حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ عَلِيًّا، عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَحْرَقَ نَاسًا ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ فَبَلَغَ ذَلِكَ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَمْ أَكُنْ لأَحْرِقَهُمْ بِالنَّارِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُعَذِّبُوا بِعَذَابِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَكُنْتُ قَاتِلَهُمْ بِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ بَدَّلَ دِينَهُ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ عَلِيًّا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ وَيْحَ ابْنَ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ali (roziyallohu anhu) Islomdan qaytgan (murtad boʻlgan) bir necha kishini olovda yoqib yubordi. Bu xabar Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga yetib bordi va u: «Men boʻlganimda ularni olov bilan yoqmagan boʻlardim, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Allohning azobi bilan azoblamanglar›, deganlar. Lekin men ularni Rasululloh ﷺning soʻzlari bilan oʻldirgan boʻlardim, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Kim oʻz dinini oʻzgartirsa, uni oʻldiringlar›, deganlar», dedi. Bu xabar Aliga yetib borgach, u: «Ibn Abbos toʻgʻri aytibdi!» dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Али (розияллоҳу анҳу) Исломдан қайтган (муртад бўлган) бир неча кишини оловда ёқиб юборди. Бу хабар Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га етиб борди ва у: «Мен бўлганимда уларни олов билан ёқмаган бўлардим, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳнинг азоби билан азобламанглар›, деганлар. Лекин мен уларни Расулуллоҳ ﷺнинг сўзлари билан ўлдирган бўлардим, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким ўз динини ўзгартирса, уни ўлдиринглар›, деганлар», деди. Бу хабар Алига етиб боргач, у: «Ибн Аббос тўғри айтибди!» деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ رَجُلٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ الثَّيِّبُ الزَّانِي وَالنَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالتَّارِكُ لِدِينِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik beradigan musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri bilangina halol boʻladi: zino qilgan (uylangan) kishi, jonga jon va jamoatdan ajralib oʻz dinini tark etgan kishi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири билангина ҳалол бўлади: зино қилган (уйланган) киши, жонга жон ва жамоатдан ажралиб ўз динини тарк этган киши».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ الْبَاهِلِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ فَإِنَّهُ يُرْجَمُ وَرَجُلٌ خَرَجَ مُحَارِبًا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِنَّهُ يُقْتَلُ أَوْ يُصْلَبُ أَوْ يُنْفَى مِنَ الأَرْضِ أَوْ يَقْتُلُ نَفْسًا فَيُقْتَلُ بِهَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekanligiga guvohlik beradigan musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri bilangina halol boʻladi: uylangandan keyin zino qilgan kishi — u toshboʻron qilinadi; Alloh va Uning Rasuliga qarshi urush qilib chiqqan kishi — u oʻldiriladi yoki dorga osiladi yoxud yerdan badarga qilinadi; yoki bir jonni oʻldirgan kishi — uning evaziga oʻzi oʻldiriladi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканлигига гувоҳлик берадиган мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири билангина ҳалол бўлади: уйлангандан кейин зино қилган киши — у тошбўрон қилинади; Аллоҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қилиб чиққан киши — у ўлдирилади ёки дорга осилади ёхуд ердан бадарга қилинади; ёки бир жонни ўлдирган киши — унинг эвазига ўзи ўлдирилади».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، - قَالَ مُسَدَّدٌ - حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى أَقْبَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعِي رَجُلاَنِ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ أَحَدُهُمَا عَنْ يَمِينِي وَالآخَرُ عَنْ يَسَارِي فَكِلاَهُمَا سَأَلَ الْعَمَلَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَاكِتٌ فَقَالَ ‏"‏ مَا تَقُولُ يَا أَبَا مُوسَى ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَطْلَعَانِي عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمَا وَمَا شَعَرْتُ أَنَّهُمَا يَطْلُبَانِ الْعَمَلَ ‏.‏ قَالَ وَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى سِوَاكِهِ تَحْتَ شَفَتِهِ قَلَصَتْ قَالَ ‏"‏ لَنْ نَسْتَعْمِلَ - أَوْ لاَ نَسْتَعْمِلُ - عَلَى عَمَلِنَا مَنْ أَرَادَهُ وَلَكِنِ اذْهَبْ أَنْتَ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ ‏"‏ ‏.‏ فَبَعَثَهُ عَلَى الْيَمَنِ ثُمَّ أَتْبَعَهُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِ مُعَاذٌ قَالَ انْزِلْ ‏.‏ وَأَلْقَى لَهُ وِسَادَةً فَإِذَا رَجُلٌ عِنْدَهُ مُوثَقٌ قَالَ مَا هَذَا قَالَ هَذَا كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ رَاجَعَ دِينَهُ دِينَ السُّوءِ ‏.‏ قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏.‏ قَالَ اجْلِسْ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ ثُمَّ تَذَاكَرَا قِيَامَ اللَّيْلِ فَقَالَ أَحَدُهُمَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ أَمَّا أَنَا فَأَنَامُ وَأَقُومُ - أَوْ أَقُومُ وَأَنَامُ - وَأَرْجُو فِي نَوْمَتِي مَا أَرْجُو فِي قَوْمَتِي ‏.‏

Abu Burda (rahimahulloh) Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U shunday dedi: Men Nabiy ﷺning huzurlariga keldim, men bilan birga ashʼariylardan ikki kishi bor edi — biri oʻng tomonimda, ikkinchisi chap tomonimda edi. Ularning har ikkisi (lavozimda) ish soʻradilar. Nabiy ﷺ esa jim turardilar. Soʻngra: «Ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays), nima deysan?» dedilar. Men: «Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, ular dillaridagi narsani menga aytmaganlar va men ularning ish soʻrashlarini bilmas edim», dedim. (Abu Muso) dedi: Goʻyo men u zotning labi ostidagi misvoklarini koʻrib turgandekman, u (lab) tortilib turardi. U zot: «Biz oʻz ishimizga uni soʻragan kishini hech qachon tayinlamaymiz. Lekin sen bor, ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays)», dedilar. Soʻng uni Yamanga (voliy qilib) yubordilar, keyin uning ortidan Muoz ibn Jabalni yubordilar. (Abu Muso) dedi: Muoz uning oldiga kelganida, u: «Tushgin», dedi va unga yostiq tashladi. Shu payt uning oldida bogʻlangan bir kishi turardi. (Muoz): «Bu nima?» dedi. (Abu Muso): «Bu yahudiy edi, soʻng musulmon boʻldi, keyin oʻz diniga — yomon dinga qaytdi», dedi. (Muoz): «Alloh va Uning Rasulining hukmiga koʻra, u oʻldirilmaguncha oʻtirmayman», dedi. (Abu Muso): «Oʻtir, ha (u oʻldiriladi)», dedi. (Muoz): «Alloh va Uning Rasulining hukmiga koʻra, u oʻldirilmaguncha oʻtirmayman», dedi. Buni u uch marta takrorladi. Soʻng (Abu Muso) buyurdi va u kishi oʻldirildi. Keyin ular ikkisi kechasi (namozga) turish haqida soʻzlashdilar. Ulardan biri — chamasi Muoz ibn Jabal — dedi: «Men boʻlsam, uxlayman ham, (namozga) turaman ham (yoki: turaman ham, uxlayman ham) va uyqumda ham, turishimda umid qilgan narsani umid qilaman».Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У шундай деди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим, мен билан бирга ашъарийлардан икки киши бор эди — бири ўнг томонимда, иккинчиси чап томонимда эди. Уларнинг ҳар иккиси (лавозимда) иш сўрадилар. Набий ﷺ эса жим турардилар. Сўнгра: «Эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс), нима дейсан?» дедилар. Мен: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, улар дилларидаги нарсани менга айтмаганлар ва мен уларнинг иш сўрашларини билмас эдим», дедим. (Абу Мусо) деди: Гўё мен у зотнинг лаби остидаги мисвокларини кўриб тургандекман, у (лаб) тортилиб турарди. У зот: «Биз ўз ишимизга уни сўраган кишини ҳеч қачон тайинламаймиз. Лекин сен бор, эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс)», дедилар. Сўнг уни Яманга (волий қилиб) юбордилар, кейин унинг ортидан Муоз ибн Жабални юбордилар. (Абу Мусо) деди: Муоз унинг олдига келганида, у: «Тушгин», деди ва унга ёстиқ ташлади. Шу пайт унинг олдида боғланган бир киши турарди. (Муоз): «Бу нима?» деди. (Абу Мусо): «Бу яҳудий эди, сўнг мусулмон бўлди, кейин ўз динига — ёмон динга қайтди», деди. (Муоз): «Аллоҳ ва Унинг Расулининг ҳукмига кўра, у ўлдирилмагунча ўтирмайман», деди. (Абу Мусо): «Ўтир, ҳа (у ўлдирилади)», деди. (Муоз): «Аллоҳ ва Унинг Расулининг ҳукмига кўра, у ўлдирилмагунча ўтирмайман», деди. Буни у уч марта такрорлади. Сўнг (Абу Мусо) буюрди ва у киши ўлдирилди. Кейин улар иккиси кечаси (намозга) туриш ҳақида сўзлашдилар. Улардан бири — чамаси Муоз ибн Жабал — деди: «Мен бўлсам, ухлайман ҳам, (намозга) тураман ҳам (ёки: тураман ҳам, ухлайман ҳам) ва уйқумда ҳам, туришимда умид қилган нарсани умид қиламан».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا الْحِمَّانِيُّ، - يَعْنِي عَبْدَ الْحَمِيدِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى، وَبُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَدِمَ عَلَىَّ مُعَاذٌ وَأَنَا بِالْيَمَنِ، وَرَجُلٌ، كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ فَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ، فَلَمَّا قَدِمَ مُعَاذٌ قَالَ لاَ أَنْزِلُ عَنْ دَابَّتِي حَتَّى يُقْتَلَ ‏.‏ فَقُتِلَ ‏.‏ قَالَ أَحَدُهُمَا وَكَانَ قَدِ اسْتُتِيبَ قَبْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Men Yamanda ekanligimda Muoz oldimga keldi, (oldimda) yahudiy boʻlib, soʻng musulmon boʻlgan, keyin Islomdan qaytgan bir kishi bor edi. Muoz kelgach: «U oʻldirilmaguncha ulovimdan tushmayman», dedi. Shunda u oʻldirildi. Ularning biri: «Undan ilgari tavba qilishi soʻralgan edi», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Мен Яманда эканлигимда Муоз олдимга келди, (олдимда) яҳудий бўлиб, сўнг мусулмон бўлган, кейин Исломдан қайтган бир киши бор эди. Муоз келгач: «У ўлдирилмагунча уловимдан тушмайман», деди. Шунда у ўлдирилди. Уларнинг бири: «Ундан илгари тавба қилиши сўралган эди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَأُتِيَ أَبُو مُوسَى بِرَجُلٍ قَدِ ارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ، فَدَعَاهُ عِشْرِينَ لَيْلَةً أَوْ قَرِيبًا مِنْهَا فَجَاءَ مُعَاذٌ فَدَعَاهُ فَأَبَى فَضُرِبَ عُنُقُهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ لَمْ يَذْكُرْ الاِسْتِتَابَةَ وَرَوَاهُ ابْنُ فُضَيْلٍ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الاِسْتِتَابَةَ ‏.‏

Abu Burda (rahimahulloh)dan shu voqea rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Abu Musoning oldiga Islomdan qaytgan bir kishi keltirildi. U yigirma kecha yoki shunga yaqin (muddat) uni (tavbaga) chaqirdi. Soʻng Muoz keldi va uni (Islomga) chaqirdi, lekin u bosh tortdi. Shunda uning boʻyni uzildi. Abu Dovud aytadi: Buni Abdulmalik ibn Umayr Abu Burdadan rivoyat qilgan, lekin tavbaga chaqirishni zikr qilmagan. Yana uni Ibn Fuzayl Shayboniydan, u Said ibn Abu Burdadan, u otasidan, u Abu Musodan rivoyat qilgan, lekin unda tavbaga chaqirishni zikr qilmagan.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ)дан шу воқеа ривоят қилинади: У шундай деди: Абу Мусонинг олдига Исломдан қайтган бир киши келтирилди. У йигирма кеча ёки шунга яқин (муддат) уни (тавбага) чақирди. Сўнг Муоз келди ва уни (Исломга) чақирди, лекин у бош тортди. Шунда унинг бўйни узилди. Абу Довуд айтади: Буни Абдулмалик ибн Умайр Абу Бурдадан ривоят қилган, лекин тавбага чақиришни зикр қилмаган. Яна уни Ибн Фузайл Шайбонийдан, у Саид ибн Абу Бурдадан, у отасидан, у Абу Мусодан ривоят қилган, лекин унда тавбага чақиришни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنِ الْقَاسِمِ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَلَمْ يَنْزِلْ حَتَّى ضُرِبَ عُنُقُهُ وَمَا اسْتَتَابَهُ ‏.‏

Qosim (rahimahulloh)dan shu voqea (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinadi: U shunday dedi: U (Muoz) boʻyni uzilmaguncha (ulovidan) tushmadi va uni tavbaga chaqirmadi ham.Қосим (раҳимаҳуллоҳ)дан шу воқеа (бошқа санад билан) ривоят қилинади: У шундай деди: У (Муоз) бўйни узилмагунча (уловидан) тушмади ва уни тавбага чақирмади ҳам.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ يَكْتُبُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَزَلَّهُ الشَّيْطَانُ فَلَحِقَ بِالْكُفَّارِ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقْتَلَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَاسْتَجَارَ لَهُ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ فَأَجَارَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarh Rasululloh ﷺ uchun (vahiyni) yozar edi. Shayton uni adashtirdi va u kofirlarga qoʻshilib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning (Makka) fathi kuni oʻldirilishini buyurdilar. Usmon ibn Affon uning uchun omonlik soʻradi, Rasululloh ﷺ unga omonlik berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ Расулуллоҳ ﷺ учун (ваҳийни) ёзар эди. Шайтон уни адаштирди ва у кофирларга қўшилиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг (Макка) фатҳи куни ўлдирилишини буюрдилар. Усмон ибн Аффон унинг учун омонлик сўради, Расулуллоҳ ﷺ унга омонлик бердилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ زَعَمَ السُّدِّيُّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ فَتْحِ مَكَّةَ اخْتَبَأَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ عِنْدَ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَجَاءَ بِهِ حَتَّى أَوْقَفَهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بَايِعْ عَبْدَ اللَّهِ ‏.‏ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَنَظَرَ إِلَيْهِ ثَلاَثًا كُلُّ ذَلِكَ يَأْبَى فَبَايَعَهُ بَعْدَ ثَلاَثٍ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَمَا كَانَ فِيكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ يَقُومُ إِلَى هَذَا حَيْثُ رَآنِي كَفَفْتُ يَدِي عَنْ بَيْعَتِهِ فَيَقْتُلَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا مَا نَدْرِي يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا فِي نَفْسِكَ أَلاَّ أَوْمَأْتَ إِلَيْنَا بِعَيْنِكَ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لاَ يَنْبَغِي لِنَبِيٍّ أَنْ تَكُونَ لَهُ خَائِنَةُ الأَعْيُنِ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Makka fathi kuni Abdulloh ibn Saʼd ibn Abu Sarh Usmon ibn Affonning oldiga yashirindi. Soʻng (Usmon) uni keltirib, Nabiy ﷺning huzurlarida turgʻizdi-da: «Ey Rasululloh, Abdullohdan bayʼat oling», dedi. U zot boshlarini koʻtarib, unga uch marta qaradilar — har safar bosh tortar edilar. Uch (martadan) keyin undan bayʼat oldilar. Soʻng sahobalariga yuzlanib: «Sizlarning oranglarda men uning bayʼatini olishdan qoʻlimni tortib turganimni koʻrib, unga turib borib, oʻldiradigan biror oqil kishi yoʻkmidi?» dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, biz koʻnglingizdagi narsani bilmadik. Koʻzingiz bilan bizga ishora qilsangiz boʻlmasmidi?» dedilar. U zot: «Bir Nabiyga koʻzlari bilan xiyonat qilish (yaʼni yashirin ishora qilib aldash) loyiq emas», dedilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Макка фатҳи куни Абдуллоҳ ибн Саъд ибн Абу Сарҳ Усмон ибн Аффоннинг олдига яширинди. Сўнг (Усмон) уни келтириб, Набий ﷺнинг ҳузурларида турғизди-да: «Эй Расулуллоҳ, Абдуллоҳдан байъат олинг», деди. У зот бошларини кўтариб, унга уч марта қарадилар — ҳар сафар бош тортар эдилар. Уч (мартадан) кейин ундан байъат олдилар. Сўнг саҳобаларига юзланиб: «Сизларнинг орангларда мен унинг байъатини олишдан қўлимни тортиб турганимни кўриб, унга туриб бориб, ўлдирадиган бирор оқил киши йўкмиди?» дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, биз кўнглингиздаги нарсани билмадик. Кўзингиз билан бизга ишора қилсангиз бўлмасмиди?» дедилар. У зот: «Бир Набийга кўзлари билан хиёнат қилиш (яъни яширин ишора қилиб алдаш) лойиқ эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا أَبَقَ الْعَبْدُ إِلَى الشِّرْكِ فَقَدْ حَلَّ دَمُهُ ‏"‏ ‏.‏

Jarir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Men Nabiy ﷺning: «Qul qochib, shirkka qaytsa, uning qoni halol boʻladi», deyayotganlarini eshitdim.Жарир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Мен Набий ﷺнинг: «Қул қочиб, ширкка қайтса, унинг қони ҳалол бўлади», деяётганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مُوسَى الْخُتَّلِيُّ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ أَعْمَى، كَانَتْ لَهُ أُمُّ وَلَدٍ تَشْتُمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَتَقَعُ فِيهِ فَيَنْهَاهَا فَلاَ تَنْتَهِي وَيَزْجُرُهَا فَلاَ تَنْزَجِرُ - قَالَ - فَلَمَّا كَانَتْ ذَاتَ لَيْلَةٍ جَعَلَتْ تَقَعُ فِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَتَشْتِمُهُ فَأَخَذَ الْمِغْوَلَ فَوَضَعَهُ فِي بَطْنِهَا وَاتَّكَأَ عَلَيْهَا فَقَتَلَهَا فَوَقَعَ بَيْنَ رِجْلَيْهَا طِفْلٌ فَلَطَخَتْ مَا هُنَاكَ بِالدَّمِ فَلَمَّا أَصْبَحَ ذُكِرَ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَمَعَ النَّاسَ فَقَالَ ‏"‏ أَنْشُدُ اللَّهَ رَجُلاً فَعَلَ مَا فَعَلَ لِي عَلَيْهِ حَقٌّ إِلاَّ قَامَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ الأَعْمَى يَتَخَطَّى النَّاسَ وَهُوَ يَتَزَلْزَلُ حَتَّى قَعَدَ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا صَاحِبُهَا كَانَتْ تَشْتِمُكَ وَتَقَعُ فِيكَ فَأَنْهَاهَا فَلاَ تَنْتَهِي وَأَزْجُرُهَا فَلاَ تَنْزَجِرُ وَلِي مِنْهَا ابْنَانِ مِثْلُ اللُّؤْلُؤَتَيْنِ وَكَانَتْ بِي رَفِيقَةً فَلَمَّا كَانَتِ الْبَارِحَةَ جَعَلَتْ تَشْتِمُكَ وَتَقَعُ فِيكَ فَأَخَذْتُ الْمِغْوَلَ فَوَضَعْتُهُ فِي بَطْنِهَا وَاتَّكَأْتُ عَلَيْهَا حَتَّى قَتَلْتُهَا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ اشْهَدُوا أَنَّ دَمَهَا هَدَرٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir koʻr kishining ummu valadi (bola tuqqan choʻrisi) boʻlib, u Nabiy ﷺni soʻkar va u zotning haqlarida yomon gaplar aytar edi. (Koʻr kishi) uni qaytarar, lekin u toʻxtamas, uni jerkir, lekin u (yomon ishidan) qaytmas edi. (Ibn Abbos) dedi: Bir kechasi u Nabiy ﷺning haqlarida yomon gap aytib, u zotni soʻka boshladi. Shunda (koʻr kishi) xanjarni olib, uning qorniga qoʻydi va ustiga bosib, uni oʻldirdi. Uning ikki oyogʻi orasiga bir bola tushib, oʻsha yerni qonga belab tashladi. Tong otgach, bu (voqea) Rasululloh ﷺga aytildi. U zot odamlarni yigʻib: «Men oʻsha qilgan ishini qilgan kishini, mening unga haqqim borligi bilan, Alloh nomi bilan ont beraman, albatta tursin», dedilar. Shunda koʻr kishi odamlarning (boʻyinlari) orasidan oʻtib, qaltirab kelib, Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirdi-da: «Ey Rasululloh, men oʻshaning egasiman. U Sizni soʻkar va Sizning haqingizda yomon gaplar aytar edi. Men uni qaytarardim, lekin u toʻxtamasdi, uni jerkirdim, lekin u qaytmasdi. Undan menda ikkita marvariddek oʻgʻlim bor, oʻzi menga mehribon edi. Kechagi kun u Sizni soʻkib, haqingizda yomon gap ayta boshladi. Shunda men xanjarni olib, uning qorniga qoʻydim va ustiga bosib, uni oʻldirdim», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, uning qoni behuda (qisossiz) ketdi, deb guvoh boʻlinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кўр кишининг умму валади (бола туққан чўриси) бўлиб, у Набий ﷺни сўкар ва у зотнинг ҳақларида ёмон гаплар айтар эди. (Кўр киши) уни қайтарар, лекин у тўхтамас, уни жеркир, лекин у (ёмон ишидан) қайтмас эди. (Ибн Аббос) деди: Бир кечаси у Набий ﷺнинг ҳақларида ёмон гап айтиб, у зотни сўка бошлади. Шунда (кўр киши) ханжарни олиб, унинг қорнига қўйди ва устига босиб, уни ўлдирди. Унинг икки оёғи орасига бир бола тушиб, ўша ерни қонга белаб ташлади. Тонг отгач, бу (воқеа) Расулуллоҳ ﷺга айтилди. У зот одамларни йиғиб: «Мен ўша қилган ишини қилган кишини, менинг унга ҳаққим борлиги билан, Аллоҳ номи билан онт бераман, албатта турсин», дедилар. Шунда кўр киши одамларнинг (бўйинлари) орасидан ўтиб, қалтираб келиб, Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирди-да: «Эй Расулуллоҳ, мен ўшанинг эгасиман. У Сизни сўкар ва Сизнинг ҳақингизда ёмон гаплар айтар эди. Мен уни қайтарардим, лекин у тўхтамасди, уни жеркирдим, лекин у қайтмасди. Ундан менда иккита марвариддек ўғлим бор, ўзи менга меҳрибон эди. Кечаги кун у Сизни сўкиб, ҳақингизда ёмон гап айта бошлади. Шунда мен ханжарни олиб, унинг қорнига қўйдим ва устига босиб, уни ўлдирдим», деди. Шунда Набий ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, унинг қони беҳуда (қисоссиз) кетди, деб гувоҳ бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ يَهُودِيَّةً، كَانَتْ تَشْتِمُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَتَقَعُ فِيهِ فَخَنَقَهَا رَجُلٌ حَتَّى مَاتَتْ فَأَبْطَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَمَهَا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy ayol Nabiy ﷺni soʻkar va u zotning haqlarida yomon gaplar aytar edi. Shunda bir kishi uni boʻgʻib, oʻldirib qoʻydi. Rasululloh ﷺ uning qonini behuda (qisossiz) deb hukm qildilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий аёл Набий ﷺни сўкар ва у зотнинг ҳақларида ёмон гаплар айтар эди. Шунда бир киши уни бўғиб, ўлдириб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ унинг қонини беҳуда (қисоссиз) деб ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَنُصَيْرُ بْنُ الْفَرَجِ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ زُرَيْعٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَتَغَيَّظَ عَلَى رَجُلٍ فَاشْتَدَّ عَلَيْهِ فَقُلْتُ تَأْذَنُ لِي يَا خَلِيفَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَضْرِبُ عُنُقَهُ قَالَ فَأَذْهَبَتْ كَلِمَتِي غَضَبَهُ فَقَامَ فَدَخَلَ فَأَرْسَلَ إِلَىَّ فَقَالَ مَا الَّذِي قُلْتَ آنِفًا قُلْتُ ائْذَنْ لِي أَضْرِبْ عُنُقَهُ ‏.‏ قَالَ أَكُنْتَ فَاعِلاً لَوْ أَمَرْتُكَ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا كَانَتْ لِبَشَرٍ بَعْدَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَفْظُ يَزِيدَ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ أَىْ لَمْ يَكُنْ لأَبِي بَكْرٍ أَنْ يَقْتُلَ رَجُلاً إِلاَّ بِإِحْدَى الثَّلاَثِ الَّتِي قَالَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُفْرٌ بَعْدَ إِيمَانٍ أَوْ زِنًا بَعْدَ إِحْصَانٍ أَوْ قَتْلُ نَفْسٍ بِغَيْرِ نَفْسٍ وَكَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْتُلَ ‏.‏

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Men Abu Bakr (roziyallohu anhu)ning huzurida edim. U bir kishiga gʻazablanib, unga qattiq muomala qildi. Men: «Ey Rasululloh ﷺning xalifasi, uning boʻynini uzishimga ijozat berasizmi?» dedim. Mening bu soʻzim uning gʻazabini ketkazdi. U turib, (uyga) kirib ketdi-da, soʻng menga odam yuborib (chaqirtirib): «Hozir nima deding?» dedi. Men: «Boʻynini uzishimga ijozat bering, dedim», dedim. U: «Agar senga buyursam, qilarmiding?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, bu Muhammad ﷺdan keyin biror bashar (inson) uchun (joiz) emas», dedi. Abu Dovud aytadi: Bu Yazidning lafzidir. Ahmad ibn Hanbal aytdi: Yaʼni, Abu Bakr uchun bir kishini Rasululloh ﷺ aytgan uch narsadan biri bilangina oʻldirish (joiz) edi: imondan keyingi kufr, yoki uylangandan keyingi zino, yoki jonga jon (boʻlmagan holda) bir jonni oʻldirish. Nabiy ﷺ uchun esa (boshqa hollarda ham) oʻldirish (joiz) edi.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Мен Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида эдим. У бир кишига ғазабланиб, унга қаттиқ муомала қилди. Мен: «Эй Расулуллоҳ ﷺнинг халифаси, унинг бўйнини узишимга ижозат берасизми?» дедим. Менинг бу сўзим унинг ғазабини кетказди. У туриб, (уйга) кириб кетди-да, сўнг менга одам юбориб (чақиртириб): «Ҳозир нима дединг?» деди. Мен: «Бўйнини узишимга ижозат беринг, дедим», дедим. У: «Агар сенга буюрсам, қилармидинг?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, бу Муҳаммад ﷺдан кейин бирор башар (инсон) учун (жоиз) эмас», деди. Абу Довуд айтади: Бу Язиднинг лафзидир. Аҳмад ибн Ҳанбал айтди: Яъни, Абу Бакр учун бир кишини Расулуллоҳ ﷺ айтган уч нарсадан бири билангина ўлдириш (жоиз) эди: имондан кейинги куфр, ёки уйлангандан кейинги зино, ёки жонга жон (бўлмаган ҳолда) бир жонни ўлдириш. Набий ﷺ учун эса (бошқа ҳолларда ҳам) ўлдириш (жоиз) эди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ قَوْمًا، مِنْ عُكْلٍ - أَوْ قَالَ مِنْ عُرَيْنَةَ - قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاجْتَوَوُا الْمَدِينَةَ فَأَمَرَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلِقَاحٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَشْرَبُوا مِنْ أَبْوَالِهَا وَأَلْبَانِهَا فَانْطَلَقُوا فَلَمَّا صَحُّوا قَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاسْتَاقُوا النَّعَمَ فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَبَرُهُمْ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمْ فَمَا ارْتَفَعَ النَّهَارُ حَتَّى جِيءَ بِهِمْ فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ وَسُمِّرَ أَعْيُنُهُمْ وَأُلْقُوا فِي الْحَرَّةِ يَسْتَسْقُونَ فَلاَ يُسْقَوْنَ ‏.‏ قَالَ أَبُو قِلاَبَةَ فَهَؤُلاَءِ قَوْمٌ سَرَقُوا وَقَتَلُوا وَكَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ وَحَارَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ukl (yoki: Urayna) qabilasidan bir qavm Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi, lekin ularga Madinaning (ob-havosi) yoqmadi (kasal boʻlib qoldilar). Shunda Rasululloh ﷺ ularga (sadaqa) tuyalarini (berishni) buyurdilar va ularga oʻsha tuyalarning siydigi hamda sutidan ichishni amr qildilar. Ular borib, sogʻayganlaridan keyin Rasululloh ﷺning choʻponlarini oʻldirdilar va tuyalarni haydab ketdilar. Ularning bu xabari Nabiy ﷺga kunduzning avvalida yetib bordi. Nabiy ﷺ ularning izidan (odamlarni) yubordilar. Kun koʻtarilmasdanoq ular keltirildi. Shunda u zot (ular haqida) buyurdilar: ularning qoʻl-oyoqlari kesildi, koʻzlariga (qizigan) mix tortildi va ular Harraga tashlandi. Ular suv soʻrar edilar, lekin suv berilmas edi. Abu Qiloba (rahimahulloh) dedi: «Bular oʻgʻirlik qilgan, odam oʻldirgan, imonlaridan keyin kofir boʻlgan va Alloh hamda Uning Rasuliga qarshi urush qilgan qavm edilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Укл (ёки: Урайна) қабиласидан бир қавм Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди, лекин уларга Мадинанинг (об-ҳавоси) ёқмади (касал бўлиб қолдилар). Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга (садақа) туяларини (беришни) буюрдилар ва уларга ўша туяларнинг сийдиги ҳамда сутидан ичишни амр қилдилар. Улар бориб, соғайганларидан кейин Расулуллоҳ ﷺнинг чўпонларини ўлдирдилар ва туяларни ҳайдаб кетдилар. Уларнинг бу хабари Набий ﷺга кундузнинг аввалида етиб борди. Набий ﷺ уларнинг изидан (одамларни) юбордилар. Кун кўтарилмасданоқ улар келтирилди. Шунда у зот (улар ҳақида) буюрдилар: уларнинг қўл-оёқлари кесилди, кўзларига (қизиган) мих тортилди ва улар Ҳаррага ташланди. Улар сув сўрар эдилар, лекин сув берилмас эди. Абу Қилоба (раҳимаҳуллоҳ) деди: «Булар ўғирлик қилган, одам ўлдирган, имонларидан кейин кофир бўлган ва Аллоҳ ҳамда Унинг Расулига қарши уруш қилган қавм эдилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، بِإِسْنَادِهِ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ فَأَمَرَ بِمَسَامِيرَ فَأُحْمِيَتْ فَكَحَلَهُمْ وَقَطَّعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَمَا حَسَمَهُمْ ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga Vuhaybdan, u Ayyubdan, u oʻz isnodi bilan shu hadisni rivoyat qildi. Unda shunday deyilgan: «(Paygʻambar ﷺ) mixlarni keltirishni buyurdilar, ular qizdirildi va (u zot) ularning koʻzlariga (qizigan mix) surtdilar, qoʻl-oyoqlarini kesdilar va (qonni toʻxtatish uchun) ularni dogʻlamadilar».Мусо ибн Исмоил бизга Вуҳайбдан, у Айюбдан, у ўз исноди билан шу ҳадисни ривоят қилди. Унда шундай дейилган: «(Пайғамбар ﷺ) михларни келтиришни буюрдилар, улар қиздирилди ва (у зот) уларнинг кўзларига (қизиган мих) суртдилар, қўл-оёқларини кесдилар ва (қонни тўхтатиш учун) уларни доғламадилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، قَالَ أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي كَثِيرٍ - عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طَلَبِهِمْ قَافَةً فَأُتِيَ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِي ذَلِكَ ‏{‏ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الأَرْضِ فَسَادًا ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan shu hadis rivoyat qilinadi. Unda shunday deyilgan: «Rasululloh ﷺ ularning izidan iz quvuvchilarni (qiyofashunoslarni) joʻnatdilar va ular (tutilib) keltirildi». (Roviy) dedi: «Shu haqida Alloh taborak va taolo: {Albatta, Allohga va Rasuliga qarshi urush ochadigan hamda yer yuzida buzgʻunchilik qilib yuradiganlarning jazosi…} oyatini nozil qildi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан шу ҳадис ривоят қилинади. Унда шундай дейилган: «Расулуллоҳ ﷺ уларнинг изидан из қувувчиларни (қиёфашуносларни) жўнатдилар ва улар (тутилиб) келтирилди». (Ровий) деди: «Шу ҳақида Аллоҳ таборак ва таоло: {Албатта, Аллоҳга ва Расулига қарши уруш очадиган ҳамда ер юзида бузғунчилик қилиб юрадиганларнинг жазоси…} оятини нозил қилди».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، وَقَتَادَةُ، وَحُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، ذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ أَنَسٌ فَلَقَدْ رَأَيْتُ أَحَدَهُمْ يَكْدِمُ الأَرْضَ بِفِيهِ عَطَشًا حَتَّى مَاتُوا ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga Hammoddan, u Sobit, Qatoda va Humayddan, ular Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan shu hadisni zikr qilib rivoyat qildilar. Anas (roziyallohu anhu) dedi: «Men ulardan birini chanqoqdan yer yuzini ogʻzi (tishlari) bilan tishlayotganini koʻrdim, toki ular oʻlib bitdilar».Мусо ибн Исмоил бизга Ҳаммоддан, у Собит, Қатода ва Ҳумайддан, улар Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан шу ҳадисни зикр қилиб ривоят қилдилар. Анас (розияллоҳу анҳу) деди: «Мен улардан бирини чанқоқдан ер юзини оғзи (тишлари) билан тишлаётганини кўрдим, токи улар ўлиб битдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ نَحْوَهُ زَادَ ثُمَّ نَهَى عَنِ الْمُثْلَةِ وَلَمْ يَذْكُرْ مِنْ خِلاَفٍ ‏.‏ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ وَسَلاَّمِ بْنِ مِسْكِينٍ عَنْ ثَابِتٍ جَمِيعًا عَنْ أَنَسٍ لَمْ يَذْكُرَا مِنْ خِلاَفٍ ‏.‏ وَلَمْ أَجِدْ فِي حَدِيثِ أَحَدٍ قَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ مِنْ خِلاَفٍ ‏.‏ إِلاَّ فِي حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan boshqa isnod bilan shunga oʻxshash hadis rivoyat qilinadi. Unda quyidagi qoʻshimcha bor: «Soʻng (Paygʻambar ﷺ) muslalashdan (jasadni gʻajib buzishdan) qaytardilar». Bu rivoyatda ‹qarama-qarshi tomondan› degan soʻz zikr qilinmagan. Buni Shuʼba Qatodadan, Sallom ibn Miskin Sobitdan — ikkalasi Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi, ular ‹qarama-qarshi tomondan› degan soʻzni zikr qilmadilar. Men hech bir kishining hadisida ‹ularning qoʻl-oyoqlarini qarama-qarshi tomondan kesdilar› deganini Hammod ibn Salamaning hadisidan boshqasida topmadim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан бошқа иснод билан шунга ўхшаш ҳадис ривоят қилинади. Унда қуйидаги қўшимча бор: «Сўнг (Пайғамбар ﷺ) муслалашдан (жасадни ғажиб бузишдан) қайтардилар». Бу ривоятда ‹қарама-қарши томондан› деган сўз зикр қилинмаган. Буни Шуъба Қатодадан, Саллом ибн Мискин Собитдан — иккаласи Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди, улар ‹қарама-қарши томондан› деган сўзни зикр қилмадилар. Мен ҳеч бир кишининг ҳадисида ‹уларнинг қўл-оёқларини қарама-қарши томондан кесдилар› деганини Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадисидан бошқасида топмадим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، - قَالَ أَحْمَدُ هُوَ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ - عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ نَاسًا أَغَارُوا عَلَى إِبِلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَاقُوهَا وَارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُؤْمِنًا فَبَعَثَ فِي آثَارِهِمْ فَأُخِذُوا فَقَطَعَ أَيْدِيَهُمْ وَأَرْجُلَهُمْ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ ‏.‏ قَالَ وَنَزَلَتْ فِيهِمْ آيَةُ الْمُحَارَبَةِ وَهُمُ الَّذِينَ أَخْبَرَ عَنْهُمْ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ الْحَجَّاجَ حِينَ سَأَلَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir guruh odamlar Nabiy ﷺning tuyalariga bostirib kirib, ularni haydab ketishdi, Islomdan murtad boʻlishdi va Rasululloh ﷺning moʻmin choʻponini oʻldirishdi. Shunda (Paygʻambar ﷺ) ularning izidan (odam) joʻnatdilar, ular tutib keltirildi. (U zot) ularning qoʻl-oyoqlarini kesdilar va koʻzlarini (qizigan mix bilan) koʻr qildilar. (Roviy) dedi: «Ular haqida muhoriba (urush ochuvchilar) oyati nozil boʻldi. Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Hajjojga, u soʻraganida, ular haqida xabar bergan kishilar ana shulardir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир гуруҳ одамлар Набий ﷺнинг туяларига бостириб кириб, уларни ҳайдаб кетишди, Исломдан муртад бўлишди ва Расулуллоҳ ﷺнинг мўмин чўпонини ўлдиришди. Шунда (Пайғамбар ﷺ) уларнинг изидан (одам) жўнатдилар, улар тутиб келтирилди. (У зот) уларнинг қўл-оёқларини кесдилар ва кўзларини (қизиган мих билан) кўр қилдилар. (Ровий) деди: «Улар ҳақида муҳориба (уруш очувчилар) ояти нозил бўлди. Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Ҳажжожга, у сўраганида, улар ҳақида хабар берган кишилар ана шулардир».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَجْلاَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَطَعَ الَّذِينَ سَرَقُوا لِقَاحَهُ وَسَمَلَ أَعْيُنَهُمْ بِالنَّارِ عَاتَبَهُ اللَّهُ تَعَالَى فِي ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏{‏ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Abuz-Zinod (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻzlarining sogʻin tuyalarini oʻgʻirlagan kishilarning (qoʻl-oyogʻini) kesib, koʻzlarini olov (qizigan mix) bilan koʻr qilganlarida, Alloh taolo bu haqida u zotga tanbeh berdi va Alloh taolo: {Albatta, Allohga va Rasuliga qarshi urush ochadigan hamda yer yuzida buzgʻunchilik qilib yuradiganlarning jazosi oʻldirilishlari yoki dorga osilishlaridir…} oyatini nozil qildi.Абуз-Зинод (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўзларининг соғин туяларини ўғирлаган кишиларнинг (қўл-оёғини) кесиб, кўзларини олов (қизиган мих) билан кўр қилганларида, Аллоҳ таоло бу ҳақида у зотга танбеҳ берди ва Аллоҳ таоло: {Албатта, Аллоҳга ва Расулига қарши уруш очадиган ҳамда ер юзида бузғунчилик қилиб юрадиганларнинг жазоси ўлдирилишлари ёки дорга осилишларидир…} оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، قَالَ كَانَ هَذَا قَبْلَ أَنْ تَنْزِلَ الْحُدُودُ يَعْنِي حَدِيثَ أَنَسٍ ‏.‏

Muhammad ibn Siyrin (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Bu (voqea) hadlar nozil boʻlishidan oldin boʻlgan edi», deb u Anas (roziyallohu anhu)ning hadisini nazarda tutdi.Муҳаммад ибн Сийрин (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Бу (воқеа) ҳадлар нозил бўлишидан олдин бўлган эди», деб у Анас (розияллоҳу анҳу)нинг ҳадисини назарда тутди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلاَفٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الأَرْضِ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ غَفُورٌ رَحِيمٌ ‏}‏ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي الْمُشْرِكِينَ فَمَنْ تَابَ مِنْهُمْ قَبْلَ أَنْ يُقْدَرَ عَلَيْهِ لَمْ يَمْنَعْهُ ذَلِكَ أَنْ يُقَامَ فِيهِ الْحَدُّ الَّذِي أَصَابَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u dedi: {Albatta, Allohga va Rasuliga qarshi urush ochadigan hamda yer yuzida buzgʻunchilik qilib yuradiganlarning jazosi oʻldirilishlari yoki dorga osilishlari yoxud qoʻl-oyoqlari qarama-qarshi tomondan kesilishi yoki yer (yurt)dan surgun qilinishidir…} — toki {(Alloh) magʻfirat qilguvchi, rahmli zotdir} degan soʻzigacha (boʻlgan) bu oyat mushriklar haqida nozil boʻldi. Bas, ulardan kim qoʻlga olinishidan oldin tavba qilsa, bu (tavba) unga nisbatan oʻzi sodir etgan jinoyatga had jazosi joriy etilishiga toʻsqinlik qilmaydi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у деди: {Албатта, Аллоҳга ва Расулига қарши уруш очадиган ҳамда ер юзида бузғунчилик қилиб юрадиганларнинг жазоси ўлдирилишлари ёки дорга осилишлари ёхуд қўл-оёқлари қарама-қарши томондан кесилиши ёки ер (юрт)дан сургун қилинишидир…} — токи {(Аллоҳ) мағфират қилгувчи, раҳмли зотдир} деган сўзигача (бўлган) бу оят мушриклар ҳақида нозил бўлди. Бас, улардан ким қўлга олинишидан олдин тавба қилса, бу (тавба) унга нисбатан ўзи содир этган жиноятга ҳад жазоси жорий этилишига тўсқинлик қилмайди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ح، وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ قُرَيْشًا، أَهَمَّهُمْ شَأْنُ الْمَرْأَةِ الْمَخْزُومِيَّةِ الَّتِي سَرَقَتْ فَقَالُوا مَنْ يُكَلِّمُ فِيهَا تَعْنِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالُوا وَمَنْ يَجْتَرِئُ إِلاَّ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ حِبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَهُ أُسَامَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أُسَامَةُ أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَامَ فَاخْتَطَبَ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هَلَكَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ وَايْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, oʻgʻirlik qilgan maxzumiy ayolning ishi Qurayshni tashvishga soldi. Ular: «Bu haqida (Rasululloh ﷺga) kim soʻzlaydi?» — deyishdi. Soʻng: «Rasululloh ﷺning suyukli (sahobasi) Usoma ibn Zayddan boshqa kim bunga jurʼat eta oladi!» — deyishdi. Bas, Usoma u zotga soʻz qotdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Usoma, sen Allohning hadlaridan bir had haqida shafoat qilyapsanmi?» — dedilar. Soʻng oʻrinlaridan turib, xutba qildilar va: «Sizlardan oldingilarni faqat shu narsa halok qildi: ularning orasida obroʻli kishi oʻgʻrilik qilsa, uni qoʻyib yuborar edilar, oʻrtalaridagi zaif kishi oʻgʻrilik qilsa, unga had joriy qilar edilar. Allohga qasamki, agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻrilik qilganida ham, albatta uning qoʻlini kesgan boʻlardim», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, ўғирлик қилган махзумий аёлнинг иши Қурайшни ташвишга солди. Улар: «Бу ҳақида (Расулуллоҳ ﷺга) ким сўзлайди?» — дейишди. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺнинг суюкли (саҳобаси) Усома ибн Зайддан бошқа ким бунга журъат эта олади!» — дейишди. Бас, Усома у зотга сўз қотди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Усома, сен Аллоҳнинг ҳадларидан бир ҳад ҳақида шафоат қиляпсанми?» — дедилар. Сўнг ўринларидан туриб, хутба қилдилар ва: «Сизлардан олдингиларни фақат шу нарса ҳалок қилди: уларнинг орасида обрўли киши ўғрилик қилса, уни қўйиб юборар эдилар, ўрталаридаги заиф киши ўғрилик қилса, унга ҳад жорий қилар эдилар. Аллоҳга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғрилик қилганида ҳам, албатта унинг қўлини кесган бўлардим», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَتِ امْرَأَةٌ مَخْزُومِيَّةٌ تَسْتَعِيرُ الْمَتَاعَ وَتَجْحَدُهُ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَطْعِ يَدِهَا وَقَصَّ نَحْوَ حَدِيثِ اللَّيْثِ قَالَ فَقَطَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى ابْنُ وَهْبٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَقَالَ فِيهِ كَمَا قَالَ اللَّيْثُ إِنَّ امْرَأَةً سَرَقَتْ فِي عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ الْفَتْحِ ‏.‏ وَرَوَاهُ اللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ بِإِسْنَادِهِ فَقَالَ اسْتَعَارَتِ امْرَأَةٌ ‏.‏ وَرَوَى مَسْعُودُ بْنُ الأَسْوَدِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا الْخَبَرِ قَالَ سُرِقَتْ قَطِيفَةٌ مِنْ بَيْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ امْرَأَةً سَرَقَتْ فَعَاذَتْ بِزَيْنَبَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Bir maxzumiy ayol mol-asbob qarz olib, soʻng uni (qaytarib berishni) inkor qilar edi. Shunda Nabiy ﷺ uning qoʻlini kesishni buyurdilar», — va u Laysning hadisiga oʻxshatib (qolganini) hikoya qildi. (Roviy) dedi: «Nabiy ﷺ uning qoʻlini kesdilar». Abu Dovud aytdi: Ibn Vahb bu hadisni Yunusdan, u Zuhriydan rivoyat qildi va unda Lays aytganidek dedi: «Bir ayol Nabiy ﷺ zamonida, Fath gʻazoti (Makka fathi) chogʻida oʻgʻrilik qildi». Buni Lays Yunusdan, u Ibn Shihobdan oʻz isnodi bilan rivoyat qilib: «Bir ayol qarz oldi», dedi. Masʼud ibn al-Asvad Nabiy ﷺdan shu xabarga oʻxshashini rivoyat qilib: «Rasululloh ﷺning uylaridan bir qatifa (junli choyshab) oʻgʻirlandi», dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Abuz-Zubayr Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib, bir ayol oʻgʻrilik qilganini va Rasululloh ﷺning qizlari Zaynabga panoh tilab borganini (aytdi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: «Бир махзумий аёл мол-асбоб қарз олиб, сўнг уни (қайтариб беришни) инкор қилар эди. Шунда Набий ﷺ унинг қўлини кесишни буюрдилар», — ва у Лайснинг ҳадисига ўхшатиб (қолганини) ҳикоя қилди. (Ровий) деди: «Набий ﷺ унинг қўлини кесдилар». Абу Довуд айтди: Ибн Ваҳб бу ҳадисни Юнусдан, у Зуҳрийдан ривоят қилди ва унда Лайс айтганидек деди: «Бир аёл Набий ﷺ замонида, Фатҳ ғазоти (Макка фатҳи) чоғида ўғрилик қилди». Буни Лайс Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан ўз исноди билан ривоят қилиб: «Бир аёл қарз олди», деди. Масъуд ибн ал-Асвад Набий ﷺдан шу хабарга ўхшашини ривоят қилиб: «Расулуллоҳ ﷺнинг уйларидан бир қатифа (жунли чойшаб) ўғирланди», деди. Абу Довуд айтди: Буни Абуз-Зубайр Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб, бир аёл ўғрилик қилганини ва Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Зайнабга паноҳ тилаб борганини (айтди).

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَيْدٍ، - نَسَبَهُ جَعْفَرٌ إِلَى سَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَقِيلُوا ذَوِي الْهَيْئَاتِ عَثَرَاتِهِمْ إِلاَّ الْحُدُودَ ‏"‏ ‏.‏

Ummul moʻminin Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Yaxshi fazilat egalarining (gunoh boʻlmagan) xatolarini kechiringlar, hadlar bundan mustasno», — dedilar.Уммул мўминин Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Яхши фазилат эгаларининг (гуноҳ бўлмаган) хатоларини кечиринглар, ҳадлар бундан мустасно», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ جُرَيْجٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَعَافَوُا الْحُدُودَ فِيمَا بَيْنَكُمْ فَمَا بَلَغَنِي مِنْ حَدٍّ فَقَدْ وَجَبَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Hadlarni oʻzaro afv qilib yuboringlar, ammo qaysi bir had menga yetib kelsa, uni (joriy qilish) vojib boʻladi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадларни ўзаро афв қилиб юборинглар, аммо қайси бир ҳад менга етиб келса, уни (жорий қилиш) вожиб бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ نُعَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ مَاعِزًا، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَقَرَّ عِنْدَهُ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فَأَمَرَ بِرَجْمِهِ وَقَالَ لِهَزَّالٍ ‏"‏ لَوْ سَتَرْتَهُ بِثَوْبِكَ كَانَ خَيْرًا لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Nuaym (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Moiz Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, u zotning oldida toʻrt marta (zino qilganini) iqror boʻldi. Shunda (Paygʻambar ﷺ) uni toshboʻron qilishni buyurdilar va Hazzolga: «Agar uni oʻz kiyiming bilan bekitganingda (yashirganingda), sen uchun yaxshiroq boʻlardi», — dedilar.Нуайм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Моиз Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, у зотнинг олдида тўрт марта (зино қилганини) иқрор бўлди. Шунда (Пайғамбар ﷺ) уни тошбўрон қилишни буюрдилар ва Ҳаззолга: «Агар уни ўз кийиминг билан бекитганингда (яширганингда), сен учун яхшироқ бўларди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، أَنَّ هَزَّالاً، أَمَرَ مَاعِزًا أَنْ يَأْتِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَيُخْبِرَهُ ‏.‏

Ibn al-Munkadir (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Hazzol Moizga Nabiy ﷺning huzurlariga borib, u zotga (oʻzining zino qilganini) xabar berishni buyurgan edi.Ибн ал-Мункадир (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ҳаззол Моизга Набий ﷺнинг ҳузурларига бориб, у зотга (ўзининг зино қилганини) хабар беришни буюрган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، خَرَجَتْ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُرِيدُ الصَّلاَةَ فَتَلَقَّاهَا رَجُلٌ فَتَجَلَّلَهَا فَقَضَى حَاجَتَهُ مِنْهَا فَصَاحَتْ وَانْطَلَقَ فَمَرَّ عَلَيْهَا رَجُلٌ فَقَالَتْ إِنَّ ذَاكَ فَعَلَ بِي كَذَا وَكَذَا وَمَرَّتْ عِصَابَةٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ فَقَالَتْ إِنَّ ذَلِكَ الرَّجُلَ فَعَلَ بِي كَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَانْطَلَقُوا فَأَخَذُوا الرَّجُلَ الَّذِي ظَنَّتْ أَنَّهُ وَقَعَ عَلَيْهَا فَأَتَوْهَا بِهِ فَقَالَتْ نَعَمْ هُوَ هَذَا ‏.‏ فَأَتَوْا بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا أَمَرَ بِهِ قَامَ صَاحِبُهَا الَّذِي وَقَعَ عَلَيْهَا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا صَاحِبُهَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبِي فَقَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ لِلرَّجُلِ قَوْلاً حَسَنًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي الرَّجُلَ الْمَأْخُوذَ وَقَالَ لِلرَّجُلِ الَّذِي وَقَعَ عَلَيْهَا ‏"‏ ارْجُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ تَابَ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا أَهْلُ الْمَدِينَةِ لَقُبِلَ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَسْبَاطُ بْنُ نَصْرٍ أَيْضًا عَنْ سِمَاكٍ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga Firyobiydan, u Isroildan, u Simok ibn Harbdan, u Alqama ibn Voildan, u otasi (Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu))dan rivoyat qildi: Paygʻambar ﷺ davrida bir ayol namozga chiqayotgan edi, bir kishi unga roʻpara boʻldi-da, uni egallab, undan oʻz hojatini chiqardi (zoʻrladi). Ayol baqirdi, u esa ketib qoldi. Soʻng ayolning yonidan bir kishi oʻtdi va ayol: «Anavi (kishi) menga shunday-shunday qildi», dedi. Yana muhojirlardan bir guruh oʻtdi va ayol: «Aytsam, oʻsha kishi menga shunday-shunday qildi», dedi. Ular borib, ayol unga tegib qoʻygan deb gumon qilgan kishini ushlab, uning oldiga olib kelishdi. Ayol: «Ha, mana shu», dedi. Uni Paygʻambar ﷺ huzuriga olib kelishdi. U zot u haqida (jazo) buyurmoqchi boʻlganlarida, ayolga haqiqatda tegib qoʻygan kishi oʻrnidan turib: «Yo Rasululloh, men uning egasiman (men shu ishni qildim)», dedi. Shunda u zot ayolga: «Boravergin, Alloh seni kechirdi», dedilar. Ushlangan kishiga esa yaxshi soʻz aytdilar. Ayolga tegib qoʻygan kishi haqida esa: «Uni toshboʻron qilinglar», dedilar. Soʻng: «U shunday tavba qildiki, agar Madina ahli shunday tavba qilganida, ulardan ham qabul qilinardi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni Asbot ibn Nasr ham Simokdan rivoyat qilgan.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга Фирёбийдан, у Исроилдан, у Симок ибн Ҳарбдан, у Алқама ибн Воилдан, у отаси (Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилди: Пайғамбар ﷺ даврида бир аёл намозга чиқаётган эди, бир киши унга рўпара бўлди-да, уни эгаллаб, ундан ўз ҳожатини чиқарди (зўрлади). Аёл бақирди, у эса кетиб қолди. Сўнг аёлнинг ёнидан бир киши ўтди ва аёл: «Анави (киши) менга шундай-шундай қилди», деди. Яна муҳожирлардан бир гуруҳ ўтди ва аёл: «Айтсам, ўша киши менга шундай-шундай қилди», деди. Улар бориб, аёл унга тегиб қўйган деб гумон қилган кишини ушлаб, унинг олдига олиб келишди. Аёл: «Ҳа, мана шу», деди. Уни Пайғамбар ﷺ ҳузурига олиб келишди. У зот у ҳақида (жазо) буюрмоқчи бўлганларида, аёлга ҳақиқатда тегиб қўйган киши ўрнидан туриб: «Ё Расулуллоҳ, мен унинг эгасиман (мен шу ишни қилдим)», деди. Шунда у зот аёлга: «Боравергин, Аллоҳ сени кечирди», дедилар. Ушланган кишига эса яхши сўз айтдилар. Аёлга тегиб қўйган киши ҳақида эса: «Уни тошбўрон қилинглар», дедилар. Сўнг: «У шундай тавба қилдики, агар Мадина аҳли шундай тавба қилганида, улардан ҳам қабул қилинарди», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни Асбот ибн Наср ҳам Симокдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي الْمُنْذِرِ، مَوْلَى أَبِي ذَرٍّ عَنْ أَبِي أُمَيَّةَ الْمَخْزُومِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِلِصٍّ قَدِ اعْتَرَفَ اعْتِرَافًا وَلَمْ يُوجَدْ مَعَهُ مَتَاعٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا إِخَالُكَ سَرَقْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ فَأَعَادَ عَلَيْهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا فَأَمَرَ بِهِ فَقُطِعَ وَجِيءَ بِهِ فَقَالَ ‏"‏ اسْتَغْفِرِ اللَّهَ وَتُبْ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ تُبْ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ عَنْ هَمَّامٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ عَنْ أَبِي أُمَيَّةَ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Muso ibn Ismoil bizga Hammoddan, u Ishoq ibn Abdulloh ibn Abu Talhadan, u Abu Zarrning ozod qilingan quli Abul-Munzirdan, u Abu Umayya al-Maxzumiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi: Paygʻambar ﷺ huzuriga oʻgʻirlik qilganini iqror boʻlgan bir oʻgʻri keltirildi, ammo uning yonidan (oʻgʻirlangan) hech qanday mol topilmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen oʻgʻirlik qilgan deb oʻylamayman», dedilar. U: «Yoʻq, (oʻgʻirladim)», dedi. U zot buni unga ikki yoki uch marta takrorladilar. Soʻng (qoʻlini kesishni) buyurdilar va uning qoʻli kesildi. Soʻngra u olib kelindi va u zot: «Allohdan magʻfirat soʻra va Unga tavba qil», dedilar. U: «Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman», dedi. Shunda u zot uch marta: «Allohim, uning tavbasini qabul qil», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni Amr ibn Osim Hammomdan, u Ishoq ibn Abdullohdan rivoyat qilib: «Ansorlardan Abu Umayya degan kishidan, u Paygʻambar ﷺdan», degan.Мусо ибн Исмоил бизга Ҳаммоддан, у Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Абу Талҳадан, у Абу Заррнинг озод қилинган қули Абул-Мунзирдан, у Абу Умайя ал-Махзумий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди: Пайғамбар ﷺ ҳузурига ўғирлик қилганини иқрор бўлган бир ўғри келтирилди, аммо унинг ёнидан (ўғирланган) ҳеч қандай мол топилмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ўғирлик қилган деб ўйламайман», дедилар. У: «Йўқ, (ўғирладим)», деди. У зот буни унга икки ёки уч марта такрорладилар. Сўнг (қўлини кесишни) буюрдилар ва унинг қўли кесилди. Сўнгра у олиб келинди ва у зот: «Аллоҳдан мағфират сўра ва Унга тавба қил», дедилар. У: «Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан», деди. Шунда у зот уч марта: «Аллоҳим, унинг тавбасини қабул қил», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни Амр ибн Осим Ҳаммомдан, у Ишоқ ибн Абдуллоҳдан ривоят қилиб: «Ансорлардан Абу Умайя деган кишидан, у Пайғамбар ﷺдан», деган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَصَبْتُ حَدًّا فَأَقِمْهُ عَلَىَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَوَضَّأْتَ حِينَ أَقْبَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ صَلَّيْتَ مَعَنَا حِينَ صَلَّيْنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ عَفَا عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏

Mahmud ibn Xolid bizga Umar ibn Abdulvohiddan, u Avzoiydan rivoyat qildi. (Avzoiy) dedi: Menga Abu Ammor rivoyat qildi, menga Abu Umoma (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, bir kishi Paygʻambar ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, men hadd (jazo) talab qiluvchi gunoh qildim, uni menga joriy qiling», dedi. U zot: «Kelayotganingda taharat oldingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Biz namoz oʻqiganimizda biz bilan namoz oʻqidingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot: «Boravergin, Alloh taolo seni kechirdi», dedilar.Маҳмуд ибн Холид бизга Умар ибн Абдулвоҳиддан, у Авзоийдан ривоят қилди. (Авзоий) деди: Менга Абу Аммор ривоят қилди, менга Абу Умома (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳадд (жазо) талаб қилувчи гуноҳ қилдим, уни менга жорий қилинг», деди. У зот: «Келаётганингда таҳарат олдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Биз намоз ўқиганимизда биз билан намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот: «Боравергин, Аллоҳ таоло сени кечирди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْحَرَازِيُّ، أَنَّ قَوْمًا، مِنَ الْكَلاَعِيِّينَ سُرِقَ لَهُمْ مَتَاعٌ فَاتَّهَمُوا أُنَاسًا مِنَ الْحَاكَةِ فَأَتَوُا النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ صَاحِبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَبَسَهُمْ أَيَّامًا ثُمَّ خَلَّى سَبِيلَهُمْ فَأَتَوُا النُّعْمَانَ فَقَالُوا خَلَّيْتَ سَبِيلَهُمْ بِغَيْرِ ضَرْبٍ وَلاَ امْتِحَانٍ ‏.‏ فَقَالَ النُّعْمَانُ مَا شِئْتُمْ إِنْ شِئْتُمْ أَنْ أَضْرِبَهُمْ فَإِنْ خَرَجَ مَتَاعُكُمْ فَذَاكَ وَإِلاَّ أَخَذْتُ مِنْ ظُهُورِكُمْ مِثْلَ مَا أَخَذْتُ مِنْ ظُهُورِهِمْ ‏.‏ فَقَالُوا هَذَا حُكْمُكَ فَقَالَ هَذَا حُكْمُ اللَّهِ وَحُكْمُ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِنَّمَا أَرْهَبَهُمْ بِهَذَا الْقَوْلِ أَىْ لاَ يَجِبُ الضَّرْبُ إِلاَّ بَعْدَ الاِعْتِرَافِ ‏.‏

Abdulvahhob ibn Najda bizga Baqiyyadan, u Safvondan rivoyat qildi. Bizga Azhar ibn Abdulloh al-Harroziy rivoyat qildiki, kaloiylardan bir qavmning moli oʻgʻirlanibdi. Ular toʻquvchilardan bir necha kishini ayblashdi va Paygʻambar ﷺ sahobasi Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu) huzuriga kelishdi. U (ayblanganlarni) bir necha kun qamab qoʻydi, soʻng ularni qoʻyib yubordi. Ular Nuʼmon huzuriga kelib: «Sen ularni urmasdan va sinab koʻrmasdan qoʻyib yubording», dedilar. Nuʼmon: «Nimani xohlaysizlar? Agar xohlasangiz, ularni uraman. Agar moldan chiqsa, oʻsha (yaxshi). Agar yoʻq boʻlsa, ularning yelkasidan olganimcha sizlarning yelkalaringizdan ham olaman», dedi. Ular: «Bu sening hukmingmi?» dedilar. U: «Bu Allohning va Uning Rasuli ﷺning hukmidir», dedi. Abu Dovud aytadi: U bu soʻzi bilan ularni qoʻrqitgan, xolos; yaʼni urish faqat iqrordan keyin lozim boʻladi.Абдулваҳҳоб ибн Нажда бизга Бақийядан, у Сафвондан ривоят қилди. Бизга Азҳар ибн Абдуллоҳ ал-Ҳаррозий ривоят қилдики, калоийлардан бир қавмнинг моли ўғирланибди. Улар тўқувчилардан бир неча кишини айблашди ва Пайғамбар ﷺ саҳобаси Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келишди. У (айбланганларни) бир неча кун қамаб қўйди, сўнг уларни қўйиб юборди. Улар Нуъмон ҳузурига келиб: «Сен уларни урмасдан ва синаб кўрмасдан қўйиб юбординг», дедилар. Нуъмон: «Нимани хоҳлайсизлар? Агар хоҳласангиз, уларни ураман. Агар молдан чиқса, ўша (яхши). Агар йўқ бўлса, уларнинг елкасидан олганимча сизларнинг елкаларингиздан ҳам оламан», деди. Улар: «Бу сенинг ҳукмингми?» дедилар. У: «Бу Аллоҳнинг ва Унинг Расули ﷺнинг ҳукмидир», деди. Абу Довуд айтади: У бу сўзи билан уларни қўрқитган, холос; яъни уриш фақат иқрордан кейин лозим бўлади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْهُ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْطَعُ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا ‏.‏

Ahmad ibn Muhammad ibn Hanbal bizga Sufyondan, u Zuhriydan — («Men uni undan eshitdim», dedi) — u Amradan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺ chorak dinor va undan yuqorisi uchun (qoʻlni) kesar edilar.Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Ҳанбал бизга Суфёндан, у Зуҳрийдан — («Мен уни ундан эшитдим», деди) — у Амрадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺ чорак динор ва ундан юқориси учун (қўлни) кесар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَوَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تُقْطَعُ يَدُ السَّارِقِ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ الْقَطْعُ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا ‏.‏

Ahmad ibn Solih va Vahb ibn Bayon ikkalasi bizga rivoyat qildi (h). Yana bizga Ibn Sarh rivoyat qilib dedi: Bizga Ibn Vahb xabar berdi, menga Yunus Ibn Shihobdan, u Urva va Amradan, ular Oisha (roziyallohu anho)dan, u Paygʻambar ﷺdan xabar berdi. U zot: «Oʻgʻrining qoʻli chorak dinor va undan yuqorisi uchun kesiladi», dedilar. Ahmad ibn Solih: «(Qoʻlni) kesish chorak dinor va undan yuqorisi uchun (boʻladi)», dedi.Аҳмад ибн Солиҳ ва Ваҳб ибн Баён иккаласи бизга ривоят қилди (ҳ). Яна бизга Ибн Сарҳ ривоят қилиб деди: Бизга Ибн Ваҳб хабар берди, менга Юнус Ибн Шиҳобдан, у Урва ва Амрадан, улар Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Пайғамбар ﷺдан хабар берди. У зот: «Ўғрининг қўли чорак динор ва ундан юқориси учун кесилади», дедилар. Аҳмад ибн Солиҳ: «(Қўлни) кесиш чорак динор ва ундан юқориси учун (бўлади)», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي مِجَنٍّ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Nofedan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ qiymati uch dirham boʻlgan qalqon uchun (qoʻlni) kesdilar.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Нофедан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ қиймати уч дирҳам бўлган қалқон учун (қўлни) кесдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، أَنَّ نَافِعًا، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ يَدَ رَجُلٍ سَرَقَ تُرْسًا مِنْ صُفَّةِ النِّسَاءِ ثَمَنُهُ ثَلاَثَةُ دَرَاهِمَ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga Abdurazzoqdan, u Ibn Jurayjdan rivoyat qildi. Menga Ismoil ibn Umayya xabar berdiki, Abdulloh ibn Umarning ozod qilingan quli Nofe unga rivoyat qildi, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) ularga rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺ ayollar joyidan qiymati uch dirham boʻlgan qalqonni oʻgʻirlagan bir kishining qoʻlini kesdilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Абдураззоқдан, у Ибн Журайждан ривоят қилди. Менга Исмоил ибн Умайя хабар бердики, Абдуллоҳ ибн Умарнинг озод қилинган қули Нофе унга ривоят қилди, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) уларга ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺ аёллар жойидан қиймати уч дирҳам бўлган қалқонни ўғирлаган бир кишининг қўлини кесдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي السَّرِيِّ الْعَسْقَلاَنِيُّ، - وَهَذَا لَفْظُهُ وَهُوَ أَتَمُّ - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَطَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَ رَجُلٍ فِي مِجَنٍّ قِيمَتُهُ دِينَارٌ أَوْ عَشْرَةُ دَرَاهِمَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ وَسَعْدَانُ بْنُ يَحْيَى عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ بِإِسْنَادِهِ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba va Muhammad ibn Abus-Sariy al-Asqaloniy — bu (matn) uning lafzi boʻlib, toʻliqrogʻidir — ikkalasi bizga rivoyat qilib dedi: Bizga Ibn Numayr Muhammad ibn Ishoqdan, u Ayyub ibn Musodan, u Atodan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ qiymati bir dinor yoki oʻn dirham boʻlgan qalqon uchun bir kishining qoʻlini kesdilar. Abu Dovud aytadi: Buni Muhammad ibn Salama va Saʼdon ibn Yahyo Ibn Ishoqdan uning isnodi bilan rivoyat qilishgan.Усмон ибн Абу Шайба ва Муҳаммад ибн Абус-Сарий ал-Асқалоний — бу (матн) унинг лафзи бўлиб, тўлиқроғидир — иккаласи бизга ривоят қилиб деди: Бизга Ибн Нумайр Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Айюб ибн Мусодан, у Атодан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ қиймати бир динор ёки ўн дирҳам бўлган қалқон учун бир кишининг қўлини кесдилар. Абу Довуд айтади: Буни Муҳаммад ибн Салама ва Саъдон ибн Яҳё Ибн Ишоқдан унинг исноди билан ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، أَنَّ عَبْدًا، سَرَقَ وَدِيًّا مِنْ حَائِطِ رَجُلٍ فَغَرَسَهُ فِي حَائِطِ سَيِّدِهِ فَخَرَجَ صَاحِبُ الْوَدِيِّ يَلْتَمِسُ وَدِيَّهُ فَوَجَدَهُ فَاسْتَعْدَى عَلَى الْعَبْدِ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ وَهُوَ أَمِيرُ الْمَدِينَةِ يَوْمَئِذٍ فَسَجَنَ مَرْوَانُ الْعَبْدَ وَأَرَادَ قَطْعَ يَدِهِ فَانْطَلَقَ سَيِّدُ الْعَبْدِ إِلَى رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ فَأَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلاَ كَثَرٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ إِنَّ مَرْوَانَ أَخَذَ غُلاَمِي وَهُوَ يُرِيدُ قَطْعَ يَدِهِ وَأَنَا أُحِبُّ أَنْ تَمْشِيَ مَعِي إِلَيْهِ فَتُخْبِرَهُ بِالَّذِي سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَمَشَى مَعَهُ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ حَتَّى أَتَى مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ فَقَالَ لَهُ رَافِعٌ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلاَ كَثَرٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَ مَرْوَانُ بِالْعَبْدِ فَأُرْسِلَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْكَثَرُ الْجُمَّارُ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molik ibn Anasdan, u Yahyo ibn Saiddan, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbondan rivoyat qildiki, bir qul bir kishining bogʻidan xurmo koʻchatini oʻgʻirlab, uni xoʻjasining bogʻiga ekib qoʻyibdi. Koʻchat egasi oʻz koʻchatini izlab chiqib, uni topib oldi va qul ustidan oʻsha kunlari Madina amiri boʻlgan Marvon ibn Hakamdan yordam soʻradi. Marvon qulni qamab qoʻyib, uning qoʻlini kesmoqchi boʻldi. Qulning xoʻjasi Rofe ibn Xadij (roziyallohu anhu) huzuriga borib, undan bu haqda soʻradi. U esa Rasululloh ﷺning: «Meva va xurmo magʻzi (oʻgʻirlanishi) uchun (qoʻl) kesilmaydi», deganlarini eshitganini aytdi. Shunda kishi: «Marvon mening qulimni ushlab oldi va uning qoʻlini kesmoqchi. Men siz u bilan birga uning oldiga borib, Rasululloh ﷺdan eshitgan narsangizni unga aytib berishingizni xohlayman», dedi. Rofe ibn Xadij u bilan birga yurib, Marvon ibn Hakam huzuriga keldi. Rofe unga: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Meva va xurmo magʻzi (oʻgʻirlanishi) uchun (qoʻl) kesilmaydi›, deganlarini eshitganman», dedi. Shunda Marvon qulni qoʻyib yuborishni buyurdi va u qoʻyib yuborildi. Abu Dovud aytadi: Kasar — bu xurmo magʻzidir.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Молик ибн Анасдан, у Яҳё ибн Саиддан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан ривоят қилдики, бир қул бир кишининг боғидан хурмо кўчатини ўғирлаб, уни хўжасининг боғига экиб қўйибди. Кўчат эгаси ўз кўчатини излаб чиқиб, уни топиб олди ва қул устидан ўша кунлари Мадина амири бўлган Марвон ибн Ҳакамдан ёрдам сўради. Марвон қулни қамаб қўйиб, унинг қўлини кесмоқчи бўлди. Қулнинг хўжаси Рофе ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) ҳузурига бориб, ундан бу ҳақда сўради. У эса Расулуллоҳ ﷺнинг: «Мева ва хурмо мағзи (ўғирланиши) учун (қўл) кесилмайди», деганларини эшитганини айтди. Шунда киши: «Марвон менинг қулимни ушлаб олди ва унинг қўлини кесмоқчи. Мен сиз у билан бирга унинг олдига бориб, Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсангизни унга айтиб беришингизни хоҳлайман», деди. Рофе ибн Хадиж у билан бирга юриб, Марвон ибн Ҳакам ҳузурига келди. Рофе унга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мева ва хурмо мағзи (ўғирланиши) учун (қўл) кесилмайди›, деганларини эшитганман», деди. Шунда Марвон қулни қўйиб юборишни буюрди ва у қўйиб юборилди. Абу Довуд айтади: Касар — бу хурмо мағзидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَجَلَدَهُ مَرْوَانُ جَلَدَاتٍ وَخَلَّى سَبِيلَهُ ‏.‏

Muhammad ibn Ubayd bizga Hammoddan, u Yahyodan, u Muhammad ibn Yahyo ibn Habbondan ushbu hadisni rivoyat qildi. Unda: «Marvon unga bir necha qamchi urib, soʻng qoʻyib yubordi», deyilgan.Муҳаммад ибн Убайд бизга Ҳаммоддан, у Яҳёдан, у Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббондан ушбу ҳадисни ривоят қилди. Унда: «Марвон унга бир неча қамчи уриб, сўнг қўйиб юборди», дейилган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الثَّمَرِ الْمُعَلَّقِ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَصَابَ بِفِيهِ مِنْ ذِي حَاجَةٍ غَيْرَ مُتَّخِذٍ خُبْنَةً فَلاَ شَىْءَ عَلَيْهِ وَمَنْ خَرَجَ بِشَىْءٍ مِنْهُ فَعَلَيْهِ غَرَامَةُ مِثْلَيْهِ وَالْعُقُوبَةُ وَمَنْ سَرَقَ مِنْهُ شَيْئًا بَعْدَ أَنْ يُئْوِيَهُ الْجَرِينُ فَبَلَغَ ثَمَنَ الْمِجَنِّ فَعَلَيْهِ الْقَطْعُ وَمَنْ سَرَقَ دُونَ ذَلِكَ فَعَلَيْهِ غَرَامَةُ مِثْلَيْهِ وَالْعُقُوبَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْجَرِينُ الْجُوخَانُ ‏.‏

Qutayba ibn Said bizga Laysdan, u Ibn Ajlondan, u Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosi Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qildiki, u zotdan (daraxtda) osilib turgan meva haqida soʻralganda, u zot: «Kim muhtoj boʻlib, etagiga olib ketmagan holda ogʻzi bilan (yeb) olsa, unga hech narsa (jazo) yoʻq. Kim undan biror narsa olib chiqsa, unga qiymatining ikki barobari tovon va jazo (lozim) boʻladi. Kim undan xirmonga yiqqanidan keyin biror narsa oʻgʻirlasa va u qalqon qiymatiga yetsa, unga (qoʻl) kesish (lozim) boʻladi. Kim bundan kamrogʻini oʻgʻirlasa, unga qiymatining ikki barobari tovon va jazo (lozim) boʻladi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Jariyn — bu xirmondir.Қутайба ибн Саид бизга Лайсдан, у Ибн Ажлондан, у Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобоси Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилдики, у зотдан (дарахтда) осилиб турган мева ҳақида сўралганда, у зот: «Ким муҳтож бўлиб, этагига олиб кетмаган ҳолда оғзи билан (еб) олса, унга ҳеч нарса (жазо) йўқ. Ким ундан бирор нарса олиб чиқса, унга қийматининг икки баробари товон ва жазо (лозим) бўлади. Ким ундан хирмонга йиққанидан кейин бирор нарса ўғирласа ва у қалқон қийматига етса, унга (қўл) кесиш (лозим) бўлади. Ким бундан камроғини ўғирласа, унга қийматининг икки баробари товон ва жазо (лозим) бўлади», дедилар. Абу Довуд айтади: Жарийн — бу хирмондир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ قَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ عَلَى الْمُنْتَهِبِ قَطْعٌ وَمَنِ انْتَهَبَ نُهْبَةً مَشْهُورَةً فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Nasr ibn Ali bizga rivoyat qildi: Bizga Muhammad ibn Bakr xabar berdi, bizga Ibn Jurayj rivoyat qilib dedi: Abuz-Zubayr aytdi: Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Talon-toroj qiluvchiga (qoʻl) kesish (jazosi) yoʻq. Kim ochiq-oshkora talon-toroj qilsa, u bizdan emas», dedilar.Наср ибн Али бизга ривоят қилди: Бизга Муҳаммад ибн Бакр хабар берди, бизга Ибн Журайж ривоят қилиб деди: Абуз-Зубайр айтди: Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Талон-торож қилувчига (қўл) кесиш (жазоси) йўқ. Ким очиқ-ошкора талон-торож қилса, у биздан эмас», дедилар.

وَبِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ عَلَى الْخَائِنِ قَطْعٌ ‏"‏ ‏.‏

Va shu isnod bilan (Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Xiyonatchiga (qoʻl) kesish (jazosi) yoʻq», dedilar.Ва шу иснод билан (Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Хиёнатчига (қўл) кесиш (жазоси) йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ زَادَ ‏"‏ وَلاَ عَلَى الْمُخْتَلِسِ قَطْعٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَانِ الْحَدِيثَانِ لَمْ يَسْمَعْهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ أَبِي الزُّبَيْرِ وَبَلَغَنِي عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ أَنَّهُ قَالَ إِنَّمَا سَمِعَهُمَا ابْنُ جُرَيْجٍ مِنْ يَاسِينَ الزَّيَّاتِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَاهُمَا الْمُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali xuddi shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. Unda: «Bir narsani tortib oluvchining (qoʻli) ham kesilmaydi», deb ziyoda qilindi. Abu Dovud aytdi: Bu ikki hadisni Ibn Jurayj Abu Zubaydan eshitmagan. Menga Ahmad ibn Hanbaldan yetib kelishicha, u: «Ibn Jurayj bu ikki (hadis)ni Yosin az-Zayyotdan eshitgan, xolos», degan. Abu Dovud aytdi: Bu ikkalasini Mugʻiyra ibn Muslim ham Abu Zubaydan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали худди шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. Унда: «Бир нарсани тортиб олувчининг (қўли) ҳам кесилмайди», деб зиёда қилинди. Абу Довуд айтди: Бу икки ҳадисни Ибн Журайж Абу Зубайдан эшитмаган. Менга Аҳмад ибн Ҳанбалдан етиб келишича, у: «Ибн Журайж бу икки (ҳадис)ни Ёсин аз-Зайётдан эшитган, холос», деган. Абу Довуд айтди: Бу иккаласини Муғийра ибн Муслим ҳам Абу Зубайдан, у Жобирдан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ حَمَّادِ بْنِ طَلْحَةَ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ حُمَيْدِ ابْنِ أُخْتِ، صَفْوَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ كُنْتُ نَائِمًا فِي الْمَسْجِدِ عَلَى خَمِيصَةٍ لِي ثَمَنُ ثَلاَثِينَ دِرْهَمًا فَجَاءَ رَجُلٌ فَاخْتَلَسَهَا مِنِّي فَأُخِذَ الرَّجُلُ فَأُتِيَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِهِ لِيُقْطَعَ ‏.‏ قَالَ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ أَنَقْطَعُهُ مِنْ أَجْلِ ثَلاَثِينَ دِرْهَمًا أَنَا أَبِيعُهُ وَأُنْسِئُهُ ثَمَنَهَا قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ كَانَ هَذَا قَبْلَ أَنْ تَأْتِيَنِي بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ زَائِدَةُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ جُعَيْدِ بْنِ جُحَيْرٍ قَالَ نَامَ صَفْوَانُ ‏.‏ وَرَوَاهُ مُجَاهِدٌ وَطَاوُسٌ أَنَّهُ كَانَ نَائِمًا فَجَاءَ سَارِقٌ فَسَرَقَ خَمِيصَةً مِنْ تَحْتِ رَأْسِهِ ‏.‏ وَرَوَاهُ أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ فَاسْتَلَّهُ مِنْ تَحْتِ رَأْسِهِ فَاسْتَيْقَظَ فَصَاحَ بِهِ فَأُخِذَ ‏.‏ وَرَوَاهُ الزُّهْرِيُّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ فَنَامَ فِي الْمَسْجِدِ وَتَوَسَّدَ رِدَاءَهُ فَجَاءَهُ سَارِقٌ فَأَخَذَ رِدَاءَهُ فَأُخِذَ السَّارِقُ فَجِيءَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Safvon ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men masjidda oʻttiz dirham bahosidagi (junli) palosimning ustida uxlab yotgan edim. Bir kishi kelib uni mendan tortib oldi. Soʻng oʻsha kishi ushlanib, Rasululloh ﷺ ga keltirildi. (Rasululloh ﷺ) uni (qoʻlini) kestirishga buyurdilar. Men huzurlariga kelib: ‹Uni oʻttiz dirham uchun (qoʻlini) kesamizmi? Men uni oʻsha (oʻgʻri)ga sotib yuboraman va bahosini qarz qilib qoʻyaman›, dedim. (Rasululloh ﷺ): ‹Buni menga keltirishingdan oldin (qilsang) boʻlmasmidi?!› dedilar», deb aytdi. Abu Dovud aytdi: Uni Zoida ham Simokdan, u Juʼayd ibn Hujayrdan rivoyat qilib: «Safvon uxladi», degan. Mujohid va Tovus uni: «U uxlab yotganida bir oʻgʻri kelib uning boshi ostidan palosini oʻgʻirladi», deb rivoyat qilishgan. Abu Salama ibn Abdurahmon uni: «U (oʻgʻri) uni (palosini) boshi ostidan tortib oldi, shunda (Safvon) uygʻonib unga qarab baqirdi, soʻng u ushlandi», deb rivoyat qilgan. Zuhriy esa uni Safvon ibn Abdullohdan rivoyat qilib: «U masjidda uxlab, ridosini yostiq qilib oldi, soʻng huzuriga bir oʻgʻri kelib ridosini oldi, oʻgʻri ushlanib, Nabiy ﷺ ga keltirildi», degan.Сафвон ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен масжидда ўттиз дирҳам баҳосидаги (жунли) палосимнинг устида ухлаб ётган эдим. Бир киши келиб уни мендан тортиб олди. Сўнг ўша киши ушланиб, Расулуллоҳ ﷺ га келтирилди. (Расулуллоҳ ﷺ) уни (қўлини) кестиришга буюрдилар. Мен ҳузурларига келиб: ‹Уни ўттиз дирҳам учун (қўлини) кесамизми? Мен уни ўша (ўғри)га сотиб юбораман ва баҳосини қарз қилиб қўяман›, дедим. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Буни менга келтиришингдан олдин (қилсанг) бўлмасмиди?!› дедилар», деб айтди. Абу Довуд айтди: Уни Зоида ҳам Симокдан, у Жуъайд ибн Ҳужайрдан ривоят қилиб: «Сафвон ухлади», деган. Мужоҳид ва Товус уни: «У ухлаб ётганида бир ўғри келиб унинг боши остидан палосини ўғирлади», деб ривоят қилишган. Абу Салама ибн Абдураҳмон уни: «У (ўғри) уни (палосини) боши остидан тортиб олди, шунда (Сафвон) уйғониб унга қараб бақирди, сўнг у ушланди», деб ривоят қилган. Зуҳрий эса уни Сафвон ибн Абдуллоҳдан ривоят қилиб: «У масжидда ухлаб, ридосини ёстиқ қилиб олди, сўнг ҳузурига бир ўғри келиб ридосини олди, ўғри ушланиб, Набий ﷺ га келтирилди», деган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، - قَالَ مَخْلَدٌ عَنْ مَعْمَرٍ، - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ امْرَأَةً، مَخْزُومِيَّةً كَانَتْ تَسْتَعِيرُ الْمَتَاعَ وَتَجْحَدُهُ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِهَا فَقُطِعَتْ يَدُهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ جُوَيْرِيَةُ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَوْ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ زَادَ فِيهِ وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَامَ خَطِيبًا فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مِنِ امْرَأَةٍ تَائِبَةٍ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولِهِ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَتِلْكَ شَاهِدَةٌ فَلَمْ تَقُمْ وَلَمْ تَتَكَلَّمْ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ ابْنُ غَنْجٍ عَنْ نَافِعٍ عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ أَبِي عُبَيْدٍ قَالَ فِيهِ فَشَهِدَ عَلَيْهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, maxzumiy bir ayol asbob-anjom qarz olib, soʻng uni (olganini) inkor qilar edi. Shunda Nabiy ﷺ u haqida buyruq berdilar va uning qoʻli kesildi. Abu Dovud aytdi: Uni Juvayriya ham Nofeʼdan, u Ibn Umardan yoki Safiyya binti Abu Ubayddan rivoyat qilib, unda quyidagini ziyoda qildi: «Nabiy ﷺ xutba oʻqigani turib: ‹Aziz va jalil boʻlgan Alloh va Uning Rasuliga tavba qiladigan biror ayol bormi?› dedilar», deb uch marta (aytdilar). U (ayol) shu yerda guvoh boʻlib turardi, ammo na turdi, na gapirdi. Abu Dovud aytdi: Uni Ibn Ganj ham Nofeʼdan, u Safiyya binti Abu Ubayddan rivoyat qilib, unda: «(Guvohlar) uning ziddiga guvohlik berishdi», deb aytgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, махзумий бир аёл асбоб-анжом қарз олиб, сўнг уни (олганини) инкор қилар эди. Шунда Набий ﷺ у ҳақида буйруқ бердилар ва унинг қўли кесилди. Абу Довуд айтди: Уни Жувайрия ҳам Нофеъдан, у Ибн Умардан ёки Сафийя бинти Абу Убайддан ривоят қилиб, унда қуйидагини зиёда қилди: «Набий ﷺ хутба ўқигани туриб: ‹Азиз ва жалил бўлган Аллоҳ ва Унинг Расулига тавба қиладиган бирор аёл борми?› дедилар», деб уч марта (айтдилар). У (аёл) шу ерда гувоҳ бўлиб турарди, аммо на турди, на гапирди. Абу Довуд айтди: Уни Ибн Ганж ҳам Нофеъдан, у Сафийя бинти Абу Убайддан ривоят қилиб, унда: «(Гувоҳлар) унинг зиддига гувоҳлик беришди», деб айтган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ كَانَ عُرْوَةُ يُحَدِّثُ أَنَّ عَائِشَةَ رضى الله عنها قَالَتِ اسْتَعَارَتِ امْرَأَةٌ - تَعْنِي - حُلِيًّا عَلَى أَلْسِنَةِ أُنَاسٍ يُعْرَفُونَ وَلاَ تُعْرَفُ هِيَ فَبَاعَتْهُ فَأُخِذَتْ فَأُتِيَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِقَطْعِ يَدِهَا وَهِيَ الَّتِي شَفَعَ فِيهَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَقَالَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا قَالَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedilar: Bir ayol tanilgan kishilar tilidan (ularning kafilligida) zeb-ziynat qarz oldi, oʻzi esa tanilmagan edi. Soʻng uni sotib yubordi. U ushlanib, Nabiy ﷺ ga keltirildi. (Nabiy ﷺ) uning qoʻlini kesishga buyurdilar. U Usoma ibn Zayd shafoat qilgan ayoldir. Rasululloh ﷺ u haqida aytadiganlarini aytdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай дедилар: Бир аёл танилган кишилар тилидан (уларнинг кафиллигида) зеб-зийнат қарз олди, ўзи эса танилмаган эди. Сўнг уни сотиб юборди. У ушланиб, Набий ﷺ га келтирилди. (Набий ﷺ) унинг қўлини кесишга буюрдилар. У Усома ибн Зайд шафоат қилган аёлдир. Расулуллоҳ ﷺ у ҳақида айтадиганларини айтдилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتِ امْرَأَةٌ مَخْزُومِيَّةٌ تَسْتَعِيرُ الْمَتَاعَ وَتَجْحَدُهُ فَأَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَطْعِ يَدِهَا وَقَصَّ نَحْوَ حَدِيثِ قُتَيْبَةَ عَنِ اللَّيْثِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ زَادَ فَقَطَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدَهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) shunday dedilar: Maxzumiy bir ayol asbob-anjom qarz olib, soʻng uni (olganini) inkor qilar edi. Shunda Nabiy ﷺ uning qoʻlini kesishga buyurdilar. (Roviy) Qutaybaning Laysdan, u Ibn Shihobdan (qilgan) hadisiga oʻxshash bayon qildi va: «Nabiy ﷺ uning qoʻlini kestirdilar», deb ziyoda qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай дедилар: Махзумий бир аёл асбоб-анжом қарз олиб, сўнг уни (олганини) инкор қилар эди. Шунда Набий ﷺ унинг қўлини кесишга буюрдилар. (Ровий) Қутайбанинг Лайсдан, у Ибн Шиҳобдан (қилган) ҳадисига ўхшаш баён қилди ва: «Набий ﷺ унинг қўлини кестирдилар», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الْمُبْتَلَى حَتَّى يَبْرَأَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَكْبَرَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan, sogʻayguniga qadar (aqli zoʻr boʻlib) sinovga uchragandan va ulgʻayguniga qadar boladan», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан, соғайгунига қадар (ақли зўр бўлиб) синовга учрагандан ва улғайгунига қадар боладан», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بِمَجْنُونَةٍ قَدْ زَنَتْ فَاسْتَشَارَ فِيهَا أُنَاسًا فَأَمَرَ بِهَا عُمَرُ أَنْ تُرْجَمَ فَمُرَّ بِهَا عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقَالَ مَا شَأْنُ هَذِهِ قَالُوا مَجْنُونَةُ بَنِي فُلاَنٍ زَنَتْ فَأَمَرَ بِهَا عُمَرُ أَنْ تُرْجَمَ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ارْجِعُوا بِهَا ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْقَلَمَ قَدْ رُفِعَ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَبْرَأَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَعْقِلَ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَمَا بَالُ هَذِهِ تُرْجَمُ قَالَ لاَ شَىْءَ ‏.‏ قَالَ فَأَرْسِلْهَا ‏.‏ قَالَ فَأَرْسَلَهَا ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ يُكَبِّرُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Umarning huzuriga zino qilgan bir majnuna ayol keltirildi. U (Umar) uning haqida bir necha kishilar bilan maslahatlashdi, soʻng uni toshboʻron qilishga buyurdi. (Ayolni) Ali ibn Abu Tolib (rizvonullohi alayhi) yonidan olib oʻtishdi. (Ali): «Bu (ayol)ning ahvoli nima?» dedi. Ular: «Bu falon urugʻining majnuna ayoli, zino qilgan. Umar uni toshboʻron qilishga buyurgan», dedilar. (Ali): «Uni qaytaringlar», dedi. Soʻng (Umarning) huzuriga kelib: «Ey moʻminlar amiri! Uch (toifa)dan qalam koʻtarilganini bilmaysanmi? Sogʻayguniga qadar majnundan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va aqli yetguniga qadar boladan (koʻtarilgan)», dedi. (Umar): «Ha (bilaman)», dedi. (Ali): «Unday boʻlsa bu (ayol) nega toshboʻron qilinadi?» dedi. (Umar): «Sababi yoʻq ekan», dedi. (Ali): «Uni qoʻyib yubor», dedi. Soʻng u (Umar) uni qoʻyib yubordi. Ana shunda (Umar) takbir ayta boshladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Умарнинг ҳузурига зино қилган бир мажнуна аёл келтирилди. У (Умар) унинг ҳақида бир неча кишилар билан маслаҳатлашди, сўнг уни тошбўрон қилишга буюрди. (Аёлни) Али ибн Абу Толиб (ризвонуллоҳи алайҳи) ёнидан олиб ўтишди. (Али): «Бу (аёл)нинг аҳволи нима?» деди. Улар: «Бу фалон уруғининг мажнуна аёли, зино қилган. Умар уни тошбўрон қилишга буюрган», дедилар. (Али): «Уни қайтаринглар», деди. Сўнг (Умарнинг) ҳузурига келиб: «Эй мўминлар амири! Уч (тоифа)дан қалам кўтарилганини билмайсанми? Соғайгунига қадар мажнундан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва ақли етгунига қадар боладан (кўтарилган)», деди. (Умар): «Ҳа (биламан)», деди. (Али): «Ундай бўлса бу (аёл) нега тошбўрон қилинади?» деди. (Умар): «Сабаби йўқ экан», деди. (Али): «Уни қўйиб юбор», деди. Сўнг у (Умар) уни қўйиб юборди. Ана шунда (Умар) такбир айта бошлади.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، نَحْوَهُ وَقَالَ أَيْضًا حَتَّى يَعْقِلَ ‏.‏ وَقَالَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يُفِيقَ ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ عُمَرُ يُكَبِّرُ ‏.‏

Aʼmashdan ham shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. U yana: «aqli yetguniga qadar», dedi va: «majnundan, hushiga kelguniga qadar», dedi. (Roviy): «Soʻng Umar takbir ayta boshladi», dedi.Аъмашдан ҳам шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. У яна: «ақли етгунига қадар», деди ва: «мажнундан, ҳушига келгунига қадар», деди. (Ровий): «Сўнг Умар такбир айта бошлади», деди.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مُرَّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه بِمَعْنَى عُثْمَانَ ‏.‏ قَالَ أَوَمَا تَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الْمَجْنُونِ الْمَغْلُوبِ عَلَى عَقْلِهِ حَتَّى يُفِيقَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ صَدَقْتَ قَالَ فَخَلَّى عَنْهَا سَبِيلَهَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) yonidan (bir majnuna ayol) olib oʻtildi, — Usmon(ning rivoyati) maʼnosida (keltirdi). (Ali): «Rasululloh ﷺ: ‹Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: hushiga kelguniga qadar aqli butunlay yoʻqolgan majnundan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va balogʻatga yetguniga qadar boladan›, deganlarini eslamaysanmi?» dedi. (Umar): «Rost aytding», dedi. Soʻng u (ayol)ning yoʻlini boʻsh qoʻyib (ozod qilib) yubordi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ёнидан (бир мажнуна аёл) олиб ўтилди, — Усмон(нинг ривояти) маъносида (келтирди). (Али): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: ҳушига келгунига қадар ақли бутунлай йўқолган мажнундан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва балоғатга етгунига қадар боладан›, деганларини эсламайсанми?» деди. (Умар): «Рост айтдинг», деди. Сўнг у (аёл)нинг йўлини бўш қўйиб (озод қилиб) юборди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - الْمَعْنَى - عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ، - قَالَ هَنَّادٌ - الْجَنْبِيِّ قَالَ أُتِيَ عُمَرُ بِامْرَأَةٍ قَدْ فَجَرَتْ فَأَمَرَ بِرَجْمِهَا فَمَرَّ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَأَخَذَهَا فَخَلَّى سَبِيلَهَا فَأُخْبِرَ عُمَرُ قَالَ ادْعُوا لِي عَلِيًّا ‏.‏ فَجَاءَ عَلِيٌّ رضى الله عنه فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَبْلُغَ وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الْمَعْتُوهِ حَتَّى يَبْرَأَ ‏"‏ ‏.‏ وَإِنَّ هَذِهِ مَعْتُوهَةُ بَنِي فُلاَنٍ لَعَلَّ الَّذِي أَتَاهَا أَتَاهَا وَهِيَ فِي بَلاَئِهَا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ لاَ أَدْرِي ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَأَنَا لاَ أَدْرِي ‏.‏

Abu Zabyon (al-Janbiy) shunday dedi: Umarning huzuriga zino qilgan bir ayol keltirildi. U (Umar) uni toshboʻron qilishga buyurdi. Shunda Ali (roziyallohu anhu) yonidan oʻtib qoldi-da, uni (ayolni) olib, yoʻlini boʻsh qoʻyib (ozod qilib) yubordi. Umarga bu xabar yetkazildi. U: «Menga Alini chaqiringlar», dedi. Ali (roziyallohu anhu) kelib: «Ey moʻminlar amiri! Rasululloh ﷺ: ‹Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: balogʻatga yetguniga qadar boladan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va sogʻayguniga qadar aqli zaif (telba)dan›, deganlarini albatta bilasan. Bu (ayol) esa falon urugʻining telbasidir. Ehtimol, unga (yaqinlik qilib) kelgan kishi u oʻz balosida (telbaligida) turganida kelgandir», dedi. (Roviy): «Shunda Umar: ‹Bilmasdim›, dedi. Ali (alayhissalom): ‹Men ham bilmasdim›, dedi», dedi.Абу Забён (ал-Жанбий) шундай деди: Умарнинг ҳузурига зино қилган бир аёл келтирилди. У (Умар) уни тошбўрон қилишга буюрди. Шунда Али (розияллоҳу анҳу) ёнидан ўтиб қолди-да, уни (аёлни) олиб, йўлини бўш қўйиб (озод қилиб) юборди. Умарга бу хабар етказилди. У: «Менга Алини чақиринглар», деди. Али (розияллоҳу анҳу) келиб: «Эй мўминлар амири! Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: балоғатга етгунига қадар боладан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва соғайгунига қадар ақли заиф (телба)дан›, деганларини албатта биласан. Бу (аёл) эса фалон уруғининг телбасидир. Эҳтимол, унга (яқинлик қилиб) келган киши у ўз балосида (телбалигида) турганида келгандир», деди. (Ровий): «Шунда Умар: ‹Билмасдим›, деди. Али (алайҳиссалом): ‹Мен ҳам билмасдим›, деди», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ عَلِيٍّ، عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاَثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ وَعَنِ الْمَجْنُونِ حَتَّى يَعْقِلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عَلِيٍّ رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم زَادَ فِيهِ ‏"‏ وَالْخَرِفِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (alayhissalom)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: (Nabiy ﷺ): «Uch (toifa)dan qalam koʻtarilgan: uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan, balogʻatga yetguniga qadar boladan va aqli yetguniga qadar majnundan», dedilar. Abu Dovud aytdi: Uni Ibn Jurayj ham Qosim ibn Yaziddan, u Ali (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilib, unda: «va aqldan ozgan keksadan», deb ziyoda qildi.Али (алайҳиссалом)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади: (Набий ﷺ): «Уч (тоифа)дан қалам кўтарилган: уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан, балоғатга етгунига қадар боладан ва ақли етгунига қадар мажнундан», дедилар. Абу Довуд айтди: Уни Ибн Журайж ҳам Қосим ибн Язиддан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилиб, унда: «ва ақлдан озган кексадан», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، حَدَّثَنِي عَطِيَّةُ الْقُرَظِيُّ، قَالَ كُنْتُ مِنْ سَبْىِ بَنِي قُرَيْظَةَ فَكَانُوا يَنْظُرُونَ فَمَنْ أَنْبَتَ الشَّعْرَ قُتِلَ وَمَنْ لَمْ يُنْبِتْ لَمْ يُقْتَلْ فَكُنْتُ فِيمَنْ لَمْ يُنْبِتْ ‏.‏

Atiyya al-Quraziy (roziyallohu anhu) shunday dedi: Men Banu Qurayza asirlaridan edim. (Sahobalar) bizni koʻzdan kechirar edilar, kimning (qovligʻida) tuk chiqqan boʻlsa, oʻldirilar, kimda chiqmagan boʻlsa, oʻldirilmas edi. Men esa tuk chiqmaganlar orasida edim.Атийя ал-Қуразий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Мен Бану Қурайза асирларидан эдим. (Саҳобалар) бизни кўздан кечирар эдилар, кимнинг (қовлиғида) тук чиққан бўлса, ўлдирилар, кимда чиқмаган бўлса, ўлдирилмас эди. Мен эса тук чиқмаганлар орасида эдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَكَشَفُوا عَانَتِي فَوَجَدُوهَا لَمْ تَنْبُتْ فَجَعَلُونِي فِي السَّبْىِ ‏.‏

Yuqorida zikr etilgan hadis Abdulmalik ibn Umayr orqali ham (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinadi. Bu rivoyatda (Atiyya): «Ular qovligʻimni ochib, tuk chiqmaganini koʻrishdi, soʻng meni asirlar qatoriga qoʻshib yuborishdi», dedi.Юқорида зикр этилган ҳадис Абдулмалик ибн Умайр орқали ҳам (бошқа санад билан) ривоят қилинади. Бу ривоятда (Атийя): «Улар қовлиғимни очиб, тук чиқмаганини кўришди, сўнг мени асирлар қаторига қўшиб юборишди», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عُرِضَهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَهُوَ ابْنُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ سَنَةً فَلَمْ يُجِزْهُ وَعُرِضَهُ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَهُوَ ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً فَأَجَازَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Uhud kuni Nabiy ﷺ ga (urushga qatnashish uchun) koʻrsatildi, u oʻshanda oʻn toʻrt yoshda edi, ammo (Nabiy ﷺ) unga ruxsat bermadilar. Xandaq kuni yana koʻrsatildi, u oʻshanda oʻn besh yoshda edi, shunda (Nabiy ﷺ) unga ruxsat berdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Уҳуд куни Набий ﷺ га (урушга қатнашиш учун) кўрсатилди, у ўшанда ўн тўрт ёшда эди, аммо (Набий ﷺ) унга рухсат бермадилар. Хандақ куни яна кўрсатилди, у ўшанда ўн беш ёшда эди, шунда (Набий ﷺ) унга рухсат бердилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ نَافِعٌ حَدَّثْتُ بِهَذَا الْحَدِيثِ، عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْحَدُّ بَيْنَ الصَّغِيرِ وَالْكَبِيرِ ‏.‏

Nofiʼ (rahimahulloh) aytadi: «Men bu hadisni Umar ibn Abdulazizga aytib berganimda, u: ‹Albatta, bu had kichik bilan katta orasidagi (chegaradir)›, dedi.»Нофиъ (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Мен бу ҳадисни Умар ибн Абдулазизга айтиб берганимда, у: ‹Албатта, бу ҳад кичик билан катта орасидаги (чегарадир)›, деди.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيِّ، عَنْ شُيَيْمِ بْنِ بَيْتَانَ، وَيَزِيدَ بْنِ صُبْحٍ الأَصْبَحِيِّ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، قَالَ كُنَّا مَعَ بُسْرِ بْنِ أَرْطَاةَ فِي الْبَحْرِ فَأُتِيَ بِسَارِقٍ يُقَالُ لَهُ مِصْدَرٌ قَدْ سَرَقَ بُخْتِيَّةً فَقَالَ قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُقْطَعُ الأَيْدِي فِي السَّفَرِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَوْلاَ ذَلِكَ لَقَطَعْتُهُ ‏.‏

Junoda ibn Abu Umayya (rahimahulloh) aytadi: «Biz Busr ibn Artot bilan dengizda (gʻazotda) edik. Unga Misdar deb ataladigan bir oʻgʻri keltirildi, u baxtiy tuya oʻgʻirlagan edi. Shunda (Busr): ‹Men Rasululloh ﷺning: ”Safarda (gʻazotda) qoʻllar kesilmaydi“, deganlarini eshitganman. Agar shunday boʻlmaganida, men uning (qoʻlini) kesgan boʻlardim›, dedi.»Жунода ибн Абу Умайя (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Биз Буср ибн Артот билан денгизда (ғазотда) эдик. Унга Мисдар деб аталадиган бир ўғри келтирилди, у бахтий туя ўғирлаган эди. Шунда (Буср): ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ”Сафарда (ғазотда) қўллар кесилмайди“, деганларини эшитганман. Агар шундай бўлмаганида, мен унинг (қўлини) кесган бўлардим›, деди.»

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ، عَنِ الْمُشَعَّثِ بْنِ طَرِيفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَيْفَ أَنْتَ إِذَا أَصَابَ النَّاسَ مَوْتٌ يَكُونُ الْبَيْتُ فِيهِ بِالْوَصِيفِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْقَبْرَ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ أَوْ مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكَ بِالصَّبْرِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ تَصْبِرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ يُقْطَعُ النَّبَّاشُ لأَنَّهُ دَخَلَ عَلَى الْمَيِّتِ بَيْتَهُ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abu Zarr!», dedilar. Men: «Labbay, ey Rasululloh, amringizga shayman», dedim. U zot: «Odamlarga shunday oʻlim yetganda, qabr bir gʻulom (bahosida) boʻlganda, ahvoling qanday boʻladi?», dedilar — yaʼni qabrni nazarda tutdilar. Men: «Allohu Rasuluhu aʼlam (Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi)», dedim — yoki: «Alloh va Uning Rasuli men uchun nimani ixtiyor qilsalar», dedim. U zot: «Sabr qilgin», dedilar — yoki: «Sabr qilasan», dedilar. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Abu Sulaymon: «Qabr oʻgʻrisining qoʻli kesiladi, chunki u marhumning uyiga kirgan boʻladi», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абу Зарр!», дедилар. Мен: «Лаббай, эй Расулуллоҳ, амрингизга шайман», дедим. У зот: «Одамларга шундай ўлим етганда, қабр бир ғулом (баҳосида) бўлганда, аҳволинг қандай бўлади?», дедилар — яъни қабрни назарда тутдилар. Мен: «Аллоҳу Расулуҳу аълам (Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади)», дедим — ёки: «Аллоҳ ва Унинг Расули мен учун нимани ихтиёр қилсалар», дедим. У зот: «Сабр қилгин», дедилар — ёки: «Сабр қиласан», дедилар. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Абу Сулаймон: «Қабр ўғрисининг қўли кесилади, чунки у марҳумнинг уйига кирган бўлади», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عَقِيلٍ الْهِلاَلِيُّ، حَدَّثَنَا جَدِّي، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ ثَابِتِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جِيءَ بِسَارِقٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ اقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا سَرَقَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اقْطَعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُطِعَ ثُمَّ جِيءَ بِهِ الثَّانِيَةَ فَقَالَ ‏"‏ اقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا سَرَقَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اقْطَعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُطِعَ ثُمَّ جِيءَ بِهِ الثَّالِثَةَ فَقَالَ ‏"‏ اقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا سَرَقَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اقْطَعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أُتِيَ بِهِ الرَّابِعَةَ فَقَالَ ‏"‏ اقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا سَرَقَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اقْطَعُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ بِهِ الْخَامِسَةَ فَقَالَ ‏"‏ اقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَانْطَلَقْنَا بِهِ فَقَتَلْنَاهُ ثُمَّ اجْتَرَرْنَاهُ فَأَلْقَيْنَاهُ فِي بِئْرٍ وَرَمَيْنَا عَلَيْهِ الْحِجَارَةَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺning huzurlariga bir oʻgʻri keltirildi. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. (Odamlar): «Ey Rasululloh, u faqat oʻgʻirlik qildi», deyishdi. Shunda u zot: «Uning (qoʻlini) kesinglar», dedilar. (Jobir) aytadi: Bas, (uning oʻng qoʻli) kesildi. Soʻng u ikkinchi marta keltirildi. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. (Odamlar): «Ey Rasululloh, u faqat oʻgʻirlik qildi», deyishdi. U zot: «Uning (oyogʻini) kesinglar», dedilar. (Jobir) aytadi: Bas, (uning chap oyogʻi) kesildi. Soʻng u uchinchi marta keltirildi. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. (Odamlar): «Ey Rasululloh, u faqat oʻgʻirlik qildi», deyishdi. U zot: «Uning (qoʻlini) kesinglar», dedilar. Soʻng u toʻrtinchi marta keltirildi. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. (Odamlar): «Ey Rasululloh, u faqat oʻgʻirlik qildi», deyishdi. U zot: «Uning (oyogʻini) kesinglar», dedilar. Soʻng u beshinchi marta keltirildi. U zot: «Uni oʻldiringlar», dedilar. Jobir aytadi: Bas, biz uni olib ketib oʻldirdik, soʻng uni sudrab borib bir quduqqa tashladik va ustiga toshlar otdik.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига бир ўғри келтирилди. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. (Одамлар): «Эй Расулуллоҳ, у фақат ўғирлик қилди», дейишди. Шунда у зот: «Унинг (қўлини) кесинглар», дедилар. (Жобир) айтади: Бас, (унинг ўнг қўли) кесилди. Сўнг у иккинчи марта келтирилди. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. (Одамлар): «Эй Расулуллоҳ, у фақат ўғирлик қилди», дейишди. У зот: «Унинг (оёғини) кесинглар», дедилар. (Жобир) айтади: Бас, (унинг чап оёғи) кесилди. Сўнг у учинчи марта келтирилди. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. (Одамлар): «Эй Расулуллоҳ, у фақат ўғирлик қилди», дейишди. У зот: «Унинг (қўлини) кесинглар», дедилар. Сўнг у тўртинчи марта келтирилди. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. (Одамлар): «Эй Расулуллоҳ, у фақат ўғирлик қилди», дейишди. У зот: «Унинг (оёғини) кесинглар», дедилар. Сўнг у бешинчи марта келтирилди. У зот: «Уни ўлдиринглар», дедилар. Жобир айтади: Бас, биз уни олиб кетиб ўлдирдик, сўнг уни судраб бориб бир қудуққа ташладик ва устига тошлар отдик.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَيْرِيزٍ، قَالَ سَأَلْنَا فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ عَنْ تَعْلِيقِ الْيَدِ، فِي الْعُنُقِ لِلسَّارِقِ أَمِنَ السُّنَّةِ هُوَ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَارِقٍ فَقُطِعَتْ يَدُهُ ثُمَّ أُمِرَ بِهَا فَعُلِّقَتْ فِي عُنُقِهِ ‏.‏

Abdurahmon ibn Muhayriz (rahimahulloh) aytadi: «Biz Fazola ibn Ubayddan oʻgʻrining (kesilgan) qoʻlini boʻyniga osib qoʻyish haqida — bu sunnatdanmi, deb soʻradik. U: ‹Rasululloh ﷺning huzurlariga bir oʻgʻri keltirildi va uning qoʻli kesildi. Soʻng u zot (qoʻl haqida) buyurdilar va u boʻyniga osib qoʻyildi›, dedi.»Абдураҳмон ибн Муҳайриз (раҳимаҳуллоҳ) айтади: «Биз Фазола ибн Убайддан ўғрининг (кесилган) қўлини бўйнига осиб қўйиш ҳақида — бу суннатданми, деб сўрадик. У: ‹Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир ўғри келтирилди ва унинг қўли кесилди. Сўнг у зот (қўл ҳақида) буюрдилар ва у бўйнига осиб қўйилди›, деди.»

حَدَّثَنَا مُوسَى، - يَعْنِي ابْنَ إِسْمَاعِيلَ - حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا سَرَقَ الْمَمْلُوكُ فَبِعْهُ وَلَوْ بِنَشٍّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻulom oʻgʻirlik qilsa, uni nash (yarim uqiyaga) boʻlsa-da, sotib yuboringlar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғулом ўғирлик қилса, уни наш (ярим уқияга) бўлса-да, сотиб юборинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ وَاللاَّتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً ‏}‏ وَذَكَرَ الرَّجُلَ بَعْدَ الْمَرْأَةِ ثُمَّ جَمَعَهُمَا فَقَالَ ‏{‏ وَاللَّذَانِ يَأْتِيَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا ‏}‏ فَنَسَخَ ذَلِكَ بِآيَةِ الْجَلْدِ فَقَالَ ‏{‏ الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ ‏}‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: «(Avval) shu oyat (nozil) boʻlgan edi: {Ayollaringizdan buzuqlik (zino) qilganlariga oʻzlaringizdan toʻrtta (guvoh) keltiringlar. Bas, agar ular guvohlik bersalar, u (ayol)larni to oʻlim olib ketguniga qadar yoki Alloh ular uchun bir yoʻl ochguniga qadar uylarda ushlab turinglar} (Niso 15). Soʻng Alloh ayoldan keyin erkakni zikr qildi va ikkovini birga jam qilib: {Sizlardan u (buzuqlik)ni qilgan ikki kishini uqubatlangiz. Agar ikkalovi tavba qilib, oʻzlarini tuzatsalar, ulardan yuz oʻgiringlar} (Niso 16), dedi. Soʻng buni qamchilash (kaltaklash) oyati bilan bekor qildi va: {Zinochi ayol va zinochi erkak — ularning har birini yuz darra uringlar} (Nur 2), dedi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: «(Аввал) шу оят (нозил) бўлган эди: {Аёлларингиздан бузуқлик (зино) қилганларига ўзларингиздан тўртта (гувоҳ) келтиринглар. Бас, агар улар гувоҳлик берсалар, у (аёл)ларни то ўлим олиб кетгунига қадар ёки Аллоҳ улар учун бир йўл очгунига қадар уйларда ушлаб туринглар} (Нисо 15). Сўнг Аллоҳ аёлдан кейин эркакни зикр қилди ва икковини бирга жам қилиб: {Сизлардан у (бузуқлик)ни қилган икки кишини уқубатлангиз. Агар иккалови тавба қилиб, ўзларини тузатсалар, улардан юз ўгиринглар} (Нисо 16), деди. Сўнг буни қамчилаш (калтаклаш) ояти билан бекор қилди ва: {Зиночи аёл ва зиночи эркак — уларнинг ҳар бирини юз дарра уринглар} (Нур 2), деди.»

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى، - يَعْنِي ابْنَ مَسْعُودٍ - عَنْ شِبْلٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ السَّبِيلُ الْحَدُّ قَالَ سُفْيَانُ ‏{‏ فَآذُوهُمَا ‏}‏ الْبِكْرَانِ ‏{‏ فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ ‏}‏ الثَّيِّبَاتِ ‏.‏

Mujohid (rahimahulloh): «(Niso surasidagi) ‹as-sabil (yoʻl)› — bu haddir», dedi. Sufyon: «{Ularni uqubatlangiz} — bu boʻydoqlar (haqida), {Ularni uylarda ushlab turinglar} — bu turmush koʻrgan ayollar (haqida)», dedi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ): «(Нисо сурасидаги) ‹ас-сабил (йўл)› — бу ҳаддир», деди. Суфён: «{Уларни уқубатлангиз} — бу бўйдоқлар (ҳақида), {Уларни уйларда ушлаб туринглар} — бу турмуш кўрган аёллар (ҳақида)», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذُوا عَنِّي خُذُوا عَنِّي قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً الثَّيِّبُ بِالثَّيِّبِ جَلْدُ مِائَةٍ وَرَمْىٌ بِالْحِجَارَةِ وَالْبِكْرُ بِالْبِكْرِ جَلْدُ مِائَةٍ وَنَفْىُ سَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan oling, mendan oling! Alloh ular (ayollar) uchun bir yoʻl ochib berdi: turmush koʻrgan (er-xotin) turmush koʻrgan bilan (zino qilsa) — yuz darra va tosh bilan otish (rajm); boʻydoq boʻydoq bilan (zino qilsa) — yuz darra va bir yil surgun», dedilar.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан олинг, мендан олинг! Аллоҳ улар (аёллар) учун бир йўл очиб берди: турмуш кўрган (эр-хотин) турмуш кўрган билан (зино қилса) — юз дарра ва тош билан отиш (ражм); бўйдоқ бўйдоқ билан (зино қилса) — юз дарра ва бир йил сургун», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَسَنِ، بِإِسْنَادِ يَحْيَى وَمَعْنَاهُ قَالاَ ‏"‏ جَلْدُ مِائَةٍ وَالرَّجْمُ ‏"‏ ‏.‏

Hasan (rahimahulloh)dan Yahyoning isnodi bilan va shu maʼnoda rivoyat qilingan. Bu (rivoyatda) ikkovi: «Yuz darra va rajm», deyishgan.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан Яҳёнинг исноди билан ва шу маънода ривоят қилинган. Бу (ривоятда) иккови: «Юз дарра ва ражм», дейишган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ رَوْحِ بْنِ خُلَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، - يَعْنِي الْوَهْبِيَّ - حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دَلْهَمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ نَاسٌ لِسَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ يَا أَبَا ثَابِتٍ قَدْ نَزَلَتِ الْحُدُودُ لَوْ أَنَّكَ وَجَدْتَ مَعَ امْرَأَتِكَ رَجُلاً كَيْفَ كُنْتَ صَانِعًا قَالَ كُنْتُ ضَارِبَهُمَا بِالسَّيْفِ حَتَّى يَسْكُتَا أَفَأَنَا أَذْهَبُ فَأَجْمَعُ أَرْبَعَةَ شُهَدَاءَ فَإِلَى ذَلِكَ قَدْ قَضَى الْحَاجَةَ ‏.‏ فَانْطَلَقُوا فَاجْتَمَعُوا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَمْ تَرَ إِلَى أَبِي ثَابِتٍ قَالَ كَذَا وَكَذَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَفَى بِالسَّيْفِ شَاهِدًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ لاَ أَخَافُ أَنْ يَتَتَايَعَ فِيهَا السَّكْرَانُ وَالْغَيْرَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى وَكِيعٌ أَوَّلَ هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ دَلْهَمٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ حُرَيْثٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَإِنَّمَا هَذَا إِسْنَادُ حَدِيثِ ابْنِ الْمُحَبَّقِ أَنَّ رَجُلاً وَقَعَ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْفَضْلُ بْنُ دَلْهَمٍ لَيْسَ بِالْحَافِظِ كَانَ قَصَّابًا بِوَاسِطَ ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan shu hadisni rivoyat qiladi. (Unda shunday deyilgan:) Odamlar Saʼd ibn Ubodaga: «Ey Abu Sobit, hadlar nozil boʻldi. Agar xotining bilan birga bir erkakni topib qolsang, qanday yoʻl tutar eding?», deyishdi. U: «Men ikkovini ovozlari oʻchgunicha (oʻlgunicha) qilich bilan urardim. Endi men borib toʻrtta guvoh toʻplaymanmi? U (vaqt)gacha esa (zinochi) hojatini chiqarib boʻlgan boʻladi-ku», dedi. Bas, ular ketib, Rasululloh ﷺning huzurlarida jam boʻlishdi va: «Ey Rasululloh, Abu Sobitning aytganini koʻrmadingizmi? U mana shunday, mana shunday dedi», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qilich guvoh boʻlishga yetarlidir», dedilar. Soʻng: «Yoʻq, yoʻq! Men bunda mast va rashkchi (odam) izidan borib ketishidan qoʻrqaman», dedilar. Abu Dovud aytdi: Vakiʼ bu hadisning boshini Fazl ibn Dalhamdan, u Hasandan, u Qabisa ibn Hurʼ, u Salama ibn Muhabbaqdan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan. Bu esa Ibn Muhabbaqning «bir kishi xotinining choʻrisiga yaqinlik qildi» degan hadisining isnodidir. Abu Dovud aytdi: Fazl ibn Dalham hofiz (kuchli rovi) emas edi; u Vositda qassob edi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан шу ҳадисни ривоят қилади. (Унда шундай дейилган:) Одамлар Саъд ибн Убодага: «Эй Абу Собит, ҳадлар нозил бўлди. Агар хотининг билан бирга бир эркакни топиб қолсанг, қандай йўл тутар эдинг?», дейишди. У: «Мен икковини овозлари ўчгунича (ўлгунича) қилич билан урардим. Энди мен бориб тўртта гувоҳ тўплайманми? У (вақт)гача эса (зиночи) ҳожатини чиқариб бўлган бўлади-ку», деди. Бас, улар кетиб, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида жам бўлишди ва: «Эй Расулуллоҳ, Абу Собитнинг айтганини кўрмадингизми? У мана шундай, мана шундай деди», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қилич гувоҳ бўлишга етарлидир», дедилар. Сўнг: «Йўқ, йўқ! Мен бунда маст ва рашкчи (одам) изидан бориб кетишидан қўрқаман», дедилар. Абу Довуд айтди: Вакиъ бу ҳадиснинг бошини Фазл ибн Далҳамдан, у Ҳасандан, у Қабиса ибн Ҳуръ, у Салама ибн Муҳаббақдан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган. Бу эса Ибн Муҳаббақнинг «бир киши хотинининг чўрисига яқинлик қилди» деган ҳадисининг иснодидир. Абу Довуд айтди: Фазл ибн Далҳам ҳофиз (кучли рови) эмас эди; у Воситда қассоб эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ، - يَعْنِي ابْنَ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه خَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ فِيمَا أَنْزَلَ عَلَيْهِ آيَةُ الرَّجْمِ فَقَرَأْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا وَرَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا مِنْ بَعْدِهِ وَإِنِّي خَشِيتُ - إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ الزَّمَانُ - أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ مَا نَجِدُ آيَةَ الرَّجْمِ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَالرَّجْمُ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ إِذَا كَانَ مُحْصَنًا إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ حَمْلٌ أَوِ اعْتِرَافٌ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلاَ أَنْ يَقُولَ النَّاسُ زَادَ عُمَرُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لَكَتَبْتُهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) xutba qilib shunday dedi: «Albatta, Alloh Muhammad ﷺni haq bilan yubordi va unga Kitobni nozil qildi. Unga nozil qilgan narsalari ichida rajm oyati ham bor edi. Biz uni oʻqidik, uni yodladik. Rasululloh ﷺ rajm qildilar, u zotdan soʻng biz ham rajm qildik. Men zamon uzaygach, odamlardan kimdir: ‹Biz Allohning Kitobida rajm oyatini topmayapmiz›, deb, Alloh taolo nozil qilgan farzni tark etish bilan adashishidan qoʻrqaman. Bas, zino qilgan erkak va ayolga — agar u muhsan (turmush koʻrgan) boʻlsa, hujjat (guvohlik) qoim boʻlsa yoki homiladorlik yo iqror boʻlsa — rajm haqdir. Allohga qasamki, agar odamlar: ‹Umar Allohning Kitobiga (narsa) qoʻshibdi›, deyishlaridan (qoʻrqmaganimda), men uni (Kitobga) yozib qoʻygan boʻlardim.»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) хутба қилиб шундай деди: «Албатта, Аллоҳ Муҳаммад ﷺни ҳақ билан юборди ва унга Китобни нозил қилди. Унга нозил қилган нарсалари ичида ражм ояти ҳам бор эди. Биз уни ўқидик, уни ёдладик. Расулуллоҳ ﷺ ражм қилдилар, у зотдан сўнг биз ҳам ражм қилдик. Мен замон узайгач, одамлардан кимдир: ‹Биз Аллоҳнинг Китобида ражм оятини топмаяпмиз›, деб, Аллоҳ таоло нозил қилган фарзни тарк этиш билан адашишидан қўрқаман. Бас, зино қилган эркак ва аёлга — агар у муҳсан (турмуш кўрган) бўлса, ҳужжат (гувоҳлик) қоим бўлса ёки ҳомиладорлик ё иқрор бўлса — ражм ҳақдир. Аллоҳга қасамки, агар одамлар: ‹Умар Аллоҳнинг Китобига (нарса) қўшибди›, дейишларидан (қўрқмаганимда), мен уни (Китобга) ёзиб қўйган бўлардим.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ نُعَيْمِ بْنِ هَزَّالٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ يَتِيمًا فِي حِجْرِ أَبِي ‏.‏ فَأَصَابَ جَارِيَةً مِنَ الْحَىِّ فَقَالَ لَهُ أَبِي ائْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبِرْهُ بِمَا صَنَعْتَ لَعَلَّهُ يَسْتَغْفِرُ لَكَ وَإِنَّمَا يُرِيدُ بِذَلِكَ رَجَاءَ أَنْ يَكُونَ لَهُ مَخْرَجًا فَأَتَاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ فَأَقِمْ عَلَىَّ كِتَابَ اللَّهِ ‏.‏ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَعَادَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي زَنَيْتُ فَأَقِمْ عَلَىَّ كِتَابَ اللَّهِ ‏.‏ حَتَّى قَالَهَا أَرْبَعَ مِرَارٍ ‏.‏ قَالَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكَ قَدْ قُلْتَهَا أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فَبِمَنْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بِفُلاَنَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ ضَاجَعْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ بَاشَرْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ جَامَعْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ فَأُخْرِجَ بِهِ إِلَى الْحَرَّةِ ‏.‏ فَلَمَّا رُجِمَ فَوَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ جَزِعَ فَخَرَجَ يَشْتَدُّ فَلَقِيَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُنَيْسٍ وَقَدْ عَجَزَ أَصْحَابُهُ فَنَزَعَ لَهُ بِوَظِيفِ بَعِيرٍ فَرَمَاهُ بِهِ فَقَتَلَهُ ثُمَّ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ هَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ لَعَلَّهُ أَنْ يَتُوبَ فَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼaym ibn Hazzol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Moʼiz ibn Molik otamning qaramogʻidagi yetim edi. U mahalladagi bir choʻri bilan zino qildi. Otam unga: «Rasululloh ﷺning huzurlariga borib, qilgan ishingni u zotga aytib ber, balki u zot sen uchun (Allohdan) magʻfirat soʻrarlar», dedi — buning bilan u faqat (Moʼizga) bir chiqib ketish yoʻli boʻlishini umid qildi. Bas, u (Moʼiz) u zotning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, men zino qildim, menga Allohning Kitobini (hukmini) ijro qiling», dedi. U zot undan yuz oʻgirdilar. U yana qaytib: «Ey Rasululloh, men zino qildim, menga Allohning Kitobini ijro qiling», dedi. Toki u buni toʻrt marta aytdi. U zot ﷺ: «Sen buni toʻrt marta aytding, kim bilan (zino qilding)?», dedilar. U: «Falonchi (ayol) bilan», dedi. U zot: «Sen u bilan yotdingmi?», dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sen unga tegdingmi?», dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sen unga jimoʼ qildingmi?», dedilar. U: «Ha», dedi. Bas, u zot uni rajm qilishga buyurdilar. Shunday qilib, u Harraga olib chiqildi. U rajm qilinib, toshlarning taʼsirini sezgach, sabri chidamay qochib qoldi. Shunda Abdulloh ibn Unays uni uchratdi — uni rajm qilayotganlar (quvib yetishdan) ojiz qolishgan edi — va u (Moʼizga) bir tuya oyogʻining suyagini olib otdi-da, uni oʻldirdi. Soʻng u (Abdulloh) Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. Shunda u zot: «Uni qoʻyib yubormadingizmi?! Balki u tavba qilib, Alloh uning tavbasini qabul qilgan boʻlardi», dedilar.Нуъайм ибн Ҳаззол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мўиз ибн Молик отамнинг қарамоғидаги етим эди. У маҳалладаги бир чўри билан зино қилди. Отам унга: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бориб, қилган ишингни у зотга айтиб бер, балки у зот сен учун (Аллоҳдан) мағфират сўрарлар», деди — бунинг билан у фақат (Мўизга) бир чиқиб кетиш йўли бўлишини умид қилди. Бас, у (Мўиз) у зотнинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, мен зино қилдим, менга Аллоҳнинг Китобини (ҳукмини) ижро қилинг», деди. У зот ундан юз ўгирдилар. У яна қайтиб: «Эй Расулуллоҳ, мен зино қилдим, менга Аллоҳнинг Китобини ижро қилинг», деди. Токи у буни тўрт марта айтди. У зот ﷺ: «Сен буни тўрт марта айтдинг, ким билан (зино қилдинг)?», дедилар. У: «Фалончи (аёл) билан», деди. У зот: «Сен у билан ётдингми?», дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сен унга тегдингми?», дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сен унга жимў қилдингми?», дедилар. У: «Ҳа», деди. Бас, у зот уни ражм қилишга буюрдилар. Шундай қилиб, у Ҳаррага олиб чиқилди. У ражм қилиниб, тошларнинг таъсирини сезгач, сабри чидамай қочиб қолди. Шунда Абдуллоҳ ибн Унайс уни учратди — уни ражм қилаётганлар (қувиб етишдан) ожиз қолишган эди — ва у (Мўизга) бир туя оёғининг суягини олиб отди-да, уни ўлдирди. Сўнг у (Абдуллоҳ) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. Шунда у зот: «Уни қўйиб юбормадингизми?! Балки у тавба қилиб, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилган бўларди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ ذَكَرْتُ لِعَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ قِصَّةَ مَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ فَقَالَ لِي حَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ذَلِكَ، مِنْ قَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَهَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏ مَنْ شِئْتُمْ مِنْ رِجَالِ أَسْلَمَ مِمَّنْ لاَ أَتَّهِمُ ‏.‏ قَالَ وَلَمْ أَعْرِفْ هَذَا الْحَدِيثَ قَالَ فَجِئْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقُلْتُ إِنَّ رِجَالاً مِنْ أَسْلَمَ يُحَدِّثُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُمْ حِينَ ذَكَرُوا لَهُ جَزَعَ مَاعِزٍ مِنَ الْحِجَارَةِ حِينَ أَصَابَتْهُ ‏"‏ أَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏ وَمَا أَعْرِفُ الْحَدِيثَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي أَنَا أَعْلَمُ النَّاسِ بِهَذَا الْحَدِيثِ كُنْتُ فِيمَنْ رَجَمَ الرَّجُلَ إِنَّا لَمَّا خَرَجْنَا بِهِ فَرَجَمْنَاهُ فَوَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ صَرَخَ بِنَا يَا قَوْمِ رُدُّونِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ قَوْمِي قَتَلُونِي وَغَرُّونِي مِنْ نَفْسِي وَأَخْبَرُونِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ قَاتِلِي فَلَمْ نَنْزِعْ عَنْهُ حَتَّى قَتَلْنَاهُ فَلَمَّا رَجَعْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخْبَرْنَاهُ قَالَ ‏"‏ فَهَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ وَجِئْتُمُونِي بِهِ ‏"‏ ‏.‏ لِيَسْتَثْبِتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهُ فَأَمَّا لِتَرْكِ حَدٍّ فَلاَ قَالَ فَعَرَفْتُ وَجْهَ الْحَدِيثِ ‏.‏

Muhammad ibn Ishoq aytadi: Men Moʼiz ibn Molikning qissasini Osim ibn Umar ibn Qatodaga eslatdim. U menga: «Menga Hasan ibn Muhammad ibn Ali ibn Abu Tolib aytib berdi», dedi-da: «U buni menga Rasululloh ﷺning ‹Uni qoʻyib yubormadingizmi?!› degan soʻzlaridan aytib berdi — Aslam qabilasidan men gumon qilmaydigan (ishonchli) kishilardan xohlaganingni (soʻra)», dedi. (Muhammad ibn Ishoq) aytadi: Men bu hadisni (yaxshi) bilmas edim. Shunday qilib, men Jobir ibn Abdullohning oldiga kelib: «Aslam qabilasidan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ Moʼizning toshlardan qiynalganini u zotga eslatishganda, u zot ularga: ‹Uni qoʻyib yubormadingizmi?!› deganlarini rivoyat qilishyapti, men esa bu hadisni bilmayman», dedim. U: «Ey jiyanim, men bu hadisni odamlarning eng bilguvchisiman. Men u kishini rajm qilganlar orasida edim. Biz uni (rajm qilish uchun) olib chiqib, rajm qila boshlaganimizda, u toshlarning taʼsirini sezib, bizga: ‹Ey qavmim, meni Rasululloh ﷺga qaytaringlar! Qavmim meni oʻldirdi, meni aldab qoʻyishdi va menga Rasululloh ﷺ meni oʻldirmaydilar, deb aytishgan edi›, deb baqirdi. Lekin biz uni oʻldirmagunimizcha undan toʻxtamadik. Biz Rasululloh ﷺning huzurlariga qaytib, u zotga buni aytganimizda, u zot: ‹Uni qoʻyib yuborib, oldimga olib kelmadingizmi?!› dedilar», dedi — buni Rasululloh ﷺ undan (haqiqatni) aniqlab olishlari uchun (aytgan edilar), hadni tark etish uchun emas. (Muhammad ibn Ishoq) aytadi: Shunda men hadisning maʼnosini angladim.Муҳаммад ибн Ишоқ айтади: Мен Мўиз ибн Моликнинг қиссасини Осим ибн Умар ибн Қатодага эслатдим. У менга: «Менга Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Али ибн Абу Толиб айтиб берди», деди-да: «У буни менга Расулуллоҳ ﷺнинг ‹Уни қўйиб юбормадингизми?!› деган сўзларидан айтиб берди — Аслам қабиласидан мен гумон қилмайдиган (ишончли) кишилардан хоҳлаганингни (сўра)», деди. (Муҳаммад ибн Ишоқ) айтади: Мен бу ҳадисни (яхши) билмас эдим. Шундай қилиб, мен Жобир ибн Абдуллоҳнинг олдига келиб: «Аслам қабиласидан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ Мўизнинг тошлардан қийналганини у зотга эслатишганда, у зот уларга: ‹Уни қўйиб юбормадингизми?!› деганларини ривоят қилишяпти, мен эса бу ҳадисни билмайман», дедим. У: «Эй жияним, мен бу ҳадисни одамларнинг энг билгувчисиман. Мен у кишини ражм қилганлар орасида эдим. Биз уни (ражм қилиш учун) олиб чиқиб, ражм қила бошлаганимизда, у тошларнинг таъсирини сезиб, бизга: ‹Эй қавмим, мени Расулуллоҳ ﷺга қайтаринглар! Қавмим мени ўлдирди, мени алдаб қўйишди ва менга Расулуллоҳ ﷺ мени ўлдирмайдилар, деб айтишган эди›, деб бақирди. Лекин биз уни ўлдирмагунимизча ундан тўхтамадик. Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига қайтиб, у зотга буни айтганимизда, у зот: ‹Уни қўйиб юбориб, олдимга олиб келмадингизми?!› дедилар», деди — буни Расулуллоҳ ﷺ ундан (ҳақиқатни) аниқлаб олишлари учун (айтган эдилар), ҳадни тарк этиш учун эмас. (Муҳаммад ибн Ишоқ) айтади: Шунда мен ҳадиснинг маъносини англадим.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي الْحَذَّاءَ - عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ زَنَى ‏.‏ فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَأَعَادَ عَلَيْهِ مِرَارًا فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَسَأَلَ قَوْمَهُ ‏"‏ أَمَجْنُونٌ هُوَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَعَلْتَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ فَانْطُلِقَ بِهِ فَرُجِمَ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Moiz ibn Molik Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men zino qildim», dedi. U zot undan yuz oʻgirdilar. U buni bir necha bor takrorladi, u zot esa undan yuz oʻgirar edilar. Soʻng u zot uning qavmidan: «U telbami?» deb soʻradilar. Ular: «Unda hech qanday nuqson yoʻq», dedilar. U zot: «Sen u (ayol) bilan (zino) qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar. U olib chiqildi va toshboʻron qilindi. U zot unga janoza oʻqimadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Моиз ибн Молик Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен зино қилдим», деди. У зот ундан юз ўгирдилар. У буни бир неча бор такрорлади, у зот эса ундан юз ўгирар эдилар. Сўнг у зот унинг қавмидан: «У телбами?» деб сўрадилар. Улар: «Унда ҳеч қандай нуқсон йўқ», дедилар. У зот: «Сен у (аёл) билан (зино) қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар. У олиб чиқилди ва тошбўрон қилинди. У зот унга жаноза ўқимадилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ رَأَيْتُ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ حِينَ جِيءَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً قَصِيرًا أَعْضَلَ لَيْسَ عَلَيْهِ رِدَاءٌ فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ أَنَّهُ قَدْ زَنَى ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلَعَلَّكَ قَبَّلْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى الآخِرُ ‏.‏ قَالَ فَرَجَمَهُ ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ كُلَّمَا نَفَرْنَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ خَلَفَ أَحَدُهُمْ لَهُ نَبِيبٌ كَنَبِيبِ التَّيْسِ يَمْنَحُ إِحْدَاهُنَّ الْكُثْبَةَ أَمَا إِنَّ اللَّهَ إِنْ يُمَكِّنِّي مِنْ أَحَدٍ مِنْهُمْ إِلاَّ نَكَلْتُهُ عَنْهُنَّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu) aytadi: Moiz ibn Molik Nabiy ﷺ huzurlariga olib kelinganida, men uni koʻrdim. U pakana, baquvvat bir kishi edi, ustida ridosi (yopinchigʻi) yoʻq edi. U oʻzining zino qilganini oʻ ziga qarshi toʻrt marta iqror berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Balki sen uni oʻpgandirsan?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, bu badbaxt rostdan ham zino qildi», dedi. (Roviy) aytadi: Shunda u zot uni toshboʻron qildilar, soʻng xutba qilib dedilar: «Ogoh boʻling! Biz qajon Alloh azza va jalla yoʼlida (jangga) chiqsak, ulardan biri echki kabidek tovush chiqarib ortda qoladi va oʻsha ayollarning biriga oʻz sutini (nutfasini) beradi. Ogoh boʼlingki, agar Alloh menga ulardan birini qoʼlga tushirishga imkon bersa, men uni ulardan (ayollardan) qattiq jazolab tiyib qoʼyaman».Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтади: Моиз ибн Молик Набий ﷺ ҳузурларига олиб келинганида, мен уни кўрдим. У пакана, бақувват бир киши эди, устида ридоси (ёпинчиғи) йўқ эди. У ўзининг зино қилганини ў зига қарши тўрт марта иқрор берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Балки сен уни ўпгандирсан?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, бу бадбахт ростдан ҳам зино қилди», деди. (Ровий) айтади: Шунда у зот уни тошбўрон қилдилар, сўнг хутба қилиб дедилар: «Огоҳ бўлинг! Биз қажон Аллоҳ азза ва жалла йўлида (жангга) чиқсак, улардан бири эчки кабидек товуш чиқариб ортда қолади ва ўша аёлларнинг бирига ўз сутини (нутфасини) беради. Огоҳ бўлингки, агар Аллоҳ менга улардан бирини қўлга туширишга имкон берса, мен уни улардан (аёллардан) қаттиқ жазолаб тийиб қўяман».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ سَمُرَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ وَالأَوَّلُ أَتَمُّ قَالَ فَرَدَّهُ مَرَّتَيْنِ ‏.‏ قَالَ سِمَاكٌ فَحَدَّثْتُ بِهِ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ فَقَالَ إِنَّهُ رَدَّهُ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ ‏.‏

Simok aytadi: Men bu hadisni Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan eshitdim. Birinchi (rivoyat) toʻliqroqdir. (Bu rivoyatda) u: «U zot uni ikki marta qaytardilar», dedi. Simok aytadi: Men buni Said ibn Jubayrga aytib berdim. U: «U zot uni toʻrt marta qaytardilar», dedi.Симок айтади: Мен бу ҳадисни Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан эшитдим. Биринчи (ривоят) тўлиқроқдир. (Бу ривоятда) у: «У зот уни икки марта қайтардилар», деди. Симок айтади: Мен буни Саид ибн Жубайрга айтиб бердим. У: «У зот уни тўрт марта қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْغَنِيِّ بْنُ أَبِي عَقِيلٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - قَالَ قَالَ شُعْبَةُ فَسَأَلْتُ سِمَاكًا عَنِ الْكُثْبَةِ فَقَالَ اللَّبَنُ الْقَلِيلُ ‏.‏

