgan kimsa sizlarga zarar yetkaza olmaydi}». Xolid rivoyatida: «Biz Paygʻambar ﷺ shunday deganlarini eshitdik», — deyilgan: «Odamlar zolimni koʻrib turib, uning qoʻlidan ushlamasalar, Alloh ularning hammasini azob bilan qamrab olishi yaqindir». Amr esa Hushaymdan: «Men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim», — deb rivoyat qildi: «Qaysi qavm ichida maʼsiyatlar qilinsa, soʻngra ular buni oʻzgartirishga qodir boʻla turib, oʻzgartirmasalar, Alloh ularni Oʻz tomonidan azob bilan qamrab olishi yaqindir». Abu Dovud aytdi: Buni Xolid aytganidek, Abu Usoma va bir jamoa ham rivoyat qilgan. Shuʼba esa unda: «Qaysi qavm ichida maʼsiyat qilinsa, ular maʼsiyat qiluvchilardan koʻproq boʻlsa», — degan.Қайс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано келтирганидан кейин шундай деди: «Эй одамлар, сизлар ушбу оятни ўқийсизлар ва уни ўз ўрнидан бошқа жойга қўясизлар: {Ўзларингизни сақлангиз, агар ҳидоят топган бўлсангиз, адашган кимса сизларга зарар етказа олмайди}». Холид ривоятида: «Биз Пайғамбар ﷺ шундай деганларини эшитдик», — дейилган: «Одамлар золимни кўриб туриб, унинг қўлидан ушламасалар, Аллоҳ уларнинг ҳаммасини азоб билан қамраб олиши яқиндир». Амр эса Ҳушаймдан: «Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим», — деб ривоят қилди: «Қайси қавм ичида маъсиятлар қилинса, сўнгра улар буни ўзгартиришга қодир бўла туриб, ўзгартирмасалар, Аллоҳ уларни Ўз томонидан азоб билан қамраб олиши яқиндир». Абу Довуд айтди: Буни Холид айтганидек, Абу Усома ва бир жамоа ҳам ривоят қилган. Шуъба эса унда: «Қайси қавм ичида маъсият қилинса, улар маъсият қилувчилардан кўпроқ бўлса», — деган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، - أَظُنُّهُ - عَنِ ابْنِ جَرِيرٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ رَجُلٍ يَكُونُ فِي قَوْمٍ يُعْمَلُ فِيهِمْ بِالْمَعَاصِي يَقْدِرُونَ عَلَى أَنْ يُغَيِّرُوا عَلَيْهِ فَلاَ يُغَيِّرُوا إِلاَّ أَصَابَهُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَمُوتُوا ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Bir kishi maʼsiyatlar qilinayotgan qavm ichida boʻlib, ular unga (qarshi) buni oʻzgartirishga qodir boʻla turib, oʻzgartirmasalar, Alloh ularni oʻlimlaridan oldin azob bilan toʻgʻri qiladi».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Бир киши маъсиятлар қилинаётган қавм ичида бўлиб, улар унга (қарши) буни ўзгартиришга қодир бўла туриб, ўзгартирмасалар, Аллоҳ уларни ўлимларидан олдин азоб билан тўғри қилади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَعَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ رَأَى مُنْكَرًا فَاسْتَطَاعَ أَنْ يُغَيِّرَهُ بِيَدِهِ فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَطَعَ هَنَّادٌ بَقِيَّةَ الْحَدِيثِ - وَفَّاهُ ابْنُ الْعَلاَءِ - ‏"‏ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ بِلِسَانِهِ فَبِقَلْبِهِ وَذَلِكَ أَضْعَفُ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Kim bir yomonlikni koʻrsa va uni qoʻli bilan oʻzgartirishga qodir boʻlsa, uni qoʻli bilan oʻzgartirsin». — Hannod hadisning qolgan qismini qisqartirdi, Ibn al-Aloʼ esa uni toʻliq keltirdi — «Agar bunga qodir boʻlmasa, tili bilan (oʻzgartirsin); agar tili bilan ham qodir boʻlmasa, qalbi bilan (inkor qilsin); bu esa imonning eng zaifidir».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Ким бир ёмонликни кўрса ва уни қўли билан ўзгартиришга қодир бўлса, уни қўли билан ўзгартирсин». — Ҳаннод ҳадиснинг қолган қисмини қисқартирди, Ибн ал-Алў эса уни тўлиқ келтирди — «Агар бунга қодир бўлмаса, тили билан (ўзгартирсин); агар тили билан ҳам қодир бўлмаса, қалби билан (инкор қилсин); бу эса имоннинг энг заифидир».

