حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرًا سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ قَالَكُنَّا نُخَابِرُ وَلَا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْهُ فَتَرَكْنَاهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz muxobara qilardik va buni ayb deb bilmasdik. Toki Rofeʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺ muxobaradan qaytarganliklarini aytmagunga qadar. Soʻng biz uni tark qildik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз мухобара қилардик ва буни айб деб билмасдик. Токи Рофеъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺ мухобарадан қайтарганликларини айтмагунга қадар. Сўнг биз уни тарк қилдик.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلَا كَثَرٍ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Meva va xurmo togʻining (kurtagi) uchun qoʻl kesilmaydi», deganlarini eshitdim.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Мева ва хурмо тоғининг (куртаги) учун қўл кесилмайди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ نَافِعٍ الْكَلَاعِيِّ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ قَالَمَرَرْتُ بِمَسْجِدٍ بِالْمَدِينَةِ فَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَإِذَا شَيْخٌ فَلَامَ الْمُؤَذِّنَ وَقَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ أَبِي أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُ بِتَأْخِيرِ هَذِهِ الصَّلَاةِقَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا الشَّيْخُ قَالُوا هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ

Abdulvohid ibn Nofiʼ al-Kaloʼiy — basralik — aytdi: Men Madinadagi bir masjid yonidan oʻtdim, namozga iqoma aytildi. Qarasam, bir shayx muazzinni malomat qilib: «Bilmaysanmi, menga otam xabar berdiki, Rasululloh ﷺ bu namozni kechiktirishga buyurar edilar», dedi. Men: «Bu shayx kim?» dedim. «Bu — Abdulloh ibn Rofiʼ ibn Xadij», deyishdi.Абдулвоҳид ибн Нофиъ ал-Калўий — басралик — айтди: Мен Мадинадаги бир масжид ёнидан ўтдим, намозга иқома айтилди. Қарасам, бир шайх муаззинни маломат қилиб: «Билмайсанми, менга отам хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ бу намозни кечиктиришга буюрар эдилар», деди. Мен: «Бу шайх ким?» дедим. «Бу — Абдуллоҳ ибн Рофиъ ибн Хадиж», дейишди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَاقُو الْعَدُوِّ غَدًا وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى قَالَ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ عَلَيْهِ اسْمُ اللَّهِ فَكُلْ لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ وَسَأُحَدِّثُكَ أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ قَالَ وَأَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهْبًا فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ فَسَعَوْا لَهُ فَلَمْ يَسْتَطِيعُوا فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِهَذِهِ الْإِبِلِ أَوْ قَالَ لِهَذِهِ النَّعَمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz ertaga dushmanga roʻbaroʻ boʻlamiz, oldimizda esa pichoqlarimiz yoʻq», dedim. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa bilan soʻyilgan)ni yegin. Faqat tish va tirnoq (bilan soʻyilgani) boʻlmasin. Senga (buning sababini) aytib beraman: tishga kelsak, u suyakdir; tirnoqqa kelsak, u habashlarning pichogʻidir», dedilar. (Rofiʼ) dedi: Rasululloh ﷺ oʻlja qoʻlga kiritdilar, ulardan bir tuya qochib ketdi. Odamlar uning ketidan yugurishdi, ammo (tuta) olishmadi. Shunda bir kishi unga oʻq otib, uni toʻxtatdi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu tuyalarning — yoki: bu chorvalarning — yovvoyi hayvonlarning qochoqlaridek qochoqlari boʻladi. Bas, ulardan biri sizlarni yengsa, unga shunday qilinglar», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз эртага душманга рўбарў бўламиз, олдимизда эса пичоқларимиз йўқ», дедим. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса билан сўйилган)ни егин. Фақат тиш ва тирноқ (билан сўйилгани) бўлмасин. Сенга (бунинг сабабини) айтиб бераман: тишга келсак, у суякдир; тирноққа келсак, у ҳабашларнинг пичоғидир», дедилар. (Рофиъ) деди: Расулуллоҳ ﷺ ўлжа қўлга киритдилар, улардан бир туя қочиб кетди. Одамлар унинг кетидан югуришди, аммо (тута) олишмади. Шунда бир киши унга ўқ отиб, уни тўхтатди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу туяларнинг — ёки: бу чорваларнинг — ёввойи ҳайвонларнинг қочоқларидек қочоқлари бўлади. Бас, улардан бири сизларни енгса, унга шундай қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ أَنَّ رَجُلًا مِنْ بَنِي حَارِثَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ حَدَّثَهُمْأَنَّهُمْ خَرَجُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ قَالَ فَلَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْغَدَاءِ قَالَ عَلَّقَ كُلُّ رَجُلٍ بِخِطَامِ نَاقَتِهِ ثُمَّ أَرْسَلَهَا تَهُزُّ فِي الشَّجَرِ قَالَ ثُمَّ جَلَسْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَرِحَالُنَا عَلَى أَبَاعِرِنَا قَالَ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ فَرَأَى أَكْسِيَةً لَنَا فِيهَا خُيُوطٌ مِنْ عِهْنٍ أَحْمَرَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا أَرَى هَذِهِ الْحُمْرَةَ قَدْ عَلَتْكُمْ قَالَ فَقُمْنَا سِرَاعًا لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى نَفَرَ بَعْضُ إِبِلِنَا فَأَخَذْنَا الْأَكْسِيَةَ فَنَزَعْنَاهَا مِنْهَا

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir safarga chiqdik. Rasululloh ﷺ tushlik uchun tushganlarida, har bir kishi tuyasining jilovini (ushlab) bogʻladi, soʻng uni daraxtlar orasida (yaproq) qoqib yeyish uchun qoʻyib yubordi. Keyin biz Rasululloh ﷺ bilan birga oʻtirdik, egarlarimiz esa tuyalarimiz ustida edi. Shunda Rasululloh ﷺ boshlarini koʻtardilar va bizning ustimizda qizil jundan iplar tortilgan choponlarni koʻrdilar. Rasululloh ﷺ: «Koʻryapmanki, bu qizillik sizlarni qoplab olibdi», dedilar. Biz Rasululloh ﷺning soʻzlari sababli shoshib oʻrnimizdan turdik, hatto baʼzi tuyalarimiz hurkib qochib ketdi. Biz choponlarni olib, ulardan (oʻsha iplarni) yulib tashladik.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир сафарга чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ тушлик учун тушганларида, ҳар бир киши туясининг жиловини (ушлаб) боғлади, сўнг уни дарахтлар орасида (япроқ) қоқиб ейиш учун қўйиб юборди. Кейин биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўтирдик, эгарларимиз эса туяларимиз устида эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бошларини кўтардилар ва бизнинг устимизда қизил жундан иплар тортилган чопонларни кўрдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Кўряпманки, бу қизиллик сизларни қоплаб олибди», дедилар. Биз Расулуллоҳ ﷺнинг сўзлари сабабли шошиб ўрнимиздан турдик, ҳатто баъзи туяларимиз ҳуркиб қочиб кетди. Биз чопонларни олиб, улардан (ўша ипларни) юлиб ташладик.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ حَدَّثَنَا مُجَاهِدٌ قَالَ حَدَّثَنِي أُسَيْدُ ابْنُ أَخِي رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَ قَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا قَالَ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا فَإِنْ عَجَزَ عَنْهَا فَلْيُزْرِعْهَا أَخَاهُهَذَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الزُّبَيْدِيُّ حَدَّثَ عَنْهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وحَكَّامٌ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizni biz uchun foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar, Allohga itoat qilish va Uning Rasuliga itoat qilish esa biz uchun foydaliroqdir». U zot: «Kimning yeri boʻlsa, uni ekib olsin; agar (ekishga) ojizlik qilsa, uni birodariga ektirsin», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизни биз учун фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, Аллоҳга итоат қилиш ва Унинг Расулига итоат қилиш эса биз учун фойдалироқдир». У зот: «Кимнинг ери бўлса, уни экиб олсин; агар (экишга) ожизлик қилса, уни биродарига эктирсин», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَنْظَلَةَ الزُّرَقِيِّ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍأَنَّ النَّاسَ كَانُوا يُكْرُونَ الْمَزَارِعَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْمَاذِيَانَاتِ وَمَا سَقَى الرَّبِيعُ وَشَيْئًا مِنْ التِّبْنِ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِرَاءَ الْمَزَارِعِ بِهَذَا وَنَهَى عَنْهَاو قَالَ رَافِعٌ لَا بَأْسَ بِكِرَائِهَا بِالدَّرَاهِمِ وَالدَّنَانِيرِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonlarida odamlar ekinzorlarni ariq boʻyidagi hosil, buloq sugʻorgan hosil va bir oz somon evaziga ijaraga berar edilar. Rasululloh ﷺ ekinzorlarni shu (narsalar) evaziga ijaraga berishni yoqtirmadilar va undan qaytardilar. Rofiʼ: «Uni dirham va dinorlar evaziga ijaraga berishda esa hech qanday zarar yoʻq», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонларида одамлар экинзорларни ариқ бўйидаги ҳосил, булоқ суғорган ҳосил ва бир оз сомон эвазига ижарага берар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни шу (нарсалар) эвазига ижарага беришни ёқтирмадилар ва ундан қайтардилар. Рофиъ: «Уни дирҳам ва динорлар эвазига ижарага беришда эса ҳеч қандай зарар йўқ», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْحُمَّى فَوْرُ جَهَنَّمَ فَابْرُدُوهَا بِالْمَاءِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta, isitma jahannamning qaynashidandir, bas, uni suv bilan sovitinglar», deganlarini eshitdim.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, иситма жаҳаннамнинг қайнашидандир, бас, уни сув билан совитинглар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ الْحَكَمُ أَخْبَرَنِي عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْحَقْلِقَالَ قُلْتُ وَمَا الْحَقْلُ قَالَ الثُّلُثُ وَالرُّبُعُ فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ إِبْرَاهِيمُ كَرِهَ الثُّلُثَ وَالرُّبُعَ وَلَمْ يَرَ بَأْسًا بِالْأَرْضِ الْبَيْضَاءِ يَأْخُذُهَا بِالدَّرَاهِمِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ al-haqldan qaytardilar». (Mujohid) aytdi: Men: «Al-haql nima?» dedim. U: «(Hosilning) uchdan bir va toʻrtdan bir (qismi evaziga ijaraga berishdir)», dedi. Ibrohim buni eshitgach, uchdan bir va toʻrtdan birni yoqtirmadi, boʻsh yerni dirhamlarga olishda esa hech qanday zarar koʻrmadi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ал-ҳақлдан қайтардилар». (Мужоҳид) айтди: Мен: «Ал-ҳақл нима?» дедим. У: «(Ҳосилнинг) учдан бир ва тўртдан бир (қисми эвазига ижарага беришдир)», деди. Иброҳим буни эшитгач, учдан бир ва тўртдан бирни ёқтирмади, бўш ерни дирҳамларга олишда эса ҳеч қандай зарар кўрмади.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ قَارِظٍ عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَسْبُ الْحَجَّامِ خَبِيثٌ وَمَهْرُ الْبَغِيِّ خَبِيثٌ وَثَمَنُ الْكَلْبِ خَبِيثٌ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchining (hajjom) kasbi xabis (nopok)dir, zinokor ayolning mahri xabisdir va itning bahosi xabisdir», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчининг (ҳажжом) касби хабис (нопок)дир, зинокор аёлнинг маҳри хабисдир ва итнинг баҳоси хабисдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ جَدِّهِأَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَاقُو الْعَدُوِّ غَدًا وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى قَالَ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ وَسَأُحَدِّثُكَ أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Allohning Rasuli, biz ertaga dushmanga roʻbaroʻ boʻlamiz, oldimizda esa pichoqlarimiz yoʻq», dedi. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa bilan soʻyilgan)ni yegin. Faqat tish va tirnoq (bilan soʻyilgani) boʻlmasin. Senga (buning sababini) aytib beraman: tishga kelsak, u suyakdir; tirnoqqa kelsak, u habashlarning pichogʻidir», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз эртага душманга рўбарў бўламиз, олдимизда эса пичоқларимиз йўқ», деди. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса билан сўйилган)ни егин. Фақат тиш ва тирноқ (билан сўйилгани) бўлмасин. Сенга (бунинг сабабини) айтиб бераман: тишга келсак, у суякдир; тирноққа келсак, у ҳабашларнинг пичоғидир», дедилар.

وَأَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهْبًا فَنَدَّ بَعِيرٌ مِنْهَا فَسَعَوْا فَلَمْ يَسْتَطِيعُوهُ فَرَمَاهُ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِهَذِهِ الْإِبِلِ أَوْ النَّعَمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَإِذَا غَلَبَكُمْ شَيْءٌ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا

Rasululloh ﷺ oʻlja qoʻlga kiritdilar, ulardan bir tuya qochib ketdi. Odamlar uning ketidan yugurishdi, ammo (tuta) olishmadi. Shunda qavmdan bir kishi unga oʻq otib, uni toʻxtatdi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu tuyalarning — yoki chorvalarning — yovvoyi hayvonlarning qochoqlaridek qochoqlari boʻladi. Bas, ulardan biror narsa sizlarni yengsa, unga mana shunday qilinglar», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ ўлжа қўлга киритдилар, улардан бир туя қочиб кетди. Одамлар унинг кетидан югуришди, аммо (тута) олишмади. Шунда қавмдан бир киши унга ўқ отиб, уни тўхтатди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу туяларнинг — ёки чорваларнинг — ёввойи ҳайвонларнинг қочоқларидек қочоқлари бўлади. Бас, улардан бирор нарса сизларни енгса, унга мана шундай қилинглар», дедилар.

قَالَوَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْعَلُ فِي قَسْمِ الْغَنَائِمِ عَشْرًا مِنْ الشَّاءِ بِبَعِيرٍقَالَ شُعْبَةُ وَأَكْثَرُ عِلْمِي أَنِّي قَدْ سَمِعْتُ مِنْ سَعِيدٍ هَذَا الْحَرْفَ وَجَعَلَ عَشْرًا مِنْ الشَّاءِ بِبَعِيرٍ وَقَدْ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ عَنْهُ قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَدْ سَمِعْتُ مِنْ سُفْيَانَ هَذَا الْحَرْفَ

(Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi:) Nabiy ﷺ oʻljalarni taqsimlashda oʻnta qoʻyni bir tuyaga (teng) qilar edilar.(Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди:) Набий ﷺ ўлжаларни тақсимлашда ўнта қўйни бир туяга (тенг) қилар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ قَالَسَرَقَ غُلَامٌ لِنُعْمَانَ الْأَنْصَارِيِّ نَخْلًا صِغَارًا فَرُفِعَ إِلَى مَرْوَانَ فَأَرَادَ أَنْ يَقْطَعَهُ فَقَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُقْطَعُ فِي الثَّمَرِ وَلَا فِي الْكَثَرِقَالَ قُلْتُ لِيَحْيَى مَا الْكَثَرُ قَالَ الْجُمَّارُ

Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon aytdi: Nuʼmon al-Ansoriyning bir quli kichik xurmo koʻchatlarini oʻgʻirladi va (ishi) Marvonga koʻtarildi, u esa (qulning) qoʻlini kesmoqchi boʻldi. Shunda Rofiʼ ibn Xadij: «Rasululloh ﷺ: ‹Meva va xurmo togʻining (kurtagi) uchun qoʻl kesilmaydi›, dedilar», dedi. (Roviy) aytdi: Men Yahyoga: «Kasar nima?» dedim. U: «Xurmo oʻzagi (jummor)dir», dedi.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон айтди: Нуъмон ал-Ансорийнинг бир қули кичик хурмо кўчатларини ўғирлади ва (иши) Марвонга кўтарилди, у эса (қулнинг) қўлини кесмоқчи бўлди. Шунда Рофиъ ибн Хадиж: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мева ва хурмо тоғининг (куртаги) учун қўл кесилмайди›, дедилар», деди. (Ровий) айтди: Мен Яҳёга: «Касар нима?» дедим. У: «Хурмо ўзаги (жуммор)дир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ ابْنُ أَخِي رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَكَانَ أَحَدُنَا إِذَا اسْتَغْنَى عَنْ أَرْضِهِ أَعْطَاهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالنِّصْفِ وَيَشْتَرِطُ ثَلَاثَ جَدَاوِلَ وَالْقُصَارَةَ وَمَا سَقَى الرَّبِيعُ وَكَانَ الْعَيْشُ إِذْ ذَاكَ شَدِيدًا وَكَانَ يُعْمَلُ فِيهَا بِالْحَدِيدِ وَمَا شَاءَ اللَّهُ وَيُصِيبُ مِنْهَا مَنْفَعَةً فَأَتَانَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَاكُمْ عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَكُمْ نَافِعًا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْفَعُ لَكُمْ إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْهَاكُمْ عَنْ الْحَقْلِ وَيَقُولُ مَنْ اسْتَغْنَى عَنْ أَرْضِهِ فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَدَعْ وَيَنْهَاكُمْ عَنْ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُزَابَنَةُ أَنْ يَكُونَ الرَّجُلُ لَهُ الْمَالُ الْعَظِيمُ مِنْ النَّخْلِ فَيَأْتِيهِ الرَّجُلُ فَيَقُولُ قَدْ أَخَذْتُهُ بِكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ قَالَ كَانَ أَحَدُنَا إِذَا اسْتَغْنَى عَنْ أَرْضِهِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَقَالَ يَشْتَرِطُ ثَلَاثَ جَدَاوِلَ وَالْقُصَارَةُ مَا سَقَطَ مِنْ السُّنْبُلِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bizdan biri oʻz yeriga ehtiyoji qolmasa, uni uchdan bir, toʻrtdan bir yoki yarim ulush evaziga berar va uch ariqning boʻyidagi hosilni, xirmondan qolgan boshoqlarni hamda buloq sugʻorgan hosilni oʻziga shart qilib olardi. Oʻsha paytda hayot ogʻir edi. Kishi yerda temir asbob bilan va Alloh xohlagan narsa bilan ishlab, undan manfaat topardi. Soʻng Rofeʼ ibn Xadij bizning oldimizga kelib: ‹Rasululloh ﷺ sizlarni oʻzlaringizga foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar, ammo Allohga itoat qilish va Uning Rasuliga itoat qilish sizlar uchun foydaliroqdir. Rasululloh ﷺ sizlarni haqldan qaytaradilar va: «Kim oʻz yeriga ehtiyoji qolmasa, uni birodariga inʼom qilib bersin yoki tashlab qoʻysin», deydilar. Sizlarni muzobanadan ham qaytaradilar. Muzobana — bir kishining xurmodan katta boyligi boʻlsa, uning oldiga bir kishi kelib: «Men uni muncha vasq quruq xurmoga oldim», deyishidir›, dedi». Usayd ibn Zuhayr aytdi: Bizdan biri oʻz yeriga ehtiyoji qolmasa... — va u hadisni zikr qildi hamda: «Uch ariqni shart qilib olardi», dedi. Al-qusora esa boshoqdan toʻkilgan (don)dir.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биздан бири ўз ерига эҳтиёжи қолмаса, уни учдан бир, тўртдан бир ёки ярим улуш эвазига берар ва уч ариқнинг бўйидаги ҳосилни, хирмондан қолган бошоқларни ҳамда булоқ суғорган ҳосилни ўзига шарт қилиб оларди. Ўша пайтда ҳаёт оғир эди. Киши ерда темир асбоб билан ва Аллоҳ хоҳлаган нарса билан ишлаб, ундан манфаат топарди. Сўнг Рофеъ ибн Хадиж бизнинг олдимизга келиб: ‹Расулуллоҳ ﷺ сизларни ўзларингизга фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, аммо Аллоҳга итоат қилиш ва Унинг Расулига итоат қилиш сизлар учун фойдалироқдир. Расулуллоҳ ﷺ сизларни ҳақлдан қайтарадилар ва: «Ким ўз ерига эҳтиёжи қолмаса, уни биродарига инъом қилиб берсин ёки ташлаб қўйсин», дейдилар. Сизларни музобанадан ҳам қайтарадилар. Музобана — бир кишининг хурмодан катта бойлиги бўлса, унинг