Shuʼba aytadi: Men Simokdan «kusba» (soʻzining maʼnosi) haqida soʻradim. U: «Bu — oz miqdordagi sutdir», dedi.Шуъба айтади: Мен Симокдан «кусба» (сўзининг маъноси) ҳақида сўрадим. У: «Бу — оз миқдордаги сутдир», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ ‏"‏ أَحَقٌّ مَا بَلَغَنِي عَنْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَمَا بَلَغَكَ عَنِّي قَالَ ‏"‏ بَلَغَنِي عَنْكَ أَنَّكَ وَقَعْتَ عَلَى جَارِيَةِ بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Moiz ibn Molikka: «Sen haqingda menga yetib kelgan narsa rostmi?» dedilar. U: «Mening haqimda sizga nima yetib keldi?» dedi. U zot: «Menga sen haqingda, sen falon-falon (xonadon) qabilasining bir cho rinpasiga yaqinlik qilibsan, degan xabar yetib keldi», dedilar. U: «Ha», dedi va toʻrt marta guvohlik berdi. Shunda u zot uning haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Моиз ибн Моликка: «Сен ҳақингда менга етиб келган нарса ростми?» дедилар. У: «Менинг ҳақимда сизга нима етиб келди?» деди. У зот: «Менга сен ҳақингда, сен фалон-фалон (хонадон) қабиласининг бир чо ринпасига яқинлик қилибсан, деган хабар етиб келди», дедилар. У: «Ҳа», деди ва тўрт марта гувоҳлик берди. Шунда у зот унинг ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا أَبُو أَحْمَدَ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا مَرَّتَيْنِ فَطَرَدَهُ ثُمَّ جَاءَ فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا مَرَّتَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ شَهِدْتَ عَلَى نَفْسِكَ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ اذْهَبُوا بِهِ فَارْجُمُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Moiz ibn Molik Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, zino qilganini ikki marta iqror qildi. U zot uni quvib yubordilar. Soʻng yana kelib, zino qilganini ikki marta iqror qildi. Shunda u zot: «Sen oʻzingga qarshi toʻrt marta guvohlik berding. Uni olib boring va toshboʻron qiling», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Моиз ибн Молик Набий ﷺ ҳузурларига келиб, зино қилганини икки марта иқрор қилди. У зот уни қувиб юбордилар. Сўнг яна келиб, зино қилганини икки марта иқрор қилди. Шунда у зот: «Сен ўзингга қарши тўрт марта гувоҳлик бердинг. Уни олиб боринг ва тошбўрон қилинг», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، حَدَّثَنِي يَعْلَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَعُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ يُحَدِّثُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ ‏"‏ لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَنِكْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ أَمَرَ بِرَجْمِهِ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ مُوسَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَهَذَا لَفْظُ وَهْبٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka: «Balki sen oʻpgandirsan, yoki tutgandirsan, yoki qaragandirsan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Sen u bilan jimoʼ qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. (Roviy) aytadi: Shunda u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar. Muso (oʻz rivoyatida) «Ibn Abbosdan» deb zikr qilmadi. Bu — Vahbning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Моиз ибн Моликка: «Балки сен ўпгандирсан, ёки тутгандирсан, ёки қарагандирсан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Сен у билан жимў қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. (Ровий) айтади: Шунда у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар. Мусо (ўз ривоятида) «Ибн Аббосдан» деб зикр қилмади. Бу — Ваҳбнинг лафзидир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الصَّامِتِ ابْنَ عَمِّ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ جَاءَ الأَسْلَمِيُّ إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَنَّهُ أَصَابَ امْرَأَةً حَرَامًا أَرْبَعَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ يُعْرِضُ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَقْبَلَ فِي الْخَامِسَةِ فَقَالَ ‏"‏ أَنِكْتَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَتَّى غَابَ ذَلِكَ مِنْكَ فِي ذَلِكَ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَمَا يَغِيبُ الْمِرْوَدُ فِي الْمُكْحُلَةِ وَالرِّشَاءُ فِي الْبِئْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَدْرِي مَا الزِّنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُ مِنْهَا حَرَامًا مَا يَأْتِي الرَّجُلُ مِنِ امْرَأَتِهِ حَلاَلاً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا تُرِيدُ بِهَذَا الْقَوْلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ فَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِهِ يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ انْظُرْ إِلَى هَذَا الَّذِي سَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَلَمْ تَدَعْهُ نَفْسُهُ حَتَّى رُجِمَ رَجْمَ الْكَلْبِ ‏.‏ فَسَكَتَ عَنْهُمَا ثُمَّ سَارَ سَاعَةً حَتَّى مَرَّ بِجِيفَةِ حِمَارٍ شَائِلٍ بِرِجْلِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ فُلاَنٌ وَفُلاَنٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ نَحْنُ ذَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ انْزِلاَ فَكُلاَ مِنْ جِيفَةِ هَذَا الْحِمَارِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالاَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ يَأْكُلُ مِنْ هَذَا قَالَ ‏"‏ فَمَا نِلْتُمَا مِنْ عِرْضِ أَخِيكُمَا آنِفًا أَشَدُّ مِنْ أَكْلٍ مِنْهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُ الآنَ لَفِي أَنْهَارِ الْجَنَّةِ يَنْقَمِسُ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Aslam qabilasidan bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ huzurlariga kelib, oʻzining bir ayolga harom yoʻl bilan yaqinlik qilganini oʻziga qarshi toʻrt marta iqror berdi. Bularning hammasida Nabiy ﷺ undan yuz oʻgirar edilar. Soʻng beshinchi marta u zot unga yuzlanib: «Sen u bilan jimoʼ qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Sening (aʼzoing) uning (aʼzosida) gʻoyib boʻlguncha (kirdimi)?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Surma mili surmadonda, arqon quduqda gʻoyib boʻlganidek (gʻoyib boʻldimi)?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Zino nima ekanini bilasanmi?» dedilar. U: «Ha, men undan haromni — erkak oʻz xotinidan halol yoʻl bilan oladigan narsani (harom yoʻl bilan) oldim», dedi. U zot: «Bu soʻzing bilan nimani istaysan?» dedilar. U: «Meni pok qilishingizni istayman», dedi. Shunda u zot uning haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng Nabiy ﷺ oʻz sahobalaridan ikki kishini eshitdilarki, biri ikkinchisiga: «Mana shu kishiga qara, Alloh uning aybini yashirgan edi, lekin uning nafsi uni tinch qoʻymadi, oxir-oqibat u it kabi toshboʻron qilindi», deyardi. U zot ularga hech narsa demadilar, soʻng bir muddat yurib, oyoqlarini koʻtarib yotgan eshakning oʻligi yoniga yetib keldilar. U zot: «Falonchi billan falonchi qayerda?» dedilar. Ular: «Biz mana shu yerdamiz, ey Allohning Rasuli!» dedilar. U zot: «Tushib, mana shu eshakning oʻligidan yenglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Nabiysi! Buni kim ham yerdi?» dedilar. U zot: «Hozirgina birodaringizning obroʻyiga tegib aytgan gapingiz, undan yeyishdan ham qattiqroqdir. Jonim qoʻlida boʻlgan zot bilan qasamki, u hozir jannat anhorlarida, ularning ichida choʻmilib yuribdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Аслам қабиласидан бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурларига келиб, ўзининг бир аёлга ҳаром йўл билан яқинлик қилганини ўзига қарши тўрт марта иқрор берди. Буларнинг ҳаммасида Набий ﷺ ундан юз ўгирар эдилар. Сўнг бешинчи марта у зот унга юзланиб: «Сен у билан жимў қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сенинг (аъзоинг) унинг (аъзосида) ғойиб бўлгунча (кирдими)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Сурма мили сурмадонда, арқон қудуқда ғойиб бўлганидек (ғойиб бўлдими)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Зино нима эканини биласанми?» дедилар. У: «Ҳа, мен ундан ҳаромни — эркак ўз хотинидан ҳалол йўл билан оладиган нарсани (ҳаром йўл билан) олдим», деди. У зот: «Бу сўзинг билан нимани истайсан?» дедилар. У: «Мени пок қилишингизни истайман», деди. Шунда у зот унинг ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг Набий ﷺ ўз саҳобаларидан икки кишини эшитдиларки, бири иккинчисига: «Мана шу кишига қара, Аллоҳ унинг айбини яширган эди, лекин унинг нафси уни тинч қўймади, охир-оқибат у ит каби тошбўрон қилинди», деярди. У зот уларга ҳеч нарса демадилар, сўнг бир муддат юриб, оёқларини кўтариб ётган эшакнинг ўлиги ёнига етиб келдилар. У зот: «Фалончи биллан фалончи қаерда?» дедилар. Улар: «Биз мана шу ердамиз, эй Аллоҳнинг Расули!» дедилар. У зот: «Тушиб, мана шу эшакнинг ўлигидан енглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Набийси! Буни ким ҳам ерди?» дедилар. У зот: «Ҳозиргина биродарингизнинг обрўйига тегиб айтган гапингиз, ундан ейишдан ҳам қаттиқроқдир. Жоним қўлида бўлган зот билан қасамки, у ҳозир жаннат анҳорларида, уларнинг ичида чўмилиб юрибди», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنِ ابْنِ عَمِّ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، بِنَحْوِهِ زَادَ وَاخْتَلَفُوا فَقَالَ بَعْضُهُمْ رُبِطَ إِلَى شَجَرَةٍ وَقَالَ بَعْضُهُمْ وَقَفَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. (Bu rivoyatda Hasan ibn Ali) ziyoda qildi: «(Rivoyat qiluvchilar) ixtilof qildilar. Baʼzilari: ‹U (Moiz) bir daraxtga bogʻlandi›, dedilar. Baʼzilari esa: ‹U (oyoqda) tik turdi›, dedilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. (Бу ривоятда Ҳасан ибн Али) зиёда қилди: «(Ривоят қилувчилар) ихтилоф қилдилар. Баъзилари: ‹У (Моиз) бир дарахтга боғланди›, дедилар. Баъзилари эса: ‹У (оёқда) тик турди›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ الْعَسْقَلاَنِيُّ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ اعْتَرَفَ فَأَعْرَضَ عَنْهُ حَتَّى شَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبِكَ جُنُونٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَحْصَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَ فِي الْمُصَلَّى فَلَمَّا أَذْلَقَتْهُ الْحِجَارَةُ فَرَّ فَأُدْرِكَ فَرُجِمَ حَتَّى مَاتَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْرًا وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Aslam (qabilasi)dan bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, zino qilganini iqror berdi. U zot undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u yana iqror berdi, u zot esa undan yuz oʻgirar edilar, toki u oʻziga qarshi toʻrt marta guvohlik berguncha. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Senda jinnilik bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Sen uylanganmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. (Roviy) aytadi: Shunda Nabiy ﷺ uning haqida buyruq berdilar va u namozgohda toshboʻron qilindi. Toshlar unga ozor bergach, u qochdi, lekin tutib olindi va oʻlguncha toshboʻron qilindi. Nabiy ﷺ uni yaxshilik bilan tilga oldilar va unga janoza oʻqimadilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аслам (қабиласи)дан бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, зино қилганини иқрор берди. У зот ундан юз ўгирдилар. Сўнг у яна иқрор берди, у зот эса ундан юз ўгирар эдилар, токи у ўзига қарши тўрт марта гувоҳлик бергунча. Шунда Набий ﷺ унга: «Сенда жиннилик борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Сен уйланганмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. (Ровий) айтади: Шунда Набий ﷺ унинг ҳақида буйруқ бердилар ва у намозгоҳда тошбўрон қилинди. Тошлар унга озор бергач, у қочди, лекин тутиб олинди ва ўлгунча тошбўрон қилинди. Набий ﷺ уни яхшилик билан тилга олдилар ва унга жаноза ўқимадилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا، - وَهَذَا لَفْظُهُ - عَنْ دَاوُدَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ لَمَّا أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرَجْمِ مَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ خَرَجْنَا بِهِ إِلَى الْبَقِيعِ فَوَاللَّهِ مَا أَوْثَقْنَاهُ وَلاَ حَفَرْنَا لَهُ وَلَكِنَّهُ قَامَ لَنَا ‏.‏ - قَالَ أَبُو كَامِلٍ قَالَ - فَرَمَيْنَاهُ بِالْعِظَامِ وَالْمَدَرِ وَالْخَزَفِ فَاشْتَدَّ وَاشْتَدَدْنَا خَلْفَهُ حَتَّى أَتَى عُرْضَ الْحَرَّةِ فَانْتَصَبَ لَنَا فَرَمَيْنَاهُ بِجَلاَمِيدِ الْحَرَّةِ حَتَّى سَكَتَ - قَالَ - فَمَا اسْتَغْفَرَ لَهُ وَلاَ سَبَّهُ ‏.‏

Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikni toshboʻron qilishga buyurganlarida, biz uni Baqiʼga olib chiqdik. Allohga qasamki, biz uni bogʻlamadik ham, unga (chuqur) kavlamadik ham, balki u oʻzi biz uchun (tik) turdi. — Abu Komil (oʻz rivoyatida) aytadi: — Soʻng biz unga suyaklar, kesak va sopol parchalari bilan otdik. U yugurib qochdi, biz ham uning ortidan yugurdik, toki u Harraning bir chetiga yetib keldi. U bizning oldimizda (tik) turdi, biz unga Harraning katta toshlari bilan otdik, toki u jim boʻlguncha. — (Roviy) aytadi: — U zot unga magʻfirat soʻramadilar ham, uni soʻkmadilar ham.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ Моиз ибн Моликни тошбўрон қилишга буюрганларида, биз уни Бақиъга олиб чиқдик. Аллоҳга қасамки, биз уни боғламадик ҳам, унга (чуқур) кавламадик ҳам, балки у ўзи биз учун (тик) турди. — Абу Комил (ўз ривоятида) айтади: — Сўнг биз унга суяклар, кесак ва сопол парчалари билан отдик. У югуриб қочди, биз ҳам унинг ортидан югурдик, токи у Ҳарранинг бир четига етиб келди. У бизнинг олдимизда (тик) турди, биз унга Ҳарранинг катта тошлари билан отдик, токи у жим бўлгунча. — (Ровий) айтади: — У зот унга мағфират сўрамадилар ҳам, уни сўкмадилар ҳам.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَيْسَ بِتَمَامِهِ قَالَ ذَهَبُوا يَسُبُّونَهُ فَنَهَاهُمْ قَالَ ذَهَبُوا يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ فَنَهَاهُمْ قَالَ ‏"‏ هُوَ رَجُلٌ أَصَابَ ذَنْبًا حَسِيبُهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Nazra (rahimahulloh) aytadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga keldi — (roviy hadisning) shunga oʻxshashini, lekin toʻliq emas (holda) zikr qildi. (Bu rivoyatda) u aytadi: «Odamlar uni soʻka boshladilar, u zot ularni qaytardilar. Soʻng odamlar unga magʻfirat soʻray boshladilar, u zot ularni qaytarib: ‹U gunoh qilgan bir kishidir, uning hisobi Allohga (havola)›, dedilar».Абу Назра (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келди — (ровий ҳадиснинг) шунга ўхшашини, лекин тўлиқ эмас (ҳолда) зикр қилди. (Бу ривоятда) у айтади: «Одамлар уни сўка бошладилар, у зот уларни қайтардилар. Сўнг одамлар унга мағфират сўрай бошладилар, у зот уларни қайтариб: ‹У гуноҳ қилган бир кишидир, унинг ҳисоби Аллоҳга (ҳавола)›, дедилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى بْنِ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ غَيْلاَنَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَنْكَهَ مَاعِزًا ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Moizning ogʻzini hidlab (mast emasligini bilish uchun) koʻrdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Моизнинг оғзини ҳидлаб (маст эмаслигини билиш учун) кўрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ الأَهْوَازِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ نَتَحَدَّثُ أَنَّ الْغَامِدِيَّةَ وَمَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ لَوْ رَجَعَا بَعْدَ اعْتِرَافِهِمَا أَوْ قَالَ لَوْ لَمْ يَرْجِعَا بَعْدَ اعْتِرَافِهِمَا لَمْ يَطْلُبْهُمَا وَإِنَّمَا رَجَمَهُمَا عِنْدَ الرَّابِعَةِ ‏.‏

Burayda ibn al-Husayb (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Rasululloh ﷺ ning sahobalari, oʻzaro shunday gaplashar edik: «Agar Gʻomidiya bilan Moiz ibn Molik iqror berganlaridan keyin (soʻzlaridan) qaytganlarida edi», — yoki u: «Agar iqror berganlaridan keyin qaytmaganlarida edi», dedi, — «u zot ularni (jazo uchun) qidirib soʻramagan boʻlar edilar. U zot ularni faqat toʻrtinchi (iqror)dan keyingina toshboʻron qildilar».Бурайда ибн ал-Ҳусайб (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобалари, ўзаро шундай гаплашар эдик: «Агар Ғомидия билан Моиз ибн Молик иқрор берганларидан кейин (сўзларидан) қайтганларида эди», — ёки у: «Агар иқрор берганларидан кейин қайтмаганларида эди», деди, — «у зот уларни (жазо учун) қидириб сўрамаган бўлар эдилар. У зот уларни фақат тўртинчи (иқрор)дан кейингина тошбўрон қилдилар».

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ صُبَيْحٍ، قَالَ عَبْدَةُ أَخْبَرَنَا حَرَمِيُّ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُلاَثَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَنَّ خَالِدَ بْنَ اللَّجْلاَجِ، حَدَّثَهُ أَنَّ اللَّجْلاَجَ أَبَاهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ قَاعِدًا يَعْتَمِلُ فِي السُّوقِ فَمَرَّتِ امْرَأَةٌ تَحْمِلُ صَبِيًّا فَثَارَ النَّاسُ مَعَهَا وَثُرْتُ فِيمَنْ ثَارَ فَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ مَنْ أَبُو هَذَا مَعَكِ ‏"‏ ‏.‏ فَسَكَتَتْ فَقَالَ شَابٌّ حَذْوَهَا أَنَا أَبُوهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَيْهَا فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَبُو هَذَا مَعَكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْفَتَى أَنَا أَبُوهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى بَعْضِ مَنْ حَوْلَهُ يَسْأَلُهُمْ عَنْهُ فَقَالُوا مَا عَلِمْنَا إِلاَّ خَيْرًا ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحْصَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ ‏.‏ قَالَ فَخَرَجْنَا بِهِ فَحَفَرْنَا لَهُ حَتَّى أَمْكَنَّا ثُمَّ رَمَيْنَاهُ بِالْحِجَارَةِ حَتَّى هَدَأَ فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْأَلُ عَنِ الْمَرْجُومِ فَانْطَلَقْنَا بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا هَذَا جَاءَ يَسْأَلُ عَنِ الْخَبِيثِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَهُوَ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا هُوَ أَبُوهُ فَأَعَنَّاهُ عَلَى غُسْلِهِ وَتَكْفِينِهِ وَدَفْنِهِ وَمَا أَدْرِي قَالَ وَالصَّلاَةِ عَلَيْهِ أَمْ لاَ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثُ عَبْدَةَ وَهُوَ أَتَمُّ ‏.‏

Lajloj al-Omiriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men bozorda oʻtirib ish qilayotgan edim. Bir ayol bola koʻtarib oʻtib qoldi, shunda odamlar uning oldiga yopirilishdi, men ham yopirilganlar qatorida bordim. Nihoyat Paygʻambar ﷺ ning oldilariga yetib keldim, u zot: «Sen bilan birga boʻlgan bu bolaning otasi kim?» deyayotgan edilar. Ayol jim turdi. Uning yonida turgan bir yigit: «Men uning otasiman, ey Allohning Rasuli!» dedi. Soʻng u zot ayolga yuzlanib: «Sen bilan birga boʻlgan bu bolaning otasi kim?» dedilar. Yigit: «Men uning otasiman, ey Allohning Rasuli!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ atroflaridagi baʼzi kishilarga qarab, u haqida soʻradilar. Ular: «Biz u haqida yaxshilikdan boshqa narsa bilmaymiz», deyishdi. Paygʻambar ﷺ unga: «Uylanganmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot uni (toshboʻron qilishga) buyurdilar va u toshboʻron qilindi. (Roviy) dedi: Biz uni olib chiqdik, unga choʻnqir oʻra qazidik, kifoya qilguncha qazib uni unga soldik, soʻng tosh otdik, toki u jim boʻlguncha (joni uzilguncha). Soʻng bir kishi kelib, toshboʻron qilingan odam haqida soʻradi. Biz uni Paygʻambar ﷺ ning oldilariga olib bordik va: «Mana bu kishi ana u xabis (yaramas) haqida soʻrab kelyapti», dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: «U Allohning huzurida mushk hididan ham xushroqdir», dedilar. Qarasak, u (soʻrab kelgan kishi) oʻsha kishining otasi ekan. Biz unga (oʻgʻlini) yuvishda, kafanlashda va dafn qilishda yordam berdik. (Roviy:) U zot «va unga janoza oʻqishda» dedilarmi yoki demadilarmi, bilmayman. Bu Abdaning hadisi boʻlib, u toʻliqroqdir.Лажлож ал-Омирий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен бозорда ўтириб иш қилаётган эдим. Бир аёл бола кўтариб ўтиб қолди, шунда одамлар унинг олдига ёпирилишди, мен ҳам ёпирилганлар қаторида бордим. Ниҳоят Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига етиб келдим, у зот: «Сен билан бирга бўлган бу боланинг отаси ким?» деяётган эдилар. Аёл жим турди. Унинг ёнида турган бир йигит: «Мен унинг отасиман, эй Аллоҳнинг Расули!» деди. Сўнг у зот аёлга юзланиб: «Сен билан бирга бўлган бу боланинг отаси ким?» дедилар. Йигит: «Мен унинг отасиман, эй Аллоҳнинг Расули!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ атрофларидаги баъзи кишиларга қараб, у ҳақида сўрадилар. Улар: «Биз у ҳақида яхшиликдан бошқа нарса билмаймиз», дейишди. Пайғамбар ﷺ унга: «Уйланганмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот уни (тошбўрон қилишга) буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. (Ровий) деди: Биз уни олиб чиқдик, унга чўнқир ўра қазидик, кифоя қилгунча қазиб уни унга солдик, сўнг тош отдик, токи у жим бўлгунча (жони узилгунча). Сўнг бир киши келиб, тошбўрон қилинган одам ҳақида сўради. Биз уни Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига олиб бордик ва: «Мана бу киши ана у хабис (ярамас) ҳақида сўраб келяпти», дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У Аллоҳнинг ҳузурида мушк ҳидидан ҳам хушроқдир», дедилар. Қарасак, у (сўраб келган киши) ўша кишининг отаси экан. Биз унга (ўғлини) ювишда, кафанлашда ва дафн қилишда ёрдам бердик. (Ровий:) У зот «ва унга жаноза ўқишда» дедиларми ёки демадиларми, билмайман. Бу Абданинг ҳадиси бўлиб, у тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، ح وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ الأَنْطَاكِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، جَمِيعًا قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - قَالَ هِشَامٌ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الشُّعَيْثِيُّ - عَنْ مَسْلَمَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْجُهَنِيِّ، عَنْ خَالِدِ بْنِ اللَّجْلاَجِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِبَعْضِ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏

Xolid ibn Lajloj otasi Lajloj (rahimahulloh)dan, u Paygʻambar ﷺ dan ushbu hadisning baʼzi qismini boshqa isnod orqali rivoyat qilgan.Холид ибн Лажлож отаси Лажлож (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ушбу ҳадиснинг баъзи қисмини бошқа иснод орқали ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَجُلاً أَتَاهُ فَأَقَرَّ عِنْدَهُ أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ سَمَّاهَا لَهُ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَرْأَةِ فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ فَأَنْكَرَتْ أَنْ تَكُونَ زَنَتْ فَجَلَدَهُ الْحَدَّ وَتَرَكَهَا ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qiladiki, bir kishi u zotning oldilariga kelib, oʻzi nomini aytgan bir ayol bilan zino qilganini iqror qildi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻsha ayolga odam yuborib, bu haqida undan soʻradilar. Ammo ayol zino qilganini inkor qildi. Shunda u zot (erkak) kishiga belgilangan jazo (had) sifatida qamchi urdilar va ayolni qoʻyib yubordilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺ дан ривоят қиладики, бир киши у зотнинг олдиларига келиб, ўзи номини айтган бир аёл билан зино қилганини иқрор қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўша аёлга одам юбориб, бу ҳақида ундан сўрадилар. Аммо аёл зино қилганини инкор қилди. Шунда у зот (эркак) кишига белгиланган жазо (ҳад) сифатида қамчи урдилар ва аёлни қўйиб юбордилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، - الْمَعْنَى - قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، زَنَى بِامْرَأَةٍ فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجُلِدَ الْحَدَّ ثُمَّ أُخْبِرَ أَنَّهُ مُحْصَنٌ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ مَوْقُوفًا عَلَى جَابِرٍ ‏.‏ وَرَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ بِنَحْوِ ابْنِ وَهْبٍ لَمْ يَذْكُرِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ إِنَّ رَجُلاً زَنَى فَلَمْ يَعْلَمْ بِإِحْصَانِهِ فَجُلِدَ ثُمَّ عَلِمَ بِإِحْصَانِهِ فَرُجِمَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi bir ayol bilan zino qildi. Shunda Paygʻambar ﷺ u haqida buyruq berdilar va unga belgilangan jazo (had) sifatida qamchi urildi. Soʻngra u zotga uning uylangan (muhsan) ekani xabar qilindi, shunda u zot u haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Abu Dovud dedi: Bu hadisni Muhammad ibn Bakr al-Bursoniy Ibn Jurayjdan Jobirning oʻz soʻzi sifatida (mavquf) rivoyat qilgan. Uni Abu Osim ham Ibn Jurayjdan Ibn Vahbnikiga oʻxshatib rivoyat qilgan, lekin Paygʻambar ﷺ ni zikr qilmagan. U: «Bir kishi zino qildi, uning uylanganligi maʼlum boʻlmagandi, shunda u qamchilandi, soʻng uning uylanganligi bilindi va u toshboʻron qilindi», degan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши бир аёл билан зино қилди. Шунда Пайғамбар ﷺ у ҳақида буйруқ бердилар ва унга белгиланган жазо (ҳад) сифатида қамчи урилди. Сўнгра у зотга унинг уйланган (муҳсан) экани хабар қилинди, шунда у зот у ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Абу Довуд деди: Бу ҳадисни Муҳаммад ибн Бакр ал-Бурсоний Ибн Журайждан Жобирнинг ўз сўзи сифатида (мавқуф) ривоят қилган. Уни Абу Осим ҳам Ибн Журайждан Ибн Ваҳбникига ўхшатиб ривоят қилган, лекин Пайғамбар ﷺ ни зикр қилмаган. У: «Бир киши зино қилди, унинг уйланганлиги маълум бўлмаганди, шунда у қамчиланди, сўнг унинг уйланганлиги билинди ва у тошбўрон қилинди», деган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ أَبُو يَحْيَى الْبَزَّازُ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، زَنَى بِامْرَأَةٍ فَلَمْ يَعْلَمْ بِإِحْصَانِهِ فَجُلِدَ ثُمَّ عَلِمَ بِإِحْصَانِهِ فَرُجِمَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi bir ayol bilan zino qildi, uning uylangan (muhsan) ekani maʼlum emas edi, shunda u qamchilandi. Soʻngra uning uylangan ekani bilindi va u toshboʻron qilindi.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши бир аёл билан зино қилди, унинг уйланган (муҳсан) экани маълум эмас эди, шунда у қамчиланди. Сўнгра унинг уйланган экани билинди ва у тошбўрон қилинди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَنَّ هِشَامًا الدَّسْتَوَائِيَّ، وَأَبَانَ بْنَ يَزِيدَ، حَدَّثَاهُمُ - الْمَعْنَى، - عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ امْرَأَةً، - قَالَ فِي حَدِيثِ أَبَانَ مِنْ جُهَيْنَةَ - أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّهَا زَنَتْ وَهِيَ حُبْلَى ‏.‏ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلِيًّا لَهَا فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحْسِنْ إِلَيْهَا فَإِذَا وَضَعَتْ فَجِئْ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا أَنْ وَضَعَتْ جَاءَ بِهَا فَأَمَرَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَشُكَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَرُجِمَتْ ثُمَّ أَمَرَهُمْ فَصَلَّوْا عَلَيْهَا فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُصَلِّي عَلَيْهَا وَقَدْ زَنَتْ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِّمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ وَهَلْ وَجَدْتَ أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يَقُلْ عَنْ أَبَانَ فَشُكَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol — (Abonning rivoyatida) Juhayna qabilasidan — Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib, oʻzi zino qilganini va homilador ekanini aytdi. Shunda Paygʻambar ﷺ uning egasini (valiysini) chaqirdilar va Rasululloh ﷺ unga: «Unga yaxshi muomalada boʻl, qachon tugʻsa, uni (huzurimga) olib kel», dedilar. Ayol tugʻgach, u (valiysi) uni olib keldi. Paygʻambar ﷺ u haqida buyurdilar, shunda uning kiyimlari ustidan (badaniga) bogʻlandi. Soʻng u zot u haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻngra u zot odamlarga buyurdilar va ular unga janoza oʻqishdi. Shunda Umar: «Ey Allohning Rasuli, u zino qilgan boʻlsa-yu, unga janoza oʻqiysizmi?» dedi. U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u shunday tavba qildiki, agar bu tavba Madina ahlidan yetmish kishi orasida boʻlinsa, hammasiga yetib ortardi. Oʻz joni bilan jud qilganidan (bergani) ortiqroq narsani topdingmi?» dedilar. Abon (rivoyatida) «shunda uning kiyimlari ustidan badaniga bogʻlandi» degan soʻzni aytmagan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир аёл — (Абоннинг ривоятида) Жуҳайна қабиласидан — Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб, ўзи зино қилганини ва ҳомиладор эканини айтди. Шунда Пайғамбар ﷺ унинг эгасини (валийсини) чақирдилар ва Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унга яхши муомалада бўл, қачон туғса, уни (ҳузуримга) олиб кел», дедилар. Аёл туғгач, у (валийси) уни олиб келди. Пайғамбар ﷺ у ҳақида буюрдилар, шунда унинг кийимлари устидан (баданига) боғланди. Сўнг у зот у ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнгра у зот одамларга буюрдилар ва улар унга жаноза ўқишди. Шунда Умар: «Эй Аллоҳнинг Расули, у зино қилган бўлса-ю, унга жаноза ўқийсизми?» деди. У зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у шундай тавба қилдики, агар бу тавба Мадина аҳлидан етмиш киши орасида бўлинса, ҳаммасига етиб ортарди. Ўз жони билан жуд қилганидан (бергани) ортиқроқ нарсани топдингми?» дедилар. Абон (ривоятида) «шунда унинг кийимлари устидан баданига боғланди» деган сўзни айтмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَزِيرِ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ فَشُكَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ‏.‏ يَعْنِي فَشُدَّتْ ‏.‏

Avzoiy (rahimahulloh) aytdi: «shukkat» soʻzi «bogʻlandi» degan maʼnoda, yaʼni ayolning kiyimlari (badaniga) mahkam bogʻlandi.Авзоий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «шуккат» сўзи «боғланди» деган маънода, яъни аёлнинг кийимлари (баданига) маҳкам боғланди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، - يَعْنِي مِنْ غَامِدَ - أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي قَدْ فَجَرْتُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ ارْجِعِي ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَتْ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ أَتَتْهُ فَقَالَتْ لَعَلَّكَ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَحُبْلَى ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ ارْجِعِي ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَتْ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ أَتَتْهُ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ ارْجِعِي حَتَّى تَلِدِي ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَتْ فَلَمَّا وَلَدَتْ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فَقَالَتْ هَذَا قَدْ وَلَدْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ ارْجِعِي فَأَرْضِعِيهِ حَتَّى تَفْطِمِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَتْ بِهِ وَقَدْ فَطَمَتْهُ وَفِي يَدِهِ شَىْءٌ يَأْكُلُهُ فَأَمَرَ بِالصَّبِيِّ فَدُفِعَ إِلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَأَمَرَ بِهَا فَحُفِرَ لَهَا وَأَمَرَ بِهَا فَرُجِمَتْ وَكَانَ خَالِدٌ فِيمَنْ يَرْجُمُهَا فَرَجَمَهَا بِحَجَرٍ فَوَقَعَتْ قَطْرَةٌ مِنْ دَمِهَا عَلَى وَجْنَتِهِ فَسَبَّهَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَهْلاً يَا خَالِدُ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَأَمَرَ بِهَا فَصُلِّيَ عَلَيْهَا فَدُفِنَتْ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu) aytdi: Gʻomid qabilasidan bir ayol Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: «Men zino qildim», dedi. U zot: «Qaytib ket», dedilar. Ayol qaytib ketdi. Ertasiga yana u zotning oldilariga kelib: «Ehtimol siz meni Moiz ibn Molikni qaytarganingizdek qaytarmoqchidirsiz. Vallohi, men homiladorman», dedi. U zot unga: «Qaytib ket», dedilar. Ayol qaytib ketdi. Ertasiga yana u zotning oldilariga keldi. U zot unga: «Tugʻguningcha qaytib ket», dedilar. Ayol qaytib ketdi. Tugʻgach, bolani u zotning oldilariga olib kelib: «Mana, men buni tugʻdim», dedi. U zot unga: «Qaytib ket, uni emizib, koʻkrakdan ajratguningcha (parvarish qil)», dedilar. Ayol bolani koʻkrakdan ajratib, qoʻlida yeyayotgan biror narsasi boʻlgan holda olib keldi. Shunda u zot bola haqida buyurdilar, u musulmonlardan bir kishiga topshirildi. Soʻng u zot ayol haqida buyurdilar, unga oʻra qazildi va u zot buyurdilar, ayol toshboʻron qilindi. Xolid uni toshboʻron qilayotganlar orasida edi. U ayolga bir tosh otdi, shunda ayolning qonidan bir tomchi uning yuziga sachradi va u ayolni soʻkdi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Sekinroq boʻl, ey Xolid! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u shunday tavba qildiki, agar (haromdan) bojxiroj olib turgan kishi shunday tavba qilsa edi, unga ham magʻfirat qilinardi», dedilar. Soʻng u zot ayol haqida buyurdilar, unga janoza oʻqildi va u dafn qilindi.Бурайда (розияллоҳу анҳу) айтди: Ғомид қабиласидан бир аёл Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: «Мен зино қилдим», деди. У зот: «Қайтиб кет», дедилар. Аёл қайтиб кетди. Эртасига яна у зотнинг олдиларига келиб: «Эҳтимол сиз мени Моиз ибн Моликни қайтарганингиздек қайтармоқчидирсиз. Валлоҳи, мен ҳомиладорман», деди. У зот унга: «Қайтиб кет», дедилар. Аёл қайтиб кетди. Эртасига яна у зотнинг олдиларига келди. У зот унга: «Туғгунингча қайтиб кет», дедилар. Аёл қайтиб кетди. Туғгач, болани у зотнинг олдиларига олиб келиб: «Мана, мен буни туғдим», деди. У зот унга: «Қайтиб кет, уни эмизиб, кўкракдан ажратгунингча (парвариш қил)», дедилар. Аёл болани кўкракдан ажратиб, қўлида еяётган бирор нарсаси бўлган ҳолда олиб келди. Шунда у зот бола ҳақида буюрдилар, у мусулмонлардан бир кишига топширилди. Сўнг у зот аёл ҳақида буюрдилар, унга ўра қазилди ва у зот буюрдилар, аёл тошбўрон қилинди. Холид уни тошбўрон қилаётганлар орасида эди. У аёлга бир тош отди, шунда аёлнинг қонидан бир томчи унинг юзига сачради ва у аёлни сўкди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Секинроқ бўл, эй Холид! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у шундай тавба қилдики, агар (ҳаромдан) божхирож олиб турган киши шундай тавба қилса эди, унга ҳам мағфират қилинарди», дедилар. Сўнг у зот аёл ҳақида буюрдилар, унга жаноза ўқилди ва у дафн қилинди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ، عَنْ زَكَرِيَّا أَبِي عِمْرَانَ، قَالَ سَمِعْتُ شَيْخًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجَمَ امْرَأَةً فَحُفِرَ لَهَا إِلَى الثَّنْدُوَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَفْهَمَنِي رَجُلٌ عَنْ عُثْمَانَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ الْغَسَّانِيُّ جُهَيْنَةُ وَغَامِدٌ وَبَارِقٌ وَاحِدٌ ‏.‏

Zakariyo Abu Imron aytdi: Men bir shayxning Ibn Abu Bakradan, u oʻz otasidan rivoyat qilib aytganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ bir ayolni toshboʻron qildirdilar, shunda unga koʻkragigacha oʻra qazildi. Abu Dovud dedi: Buni menga bir kishi Usmon (ibn Abu Shayba)dan tushuntirib berdi. Abu Dovud dedi: Gʻassoniy aytdi: Juhayna, Gʻomid va Boriq — bir (qabila)dir.Закариё Абу Имрон айтди: Мен бир шайхнинг Ибн Абу Бакрадан, у ўз отасидан ривоят қилиб айтганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ бир аёлни тошбўрон қилдирдилар, шунда унга кўкрагигача ўра қазилди. Абу Довуд деди: Буни менга бир киши Усмон (ибн Абу Шайба)дан тушунтириб берди. Абу Довуд деди: Ғассоний айтди: Жуҳайна, Ғомид ва Бориқ — бир (қабила)дир.