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عُتْبَةَ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ جَارِيَةَ اللَّخْمِيُّ، حَدَّثَنِي أَبُو أُمَيَّةَ الشَّعْبَانِيُّ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيَّ فَقُلْتُ يَا أَبَا ثَعْلَبَةَ كَيْفَ تَقُولُ فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ ‏}‏ قَالَ أَمَا وَاللَّهِ لَقَدْ سَأَلْتَ عَنْهَا خَبِيرًا سَأَلْتُ عَنْهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بَلِ ائْتَمِرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَتَنَاهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ حَتَّى إِذَا رَأَيْتَ شُحًّا مُطَاعًا وَهَوًى مُتَّبَعًا وَدُنْيَا مُؤْثَرَةً وَإِعْجَابَ كُلِّ ذِي رَأْىٍ بِرَأْيِهِ فَعَلَيْكَ - يَعْنِي بِنَفْسِكَ - وَدَعْ عَنْكَ الْعَوَامَّ فَإِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ أَيَّامَ الصَّبْرِ الصَّبْرُ فِيهِ مِثْلُ قَبْضٍ عَلَى الْجَمْرِ لِلْعَامِلِ فِيهِمْ مِثْلُ أَجْرِ خَمْسِينَ رَجُلاً يَعْمَلُونَ مِثْلَ عَمَلِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَنِي غَيْرُهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَجْرُ خَمْسِينَ مِنْهُمْ قَالَ ‏"‏ أَجْرُ خَمْسِينَ مِنْكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umayya ash-Shaʼboniy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Abu Saʼlaba al-Xushaniydan soʻrab: «Ey Abu Saʼlaba, ushbu {Oʻzlaringizni saqlangiz} oyati haqida nima deysiz?» — dedim. U: «Allohga qasamki, sen bu haqda yaxshi biladigan kishidan soʻrading. Men bu haqda Rasululloh ﷺdan soʻragan edim, u zot: ‹Yoʻq, balki yaxshilikka buyuringlar va yomonlikdan qaytaringlar. Toki itoat etiladigan baxillikni, ergashiladigan havoyi nafsni, ustun qoʻyiladigan dunyoni va har bir fikr egasining oʻz fikridan magʻrurlanishini koʻrsang, oʻzingni saqla› — yaʼni nafsing bilan mashgʻul boʻl — ‹va avom (oddiy xalq)ni oʻz holiga qoʻy. Chunki ortingizda sabr kunlari bor; oʻsha (kunlar)da sabr qilish choʻgʻni qoʻlda ushlab turishdek (mashaqqatli) boʻladi. Oʻsha (kunlar)da (yaxshi) amal qiladigan kishiga oʻsha kabi amal qiladigan ellik kishining ajri (kabi ajr) bordir›, — dedilar». Boshqa (roviy) menga shu ziyodani keltirdi: «(Birov): ‹Ey Allohning Rasuli, ulardan ellik kishining ajrimi?› — dedi. U zot: ‹Sizlardan ellik kishining ajri›, — dedilar».Абу Умайя аш-Шаъбоний (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Абу Саълаба ал-Хушанийдан сўраб: «Эй Абу Саълаба, ушбу {Ўзларингизни сақлангиз} ояти ҳақида нима дейсиз?» — дедим. У: «Аллоҳга қасамки, сен бу ҳақда яхши биладиган кишидан сўрадинг. Мен бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан сўраган эдим, у зот: ‹Йўқ, балки яхшиликка буюринглар ва ёмонликдан қайтаринглар. Токи итоат этиладиган бахилликни, эргашиладиган ҳавойи нафсни, устун қўйиладиган дунёни ва ҳар бир фикр эгасининг ўз фикридан мағрурланишини кўрсанг, ўзингни сақла› — яъни нафсинг билан машғул бўл — ‹ва авом (оддий халқ)ни ўз ҳолига қўй. Чунки ортингизда сабр кунлари бор; ўша (кунлар)да сабр қилиш чўғни қўлда ушлаб туришдек (машаққатли) бўлади. Ўша (кунлар)да (яхши) амал қиладиган кишига ўша каби амал қиладиган эллик кишининг ажри (каби ажр) бордир›, — дедилар». Бошқа (ровий) менга шу зиёдани келтирди: «(Биров): ‹Эй Аллоҳнинг Расули, улардан эллик кишининг ажрими?› — деди. У зот: ‹Сизлардан эллик кишининг ажри›, — дедилар».

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، أَنَّ عَبْدَ الْعَزِيزِ بْنَ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كَيْفَ بِكُمْ وَبِزَمَانٍ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ يُوشِكُ أَنْ يَأْتِيَ زَمَانٌ يُغَرْبَلُ النَّاسُ فِيهِ غَرْبَلَةً تَبْقَى حُثَالَةٌ مِنَ النَّاسِ قَدْ مَرِجَتْ عُهُودُهُمْ وَأَمَانَاتُهُمْ وَاخْتَلَفُوا فَكَانُوا هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ فَقَالُوا وَكَيْفَ بِنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ تَأْخُذُونَ مَا تَعْرِفُونَ وَتَذَرُونَ مَا تُنْكِرُونَ وَتُقْبِلُونَ عَلَى أَمْرِ خَاصَّتِكُمْ وَتَذَرُونَ أَمْرَ عَامَّتِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlar va shunday bir zamon — yoki yaqinda keladigan bir zamon — qanday boʻlasizlar? Unda odamlar elakdan oʻtkazilib elanadi, odamlardan (yaroqsiz) qoldiqlar qoladi; ularning ahdu paymonlari va omonatlari aralashib ketgan, oʻzaro ixtilof qilganlar va mana bunday boʻlib qolganlar», — deb barmoqlarini bir-biriga kiritdilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz qanday boʻlamiz?» — deyishdi. U zot: «Oʻzingiz tan oladigan (yaxshi) narsani olasizlar, inkor qiladigan (yomon) narsani tashlaysizlar, oʻzingizning xos ishingizga yuzlanasizlar va omma (umum)ning ishini tark etasizlar», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Abdulloh ibn Amrdan Paygʻambar ﷺ orqali bir necha yoʻl bilan shu tarzda rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлар ва шундай бир замон — ёки яқинда келадиган бир замон — қандай бўласизлар? Унда одамлар элакдан ўтказилиб эланади, одамлардан (яроқсиз) қолдиқлар қолади; уларнинг аҳду паймонлари ва омонатлари аралашиб кетган, ўзаро ихтилоф қилганлар ва мана бундай бўлиб қолганлар», — деб бармоқларини бир-бирига киритдилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз қандай бўламиз?» — дейишди. У зот: «Ўзингиз тан оладиган (яхши) нарсани оласизлар, инкор қиладиган (ёмон) нарсани ташлайсизлар, ўзингизнинг хос ишингизга юзланасизлар ва омма (умум)нинг ишини тарк этасизлар», — дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Абдуллоҳ ибн Амрдан Пайғамбар ﷺ орқали бир неча йўл билан шу тарзда ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ أَبِي الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ حَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ ذَكَرَ الْفِتْنَةَ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ النَّاسَ قَدْ مَرِجَتْ عُهُودُهُمْ وَخَفَّتْ أَمَانَاتُهُمْ وَكَانُوا هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ قَالَ فَقُمْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ كَيْفَ أَفْعَلُ عِنْدَ ذَلِكَ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاكَ قَالَ ‏"‏ الْزَمْ بَيْتَكَ وَامْلِكْ عَلَيْكَ لِسَانَكَ وَخُذْ بِمَا تَعْرِفُ وَدَعْ مَا تُنْكِرُ وَعَلَيْكَ بِأَمْرِ خَاصَّةِ نَفْسِكَ وَدَعْ عَنْكَ أَمْرَ الْعَامَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺning atrofida (oʻtirgan) edik, u zot fitnani zikr qilib: «Odamlarni ahdu paymonlari aralashib ketgan, omonatlari yengillashgan (kamaygan) va mana bunday boʻlib qolgan holda koʻrsangiz», — deb barmoqlarini bir-biriga kiritdilar. (Abdulloh) aytdi: Men u zotning oldiga turib bordim-da: «Alloh meni sizga fido qilsin, oʻshanda men qanday qilay?» — dedim. U zot: «Uyingda qadrdon boʻl, tilingni oʻzingga (jilovga) tut, tan oladigan (yaxshi) narsani ol, inkor qiladigan (yomon) narsani tashla, oʻzingning xos nafsing ishi bilan mashgʻul boʻl va ommaning ishini oʻzingdan