قَالَ أَبُو دَاوُدَ حُدِّثْتُ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ سُلَيْمٍ، بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ زَادَ ثُمَّ رَمَاهَا بِحَصَاةٍ مِثْلَ الْحُمُّصَةِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ارْمُوا وَاتَّقُوا الْوَجْهَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا طَفِئَتْ أَخْرَجَهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا وَقَالَ فِي التَّوْبَةِ نَحْوَ حَدِيثِ بُرَيْدَةَ ‏.‏

Abu Dovud dedi: Menga Abdussamad ibn Abdulvoris orqali xabar berildi, u dedi: Bizga Zakariyo ibn Sulaym oʻz isnodi bilan shunga oʻxshash hadis aytdi va unda quyidagini qoʻshdi: Soʻng u zot (Paygʻambar ﷺ) ayolga noʻxatdek bir mayda tosh otdilar, keyin: «(Endi) toshboʻron qilinglar, lekin yuzdan saqlaninglar», dedilar. Ayol joni uzilgach, u zot uni (oʻradan) chiqarib, unga janoza oʻqidilar. Tavba haqida esa Buraydaning hadisiga oʻxshash narsa aytdilar.Абу Довуд деди: Менга Абдуссамад ибн Абдулворис орқали хабар берилди, у деди: Бизга Закариё ибн Сулайм ўз исноди билан шунга ўхшаш ҳадис айтди ва унда қуйидагини қўшди: Сўнг у зот (Пайғамбар ﷺ) аёлга нўхатдек бир майда тош отдилар, кейин: «(Энди) тошбўрон қилинглар, лекин юздан сақланинглар», дедилар. Аёл жони узилгач, у зот уни (ўрадан) чиқариб, унга жаноза ўқидилар. Тавба ҳақида эса Бурайданинг ҳадисига ўхшаш нарса айтдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّهُمَا أَخْبَرَاهُ أَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَحَدُهُمَا يَا رَسُولَ اللَّهِ اقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ ‏.‏ وَقَالَ الآخَرُ وَكَانَ أَفْقَهَهُمَا أَجَلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَاقْضِ بَيْنَنَا بِكِتَابِ اللَّهِ وَائْذَنْ لِي أَنْ أَتَكَلَّمَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَكَلَّمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنَّ ابْنِي كَانَ عَسِيفًا عَلَى هَذَا - وَالْعَسِيفُ الأَجِيرُ - فَزَنَى بِامْرَأَتِهِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّمَا عَلَى ابْنِي الرَّجْمَ فَافْتَدَيْتُ مِنْهُ بِمِائَةِ شَاةٍ وَبِجَارِيَةٍ لِي ثُمَّ إِنِّي سَأَلْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ فَأَخْبَرُونِي أَنَّمَا عَلَى ابْنِي جَلْدُ مِائَةٍ وَتَغْرِيبُ عَامٍ وَإِنَّمَا الرَّجْمُ عَلَى امْرَأَتِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَقْضِيَنَّ بَيْنَكُمَا بِكِتَابِ اللَّهِ أَمَّا غَنَمُكَ وَجَارِيَتُكَ فَرَدٌّ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ وَجَلَدَ ابْنَهُ مِائَةً وَغَرَّبَهُ عَامًا وَأَمَرَ أُنَيْسًا الأَسْلَمِيَّ أَنْ يَأْتِيَ امْرَأَةَ الآخَرِ فَإِنِ اعْتَرَفَتْ رَجَمَهَا فَاعْتَرَفَتْ فَرَجَمَهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) va Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu) xabar berishlaricha, ikki kishi Rasululloh ﷺ ning huzurlariga nizolashib kelishdi. Ulardan biri: «Ey Allohning Rasuli, oramizda Allohning Kitobi bilan hukm qiling!» dedi. Ikkinchisi — u ikkalasining anglaganrogʻi edi: «Ha, ey Allohning Rasuli, oramizda Allohning Kitobi bilan hukm qiling va menga gapirishga ruxsat bering», dedi. U zot: «Gapir», dedilar. U dedi: «Mening oʻgʻlim mana shu kishining oldida yollanma (asif) edi — asif yollanma ishchi demakdir — u shu kishining xotini bilan zino qildi. Menga oʻgʻlimga toshboʻron jazosi tegishi xabar qilindi, shunda men uning oʻrniga yuzta qoʻy va oʻzimning bir choʻrim bilan fidya toʻladim. Soʻngra ilm ahlidan soʻrasam, ular menga oʻgʻlimga yuz qamchi va bir yil surgun jazosi tegishini, toshboʻron esa faqat uning (anavi kishining) xotiniga tegishi kerakligini aytishdi». Shunda Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, oramizda Allohning Kitobi bilan hukm qilaman. Qoʻylaring va choʻring esa oʻzingga qaytarilsin», dedilar. Va u zot uning oʻgʻlini yuz qamchi urdirib, bir yilga surgun qildilar hamda Unays al-Aslamiyga buyurdilarki, anavi kishining xotinining oldiga borsin, agar u iqror qilsa, uni toshboʻron qilsin. Ayol iqror qildi va u uni toshboʻron qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ва Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) хабар беришларича, икки киши Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига низолашиб келишди. Улардан бири: «Эй Аллоҳнинг Расули, орамизда Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг!» деди. Иккинчиси — у иккаласининг англаганроғи эди: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули, орамизда Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қилинг ва менга гапиришга рухсат беринг», деди. У зот: «Гапир», дедилар. У деди: «Менинг ўғлим мана шу кишининг олдида ёлланма (асиф) эди — асиф ёлланма ишчи демакдир — у шу кишининг хотини билан зино қилди. Менга ўғлимга тошбўрон жазоси тегиши хабар қилинди, шунда мен унинг ўрнига юзта қўй ва ўзимнинг бир чўрим билан фидя тўладим. Сўнгра илм аҳлидан сўрасам, улар менга ўғлимга юз қамчи ва бир йил сургун жазоси тегишини, тошбўрон эса фақат унинг (анави кишининг) хотинига тегиши кераклигини айтишди». Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, орамизда Аллоҳнинг Китоби билан ҳукм қиламан. Қўйларинг ва чўринг эса ўзингга қайтарилсин», дедилар. Ва у зот унинг ўғлини юз қамчи урдириб, бир йилга сургун қилдилар ҳамда Унайс ал-Асламийга буюрдиларки, анави кишининг хотинининг олдига борсин, агар у иқрор қилса, уни тошбўрон қилсин. Аёл иқрор қилди ва у уни тошбўрон қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ إِنَّ الْيَهُودَ جَاءُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا لَهُ أَنَّ رَجُلاً مِنْهُمْ وَامْرَأَةً زَنَيَا فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاةِ فِي شَأْنِ الزِّنَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا نَفْضَحُهُمْ وَيُجْلَدُونَ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ كَذَبْتُمْ إِنَّ فِيهَا الرَّجْمَ ‏.‏ فَأَتَوْا بِالتَّوْرَاةِ فَنَشَرُوهَا فَجَعَلَ أَحَدُهُمْ يَدَهُ عَلَى آيَةِ الرَّجْمِ ثُمَّ جَعَلَ يَقْرَأُ مَا قَبْلَهَا وَمَا بَعْدَهَا فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلاَمٍ ارْفَعْ يَدَكَ ‏.‏ فَرَفَعَهَا فَإِذَا فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ فَقَالُوا صَدَقَ يَا مُحَمَّدُ فِيهَا آيَةُ الرَّجْمِ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَا ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَرَأَيْتُ الرَّجُلَ يَحْنِي عَلَى الْمَرْأَةِ يَقِيهَا الْحِجَارَةَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdiki, yahudiylar Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib, u zotga oʻzlaridan boʻlgan bir erkak bilan bir ayol zino qilganini aytishdi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Zino haqida Tavrotda nimani topasizlar?» dedilar. Ular: «Biz ularni sharmanda qilamiz va ular qamchilanadi», deyishdi. Abdulloh ibn Salom: «Yolgʻon aytdingiz! Unda toshboʻron (oyati) bor», dedi. Shunda ular Tavrotni keltirib yoyishdi, ulardan biri qoʻlini toshboʻron oyati ustiga qoʻyib, undan oldingi va keyingi narsalarni oʻqiy boshladi. Abdulloh ibn Salom unga: «Qoʻlingni koʻtar», dedi. U qoʻlini koʻtardi, qarasa, unda toshboʻron oyati bor edi. Shunda ular: «Rost aytding, ey Muhammad, unda toshboʻron oyati bor», deyishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ u ikkisi haqida buyurdilar va ular toshboʻron qilindi. Abdulloh ibn Umar aytdi: Men erkakning ayolga engashib, uni toshlardan toʻsayotganini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтдики, яҳудийлар Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб, у зотга ўзларидан бўлган бир эркак билан бир аёл зино қилганини айтишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Зино ҳақида Тавротда нимани топасизлар?» дедилар. Улар: «Биз уларни шарманда қиламиз ва улар қамчиланади», дейишди. Абдуллоҳ ибн Салом: «Ёлғон айтдингиз! Унда тошбўрон (ояти) бор», деди. Шунда улар Тавротни келтириб ёйишди, улардан бири қўлини тошбўрон ояти устига қўйиб, ундан олдинги ва кейинги нарсаларни ўқий бошлади. Абдуллоҳ ибн Салом унга: «Қўлингни кўтар», деди. У қўлини кўтарди, қараса, унда тошбўрон ояти бор эди. Шунда улар: «Рост айтдинг, эй Муҳаммад, унда тошбўрон ояти бор», дейишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ у иккиси ҳақида буюрдилар ва улар тошбўрон қилинди. Абдуллоҳ ибн Умар айтди: Мен эркакнинг аёлга энгашиб, уни тошлардан тўсаётганини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ مَرُّوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَهُودِيٍّ قَدْ حُمِّمَ وَجْهُهُ وَهُوَ يُطَافُ بِهِ فَنَاشَدَهُمْ مَا حَدُّ الزَّانِي فِي كِتَابِهِمْ قَالَ فَأَحَالُوهُ عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ فَنَشَدَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا حَدُّ الزَّانِي فِي كِتَابِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجْمُ وَلَكِنْ ظَهَرَ الزِّنَا فِي أَشْرَافِنَا فَكَرِهْنَا أَنْ يُتْرَكَ الشَّرِيفُ وَيُقَامَ عَلَى مَنْ دُونَهُ فَوَضَعْنَا هَذَا عَنَّا ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُجِمَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَوَّلُ مَنْ أَحْيَا مَا أَمَاتُوا مِنْ كِتَابِكَ ‏"‏ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi: Yuzi qoraga boʻyalgan, atrofda aylantirilayotgan bir yahudiyni Rasululloh ﷺ ning oldilaridan olib oʻtishdi. Shunda u zot ularni Alloh nomi bilan ont ichirib: «Kitobingizda zinokorning jazosi nima?» deb soʻradilar. (Roviy) dedi: Ular u zotni oʻzlaridan bir kishiga yoʻlladilar. Paygʻambar ﷺ uni ont ichirib: «Kitobingizda zinokorning jazosi nima?» deb soʻradilar. U: «Toshboʻron. Lekin zino bizning ashroflarimiz (oqsuyaklarimiz) orasida koʻpaydi, shunda biz oqsuyakni qoʻyib, undan pastrogʻiga jazo berishni yoqtirmadik, shu sababli buni oʻzimizdan soqit qildik», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ u haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng u zot: «Ey Alloh! Ular oʻldirgan Kitobing (hukmin)i tiriltirgan birinchi kishi men boʻldim», dedilar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Юзи қорага бўялган, атрофда айлантирилаётган бир яҳудийни Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларидан олиб ўтишди. Шунда у зот уларни Аллоҳ номи билан онт ичириб: «Китобингизда зинокорнинг жазоси нима?» деб сўрадилар. (Ровий) деди: Улар у зотни ўзларидан бир кишига йўлладилар. Пайғамбар ﷺ уни онт ичириб: «Китобингизда зинокорнинг жазоси нима?» деб сўрадилар. У: «Тошбўрон. Лекин зино бизнинг ашрофларимиз (оқсуякларимиз) орасида кўпайди, шунда биз оқсуякни қўйиб, ундан пастроғига жазо беришни ёқтирмадик, шу сабабли буни ўзимиздан соқит қилдик», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ у ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг у зот: «Эй Аллоҳ! Улар ўлдирган Китобинг (ҳукмин)и тирилтирган биринчи киши мен бўлдим», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ مُرَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَهُودِيٍّ مُحَمَّمٍ مَجْلُودٍ فَدَعَاهُمْ فَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا تَجِدُونَ حَدَّ الزَّانِي ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَدَعَا رَجُلاً مِنْ عُلَمَائِهِمْ قَالَ لَهُ ‏"‏ نَشَدْتُكَ بِاللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ عَلَى مُوسَى هَكَذَا تَجِدُونَ حَدَّ الزَّانِي فِي كِتَابِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُمَّ لاَ وَلَوْلاَ أَنَّكَ نَشَدْتَنِي بِهَذَا لَمْ أُخْبِرْكَ نَجِدُ حَدَّ الزَّانِي فِي كِتَابِنَا الرَّجْمَ وَلَكِنَّهُ كَثُرَ فِي أَشْرَافِنَا فَكُنَّا إِذَا أَخَذْنَا الرَّجُلَ الشَّرِيفَ تَرَكْنَاهُ وَإِذَا أَخَذْنَا الرَّجُلَ الضَّعِيفَ أَقَمْنَا عَلَيْهِ الْحَدَّ فَقُلْنَا تَعَالَوْا فَنَجْتَمِعَ عَلَى شَىْءٍ نُقِيمُهُ عَلَى الشَّرِيفِ وَالْوَضِيعِ فَاجْتَمَعْنَا عَلَى التَّحْمِيمِ وَالْجَلْدِ وَتَرَكْنَا الرَّجْمَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَوَّلُ مَنْ أَحْيَا أَمْرَكَ إِذْ أَمَاتُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لاَ يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ ‏}‏ فِي الْيَهُودِ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ‏}‏ فِي الْيَهُودِ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ‏}‏ قَالَ هِيَ فِي الْكُفَّارِ كُلُّهَا يَعْنِي هَذِهِ الآيَةَ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi: Yuzi qoraga boʻyalgan, qamchilangan bir yahudiyni Rasululloh ﷺ ning oldilaridan olib oʻtishdi. Shunda u zot ularni chaqirib: «Zinokorning jazosini shunday topasizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Soʻng u zot ularning olimlaridan bir kishini chaqirib, unga: «Musoga Tavrotni nozil qilgan Alloh nomi bilan ont ichirib soʻrayman: kitobingizda zinokorning jazosini shunday topasizlarmi?» dedilar. U: «Allohimga qasamki, yoʻq. Agar sen meni shu (nom) bilan ont ichirmaganingda, senga aytmas edim. Biz kitobimizda zinokorning jazosini toshboʻron deb topamiz. Lekin u bizning ashroflarimiz (oqsuyaklarimiz) orasida koʻpaydi. Biz oqsuyak kishini ushlasak, uni qoʻyib yuborar, zaif kishini ushlasak, unga jazo (had) qoʻllardik. Shunda biz: ‹Kelinglar, oqsuyak ham, past tabaqa ham (barobar) jazolanadigan biror narsaga kelishaylik›, dedik. Va yuzni qoraga boʻyash hamda qamchilashga kelishib, toshboʻronni tark etdik», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh! Ular oʻldirganda buyrugʻingni tiriltirgan birinchi kishi men boʻldim», dedilar. Soʻng u zot u (yahudiy) haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Shunda Alloh azza va jalla {Ey Paygʻambar, kufr (yoʻli)ga shoshilayotgan kimsalar seni gʻamgin qilmasin} (Moida 41) oyatidan {Agar sizlarga mana shu (hukm) berilsa, uni olinglar, agar berilmasa, hazir boʻlinglar} (Moida 41) soʻzigacha, soʻng yahudiylar haqida {Kim Alloh nozil qilgan (hukm) bilan hukm qilmasa, ana oʻshalar kofirlardir} (Moida 44) soʻzigacha, soʻng yahudiylar haqida {Kim Alloh nozil qilgan (hukm) bilan hukm qilmasa, ana oʻshalar zolimlardir} (Moida 45) soʻzigacha, soʻng {Kim Alloh nozil qilgan (hukm) bilan hukm qilmasa, ana oʻshalar fosiqlardir} (Moida 47) soʻzigacha nozil qildi. (Roviy) dedi: Bu oyat — yaʼni shu oyat — butunlay kofirlar haqidadir.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Юзи қорага бўялган, қамчиланган бир яҳудийни Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларидан олиб ўтишди. Шунда у зот уларни чақириб: «Зинокорнинг жазосини шундай топасизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Сўнг у зот уларнинг олимларидан бир кишини чақириб, унга: «Мусога Тавротни нозил қилган Аллоҳ номи билан онт ичириб сўрайман: китобингизда зинокорнинг жазосини шундай топасизларми?» дедилар. У: «Аллоҳимга қасамки, йўқ. Агар сен мени шу (ном) билан онт ичирмаганингда, сенга айтмас эдим. Биз китобимизда зинокорнинг жазосини тошбўрон деб топамиз. Лекин у бизнинг ашрофларимиз (оқсуякларимиз) орасида кўпайди. Биз оқсуяк кишини ушласак, уни қўйиб юборар, заиф кишини ушласак, унга жазо (ҳад) қўллардик. Шунда биз: ‹Келинглар, оқсуяк ҳам, паст табақа ҳам (баробар) жазоланадиган бирор нарсага келишайлик›, дедик. Ва юзни қорага бўяш ҳамда қамчилашга келишиб, тошбўронни тарк этдик», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ! Улар ўлдирганда буйруғингни тирилтирган биринчи киши мен бўлдим», дедилар. Сўнг у зот у (яҳудий) ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла {Эй Пайғамбар, куфр (йўли)га шошилаётган кимсалар сени ғамгин қилмасин} (Моида 41) оятидан {Агар сизларга мана шу (ҳукм) берилса, уни олинглар, агар берилмаса, ҳазир бўлинглар} (Моида 41) сўзигача, сўнг яҳудийлар ҳақида {Ким Аллоҳ нозил қилган (ҳукм) билан ҳукм қилмаса, ана ўшалар кофирлардир} (Моида 44) сўзигача, сўнг яҳудийлар ҳақида {Ким Аллоҳ нозил қилган (ҳукм) билан ҳукм қилмаса, ана ўшалар золимлардир} (Моида 45) сўзигача, сўнг {Ким Аллоҳ нозил қилган (ҳукм) билан ҳукм қилмаса, ана ўшалар фосиқлардир} (Моида 47) сўзигача нозил қилди. (Ровий) деди: Бу оят — яъни шу оят — бутунлай кофирлар ҳақидадир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ أَسْلَمَ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَتَى نَفَرٌ مِنْ يَهُودَ فَدَعَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْقُفِّ فَأَتَاهُمْ فِي بَيْتِ الْمِدْرَاسِ فَقَالُوا يَا أَبَا الْقَاسِمِ إِنَّ رَجُلاً مِنَّا زَنَى بِامْرَأَةٍ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ فَوَضَعُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وِسَادَةً فَجَلَسَ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْتُونِي بِالتَّوْرَاةِ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ بِهَا فَنَزَعَ الْوِسَادَةَ مِنْ تَحْتِهِ فَوَضَعَ التَّوْرَاةَ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ آمَنْتُ بِكِ وَبِمَنْ أَنْزَلَكِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْتُونِي بِأَعْلَمِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ بِفَتًى شَابٍّ ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّةَ الرَّجْمِ نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكٍ عَنْ نَافِعٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Bir guruh yahudiy kelib, Rasululloh ﷺni Qufga (oʻz mahallalariga) chaqirishdi. U zot ularning oldiga madrasalariga (oʻquv uylariga) bordilar. Ular: ‹Ey Abulqosim, bizdan bir kishi bir ayol bilan zino qildi, ular orasida hukm chiqaring›, dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga yostiq qoʻyishdi, u zot uning ustiga oʻtirdilar, soʻng: ‹Menga Tavrotni keltiringlar›, dedilar. U keltirildi. Shunda u zot ostlaridagi yostiqni olib, uning ustiga Tavrotni qoʻydilar va: ‹Senga hamda seni nozil qilgan zotga iymon keltirdim›, dedilar. Soʻng: ‹Menga eng bilimdoningizni keltiringlar›, dedilar. Shunda bir yosh yigit keltirildi», dedi. Soʻng (roviy) Molikning Nofedan rivoyat qilgan hadisiga oʻxshash tarzda rajm voqeasini zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Бир гуруҳ яҳудий келиб, Расулуллоҳ ﷺни Қуфга (ўз маҳаллаларига) чақиришди. У зот уларнинг олдига мадрасаларига (ўқув уйларига) бордилар. Улар: ‹Эй Абулқосим, биздан бир киши бир аёл билан зино қилди, улар орасида ҳукм чиқаринг›, дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга ёстиқ қўйишди, у зот унинг устига ўтирдилар, сўнг: ‹Менга Тавротни келтиринглар›, дедилар. У келтирилди. Шунда у зот остларидаги ёстиқни олиб, унинг устига Тавротни қўйдилар ва: ‹Сенга ҳамда сени нозил қилган зотга иймон келтирдим›, дедилар. Сўнг: ‹Менга энг билимдонингизни келтиринглар›, дедилар. Шунда бир ёш йигит келтирилди», деди. Сўнг (ровий) Моликнинг Нофедан ривоят қилган ҳадисига ўхшаш тарзда ражм воқеасини зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا رَجُلٌ، مِنْ مُزَيْنَةَ ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ سَمِعْتُ رَجُلاً، مِنْ مُزَيْنَةَ مِمَّنْ يَتَّبِعُ الْعِلْمَ وَيَعِيهِ - ثُمَّ اتَّفَقَا - وَنَحْنُ عِنْدَ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ فَحَدَّثَنَا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ - وَهَذَا حَدِيثُ مَعْمَرٍ وَهُوَ أَتَمُّ - قَالَ زَنَى رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ وَامْرَأَةٌ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ اذْهَبُوا بِنَا إِلَى هَذَا النَّبِيِّ فَإِنَّهُ نَبِيٌّ بُعِثَ بِالتَّخْفِيفِ فَإِنْ أَفْتَانَا بِفُتْيَا دُونَ الرَّجْمِ قَبِلْنَاهَا وَاحْتَجَجْنَا بِهَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْنَا فُتْيَا نَبِيٍّ مِنْ أَنْبِيَائِكَ - قَالَ - فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالُوا يَا أَبَا الْقَاسِمِ مَا تَرَى فِي رَجُلٍ وَامْرَأَةٍ زَنَيَا فَلَمْ يُكَلِّمْهُمْ كَلِمَةً حَتَّى أَتَى بَيْتَ مِدْرَاسِهِمْ فَقَامَ عَلَى الْبَابِ فَقَالَ ‏"‏ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ عَلَى مُوسَى مَا تَجِدُونَ فِي التَّوْرَاةِ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أُحْصِنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يُحَمَّمُ وَيُجَبَّهُ وَيُجْلَدُ - وَالتَّجْبِيَةُ أَنْ يُحْمَلَ الزَّانِيَانِ عَلَى حِمَارٍ وَتُقَابَلَ أَقْفِيَتُهُمَا وَيُطَافَ بِهِمَا - قَالَ وَسَكَتَ شَابٌّ مِنْهُمْ فَلَمَّا رَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَكَتَ أَلَظَّ بِهِ النِّشْدَةَ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِذْ نَشَدْتَنَا فَإِنَّا نَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ الرَّجْمَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَمَا أَوَّلُ مَا ارْتَخَصْتُمْ أَمْرَ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَنَى ذُو قَرَابَةٍ مَعَ مَلِكٍ مِنْ مُلُوكِنَا فَأَخَّرَ عَنْهُ الرَّجْمَ ثُمَّ زَنَى رَجُلٌ فِي أُسْرَةٍ مِنَ النَّاسِ فَأَرَادَ رَجْمَهُ فَحَالَ قَوْمُهُ دُونَهُ وَقَالُوا لاَ يُرْجَمُ صَاحِبُنَا حَتَّى تَجِيءَ بِصَاحِبِكَ فَتَرْجُمَهُ فَاصْطَلَحُوا عَلَى هَذِهِ الْعُقُوبَةِ بَيْنَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنِّي أَحْكُمُ بِمَا فِي التَّوْرَاةِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَمَرَ بِهِمَا فَرُجِمَا ‏.‏ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَبَلَغَنَا أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِيهِمْ ‏{‏ إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا ‏}‏ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Yahudiylardan bir erkak va bir ayol zino qilishdi. Ular bir-birlariga: ‹Bizni mana shu Nabiyning oldiga olib boringlar, chunki u yengillik bilan yuborilgan nabiydir. Agar u bizga rajmdan boshqa hukm chiqarsa, biz uni qabul qilamiz va Alloh huzurida unga dalil keltiramiz, hamda: ‹Bu sening nabiylaringdan bir nabiyning fatvosidir›, deymiz›, deyishdi. Soʻng ular Nabiy ﷺning oldilariga keldilar, u zot masjidda sahobalari ichida oʻtirgan edilar. Ular: ‹Ey Abulqosim, zino qilgan bir erkak va bir ayol haqida nima deysiz?› dedilar. U zot ularga bir ogʻiz ham gapirmadilar, toki ularning madrasalari (oʻquv uylari) oldiga keldilar va eshik oldida turib: ‹Musoga Tavrotni nozil qilgan Alloh nomi bilan soʻrayman, Tavrotda muhsan (uylangan) holida zino qilgan kishi haqida nima topasizlar?› dedilar. Ular: ‹Yuzi qoraga boʻyaladi, eshakka teskari mindiriladi va kaltaklanadi›, deyishdi. — Tajbiya degani ikki zinokor bir eshakka mindirilib, ikkalovining yelkalari bir-biriga teskari qaratilib, atrofga aylantirilishidir. — Ulardan bir yigit jim turdi. Nabiy ﷺ uning jim turganini koʻrganlarida, undan qattiq soʻrab talab qildilar. Shunda u: ‹Alloh nomi bilan bizdan soʻraganing uchun (aytaman), biz Tavrotda rajmni topamiz›, dedi. Nabiy ﷺ: ‹Allohning amrini avval qaysi narsada yengil hisoblay boshladingiz?› dedilar. U: ‹Bizning podshohlarimizdan bir podshohning qarindoshi zino qildi, soʻng undan rajmni qoldirdi (kechiktirdi). Keyin oddiy odamlardan bir kishi zino qildi, podshoh uni rajm qilmoqchi boʻldi, lekin uning qavmi unga toʻsqinlik qilib: ‹Oʻz odamingizni keltirib uni rajm qilmaguningizcha bizning odamimiz rajm qilinmaydi›, deyishdi. Shunday qilib ular oʻzaro mana shu jazoga (tajbiyaga) kelishib oldilar›, dedi. Nabiy ﷺ: ‹Men Tavrotdagi hukm bilan hukm chiqaraman›, dedilar. Soʻng ikkalovi haqida buyurdilar, ular rajm qilindi», dedi. Zuhriy aytdi: «Bizga yetib kelishicha, mana shu oyat ular haqida nozil boʻlgan: {Albatta, Biz Tavrotni nozil qildik, unda hidoyat va nur bordir, Allohga boʻysungan nabiylar u bilan hukm qilurlar} (Moida 44). Nabiy ﷺ ham ulardan (boʻysunganlardan) edilar.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Яҳудийлардан бир эркак ва бир аёл зино қилишди. Улар бир-бирларига: ‹Бизни мана шу Набийнинг олдига олиб боринглар, чунки у енгиллик билан юборилган набийдир. Агар у бизга ражмдан бошқа ҳукм чиқарса, биз уни қабул қиламиз ва Аллоҳ ҳузурида унга далил келтирамиз, ҳамда: ‹Бу сенинг набийларингдан бир набийнинг фатвосидир›, деймиз›, дейишди. Сўнг улар Набий ﷺнинг олдиларига келдилар, у зот масжидда саҳобалари ичида ўтирган эдилар. Улар: ‹Эй Абулқосим, зино қилган бир эркак ва бир аёл ҳақида нима дейсиз?› дедилар. У зот уларга бир оғиз ҳам гапирмадилар, токи уларнинг мадрасалари (ўқув уйлари) олдига келдилар ва эшик олдида туриб: ‹Мусога Тавротни нозил қилган Аллоҳ номи билан сўрайман, Тавротда муҳсан (уйланган) ҳолида зино қилган киши ҳақида нима топасизлар?› дедилар. Улар: ‹Юзи қорага бўялади, эшакка тескари миндирилади ва калтакланади›, дейишди. — Тажбия дегани икки зинокор бир эшакка миндирилиб, иккаловининг елкалари бир-бирига тескари қаратилиб, атрофга айлантирилишидир. — Улардан бир йигит жим турди. Набий ﷺ унинг жим турганини кўрганларида, ундан қаттиқ сўраб талаб қилдилар. Шунда у: ‹Аллоҳ номи билан биздан сўраганинг учун (айтаман), биз Тавротда ражмни топамиз›, деди. Набий ﷺ: ‹Аллоҳнинг амрини аввал қайси нарсада енгил ҳисоблай бошладингиз?› дедилар. У: ‹Бизнинг подшоҳларимиздан бир подшоҳнинг қариндоши зино қилди, сўнг ундан ражмни қолдирди (кечиктирди). Кейин оддий одамлардан бир киши зино қилди, подшоҳ уни ражм қилмоқчи бўлди, лекин унинг қавми унга тўсқинлик қилиб: ‹Ўз одамингизни келтириб уни ражм қилмагунингизча бизнинг одамимиз ражм қилинмайди›, дейишди. Шундай қилиб улар ўзаро мана шу жазога (тажбияга) келишиб олдилар›, деди. Набий ﷺ: ‹Мен Тавротдаги ҳукм билан ҳукм чиқараман›, дедилар. Сўнг иккалови ҳақида буюрдилар, улар ражм қилинди», деди. Зуҳрий айтди: «Бизга етиб келишича, мана шу оят улар ҳақида нозил бўлган: {Албатта, Биз Тавротни нозил қилдик, унда ҳидоят ва нур бордир, Аллоҳга бўйсунган набийлар у билан ҳукм қилурлар} (Моида 44). Набий ﷺ ҳам улардан (бўйсунганлардан) эдилар.»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى أَبُو الأَصْبَغِ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، مِنْ مُزَيْنَةَ يُحَدِّثُ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ زَنَى رَجُلٌ وَامْرَأَةٌ مِنَ الْيَهُودِ وَقَدْ أُحْصِنَا حِينَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَقَدْ كَانَ الرَّجْمُ مَكْتُوبًا عَلَيْهِمْ فِي التَّوْرَاةِ فَتَرَكُوهُ وَأَخَذُوا بِالتَّجْبِيَةِ يُضْرَبُ مِائَةً بِحَبْلٍ مَطْلِيٍّ بِقَارٍ وَيُحْمَلُ عَلَى حِمَارٍ وَجْهُهُ مِمَّا يَلِي دُبُرَ الْحِمَارِ فَاجْتَمَعَ أَحْبَارٌ مِنْ أَحْبَارِهِمْ فَبَعَثُوا قَوْمًا آخَرِينَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا سَلُوهُ عَنْ حَدِّ الزَّانِي ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ فِيهِ قَالَ وَلَمْ يَكُونُوا مِنْ أَهْلِ دِينِهِ فَيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ فَخُيِّرَ فِي ذَلِكَ قَالَ ‏{‏ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ‏}‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, yahudiylardan muhsan (uylangan) boʻlgan bir erkak va bir ayol zino qilishdi. Tavrotda rajm ularga yozib qoʻyilgan edi, lekin ular uni tark etib, tajbiyani olishgan edi: (zinokor) qatronga botirilgan arqon bilan yuz marta uriladi, soʻng yuzi eshakning orqasiga qaratilgan holda eshakka mindiriladi. Ularning ulamolaridan (rabbiylaridan) bir guruh toʻplanib, Rasululloh ﷺning huzurlariga boshqa bir qavmni yuborishdi va ularga: ‹Undan zinoning haddi haqida soʻranglar›, deyishdi», dedi. Soʻng u hadisni davom ettirdi va unda shunday dedi: «Ular u zotning dinidagi kishilardan emas edilarki, u zot ular orasida hukm chiqarsalar. Shu sababli bu borada ixtiyor berildi.» (Alloh) aytdi: {Agar ular sening oldingga kelsalar, ular orasida hukm chiqar yoki ulardan yuz oʻgir} (Moida 42).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, яҳудийлардан муҳсан (уйланган) бўлган бир эркак ва бир аёл зино қилишди. Тавротда ражм уларга ёзиб қўйилган эди, лекин улар уни тарк этиб, тажбияни олишган эди: (зинокор) қатронга ботирилган арқон билан юз марта урилади, сўнг юзи эшакнинг орқасига қаратилган ҳолда эшакка миндирилади. Уларнинг уламоларидан (раббийларидан) бир гуруҳ тўпланиб, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бошқа бир қавмни юборишди ва уларга: ‹Ундан зинонинг ҳадди ҳақида сўранглар›, дейишди», деди. Сўнг у ҳадисни давом эттирди ва унда шундай деди: «Улар у зотнинг динидаги кишилардан эмас эдиларки, у зот улар орасида ҳукм чиқарсалар. Шу сабабли бу борада ихтиёр берилди.» (Аллоҳ) айтди: {Агар улар сенинг олдингга келсалар, улар орасида ҳукм чиқар ёки улардан юз ўгир} (Моида 42).

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى الْبَلْخِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ مُجَالِدٌ أَخْبَرَنَا عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَتِ الْيَهُودُ بِرَجُلٍ وَامْرَأَةٍ مِنْهُمْ زَنَيَا فَقَالَ ائْتُونِي بِأَعْلَمِ رَجُلَيْنِ مِنْكُمْ فَأَتَوْهُ بِابْنَىْ صُورِيَا فَنَشَدَهُمَا ‏"‏ كَيْفَ تَجِدَانِ أَمْرَ هَذَيْنِ فِي التَّوْرَاةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ نَجِدُ فِي التَّوْرَاةِ إِذَا شَهِدَ أَرْبَعَةٌ أَنَّهُمْ رَأَوْا ذَكَرَهُ فِي فَرْجِهَا مِثْلَ الْمِيلِ فِي الْمُكْحُلَةِ رُجِمَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَا يَمْنَعُكُمَا أَنْ تَرْجُمُوهُمَا ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ ذَهَبَ سُلْطَانُنَا فَكَرِهْنَا الْقَتْلَ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالشُّهُودِ فَجَاءُوا بِأَرْبَعَةٍ فَشَهِدُوا أَنَّهُمْ رَأَوْا ذَكَرَهُ فِي فَرْجِهَا مِثْلَ الْمِيلِ فِي الْمُكْحُلَةِ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِرَجْمِهِمَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Yahudiylar oʻzlaridan zino qilgan bir erkak va bir ayolni olib kelishdi. U zot (ﷺ): ‹Menga oranglardagi eng bilimdon ikki kishini keltiringlar›, dedilar. Shunda ular Suriyoning ikki oʻgʻlini keltirishdi. U zot ularni qasamga solib: ‹Mana shu ikkovining ishini Tavrotda qanday topasizlar?› dedilar. Ular: ‹Biz Tavrotda shuni topamizki, qachon toʻrt kishi uning zakarini ayolning farjida — surma choʻpi surmadonda boʻlganidek — koʻrganliklariga guvohlik bersa, ikkalovi rajm qilinadi›, deyishdi. U zot: ‹Bas, ularni rajm qilishdan sizlarni nima toʻsib turibdi?› dedilar. Ular: ‹Bizning hokimligimiz ketdi, shuning uchun oʻldirishni yoqtirmadik›, deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ guvohlarni chaqirdilar. Ular toʻrt kishini keltirishdi, ular uning zakarini ayolning farjida — surma choʻpi surmadonda boʻlganidek — koʻrganliklariga guvohlik berishdi. Bas, Rasululloh ﷺ ularni rajm qilishga buyurdilar», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Яҳудийлар ўзларидан зино қилган бир эркак ва бир аёлни олиб келишди. У зот (ﷺ): ‹Менга оранглардаги энг билимдон икки кишини келтиринглар›, дедилар. Шунда улар Суриёнинг икки ўғлини келтиришди. У зот уларни қасамга солиб: ‹Мана шу икковининг ишини Тавротда қандай топасизлар?› дедилар. Улар: ‹Биз Тавротда шуни топамизки, қачон тўрт киши унинг закарини аёлнинг фаржида — сурма чўпи сурмадонда бўлганидек — кўрганликларига гувоҳлик берса, иккалови ражм қилинади›, дейишди. У зот: ‹Бас, уларни ражм қилишдан сизларни нима тўсиб турибди?› дедилар. Улар: ‹Бизнинг ҳокимлигимиз кетди, шунинг учун ўлдиришни ёқтирмадик›, дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ гувоҳларни чақирдилар. Улар тўрт кишини келтиришди, улар унинг закарини аёлнинг фаржида — сурма чўпи сурмадонда бўлганидек — кўрганликларига гувоҳлик беришди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уларни ражм қилишга буюрдилар», деди.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، وَالشَّعْبِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ لَمْ يَذْكُرْ فَدَعَا بِالشُّهُودِ فَشَهِدُوا ‏.‏

Mugʻiyradan, u Ibrohim va Shaʼbiydan, ular Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qilishdi, lekin u (roviy) «Soʻng guvohlarni chaqirdi, ular guvohlik berishdi» degan soʻzlarni zikr qilmadi.Муғийрадан, у Иброҳим ва Шаъбийдан, улар Набий ﷺдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилишди, лекин у (ровий) «Сўнг гувоҳларни чақирди, улар гувоҳлик беришди» деган сўзларни зикр қилмади.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنِ ابْنِ شُبْرُمَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، بِنَحْوٍ مِنْهُ ‏.‏

Vahb ibn Baqiyya bizga Hushaymdan, u Ibn Shubrumadan, u Shaʼbiydan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qilib berdi.Ваҳб ибн Бақийя бизга Ҳушаймдан, у Ибн Шубрумадан, у Шаъбийдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилиб берди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَسَنٍ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الزُّبَيْرِ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ رَجَمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً مِنَ الْيَهُودِ وَامْرَأَةً زَنَيَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Nabiy ﷺ yahudiylardan zino qilgan bir erkak va bir ayolni rajm qildilar», der edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Набий ﷺ яҳудийлардан зино қилган бир эркак ва бир аёлни ражм қилдилар», дер эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُطَرِّفٌ، عَنْ أَبِي الْجَهْمِ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ بَيْنَا أَنَا أَطُوفُ، عَلَى إِبِلٍ لِي ضَلَّتْ إِذْ أَقْبَلَ رَكْبٌ أَوْ فَوَارِسُ مَعَهُمْ لِوَاءٌ فَجَعَلَ الأَعْرَابُ يُطِيفُونَ بِي لِمَنْزِلَتِي مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَتَوْا قُبَّةً فَاسْتَخْرَجُوا مِنْهَا رَجُلاً فَضَرَبُوا عُنُقَهُ فَسَأَلْتُ عَنْهُ فَذَكَرُوا أَنَّهُ أَعْرَسَ بِامْرَأَةِ أَبِيهِ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Men yoʻqolib qolgan tuyalarimni qidirib aylanib yurganimda, birdan ot mingan bir guruh — yoki suvoriylar — peshlovida bayroq bilan keldi. Aʼrobiylar Nabiy ﷺ huzuridagi mavqeim sababli atrofimda aylana boshlashdi. Soʻng ular bir gumbazli (chodirli) joyga kelib, undan bir kishini chiqarishdi va uning boʻynini chopishdi. Men u haqida soʻradim, ular uning otasining ayoliga (uylanib) nikohlanganini zikr qilishdi», dedi.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Мен йўқолиб қолган туяларимни қидириб айланиб юрганимда, бирдан от минган бир гуруҳ — ёки суворийлар — пешловида байроқ билан келди. Аъробийлар Набий ﷺ ҳузуридаги мавқеим сабабли атрофимда айлана бошлашди. Сўнг улар бир гумбазли (чодирли) жойга келиб, ундан бир кишини чиқаришди ва унинг бўйнини чопишди. Мен у ҳақида сўрадим, улар унинг отасининг аёлига (уйланиб) никоҳланганини зикр қилишди», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ قُسَيْطٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْبَرَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَقِيتُ عَمِّي وَمَعَهُ رَايَةٌ فَقُلْتُ لَهُ أَيْنَ تُرِيدُ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى رَجُلٍ نَكَحَ امْرَأَةَ أَبِيهِ فَأَمَرَنِي أَنْ أَضْرِبَ عُنُقَهُ وَآخُذَ مَالَهُ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U: «Amakimni uchratdim, uning yonida bayroq bor edi. Men unga: ‹Qayoqqa ketmoqchisiz?› dedim. U: ‹Rasululloh ﷺ meni otasining ayoliga nikohlangan bir kishining oldiga yubordilar va menga uning boʻynini chopishni hamda molini olishni buyurdilar›, dedi», deb aytdi.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У: «Амакимни учратдим, унинг ёнида байроқ бор эди. Мен унга: ‹Қаёққа кетмоқчисиз?› дедим. У: ‹Расулуллоҳ ﷺ мени отасининг аёлига никоҳланган бир кишининг олдига юбордилар ва менга унинг бўйнини чопишни ҳамда молини олишни буюрдилар›, деди», деб айтди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حُنَيْنٍ وَقَعَ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ فَرُفِعَ إِلَى النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَهُوَ أَمِيرٌ عَلَى الْكُوفَةِ فَقَالَ لأَقْضِيَنَّ فِيكَ بِقَضِيَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِنْ كَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَكَ جَلَدْتُكَ مِائَةً وَإِنْ لَمْ تَكُنْ أَحَلَّتْهَا لَكَ رَجَمْتُكَ بِالْحِجَارَةِ ‏.‏ فَوَجَدُوهُ قَدْ أَحَلَّتْهَا لَهُ فَجَلَدَهُ مِائَةً ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ كَتَبْتُ إِلَى حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ فَكَتَبَ إِلَىَّ بِهَذَا ‏.‏

Habib ibn Solimdan rivoyat qilinadiki, Abdurrahmon ibn Hunayn deb atalgan bir kishi xotinining choʻrisi bilan yaqinlik qildi. Bu ish Kufaga amir boʻlgan Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)ga koʻtarildi. U: «Men sening haqingda Rasululloh ﷺning hukmlari bilan hukm chiqaraman. Agar (xotining) uni senga halol qilgan boʻlsa, seni yuz darra uraman; agar uni senga halol qilmagan boʻlsa, seni toshboʻron qilib rajm qilaman», dedi. Soʻng ular (xotini) uni unga halol qilgan deb topishdi, bas u uni yuz darra urdi. Qatoda aytdi: «Men Habib ibn Solimga xat yozdim, u menga mana shuni yozib (yubordi).»Ҳабиб ибн Солимдан ривоят қилинадики, Абдурраҳмон ибн Ҳунайн деб аталган бир киши хотинининг чўриси билан яқинлик қилди. Бу иш Куфага амир бўлган Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)га кўтарилди. У: «Мен сенинг ҳақингда Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмлари билан ҳукм чиқараман. Агар (хотининг) уни сенга ҳалол қилган бўлса, сени юз дарра ураман; агар уни сенга ҳалол қилмаган бўлса, сени тошбўрон қилиб ражм қиламан», деди. Сўнг улар (хотини) уни унга ҳалол қилган деб топишди, бас у уни юз дарра урди. Қатода айтди: «Мен Ҳабиб ибн Солимга хат ёздим, у менга мана шуни ёзиб (юборди).»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عُرْفُطَةَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الرَّجُلِ يَأْتِي جَارِيَةَ امْرَأَتِهِ قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَتْ أَحَلَّتْهَا لَهُ جُلِدَ مِائَةً وَإِنْ لَمْ تَكُنْ أَحَلَّتْهَا لَهُ رَجَمْتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan xotinining choʻrisi bilan yaqinlik qiladigan kishi haqida rivoyat qiladi. U zot: «Agar (xotini) uni unga halol qilgan boʻlsa, yuz darra uriladi; agar uni unga halol qilmagan boʻlsa, men uni rajm qilaman», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан хотинининг чўриси билан яқинлик қиладиган киши ҳақида ривоят қилади. У зот: «Агар (хотини) уни унга ҳалол қилган бўлса, юз дарра урилади; агар уни унга ҳалол қилмаган бўлса, мен уни ражм қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ حُرَيْثٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي رَجُلٍ وَقَعَ عَلَى جَارِيَةِ امْرَأَتِهِ إِنْ كَانَ اسْتَكْرَهَهَا فَهِيَ حُرَّةٌ وَعَلَيْهِ لِسَيِّدَتِهَا مِثْلُهَا فَإِنْ كَانَتْ طَاوَعَتْهُ فَهِيَ لَهُ وَعَلَيْهِ لِسَيِّدَتِهَا مِثْلُهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ وَمَنْصُورُ بْنُ زَاذَانَ وَسَلاَّمٌ عَنِ الْحَسَنِ هَذَا الْحَدِيثَ بِمَعْنَاهُ لَمْ يَذْكُرْ يُونُسُ وَمَنْصُورٌ قَبِيصَةَ ‏.‏

Salama ibn Muhabbiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xotinining choʻrisi bilan yaqinlik qilgan kishi haqida shunday hukm chiqardilar: «Agar uni majburlagan boʻlsa, u (choʻri) ozod boʻladi va uning egasiga (choʻri sohibasiga) shunga oʻxshash bir choʻri berishi lozim. Agar (choʻri) unga itoat etgan (rozilik bilan boʻlgan) boʻlsa, u (choʻri) uniki boʻladi va egasiga shunga oʻxshash bir choʻri berishi lozim.» Abu Dovud aytdi: «Buni Yunus ibn Ubayd, Amr ibn Dinor, Mansur ibn Zozon va Sallom Hasandan mana shu hadisni shu maʼnoda rivoyat qilishgan. Yunus va Mansur Qabiysani zikr qilishmagan.»Салама ибн Муҳаббиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хотинининг чўриси билан яқинлик қилган киши ҳақида шундай ҳукм чиқардилар: «Агар уни мажбурлаган бўлса, у (чўри) озод бўлади ва унинг эгасига (чўри соҳибасига) шунга ўхшаш бир чўри бериши лозим. Агар (чўри) унга итоат этган (розилик билан бўлган) бўлса, у (чўри) уники бўлади ва эгасига шунга ўхшаш бир чўри бериши лозим.» Абу Довуд айтди: «Буни Юнус ибн Убайд, Амр ибн Динор, Мансур ибн Зозон ва Саллом Ҳасандан мана шу ҳадисни шу маънода ривоят қилишган. Юнус ва Мансур Қабийсани зикр қилишмаган.»

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ الدِّرْهَمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْمُحَبَّقِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ وَإِنْ كَانَتْ طَاوَعَتْهُ فَهِيَ حُرَّةٌ وَمِثْلُهَا مِنْ مَالِهِ لِسَيِّدَتِهَا ‏.‏

Salama ibn Muhabbiq (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qildi, faqat u (roviy): «Agar (choʻri) unga itoat etgan (rozilik bilan boʻlgan) boʻlsa, u (choʻri) ozod boʻladi va uning molidan shunga oʻxshash bir (choʻri) egasiga (beriladi)», dedi.Салама ибн Муҳаббиқ (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилди, фақат у (ровий): «Агар (чўри) унга итоат этган (розилик билан бўлган) бўлса, у (чўри) озод бўлади ва унинг молидан шунга ўхшаш бир (чўри) эгасига (берилади)», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو مِثْلَهُ وَرَوَاهُ عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kimni Lut qavmining ishini qilayotganini topsangiz, qiluvchini ham, oʻziga qilingan kishini ham oʻldiringlar›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: «Buni Sulaymon ibn Bilol Amr ibn Abu Amrdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Abbod ibn Mansur uni Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi. Ibn Jurayj uni Ibrohimdan, u Dovud ibn Husayndan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимни Лут қавмининг ишини қилаётганини топсангиз, қилувчини ҳам, ўзига қилинган кишини ҳам ўлдиринглар›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: «Буни Сулаймон ибн Билол Амр ибн Абу Амрдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Аббод ибн Мансур уни Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди. Ибн Журайж уни Иброҳимдан, у Довуд ибн Ҳусайндан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди.»

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ رَاهَوَيْهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ خُثَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، وَمُجَاهِدًا، يُحَدِّثَانِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي الْبِكْرِ يُوجَدُ عَلَى اللُّوطِيَّةِ قَالَ يُرْجَمُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ عَاصِمٍ يُضَعِّفُ حَدِيثَ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Ishoq ibn Ibrohim ibn Rohavayh bizga Abdurrazzoqdan, u Ibn Jurayjdan, u Ibn Xusaymdan rivoyat qildi. U dedi: Said ibn Jubayr va Mujohid Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytishganini eshitdim. Lutiylik (badbaxtlik) qilgani topilgan oʻgʻil bola haqida (Ibn Abbos): «U toshboʻron qilinadi», dedi. Abu Dovud aytdi: Osimning hadisi Amr ibn Abu Amrning hadisini zaiflashtiradi.Ишоқ ибн Иброҳим ибн Роҳавайҳ бизга Абдурраззоқдан, у Ибн Журайждан, у Ибн Хусаймдан ривоят қилди. У деди: Саид ибн Жубайр ва Мужоҳид Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтишганини эшитдим. Лутийлик (бадбахтлик) қилгани топилган ўғил бола ҳақида (Ибн Аббос): «У тошбўрон қилинади», деди. Абу Довуд айтди: Осимнинг ҳадиси Амр ибн Абу Амрнинг ҳадисини заифлаштиради.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَتَى بَهِيمَةً فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوهَا مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا شَأْنُ الْبَهِيمَةِ قَالَ مَا أُرَاهُ إِلاَّ قَالَ ذَلِكَ أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يُؤْكَلَ لَحْمُهَا وَقَدْ عُمِلَ بِهَا ذَلِكَ الْعَمَلُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ هَذَا بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Abdulaziz ibn Muhammaddan, u Amr ibn Abu Amrdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir hayvonga jinsiy yaqinlik qilsa, uni oʻldiringlar va u bilan birga hayvonni ham oʻldiringlar», dedilar. (Ikrima) aytdi: Men unga (Ibn Abbosga): «Hayvonning nima gunohi bor?» dedim. U: «Men buni faqat shu sababdan deb oʻylayman, chunki u shunday ish qilingan hayvonning goʻshti yeyilishini yoqtirmagan (yomon koʻrgan)», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadis qavviy (kuchli) emas.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у Амр ибн Абу Амрдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир ҳайвонга жинсий яқинлик қилса, уни ўлдиринглар ва у билан бирга ҳайвонни ҳам ўлдиринглар», дедилар. (Икрима) айтди: Мен унга (Ибн Аббосга): «Ҳайвоннинг нима гуноҳи бор?» дедим. У: «Мен буни фақат шу сабабдан деб ўйлайман, чунки у шундай иш қилинган ҳайвоннинг гўшти ейилишини ёқтирмаган (ёмон кўрган)», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис қаввий (кучли) эмас.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، أَنَّ شَرِيكًا، وَأَبَا الأَحْوَصِ، وَأَبَا، بَكْرِ بْنَ عَيَّاشٍ حَدَّثُوهُمْ عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي رَزِينٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَيْسَ عَلَى الَّذِي يَأْتِي الْبَهِيمَةَ حَدٌّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا قَالَ عَطَاءٌ وَقَالَ الْحَكَمُ أَرَى أَنْ يُجْلَدَ وَلاَ يَبْلُغَ بِهِ الْحَدَّ ‏.‏ وَقَالَ الْحَسَنُ هُوَ بِمَنْزِلَةِ الزَّانِي ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ عَاصِمٍ يُضَعِّفُ حَدِيثَ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Ahmad ibn Yunus bizga rivoyat qildiki, Sharik, Abulahvas va Abu Bakr ibn Ayyosh ularga Osimdan, u Abu Razindan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildilar. U: «Hayvonga jinsiy yaqinlik qilgan kishiga had (belgilangan jazo) yoʻq», dedi. Abu Dovud aytdi: Ato ham shunday degan. Hakam: «Men uni qamchilanadi, lekin had miqdoriga yetkazilmaydi, deb bilaman», dedi. Hasan: «U zino qilgan kishi maqomidadir», dedi. Abu Dovud aytdi: Osimning hadisi Amr ibn Abu Amrning hadisini zaiflashtiradi.Аҳмад ибн Юнус бизга ривоят қилдики, Шарик, Абулаҳвас ва Абу Бакр ибн Айёш уларга Осимдан, у Абу Разиндан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдилар. У: «Ҳайвонга жинсий яқинлик қилган кишига ҳад (белгиланган жазо) йўқ», деди. Абу Довуд айтди: Ато ҳам шундай деган. Ҳакам: «Мен уни қамчиланади, лекин ҳад миқдорига етказилмайди, деб биламан», деди. Ҳасан: «У зино қилган киши мақомидадир», деди. Абу Довуд айтди: Осимнинг ҳадиси Амр ибн Абу Амрнинг ҳадисини заифлаштиради.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَجُلاً أَتَاهُ فَأَقَرَّ عِنْدَهُ أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ سَمَّاهَا لَهُ فَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَرْأَةِ فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ فَأَنْكَرَتْ أَنْ تَكُونَ زَنَتْ فَجَلَدَهُ الْحَدَّ وَتَرَكَهَا ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga Talq ibn Gʻannomdan, u Abdussalom ibn Hafsdan, u Abu Hozimdan, u Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi: Bir kishi u zotning oldilariga keldi va oʻzi nomini aytgan bir ayol bilan zino qilganini u zotning huzurlarida iqror qildi. Shunda Rasululloh ﷺ ayolning oldiga (odam) yubordilar va undan bu haqda soʻradilar. U esa zino qilganini inkor qildi. Shunda (Rasululloh ﷺ) erkakka had jazosini (qamchini) urdilar va ayolni qoʻyib yubordilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга Талқ ибн Ғанномдан, у Абдуссалом ибн Ҳафсдан, у Абу Ҳозимдан, у Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди: Бир киши у зотнинг олдиларига келди ва ўзи номини айтган бир аёл билан зино қилганини у зотнинг ҳузурларида иқрор қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ аёлнинг олдига (одам) юбордилар ва ундан бу ҳақда сўрадилар. У эса зино қилганини инкор қилди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) эркакка ҳад жазосини (қамчини) урдилар ва аёлни қўйиб юбордилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ الْبُرْدِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ فَيَّاضٍ الأَبْنَاوِيِّ، عَنْ خَلاَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَكْرِ بْنِ لَيْثٍ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَقَرَّ أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فَجَلَدَهُ مِائَةً وَكَانَ بِكْرًا ثُمَّ سَأَلَهُ الْبَيِّنَةَ عَلَى الْمَرْأَةِ فَقَالَتْ كَذَبَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَجَلَدَهُ حَدَّ الْفِرْيَةِ ثَمَانِينَ ‏.‏

Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga Muso ibn Horun al-Burdiydan, u Hishom ibn Yusufdan, u Qosim ibn Fayyoz al-Abnoviydan, u Xallod ibn Abdurrahmondan, u Ibn al-Musayyabdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Bakr ibn Lays (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi va bir ayol bilan zino qilganini toʻrt marta iqror qildi. Shunda (Rasululloh ﷺ) unga yuz qamchi urdilar, chunki u (uylanmagan) boʻydoq edi. Soʻng (Rasululloh ﷺ) undan ayolga qarshi dalil (guvoh) soʻradilar. Ayol esa: «U yolgʻon aytdi, Allohga qasamki, ey Rasululloh!» dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ) unga bohtonning (yolgʻon ayblovning) hadi — sakson qamchi urdilar.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга Мусо ибн Ҳорун ал-Бурдийдан, у Ҳишом ибн Юсуфдан, у Қосим ибн Файёз ал-Абновийдан, у Халлод ибн Абдурраҳмондан, у Ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Бакр ибн Лайс (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди ва бир аёл билан зино қилганини тўрт марта иқрор қилди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) унга юз қамчи урдилар, чунки у (уйланмаган) бўйдоқ эди. Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) ундан аёлга қарши далил (гувоҳ) сўрадилар. Аёл эса: «У ёлғон айтди, Аллоҳга қасамки, эй Расулуллоҳ!» деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) унга боҳтоннинг (ёлғон айбловнинг) ҳади — саксон қамчи урдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، وَالأَسْوَدِ، قَالاَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي عَالَجْتُ امْرَأَةً مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ فَأَصَبْتُ مِنْهَا مَا دُونَ أَنْ أَمَسَّهَا فَأَنَا هَذَا فَأَقِمْ عَلَىَّ مَا شِئْتَ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ قَدْ سَتَرَ اللَّهُ عَلَيْكَ لَوْ سَتَرْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏.‏ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ فَأَتْبَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً فَدَعَاهُ فَتَلاَ عَلَيْهِ ‏{‏ وَأَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَهُ خَاصَّةً أَمْ لِلنَّاسِ كَافَّةً فَقَالَ ‏"‏ بَلْ لِلنَّاسِ كَافَّةً ‏"‏ ‏.‏

Musaddad ibn Musarhad bizga Abulahvasdan, u Simokdan, u Ibrohimdan, u Alqama va Asvaddan rivoyat qildi. Ular ikkisi dedi: Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Men Madinaning eng chekka tomonidagi bir ayol bilan aloqa qildim, undan jinsiy yaqinlikdan boshqa hamma narsani oldim (lekin oxirigacha bormadim). Mana men shu yerdaman, menga xohlagan jazoingizni bering», dedi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Alloh seni (gunohingni) yashirib bergan edi, oʻzingni ham yashirsang boʻlmasmidi?!» dedi. Paygʻambar ﷺ unga hech narsa javob qaytarmadilar. Soʻng u kishi (turib) ketdi va Paygʻambar ﷺ uning ortidan bir kishini yubordilar, uni chaqirib oldilar va unga (oyatni) tilovat qildilar: {Kunduzning ikki tarafida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et}, oyatning oxirigacha (oʻqidilar). Shunda qavmdan bir kishi: «Ey Rasululloh, bu (hukm) faqat shu kishigagina xosmi yoki barcha odamlar uchunmi?» dedi. (Rasululloh ﷺ): «Yoʻq, balki barcha odamlar uchun», dedilar.Мусаддад ибн Мусарҳад бизга Абулаҳвасдан, у Симокдан, у Иброҳимдан, у Алқама ва Асваддан ривоят қилди. Улар иккиси деди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Мен Мадинанинг энг чекка томонидаги бир аёл билан алоқа қилдим, ундан жинсий яқинликдан бошқа ҳамма нарсани олдим (лекин охиригача бормадим). Мана мен шу ердаман, менга хоҳлаган жазоингизни беринг», деди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳ сени (гуноҳингни) яшириб берган эди, ўзингни ҳам яширсанг бўлмасмиди?!» деди. Пайғамбар ﷺ унга ҳеч нарса жавоб қайтармадилар. Сўнг у киши (туриб) кетди ва Пайғамбар ﷺ унинг ортидан бир кишини юбордилар, уни чақириб олдилар ва унга (оятни) тиловат қилдилар: {Кундузнинг икки тарафида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт}, оятнинг охиригача (ўқидилар). Шунда қавмдан бир киши: «Эй Расулуллоҳ, бу (ҳукм) фақат шу кишигагина хосми ёки барча одамлар учунми?» деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Йўқ, балки барча одамлар учун», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الأَمَةِ إِذَا زَنَتْ وَلَمْ تُحْصَنْ قَالَ ‏"‏ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَاجْلِدُوهَا ثُمَّ إِنْ زَنَتْ فَبِيعُوهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ لاَ أَدْرِي فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ وَالضَّفِيرُ الْحَبْلُ ‏.‏

Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utbadan, u Abu Hurayra va Zayd ibn Xolid al-Juhaniydan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺdan zino qilgan, ammo (uylanish orqali) ozod boʻlmagan (turmushga chiqmagan) choʻri ayol haqida soʻraldi. (Rasululloh ﷺ): «Agar zino qilsa, uni qamchilanglar; soʻng yana zino qilsa, uni qamchilanglar; soʻng yana zino qilsa, uni qamchilanglar; soʻng yana zino qilsa, uni — garchi bir tutam soch arqonga boʻlsa-da — sotib yuboringlar», dedilar. Ibn Shihob aytdi: Bilmadim, (Rasululloh ﷺ) uchinchi martadami yoki toʻrtinchi martada (sotinglar dedilar). «Zafiyr» esa arqon demakdir.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан, у Абу Ҳурайра ва Зайд ибн Холид ал-Жуҳанийдан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺдан зино қилган, аммо (уйланиш орқали) озод бўлмаган (турмушга чиқмаган) чўри аёл ҳақида сўралди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Агар зино қилса, уни қамчиланглар; сўнг яна зино қилса, уни қамчиланглар; сўнг яна зино қилса, уни қамчиланглар; сўнг яна зино қилса, уни — гарчи бир тутам соч арқонга бўлса-да — сотиб юборинглар», дедилар. Ибн Шиҳоб айтди: Билмадим, (Расулуллоҳ ﷺ) учинчи мартадами ёки тўртинчи мартада (сотинглар дедилар). «Зафийр» эса арқон демакдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيَحُدَّهَا وَلاَ يُعَيِّرْهَا ثَلاَثَ مِرَارٍ فَإِنْ عَادَتْ فِي الرَّابِعَةِ فَلْيَجْلِدْهَا وَلْيَبِعْهَا بِضَفِيرٍ أَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Musaddad bizga Yahyodan, u Ubaydullohdan, unga Said ibn Abu Said al-Maqburiydan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi: «Sizlardan biringizning choʻri ayoli zino qilsa, uni had urib jazolasin, ammo uni (soʻz bilan) malomat qilmasin. Bu uch martagacha (shunday boʻladi). Agar toʻrtinchi marta yana qaytsa, uni qamchilasin va — garchi bir tutam soch arqonga boʻlsa-da — uni sotib yuborsin», dedilar.Мусаддад бизга Яҳёдан, у Убайдуллоҳдан, унга Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди: «Сизлардан бирингизнинг чўри аёли зино қилса, уни ҳад уриб жазоласин, аммо уни (сўз билан) маломат қилмасин. Бу уч мартагача (шундай бўлади). Агар тўртинчи марта яна қайтса, уни қамчиласин ва — гарчи бир тутам соч арқонга бўлса-да — уни сотиб юборсин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ نُفَيْلٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِي كُلِّ مَرَّةٍ ‏"‏ فَلْيَضْرِبْهَا كِتَابُ اللَّهِ وَلاَ يُثَرِّبْ عَلَيْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي الرَّابِعَةِ ‏"‏ فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَضْرِبْهَا كِتَابُ اللَّهِ ثُمَّ لْيَبِعْهَا وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Nufayl bizga Muhammad ibn Salamadan, u Muhammad ibn Ishoqdan, u Said ibn Abu Said al-Maqburiydan, u otasidan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan ushbu hadisni rivoyat qildi. (Bu rivoyatda Rasululloh ﷺ) har safar: «Uni Allohning Kitobiga koʻra (had) ursin va uni malomat qilmasin», dedilar. Toʻrtinchi marta haqida esa: «Agar yana qaytsa, uni Allohning Kitobiga koʻra ursin, soʻng — garchi bir tutam soch arqonga boʻlsa-da — uni sotib yuborsin», dedilar.Ибн Нуфайл бизга Муҳаммад ибн Саламадан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурийдан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ушбу ҳадисни ривоят қилди. (Бу ривоятда Расулуллоҳ ﷺ) ҳар сафар: «Уни Аллоҳнинг Китобига кўра (ҳад) урсин ва уни маломат қилмасин», дедилар. Тўртинчи марта ҳақида эса: «Агар яна қайтса, уни Аллоҳнинг Китобига кўра урсин, сўнг — гарчи бир тутам соч арқонга бўлса-да — уни сотиб юборсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ بَعْضُ، أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّهُ اشْتَكَى رَجُلٌ مِنْهُمْ حَتَّى أُضْنِيَ فَعَادَ جِلْدَةً عَلَى عَظْمٍ فَدَخَلَتْ عَلَيْهِ جَارِيَةٌ لِبَعْضِهِمْ فَهَشَّ لَهَا فَوَقَعَ عَلَيْهَا فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ رِجَالُ قَوْمِهِ يَعُودُونَهُ أَخْبَرَهُمْ بِذَلِكَ وَقَالَ اسْتَفْتُوا لِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي قَدْ وَقَعْتُ عَلَى جَارِيَةٍ دَخَلَتْ عَلَىَّ ‏.‏ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالُوا مَا رَأَيْنَا بِأَحَدٍ مِنَ النَّاسِ مِنَ الضُّرِّ مِثْلَ الَّذِي هُوَ بِهِ لَوْ حَمَلْنَاهُ إِلَيْكَ لَتَفَسَّخَتْ عِظَامُهُ مَا هُوَ إِلاَّ جِلْدٌ عَلَى عَظْمٍ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْخُذُوا لَهُ مِائَةَ شِمْرَاخٍ فَيَضْرِبُوهُ بِهَا ضَرْبَةً وَاحِدَةً ‏.‏

Ahmad ibn Said al-Hamdoniy bizga Ibn Vahbdan, u Yunusdan, u Ibn Shihobdan rivoyat qildi. U dedi: Abu Umoma ibn Sahl ibn Hunayf menga xabar berdi: Unga Rasululloh ﷺning ansorlardan boʻlgan baʼzi sahobalari xabar berishicha, ulardan bir kishi shu qadar ogʻir kasal boʻlibdiki, oxiri suyak-tariga aylanib qolibdi (oʻta oriqlab ketibdi). Bir kuni ulardan birovning choʻrisi uning oldiga kiribdi, u esa unga moyil boʻlib, u bilan jinsiy aloqa qilibdi. Qavmidan baʼzi kishilar uning holidan xabar olgani kirishganida, ularga bu haqda aytib: «Men uchun Rasululloh ﷺdan fatvo soʻranglar, chunki men oldimga kirgan bir choʻri bilan zino qilib qoʻydim», debdi. Ular buni Rasululloh ﷺga zikr qilib: «Biz hech bir odamda buning kabi ogʻir holatni koʻrmaganmiz. Agar uni sizning oldingizga koʻtarib kelsak, suyaklari uzilib tushadi, u faqat suyak ustidagi teridan iborat», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ uning uchun bir yuzta xurmo shoxchasi olib, u bilan bir martagina urishni buyurdilar.Аҳмад ибн Саид ал-Ҳамдоний бизга Ибн Ваҳбдан, у Юнусдан, у Ибн Шиҳобдан ривоят қилди. У деди: Абу Умома ибн Саҳл ибн Ҳунайф менга хабар берди: Унга Расулуллоҳ ﷺнинг ансорлардан бўлган баъзи саҳобалари хабар беришича, улардан бир киши шу қадар оғир касал бўлибдики, охири суяк-тарига айланиб қолибди (ўта ориқлаб кетибди). Бир куни улардан бировнинг чўриси унинг олдига кирибди, у эса унга мойил бўлиб, у билан жинсий алоқа қилибди. Қавмидан баъзи кишилар унинг ҳолидан хабар олгани киришганида, уларга бу ҳақда айтиб: «Мен учун Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўранглар, чунки мен олдимга кирган бир чўри билан зино қилиб қўйдим», дебди. Улар буни Расулуллоҳ ﷺга зикр қилиб: «Биз ҳеч бир одамда бунинг каби оғир ҳолатни кўрмаганмиз. Агар уни сизнинг олдингизга кўтариб келсак, суяклари узилиб тушади, у фақат суяк устидаги теридан иборат», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг учун бир юзта хурмо шохчаси олиб, у билан бир мартагина уришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ فَجَرَتْ جَارِيَةٌ لآلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا عَلِيُّ انْطَلِقْ فَأَقِمْ عَلَيْهَا الْحَدَّ ‏"‏ ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا بِهَا دَمٌ يَسِيلُ لَمْ يَنْقَطِعْ فَأَتَيْتُهُ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَلِيُّ أَفَرَغْتَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَتَيْتُهَا وَدَمُهَا يَسِيلُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهَا حَتَّى يَنْقَطِعَ دَمُهَا ثُمَّ أَقِمْ عَلَيْهَا الْحَدَّ وَأَقِيمُوا الْحُدُودَ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَبُو الأَحْوَصِ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى فَقَالَ فِيهِ ‏"‏ لاَ تَضْرِبْهَا حَتَّى تَضَعَ ‏"‏ ‏.‏ وَالأَوَّلُ أَصَحُّ ‏.‏

Muhammad ibn Kasir bizga Isroildan, u Abdulaʼlodan, u Abu Jamiyladan, u Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺning ahli (xonadoni)ga tegishli bir choʻri zino qildi. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Ey Ali, bor, unga had jazosini ado et», dedilar. Men bordim, qarasam undan qon oqayotgan, toʻxtamayotgan ekan. Shunda u zotning oldilariga keldim. (Rasululloh ﷺ): «Ey Ali, bajardingmi?» dedilar. Men: «Uning oldiga bordim, qoni oqayotgan ekan», dedim. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Uni qoldir, qoni toʻxtaguncha, soʻng unga had jazosini ado et. Va qoʻl ostingizdagi (qaramligingizdagi) kishilarga hadlarni ado etinglar», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abulahvas ham Abdulaʼlodan shunday rivoyat qilgan. Shuʼba esa uni Abdulaʼlodan rivoyat qilib, unda: «Uni tugʻmaguncha urma», degan. Birinchisi sahihroqdir.Муҳаммад ибн Касир бизга Исроилдан, у Абдулаълодан, у Абу Жамийладан, у Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺнинг аҳли (хонадони)га тегишли бир чўри зино қилди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Эй Али, бор, унга ҳад жазосини адо эт», дедилар. Мен бордим, қарасам ундан қон оқаётган, тўхтамаётган экан. Шунда у зотнинг олдиларига келдим. (Расулуллоҳ ﷺ): «Эй Али, бажардингми?» дедилар. Мен: «Унинг олдига бордим, қони оқаётган экан», дедим. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Уни қолдир, қони тўхтагунча, сўнг унга ҳад жазосини адо эт. Ва қўл остингиздаги (қарамлигингиздаги) кишиларга ҳадларни адо этинглар», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Абулаҳвас ҳам Абдулаълодан шундай ривоят қилган. Шуъба эса уни Абдулаълодан ривоят қилиб, унда: «Уни туғмагунча урма», деган. Биринчиси саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ الثَّقَفِيُّ، وَمَالِكُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْمِسْمَعِيُّ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - أَنَّ ابْنَ أَبِي عَدِيٍّ، حَدَّثَهُمْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَمَّا نَزَلَ عُذْرِي قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ ذَاكَ وَتَلاَ - تَعْنِي الْقُرْآنَ - فَلَمَّا نَزَلَ مِنَ الْمِنْبَرِ أَمَرَ بِالرَّجُلَيْنِ وَالْمَرْأَةِ فَضُرِبُوا حَدَّهُمْ ‏.‏

Qutayba ibn Said as-Saqafiy va Molik ibn Abdulvohid al-Mismaʼiy bizga rivoyat qildilar — bu (lafz) uning (Molikning) hadisidir — Ibn Abu Adiy ularga Muhammad ibn Ishoqdan, u Abdulloh ibn Abu Bakrdan, u Amradan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. U dedi: Mening pokligimni (tasdiqlovchi oyat) nozil boʻlgach, Paygʻambar ﷺ minbarga chiqdilar va u haqda zikr qildilar hamda (Qurʼonni) tilovat qildilar. Minbardan tushganlaridan soʻng ikki erkak va bir ayol haqida (had urishni) buyurdilar va ularga hadlari urildi.Қутайба ибн Саид ас-Сақафий ва Молик ибн Абдулвоҳид ал-Мисмаъий бизга ривоят қилдилар — бу (лафз) унинг (Моликнинг) ҳадисидир — Ибн Абу Адий уларга Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Бакрдан, у Амрадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. У деди: Менинг поклигимни (тасдиқловчи оят) нозил бўлгач, Пайғамбар ﷺ минбарга чиқдилар ва у ҳақда зикр қилдилар ҳамда (Қуръонни) тиловат қилдилар. Минбардан тушганларидан сўнг икки эркак ва бир аёл ҳақида (ҳад уришни) буюрдилар ва уларга ҳадлари урилди.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ لَمْ يَذْكُرْ عَائِشَةَ قَالَ فَأَمَرَ بِرَجُلَيْنِ وَامْرَأَةٍ مِمَّنْ تَكَلَّمَ بِالْفَاحِشَةِ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ وَمِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ ‏.‏ قَالَ النُّفَيْلِيُّ وَيَقُولُونَ الْمَرْأَةُ حَمْنَةُ بِنْتُ جَحْشٍ ‏.‏

Nufayliy bizga Muhammad ibn Salamadan, u Muhammad ibn Ishoqdan ushbu hadisni rivoyat qildi, ammo Oishani zikr qilmadi. (Bu rivoyatda) u dedi: (Rasululloh ﷺ) fahsh (yomon) gap aytganlardan boʻlmish ikki erkak va bir ayol haqida (had urishni) buyurdilar; (ular) Hasson ibn Sobit va Mistah ibn Usosa edilar. Nufayliy aytdi: Aytishlaricha, ayol esa Hamna binti Jahsh edi.Нуфайлий бизга Муҳаммад ибн Саламадан, у Муҳаммад ибн Ишоқдан ушбу ҳадисни ривоят қилди, аммо Оишани зикр қилмади. (Бу ривоятда) у деди: (Расулуллоҳ ﷺ) фаҳш (ёмон) гап айтганлардан бўлмиш икки эркак ва бир аёл ҳақида (ҳад уришни) буюрдилар; (улар) Ҳассон ибн Собит ва Мистаҳ ибн Усоса эдилар. Нуфайлий айтди: Айтишларича, аёл эса Ҳамна бинти Жаҳш эди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَقِتْ فِي الْخَمْرِ حَدًّا ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ شَرِبَ رَجُلٌ فَسَكِرَ فَلُقِيَ يَمِيلُ فِي الْفَجِّ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا حَاذَى بِدَارِ الْعَبَّاسِ انْفَلَتَ فَدَخَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ فَالْتَزَمَهُ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ وَقَالَ ‏"‏ أَفَعَلَهَا ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَأْمُرْ فِيهِ بِشَىْءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْمَدِينَةِ حَدِيثُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ هَذَا ‏.‏