qoʻy», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг атрофида (ўтирган) эдик, у зот фитнани зикр қилиб: «Одамларни аҳду паймонлари аралашиб кетган, омонатлари енгиллашган (камайган) ва мана бундай бўлиб қолган ҳолда кўрсангиз», — деб бармоқларини бир-бирига киритдилар. (Абдуллоҳ) айтди: Мен у зотнинг олдига туриб бордим-да: «Аллоҳ мени сизга фидо қилсин, ўшанда мен қандай қилай?» — дедим. У зот: «Уйингда қадрдон бўл, тилингни ўзингга (жиловга) тут, тан оладиган (яхши) нарсани ол, инкор қиладиган (ёмон) нарсани ташла, ўзингнинг хос нафсинг иши билан машғул бўл ва омманинг ишини ўзингдан қўй», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَادَةَ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ هَارُونَ - أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَفْضَلُ الْجِهَادِ كَلِمَةُ عَدْلٍ عِنْدَ سُلْطَانٍ جَائِرٍ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ أَمِيرٍ جَائِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jihodning eng afzali zolim sultonning — yoki zolim amirning — oldida (aytilgan) adolatli (haq) soʻzdir».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жиҳоднинг энг афзали золим султоннинг — ёки золим амирнинг — олдида (айтилган) адолатли (ҳақ) сўздир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ الْمَوْصِلِيُّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ عَدِيٍّ، عَنِ الْعُرْسِ بْنِ عَمِيرَةَ الْكِنْدِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا عُمِلَتِ الْخَطِيئَةُ فِي الأَرْضِ كَانَ مَنْ شَهِدَهَا فَكَرِهَهَا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مَرَّةً ‏"‏ أَنْكَرَهَا ‏"‏ ‏.‏ ‏"‏ كَمَنْ غَابَ عَنْهَا وَمَنْ غَابَ عَنْهَا فَرَضِيَهَا كَانَ كَمَنْ شَهِدَهَا ‏"‏ ‏.‏

Urs ibn Amiyra al-Kindiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Yer yuzida bir gunoh (xato) qilinganda, uni koʻrib turib yomon koʻrgan kishi», — bir safar: «uni inkor qilgan kishi», — dedilar — «undan gʻoyib (yoʻq) boʻlgan kishidek (gunohsiz) boʻladi. Undan gʻoyib boʻla turib, unga rozi boʻlgan kishi esa uni koʻrgan kishidek (gunohkor) boʻladi».Урс ибн Амийра ал-Киндий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Ер юзида бир гуноҳ (хато) қилинганда, уни кўриб туриб ёмон кўрган киши», — бир сафар: «уни инкор қилган киши», — дедилар — «ундан ғойиб (йўқ) бўлган кишидек (гуноҳсиз) бўлади. Ундан ғойиб бўла туриб, унга рози бўлган киши эса уни кўрган кишидек (гуноҳкор) бўлади».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ عَدِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ شَهِدَهَا فَكَرِهَهَا كَانَ كَمَنْ غَابَ عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Adiy (rahimahulloh)dan Paygʻambar ﷺ orqali bunga oʻxshash rivoyat qilinadi. U zot: «Kim uni (gunohni) koʻrib turib yomon koʻrsa, undan gʻoyib boʻlgan kishidek boʻladi», — dedilar.Адий ибн Адий (раҳимаҳуллоҳ)дан Пайғамбар ﷺ орқали бунга ўхшаш ривоят қилинади. У зот: «Ким уни (гуноҳни) кўриб туриб ёмон кўрса, ундан ғойиб бўлган кишидек бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَحَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، - وَهَذَا لَفْظُهُ - عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَقَالَ سُلَيْمَانُ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَنْ يَهْلِكَ النَّاسُ حَتَّى يَعْذِرُوا أَوْ يُعْذِرُوا مِنْ أَنْفُسِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Baxtariy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, menga Nabiy ﷺdan eshitgan bir kishi xabar berdi (Sulaymon esa: «Menga Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi rivoyat qildiki», dedi), Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Toki odamlar (oʻzlari uchun) bahona qoldirmaydigan yoki oʻzlarini bahonali qilib oladigan darajaga yetmaguncha, halok boʻlmaydilar».