Hasan ibn Ali va Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qildilar — bu (lafz) uning (Muhammadning) hadisidir — ikkisi dedi: Abu Osim bizga Ibn Jurayjdan, u Muhammad ibn Ali ibn Rukonadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ may (xamr) ichish uchun belgilangan had taʼyin qilmaganlar. Ibn Abbos aytdi: Bir kishi (may) ichib, mast boʻldi va yoʻlda gandiraklab ketayotganini koʻrishdi. Soʻng uni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib ketishdi. Abbosning uyiga roʻbaroʻ boʻlganida, u qochib, Abbosning huzuriga kirdi va unga yopishib oldi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, u zot kulib: «U shunday qildimi?» dedilar va bu haqda hech narsani buyurmadilar. Abu Dovud aytdi: Bu Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan narsalardandir — bu Hasan ibn Alining hadisidir.Ҳасан ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилдилар — бу (лафз) унинг (Муҳаммаднинг) ҳадисидир — иккиси деди: Абу Осим бизга Ибн Журайждан, у Муҳаммад ибн Али ибн Руконадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ май (хамр) ичиш учун белгиланган ҳад таъйин қилмаганлар. Ибн Аббос айтди: Бир киши (май) ичиб, маст бўлди ва йўлда гандираклаб кетаётганини кўришди. Сўнг уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб кетишди. Аббоснинг уйига рўбарў бўлганида, у қочиб, Аббоснинг ҳузурига кирди ва унга ёпишиб олди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, у зот кулиб: «У шундай қилдими?» дедилар ва бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмадилар. Абу Довуд айтди: Бу Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган нарсалардандир — бу Ҳасан ибн Алининг ҳадисидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ فَقَالَ ‏"‏ اضْرِبُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَمِنَّا الضَّارِبُ بِيَدِهِ وَالضَّارِبُ بِنَعْلِهِ وَالضَّارِبُ بِثَوْبِهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ أَخْزَاكَ اللَّهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُولُوا هَكَذَا لاَ تُعِينُوا عَلَيْهِ الشَّيْطَانَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlariga aroq ichgan bir kishi keltirildi. Shunda u zot: «Uni uringlar!» dedilar. Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Bizdan kimdir qoʻli bilan urdi, kimdir poyabzali bilan urdi, kimdir kiyimi bilan urdi. (U kishi) ketgach, baʼzi odamlar: «Alloh seni rasvo qilsin!» deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday demanglar, unga qarshi shaytonga yordam bermanglar!» dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига ароқ ичган бир киши келтирилди. Шунда у зот: «Уни уринглар!» дедилар. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Биздан кимдир қўли билан урди, кимдир поябзали билан урди, кимдир кийими билан урди. (У киши) кетгач, баъзи одамлар: «Аллоҳ сени расво қилсин!» дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай деманглар, унга қарши шайтонга ёрдам берманглар!» дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ أَبِي نَاجِيَةَ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، وَابْنُ، لَهِيعَةَ عَنِ ابْنِ الْهَادِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ قَالَ فِيهِ بَعْدَ الضَّرْبِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ ‏"‏ بَكِّتُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَقْبَلُوا عَلَيْهِ يَقُولُونَ مَا اتَّقَيْتَ اللَّهَ مَا خَشِيتَ اللَّهَ وَمَا اسْتَحَيْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ أَرْسَلُوهُ وَقَالَ فِي آخِرِهِ ‏"‏ وَلَكِنْ قُولُوا اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ ‏"‏ ‏.‏ وَبَعْضُهُمْ يَزِيدُ الْكَلِمَةَ وَنَحْوَهَا ‏.‏

Ibnul-Hod (rahimahulloh)dan oʻsha isnod va oʻsha maʼno bilan rivoyat qilingan boʻlib, unda urishdan keyin shunday deyilgan: Soʻng Rasululloh ﷺ sahobalariga: «Uni koyinglar!» dedilar. Shunda ular unga yuzlanib: «Allohdan qoʻrqmadingmi? Allohdan hazar qilmadingmi? Rasululloh ﷺdan uyalmadingmi?» deyishdi. Soʻng uni qoʻyib yuborishdi. Va oxirida (u zot): «Lekin: ‹Allohim, uni magʻfirat qilgin, Allohim, unga rahm qilgin› denglar» dedilar. Baʼzilari shu soʻzni va shunga oʻxshashini ziyoda qiladilar.Ибнул-Ҳод (раҳимаҳуллоҳ)дан ўша иснод ва ўша маъно билан ривоят қилинган бўлиб, унда уришдан кейин шундай дейилган: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига: «Уни койинглар!» дедилар. Шунда улар унга юзланиб: «Аллоҳдан қўрқмадингми? Аллоҳдан ҳазар қилмадингми? Расулуллоҳ ﷺдан уялмадингми?» дейишди. Сўнг уни қўйиб юборишди. Ва охирида (у зот): «Лекин: ‹Аллоҳим, уни мағфират қилгин, Аллоҳим, унга раҳм қилгин› денглар» дедилар. Баъзилари шу сўзни ва шунга ўхшашини зиёда қиладилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، - الْمَعْنَى - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَلَدَ فِي الْخَمْرِ بِالْجَرِيدِ وَالنِّعَالِ وَجَلَدَ أَبُو بَكْرٍ رضى الله عنه أَرْبَعِينَ فَلَمَّا وَلِيَ عُمَرُ دَعَا النَّاسَ فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ النَّاسَ قَدْ دَنَوْا مِنَ الرِّيفِ - وَقَالَ مُسَدَّدٌ مِنَ الْقُرَى وَالرِّيفِ - فَمَا تَرَوْنَ فِي حَدِّ الْخَمْرِ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ نَرَى أَنْ تَجْعَلَهُ كَأَخَفِّ الْحُدُودِ ‏.‏ فَجَلَدَ فِيهِ ثَمَانِينَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ جَلَدَ بِالْجَرِيدِ وَالنِّعَالِ أَرْبَعِينَ ‏.‏ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ضَرَبَ بِجَرِيدَتَيْنِ نَحْوَ الأَرْبَعِينَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ aroq (ichganlik) uchun xurmo shoxlari va poyabzallar bilan kaltakladilar, Abu Bakr (roziyallohu anhu) qirq (darra) urdilar. Umar (xalifalik) hokimiyatini qoʻlga olganda, odamlarni chaqirib, ularga: «Odamlar endi suvli oʻtloq joylariga (Musaddad rivoyatida: qishloq va suvli oʻtloq joylariga) yaqinlashib qoldilar. Aroq haddi haqida nima deysizlar?» dedi. Shunda unga Abdurrahmon ibn Avf (roziyallohu anhu): «Bizning fikrimizcha, uni hadlarning eng yengili kabi qilsang (boʻladi)» dedi. Shunda u (Umar) bu (ish) uchun sakson darra urdi. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Abu Aruba Qatodadan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib, u zot xurmo shoxlari va poyabzallar bilan qirq (darra) urganlarini aytdi. Yana buni Shuʼba Qatodadan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib: «Ikkita xurmo shoxi bilan qirqqa yaqin urdilar» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ароқ (ичганлик) учун хурмо шохлари ва поябзаллар билан калтакладилар, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) қирқ (дарра) урдилар. Умар (халифалик) ҳокимиятини қўлга олганда, одамларни чақириб, уларга: «Одамлар энди сувли ўтлоқ жойларига (Мусаддад ривоятида: қишлоқ ва сувли ўтлоқ жойларига) яқинлашиб қолдилар. Ароқ ҳадди ҳақида нима дейсизлар?» деди. Шунда унга Абдурраҳмон ибн Авф (розияллоҳу анҳу): «Бизнинг фикримизча, уни ҳадларнинг энг енгили каби қилсанг (бўлади)» деди. Шунда у (Умар) бу (иш) учун саксон дарра урди. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Абу Аруба Қатодадан, у Набий ﷺдан ривоят қилиб, у зот хурмо шохлари ва поябзаллар билан қирқ (дарра) урганларини айтди. Яна буни Шуъба Қатодадан, у Анасдан, у Набий ﷺдан ривоят қилиб: «Иккита хурмо шохи билан қирққа яқин урдилар» деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ الدَّانَاجُ، حَدَّثَنِي حُضَيْنُ بْنُ الْمُنْذِرِ الرَّقَاشِيُّ، - هُوَ أَبُو سَاسَانَ - قَالَ شَهِدْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ وَأُتِيَ بِالْوَلِيدِ بْنِ عُقْبَةَ فَشَهِدَ عَلَيْهِ حُمْرَانُ وَرَجُلٌ آخَرُ فَشَهِدَ أَحَدُهُمَا أَنَّهُ رَآهُ شَرِبَهَا - يَعْنِي الْخَمْرَ - وَشَهِدَ الآخَرُ أَنَّهُ رَآهُ يَتَقَيَّأُهَا فَقَالَ عُثْمَانُ إِنَّهُ لَمْ يَتَقَيَّأْهَا حَتَّى شَرِبَهَا ‏.‏ فَقَالَ لِعَلِيٍّ رضى الله عنه أَقِمْ عَلَيْهِ الْحَدَّ ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ لِلْحَسَنِ أَقِمْ عَلَيْهِ الْحَدَّ ‏.‏ فَقَالَ الْحَسَنُ وَلِّ حَارَّهَا مَنْ تَوَلَّى قَارَّهَا ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ أَقِمْ عَلَيْهِ الْحَدَّ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَ السَّوْطَ فَجَلَدَهُ وَعَلِيٌّ يَعُدُّ فَلَمَّا بَلَغَ أَرْبَعِينَ قَالَ حَسْبُكَ جَلَدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعِينَ - أَحْسِبُهُ قَالَ - وَجَلَدَ أَبُو بَكْرٍ أَرْبَعِينَ وَعُمَرُ ثَمَانِينَ وَكُلٌّ سُنَّةٌ وَهَذَا أَحَبُّ إِلَىَّ ‏.‏

Abu Sosan deb atalgan Huzayn ibnul-Munzir ar-Raqoshiy (rahimahulloh) aytadi: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning huzurida hozir edim, oldilariga Validu ibnu Uqba keltirildi. Unga qarshi Humron va boshqa bir kishi guvohlik berdi. Ulardan biri uning (aroq) ichganini koʻrganiga guvohlik berdi, ikkinchisi esa uning (aroqni) qusayotganini koʻrganiga guvohlik berdi. Shunda Usmon: «U ichmasdan turib qusmasdi» dedi. Soʻng Ali (roziyallohu anhu)ga: «Unga hadni ado et!» dedi. Ali Hasanga: «Unga hadni ado et!» dedi. Hasan: «Uning issigʻini koʻtargan kishi sovugʻini ham koʻtarsin» dedi. Shunda Ali Abdulloh ibn Jaʼfarga: «Unga hadni ado et!» dedi. (Roviy) aytadi: U qamchini olib uni kaltakladi, Ali esa sanab turardi. Qirqqa yetganda: «Yetar, Nabiy ﷺ qirq (darra) urganlar» dedi. — Oʻylaymanki, u shunday dedi: — «Abu Bakr ham qirq urdilar, Umar esa sakson (urdi). Bularning hammasi sunnatdir, lekin bu menga koʻproq maʼqulroqdir» dedi.Абу Сосан деб аталган Ҳузайн ибнул-Мунзир ар-Рақоший (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида ҳозир эдим, олдиларига Валиду ибну Уқба келтирилди. Унга қарши Ҳумрон ва бошқа бир киши гувоҳлик берди. Улардан бири унинг (ароқ) ичганини кўрганига гувоҳлик берди, иккинчиси эса унинг (ароқни) қусаётганини кўрганига гувоҳлик берди. Шунда Усмон: «У ичмасдан туриб қусмасди» деди. Сўнг Али (розияллоҳу анҳу)га: «Унга ҳадни адо эт!» деди. Али Ҳасанга: «Унга ҳадни адо эт!» деди. Ҳасан: «Унинг иссиғини кўтарган киши совуғини ҳам кўтарсин» деди. Шунда Али Абдуллоҳ ибн Жаъфарга: «Унга ҳадни адо эт!» деди. (Ровий) айтади: У қамчини олиб уни калтаклади, Али эса санаб турарди. Қирққа етганда: «Етар, Набий ﷺ қирқ (дарра) урганлар» деди. — Ўйлайманки, у шундай деди: — «Абу Бакр ҳам қирқ урдилар, Умар эса саксон (урди). Буларнинг ҳаммаси суннатдир, лекин бу менга кўпроқ маъқулроқдир» деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنِ الدَّانَاجِ، عَنْ حُضَيْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ جَلَدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْخَمْرِ وَأَبُو بَكْرٍ أَرْبَعِينَ وَكَمَّلَهَا عُمَرُ ثَمَانِينَ وَكُلٌّ سُنَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ الأَصْمَعِيُّ وَلِّ حَارَّهَا مَنْ تَوَلَّى قَارَّهَا وَلِّ شَدِيدَهَا مَنْ تَوَلَّى هَيِّنَهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا كَانَ سَيِّدَ قَوْمِهِ حُضَيْنُ بْنُ الْمُنْذِرِ أَبُو سَاسَانَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroq (ichganlik) uchun va Abu Bakr qirq (darra) urdilar, Umar esa uni saksonga toʻldirdi. Bularning hammasi sunnatdir. Abu Dovud aytdi: Asmaʼiy ‹Uning issigʻini koʻtargan kishi sovugʻini ham koʻtarsin› degan maqolni izohlab: «Uning yengilini koʻtargan kishi ogʻirini ham koʻtarsin (maʼnosida)» dedi. Abu Dovud aytdi: Bu — Huzayn ibnul-Munzir Abu Sosan oʻz qavmining sayyidi (boshligʻi) edi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароқ (ичганлик) учун ва Абу Бакр қирқ (дарра) урдилар, Умар эса уни саксонга тўлдирди. Буларнинг ҳаммаси суннатдир. Абу Довуд айтди: Асмаъий ‹Унинг иссиғини кўтарган киши совуғини ҳам кўтарсин› деган мақолни изоҳлаб: «Унинг енгилини кўтарган киши оғирини ҳам кўтарсин (маъносида)» деди. Абу Довуд айтди: Бу — Ҳузайн ибнул-Мунзир Абу Сосан ўз қавмининг саййиди (бошлиғи) эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، ذَكْوَانَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا شَرِبُوا الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُمْ ثُمَّ إِنْ شَرِبُوا فَاجْلِدُوهُمْ ثُمَّ إِنْ شَرِبُوا فَاجْلِدُوهُمْ ثُمَّ إِنْ شَرِبُوا فَاقْتُلُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Muoviya ibn Abu Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar ular aroq ichsalar, ularni kaltaklanglar. Soʻng yana ichsalar, ularni kaltaklanglar. Soʻng yana ichsalar, ularni kaltaklanglar. Soʻng yana ichsalar, ularni oʻldiringlar» dedilar.Муовия ибн Абу Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар улар ароқ ичсалар, уларни калтакланглар. Сўнг яна ичсалар, уларни калтакланглар. Сўнг яна ичсалар, уларни калтакланглар. Сўнг яна ичсалар, уларни ўлдиринглар» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بِهَذَا الْمَعْنَى قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ فِي الْخَامِسَةِ ‏"‏ إِنْ شَرِبَهَا فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا فِي حَدِيثِ أَبِي غُطَيْفٍ فِي الْخَامِسَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shu maʼnoda aytdilar. (Roviy) aytadi: Oʻylaymanki, u beshinchisida (u zot): «Agar uni ichsa, uni oʻldiringlar» dedilar, dedi. Abu Dovud aytdi: Abu Gʻutayf hadisida ham beshinchisida shunday (kelgan).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шу маънода айтдилар. (Ровий) айтади: Ўйлайманки, у бешинчисида (у зот): «Агар уни ичса, уни ўлдиринглар» дедилар, деди. Абу Довуд айтди: Абу Ғутайф ҳадисида ҳам бешинчисида шундай (келган).

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَاصِمٍ الأَنْطَاكِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا سَكِرَ فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِنْ سَكِرَ فَاجْلِدُوهُ ثُمَّ إِنْ سَكِرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ الرَّابِعَةَ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا حَدِيثُ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ الرَّابِعَةَ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا حَدِيثُ سُهَيْلٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ شَرِبُوا الرَّابِعَةَ فَاقْتُلُوهُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَكَذَا حَدِيثُ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَذَا حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالشَّرِيدِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفِي حَدِيثِ الْجَدَلِيِّ عَنْ مُعَاوِيَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَإِنْ عَادَ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar (kishi) mast boʻlsa, uni kaltaklanglar. Soʻng yana mast boʻlsa, uni kaltaklanglar. Soʻng yana mast boʻlsa, uni kaltaklanglar. Agar toʻrtinchisida qaytarsa, uni oʻldiringlar» dedilar. Abu Dovud aytdi: Umar ibn Abu Salamaning otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisi ham shunday: «Agar aroq ichsa, uni kaltaklanglar. Agar toʻrtinchisida qaytarsa, uni oʻldiringlar.» Abu Dovud aytdi: Suhaylning Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisi ham shunday: «Agar toʻrtinchisida ichsalar, ularni oʻldiringlar.» Ibn Abu Nuʼmning Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisi ham shunday, Abdulloh ibn Amrning Nabiy ﷺdan (qilgan) hadisi ham, Sharidning Nabiy ﷺdan (qilgan hadisi) ham shunday. Jadaliyning Muoviyadan (qilgan) hadisida esa Nabiy ﷺ: «Agar uchinchisida yoki toʻrtinchisida qaytarsa, uni oʻldiringlar» dedilar, deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар (киши) маст бўлса, уни калтакланглар. Сўнг яна маст бўлса, уни калтакланглар. Сўнг яна маст бўлса, уни калтакланглар. Агар тўртинчисида қайтарса, уни ўлдиринглар» дедилар. Абу Довуд айтди: Умар ибн Абу Саламанинг отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (қилган) ҳадиси ҳам шундай: «Агар ароқ ичса, уни калтакланглар. Агар тўртинчисида қайтарса, уни ўлдиринглар.» Абу Довуд айтди: Суҳайлнинг Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (қилган) ҳадиси ҳам шундай: «Агар тўртинчисида ичсалар, уларни ўлдиринглар.» Ибн Абу Нуъмнинг Ибн Умардан, у Набий ﷺдан (қилган) ҳадиси ҳам шундай, Абдуллоҳ ибн Амрнинг Набий ﷺдан (қилган) ҳадиси ҳам, Шариднинг Набий ﷺдан (қилган ҳадиси) ҳам шундай. Жадалийнинг Муовиядан (қилган) ҳадисида эса Набий ﷺ: «Агар учинчисида ёки тўртинчисида қайтарса, уни ўлдиринглар» дедилар, дейилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ أَخْبَرَنَا عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فَاجْلِدُوهُ فَإِنْ عَادَ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ فَاقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ فَجَلَدَهُ ثُمَّ أُتِيَ بِهِ فَجَلَدَهُ ثُمَّ أُتِيَ بِهِ فَجَلَدَهُ ثُمَّ أُتِيَ بِهِ فَجَلَدَهُ وَرَفَعَ الْقَتْلَ فَكَانَتْ رُخْصَةً ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ حَدَّثَ الزُّهْرِيُّ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَعِنْدَهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ وَمُخَوَّلُ بْنُ رَاشِدٍ فَقَالَ لَهُمَا كُونَا وَافِدَىْ أَهْلِ الْعِرَاقِ بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الشَّرِيدُ بْنُ سُوَيْدٍ وَشُرَحْبِيلُ بْنُ أَوْسٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَأَبُو غُطَيْفٍ الْكِنْدِيُّ وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Qabisa ibn Zuvayb (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim aroq ichsa, uni kaltaklanglar. Agar qaytarsa, uni kaltaklanglar. Agar (yana) qaytarsa, uni kaltaklanglar. Agar uchinchisida yoki toʻrtinchisida qaytarsa, uni oʻldiringlar» dedilar. Soʻng (u zotning) huzurlariga aroq ichgan bir kishi keltirildi, uni kaltakladilar. Soʻng yana keltirildi, uni kaltakladilar. Soʻng yana keltirildi, uni kaltakladilar. Soʻng yana keltirildi, uni kaltakladilar va oʻldirishni (hukmini) koʻtardilar. Shunday qilib bu (oʻldirmaslik) ruxsat boʻlib qoldi. Sufyon aytdi: Zuhriy bu hadisni rivoyat qilganda uning huzurida Mansur ibnul-Muʼtamir va Muxavval ibn Roshid bor edi. U ikkoviga: «Iroq ahlining bu hadis bilan elchilari boʻlinglar» dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadisni Sharid ibn Suvayd, Shurahbil ibn Avs, Abdulloh ibn Amr, Abdulloh ibn Umar, Abu Gʻutayf al-Kindiy va Abu Salama ibn Abdurrahmon Abu Hurayradan rivoyat qilganlar.Қабиса ибн Зувайб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ароқ ичса, уни калтакланглар. Агар қайтарса, уни калтакланглар. Агар (яна) қайтарса, уни калтакланглар. Агар учинчисида ёки тўртинчисида қайтарса, уни ўлдиринглар» дедилар. Сўнг (у зотнинг) ҳузурларига ароқ ичган бир киши келтирилди, уни калтакладилар. Сўнг яна келтирилди, уни калтакладилар. Сўнг яна келтирилди, уни калтакладилар. Сўнг яна келтирилди, уни калтакладилар ва ўлдиришни (ҳукмини) кўтардилар. Шундай қилиб бу (ўлдирмаслик) рухсат бўлиб қолди. Суфён айтди: Зуҳрий бу ҳадисни ривоят қилганда унинг ҳузурида Мансур ибнул-Муътамир ва Мухаввал ибн Рошид бор эди. У икковига: «Ироқ аҳлининг бу ҳадис билан элчилари бўлинглар» деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадисни Шарид ибн Сувайд, Шураҳбил ибн Авс, Абдуллоҳ ибн Амр, Абдуллоҳ ибн Умар, Абу Ғутайф ал-Киндий ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон Абу Ҳурайрадан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ لاَ أَدِي - أَوْ مَا كُنْتُ لأَدِيَ - مَنْ أَقَمْتُ عَلَيْهِ حَدًّا إِلاَّ شَارِبَ الْخَمْرِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَسُنَّ فِيهِ شَيْئًا إِنَّمَا هُوَ شَىْءٌ قُلْنَاهُ نَحْنُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men hadni ado etgan kishim uchun diya (qon puli) toʻlamayman — yoki: ‹toʻlovchi emasman› — aroq ichuvchidan boshqa. Chunki Rasululloh ﷺ u haqida biron narsani (aniq) sunnat qilib belgilamadilar, u faqat oʻzimiz aytgan (belgilagan) narsadir» dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен ҳадни адо этган кишим учун дия (қон пули) тўламайман — ёки: ‹тўловчи эмасман› — ароқ ичувчидан бошқа. Чунки Расулуллоҳ ﷺ у ҳақида бирон нарсани (аниқ) суннат қилиб белгиламадилар, у фақат ўзимиз айтган (белгилаган) нарсадир» деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ الْمِصْرِيُّ ابْنُ أَخِي، رِشْدِينَ بْنِ سَعْدٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ، قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الآنَ وَهُوَ فِي الرِّحَالِ يَلْتَمِسُ رَحْلَ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَبَيْنَمَا هُوَ كَذَلِكَ إِذْ أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ شَرِبَ الْخَمْرَ فَقَالَ لِلنَّاسِ ‏"‏ اضْرِبُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالنِّعَالِ وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالْعَصَا وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالْمِيتَخَةِ - قَالَ ابْنُ وَهْبٍ الْجَرِيدَةُ الرَّطْبَةُ - ثُمَّ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تُرَابًا مِنَ الأَرْضِ فَرَمَى بِهِ فِي وَجْهِهِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Azhar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Goʻyo men Rasululloh ﷺni hozir koʻrib turgandekman, u zot manzilgohlar orasida Xolid ibnul-Validning manzilini izlab yurardilar. Shu holatda turganlarida, oldilariga aroq ichgan bir kishi keltirildi. U zot odamlarga: «Uni uringlar!» dedilar. Shunda ulardan baʼzilari uni poyabzallari bilan urdi, baʼzilari uni hassa bilan urdi, baʼzilari uni mitaxa bilan urdi. — Ibn Vahb: mitaxa hoʻl xurmo shoxidir, dedi. — Soʻng Rasululloh ﷺ yerdan bir hovuch tuproq olib, uning yuziga sepdilar.Абдурраҳмон ибн Азҳар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Гўё мен Расулуллоҳ ﷺни ҳозир кўриб тургандекман, у зот манзилгоҳлар орасида Холид ибнул-Валиднинг манзилини излаб юрардилар. Шу ҳолатда турганларида, олдиларига ароқ ичган бир киши келтирилди. У зот одамларга: «Уни уринглар!» дедилар. Шунда улардан баъзилари уни поябзаллари билан урди, баъзилари уни ҳасса билан урди, баъзилари уни митаха билан урди. — Ибн Ваҳб: митаха ҳўл хурмо шохидир, деди. — Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ердан бир ҳовуч тупроқ олиб, унинг юзига сепдилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِ خَالِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ عُقَيْلٍ أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَزْهَرِ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِشَارِبٍ وَهُوَ بِحُنَيْنٍ فَحَثَى فِي وَجْهِهِ التُّرَابَ ثُمَّ أَمَرَ أَصْحَابَهُ فَضَرَبُوهُ بِنِعَالِهِمْ وَمَا كَانَ فِي أَيْدِيهِمْ حَتَّى قَالَ لَهُمُ ‏"‏ ارْفَعُوا ‏"‏ ‏.‏ فَرَفَعُوا فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ جَلَدَ أَبُو بَكْرٍ فِي الْخَمْرِ أَرْبَعِينَ ثُمَّ جَلَدَ عُمَرُ أَرْبَعِينَ صَدْرًا مِنْ إِمَارَتِهِ ثُمَّ جَلَدَ ثَمَانِينَ فِي آخِرِ خِلاَفَتِهِ ثُمَّ جَلَدَ عُثْمَانُ الْحَدَّيْنِ كِلَيْهِمَا ثَمَانِينَ وَأَرْبَعِينَ ثُمَّ أَثْبَتَ مُعَاوِيَةُ الْحَدَّ ثَمَانِينَ ‏.‏

Abdurrahmon ibnul-Azhar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Nabiy ﷺ Hunaynda boʻlganlarida, oldilariga aroq ichgan bir kishi keltirildi. U zot uning yuziga tuproq sepdilar. Soʻng sahobalariga buyurdilar, ular uni poyabzallari va qoʻllaridagi narsalar bilan urdilar. Nihoyat u zot ularga: «Bas qilinglar!» dedilar, ular ham bas qilishdi. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar. Keyin Abu Bakr aroq (ichganlik) uchun qirq (darra) urdilar. Soʻng Umar oʻz amirligining boshida qirq darra urdi, xalifaligining oxirida esa sakson darra urdi. Soʻng Usmon har ikki hadni — sakson va qirqni (qoʻllab) urdi. Soʻng Muoviya hadni sakson (darra qilib) belgilab oʻrnatdi.Абдурраҳмон ибнул-Азҳар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Набий ﷺ Ҳунайнда бўлганларида, олдиларига ароқ ичган бир киши келтирилди. У зот унинг юзига тупроқ сепдилар. Сўнг саҳобаларига буюрдилар, улар уни поябзаллари ва қўлларидаги нарсалар билан урдилар. Ниҳоят у зот уларга: «Бас қилинглар!» дедилар, улар ҳам бас қилишди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар. Кейин Абу Бакр ароқ (ичганлик) учун қирқ (дарра) урдилар. Сўнг Умар ўз амирлигининг бошида қирқ дарра урди, халифалигининг охирида эса саксон дарра урди. Сўнг Усмон ҳар икки ҳадни — саксон ва қирқни (қўллаб) урди. Сўнг Муовия ҳадни саксон (дарра қилиб) белгилаб ўрнатди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَاةَ الْفَتْحِ وَأَنَا غُلاَمٌ شَابٌّ يَتَخَلَّلُ النَّاسَ يَسْأَلُ عَنْ مَنْزِلِ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ فَأُتِيَ بِشَارِبٍ فَأَمَرَهُمْ فَضَرَبُوهُ بِمَا فِي أَيْدِيهِمْ فَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِالسَّوْطِ وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِعَصًا وَمِنْهُمْ مَنْ ضَرَبَهُ بِنَعْلِهِ وَحَثَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم التُّرَابَ فَلَمَّا كَانَ أَبُو بَكْرٍ أُتِيَ بِشَارِبٍ فَسَأَلَهُمْ عَنْ ضَرْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي ضَرَبَهُ فَحَزَرُوهُ أَرْبَعِينَ فَضَرَبَ أَبُو بَكْرٍ أَرْبَعِينَ فَلَمَّا كَانَ عُمَرُ كَتَبَ إِلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ إِنَّ النَّاسَ قَدِ انْهَمَكُوا فِي الشُّرْبِ وَتَحَاقَرُوا الْحَدَّ وَالْعُقُوبَةَ ‏.‏ قَالَ هُمْ عِنْدَكَ فَسَلْهُمْ ‏.‏ وَعِنْدَهُ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ فَسَأَلَهُمْ فَأَجْمَعُوا عَلَى أَنْ يَضْرِبَ ثَمَانِينَ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ عَلِيٌّ إِنَّ الرَّجُلَ إِذَا شَرِبَ افْتَرَى فَأَرَى أَنْ يَجْعَلَهُ كَحَدِّ الْفِرْيَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَدْخَلَ عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ بَيْنَ الزُّهْرِيِّ وَبَيْنَ ابْنِ الأَزْهَرِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَزْهَرِ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Azhar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Men yosh bola edim, (Makka) fathi kunining ertalabida Rasululloh ﷺni koʻrdim, u zot Xolid ibnul-Validning manzilini soʻrab, odamlar orasidan oʻtib borardilar. Shu payt oldilariga aroq ichgan bir kishi keltirildi, u zot ularga buyurdilar, ular esa uni qoʻllaridagi narsalar bilan urdilar. Ulardan baʼzilari uni qamchi bilan urdi, baʼzilari uni hassa bilan urdi, baʼzilari uni poyabzali bilan urdi. Rasululloh ﷺ esa (uning yuziga) tuproq sepdilar. Abu Bakr (davrida) bir aroq ichgan kishi keltirilganda, u (Abu Bakr) ulardan Nabiy ﷺ uni urgan urish (miqdori) haqida soʻradi, ular uni qirqqa baholashdi. Shunda Abu Bakr qirq (darra) urdi. Umar (davrida) boʻlganda, unga Xolid ibnul-Valid: «Odamlar aroqxoʻrlikka berilib ketishdi va hadu jazoni mensimay qoʻyishdi», deb xat yozdi. (Umar): «Ular sening huzuringda (vakil sifatida) bor, ulardan soʻra» dedi. Uning huzurida dastlabki muhojirlar bor edi, u ulardan soʻradi. Ular sakson (darra) urilishiga ittifoq qilishdi. (Roviy) aytadi: Ali: «Kishi aroq ichsa, (boʻhton) toʻqib gapiradi. Shuning uchun men uni boʻhton haddi kabi qilishni maʼqul koʻraman» dedi. Abu Dovud aytdi: Uqayl ibn Xolid bu hadisda Zuhriy bilan Ibnul-Azhar oʻrtasiga ‹Abdulloh ibn Abdurrahmon ibnul-Azhar otasidan› (degan rovini) qoʻshdi.Абдурраҳмон ибн Азҳар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Мен ёш бола эдим, (Макка) фатҳи кунининг эрталабида Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, у зот Холид ибнул-Валиднинг манзилини сўраб, одамлар орасидан ўтиб борардилар. Шу пайт олдиларига ароқ ичган бир киши келтирилди, у зот уларга буюрдилар, улар эса уни қўлларидаги нарсалар билан урдилар. Улардан баъзилари уни қамчи билан урди, баъзилари уни ҳасса билан урди, баъзилари уни поябзали билан урди. Расулуллоҳ ﷺ эса (унинг юзига) тупроқ сепдилар. Абу Бакр (даврида) бир ароқ ичган киши келтирилганда, у (Абу Бакр) улардан Набий ﷺ уни урган уриш (миқдори) ҳақида сўради, улар уни қирққа баҳолашди. Шунда Абу Бакр қирқ (дарра) урди. Умар (даврида) бўлганда, унга Холид ибнул-Валид: «Одамлар ароқхўрликка берилиб кетишди ва ҳаду жазони менсимай қўйишди», деб хат ёзди. (Умар): «Улар сенинг ҳузурингда (вакил сифатида) бор, улардан сўра» деди. Унинг ҳузурида дастлабки муҳожирлар бор эди, у улардан сўради. Улар саксон (дарра) урилишига иттифоқ қилишди. (Ровий) айтади: Али: «Киши ароқ ичса, (бўҳтон) тўқиб гапиради. Шунинг учун мен уни бўҳтон ҳадди каби қилишни маъқул кўраман» деди. Абу Довуд айтди: Уқайл ибн Холид бу ҳадисда Зуҳрий билан Ибнул-Азҳар ўртасига ‹Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ибнул-Азҳар отасидан› (деган ровини) қўшди.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، - يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ - حَدَّثَنَا الشُّعَيْثِيُّ، عَنْ زُفَرَ بْنِ وَثِيمَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُسْتَقَادَ فِي الْمَسْجِدِ وَأَنْ تُنْشَدَ فِيهِ الأَشْعَارُ وَأَنْ تُقَامَ فِيهِ الْحُدُودُ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ masjidda qasos olinishidan, unda sheʼrlar oʻqilishidan va unda hadlar ado etilishidan qaytardilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ масжидда қасос олинишидан, унда шеърлар ўқилишидан ва унда ҳадлар адо этилишидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُجْلَدُ فَوْقَ عَشْرِ جَلَدَاتٍ إِلاَّ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Qutayba ibn Said bizga Lays orqali, u Yazid ibn Abu Habibdan, u Bukayr ibn Abdulloh ibn al-Ashajdan, u Sulaymon ibn Yasordan, u Abdurrahmon ibn Jobir ibn Abdullohdan, u Abu Burdadan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ: «Azza va jalla Allohning hadlaridan birortasida boʻlmasa, oʻn darradan ortiq urilmaydi», dedilar.Қутайба ибн Саид бизга Лайс орқали, у Язид ибн Абу Ҳабибдан, у Букайр ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашаждан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Абдурраҳмон ибн Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Абу Бурдадан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ: «Азза ва жалла Аллоҳнинг ҳадларидан бирортасида бўлмаса, ўн даррадан ортиқ урилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ الأَشَجِّ، حَدَّثَهُ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جَابِرٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا بُرْدَةَ الأَنْصَارِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga Ibn Vahb orqali rivoyat qildi: Menga Amr xabar berdiki, Bukayr ibn al-Ashaj unga Sulaymon ibn Yasordan rivoyat qilib aytdi: Menga Abdurrahmon ibn Jobir rivoyat qildiki, otasi unga rivoyat qilib aytdiki, u Abu Burda al-Ansoriydan eshitgan, u: «Rasululloh ﷺdan eshitdim, u zot aytdilar...», deb yuqoridagi hadisning maʼnosini zikr qildi.Аҳмад ибн Солиҳ бизга Ибн Ваҳб орқали ривоят қилди: Менга Амр хабар бердики, Букайр ибн ал-Ашаж унга Сулаймон ибн Ясордан ривоят қилиб айтди: Менга Абдурраҳмон ибн Жобир ривоят қилдики, отаси унга ривоят қилиб айтдики, у Абу Бурда ал-Ансорийдан эшитган, у: «Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, у зот айтдилар...», деб юқоридаги ҳадиснинг маъносини зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عُمَرَ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي سَلَمَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا ضَرَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَتَّقِ الْوَجْهَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Komil bizga Abu Avona orqali, u Umardan — yaʼni Ibn Abu Salamadan, u otasidan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi: U zot: «Sizdan biror kishi (birovni) ursa, yuzga urishdan saqlansin», dedilar.Абу Комил бизга Абу Авона орқали, у Умардан — яъни Ибн Абу Саламадан, у отасидан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилди: У зот: «Сиздан бирор киши (бировни) урса, юзга уришдан сақлансин», дедилар.