Абу Бахтарий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, менга Набий ﷺдан эшитган бир киши хабар берди (Сулаймон эса: «Менга Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши ривоят қилдики», деди), Набий ﷺ шундай дедилар: «Токи одамлар (ўзлари учун) баҳона қолдирмайдиган ёки ўзларини баҳонали қилиб оладиган даражага етмагунча, ҳалок бўлмайдилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ سُلَيْمَانَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ صَلاَةَ الْعِشَاءِ فِي آخِرِ حَيَاتِهِ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ فَقَالَ ‏"‏ أَرَأَيْتُمْ لَيْلَتَكُمْ هَذِهِ فَإِنَّ عَلَى رَأْسِ مِائَةِ سَنَةٍ مِنْهَا لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَوَهَلَ النَّاسُ فِي مَقَالَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تِلْكَ فِيمَا يَتَحَدَّثُونَ عَنْ هَذِهِ الأَحَادِيثِ عَنْ مِائَةِ سَنَةٍ وَإِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَبْقَى مِمَّنْ هُوَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ يُرِيدُ أَنْ يَنْخَرِمَ ذَلِكَ الْقَرْنُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida bir kechasi bizga xufton namozini oʻqib berdilar. Salom berganlaridan soʻng turib: «Bu kechangizni koʻrdingizmi? Mana shu kechadan boshlab yuz yil oʻtgach, hozir yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar. Ibn Umar (roziyallohu anhumo): Rasululloh ﷺning oʻsha soʻzlari haqida odamlar yuz yil masalasida soʻzlashayotgan bu hadislarda yanglishishdi. Rasululloh ﷺ esa: «Bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», deb oʻsha asr (avlod) tugashini nazarda tutgan edilar, dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Салом берганларидан сўнг туриб: «Бу кечангизни кўрдингизми? Мана шу кечадан бошлаб юз йил ўтгач, ҳозир ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар. Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): Расулуллоҳ ﷺнинг ўша сўзлари ҳақида одамлар юз йил масаласида сўзлашаётган бу ҳадисларда янглишишди. Расулуллоҳ ﷺ эса: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», деб ўша аср (авлод) тугашини назарда тутган эдилар, деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ سَهْلٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَنْ يَعْجِزَ اللَّهُ هَذِهِ الأُمَّةَ مِنْ نِصْفِ يَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh bu ummatni (mavjudligini choʻzishda) yarim kundan kam qoldirmaydi», dedilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бу умматни (мавжудлигини чўзишда) ярим кундан кам қолдирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنِي صَفْوَانُ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ لاَ تُعْجِزَ أُمَّتِي عِنْدَ رَبِّهَا أَنْ يُؤَخِّرَهُمْ نِصْفَ يَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ لِسَعْدٍ وَكَمْ نِصْفُ يَوْمٍ قَالَ خَمْسُمِائَةِ سَنَةٍ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta men ummatim Robbisi huzurida (umrini) yarim kunga uzaytirib qoldirishdan ojiz boʻlmasligini umid qilaman», dedilar. Saʼdga: «Yarim kun qancha boʻladi?» deyildi. U: «Besh yuz yildir», dedi.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта мен умматим Роббиси ҳузурида (умрини) ярим кунга узайтириб қолдиришдан ожиз бўлмаслигини умид қиламан», дедилар. Саъдга: «Ярим кун қанча бўлади?» дейилди. У: «Беш юз йилдир», деди.