олдига бир киши келиб: «Мен уни мунча васқ қуруқ хурмога олдим», дейишидир›, деди». Усайд ибн Зуҳайр айтди: Биздан бири ўз ерига эҳтиёжи қолмаса... — ва у ҳадисни зикр қилди ҳамда: «Уч ариқни шарт қилиб оларди», деди. Ал-қусора эса бошоқдан тўкилган (дон)дир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا يُحَدِّثُ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ ظُهَيْرٍ قَالَكَانَ أَحَدُنَا إِذَا اسْتَغْنَى عَنْ أَرْضِهِ أَوْ افْتَقَرَ إِلَيْهَا أَعْطَاهَا بِالنِّصْفِ وَالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَيَشْتَرِطُ ثَلَاثَ جَدَاوِلَ وَالْقُصَارَةَ وَمَا سَقَى الرَّبِيعُ وَكُنَّا نَعْمَلُ فِيهَا عَمَلًا شَدِيدًا وَنُصِيبُ مِنْهَا مَنْفَعَةً فَأَتَانَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَكُمْ نَافِعًا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرٌ لَكُمْ نَهَاكُمْ عَنْ الْحَقْلِ وَقَالَ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَمْنَحْهَا أَخَاهُ أَوْ لِيَدَعْهَا وَنَهَانَا عَنْ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُزَابَنَةُ الرَّجُلُ يَكُونُ لَهُ الْمَالُ الْعَظِيمُ مِنْ النَّخْلِ فَيَجِيءُ الرَّجُلُ فَيَأْخُذُهَا بِكَذَا وَكَذَا وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ

Usayd ibn Zuhayr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizdan biri oʻz yeriga ehtiyoji qolmasa yoki unga muhtoj boʻlsa, uni yarim, uchdan bir va toʻrtdan bir ulush evaziga berar, uch ariqning boʻyidagi hosilni, xirmondan qolgan boshoqlarni hamda buloq sugʻorgan hosilni oʻziga shart qilib olar edi. Biz unda ogʻir mehnat qilar va undan manfaat topar edik. Soʻng bizga Rofiʼ ibn Xadij kelib: «Rasululloh ﷺ bizga foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar, Allohga itoat qilish va Rasululloh ﷺga itoat qilish esa siz uchun yaxshiroqdir. U zot sizlarni al-haqldan qaytardilar», dedi. U zot: «Kimning yeri boʻlsa, uni (birodariga bepul) bersin yoki (boʻsh) tashlab qoʻysin», dedilar. Va bizni al-muzobanadan ham qaytardilar. Al-muzobana — bir kishining koʻp xurmoligi boʻlsa, boshqa bir kishi kelib, uni muncha-muncha vasq quruq xurmo evaziga olishidir.Усайд ибн Зуҳайр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биздан бири ўз ерига эҳтиёжи қолмаса ёки унга муҳтож бўлса, уни ярим, учдан бир ва тўртдан бир улуш эвазига берар, уч ариқнинг бўйидаги ҳосилни, хирмондан қолган бошоқларни ҳамда булоқ суғорган ҳосилни ўзига шарт қилиб олар эди. Биз унда оғир меҳнат қилар ва ундан манфаат топар эдик. Сўнг бизга Рофиъ ибн Хадиж келиб: «Расулуллоҳ ﷺ бизга фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, Аллоҳга итоат қилиш ва Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса сиз учун яхшироқдир. У зот сизларни ал-ҳақлдан қайтардилар», деди. У зот: «Кимнинг ери бўлса, уни (биродарига бепул) берсин ёки (бўш) ташлаб қўйсин», дедилар. Ва бизни ал-музобанадан ҳам қайтардилар. Ал-музобана — бир кишининг кўп хурмолиги бўлса, бошқа бир киши келиб, уни мунча-мунча васқ қуруқ хурмо эвазига олишидир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالَا حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ قَالَ يَحْيَى عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ قَالَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يُكْرِي الْمَزَارِعَ فَبَلَغَهُ أَنَّ رَافِعًا يَأْثِرُ فِيهِ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَرَجَ إِلَيْهِ ابْنُ عُمَرَ إِلَى الْبَلَاطِ فَسَأَلَهُ فَأَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَتَرَكَ عَبْدُ اللَّهِ كِرَاءَهَا قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ فِي حَدِيثِهِ فَذَهَبَ إِلَيْهِ ابْنُ عُمَرَ وَذَهَبْتُ مَعَهُوَكَذَا قَالَ أَبِي و حَدَّثَنَاه مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ أَيْضًا قَالَ فَذَهَبَ ابْنُ عُمَرَ وَذَهَبْتُ مَعَهُ

Nofiʼ aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ekinzorlarni ijaraga berar edi. Soʻng unga Rofiʼ bu haqda Rasululloh ﷺdan bir hadis rivoyat qilayotgani yetib keldi. Shunda Ibn Umar uning oldiga al-Balotga chiqdi va undan soʻradi. U esa Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytarganlarini xabar qildi. Bas, Abdulloh uni ijaraga berishni tark etdi. Ibn Numayr oʻz hadisida: «Ibn Umar uning oldiga bordi, men ham u bilan birga bordim», dedi.Нофиъ айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) экинзорларни ижарага берар эди. Сўнг унга Рофиъ бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис ривоят қилаётгани етиб келди. Шунда Ибн Умар унинг олдига ал-Балотга чиқди ва ундан сўради. У эса Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтарганларини хабар қилди. Бас, Абдуллоҳ уни ижарага беришни тарк этди. Ибн Нумайр ўз ҳадисида: «Ибн Умар унинг олдига борди, мен ҳам у билан бирга бордим», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَجْلَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَزِيدُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَصْبِحُوا بِالصُّبْحِ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ أَوْ لِأَجْرِهَا

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Bomdodni (tong) yorishganda oʻqinglar, chunki bu ajr uchun kattaroqdir», deganlarini eshitdim.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Бомдодни (тонг) ёришганда ўқинглар, чунки бу ажр учун каттароқдир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَإِنَّ جِبْرِيلَ أَوْ مَلَكًا جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا تَعُدُّونَ مَنْ شَهِدَ بَدْرًا فِيكُمْ قَالُوا خِيَارُنَا قَالَ كَذَلِكَ هُمْ عِنْدَنَا خِيَارُنَا مِنْ الْمَلَائِكَةِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jibril — yoki bir farishta — Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Oranglarda Badrda qatnashganlarni qanday hisoblaysizlar?» dedi. U zot: «Ular bizning eng yaxshilarimiz», dedilar. U (farishta): «Ular bizning nazdimizda ham shundaydir, farishtalarning eng yaxshilaridir», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жибрил — ёки бир фаришта — Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Орангларда Бадрда қатнашганларни қандай ҳисоблайсизлар?» деди. У зот: «Улар бизнинг энг яхшиларимиз», дедилар. У (фаришта): «Улар бизнинг наздимизда ҳам шундайдир, фаришталарнинг энг яхшиларидир», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَأَبُو كَامِلٍ قَالَا حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ زَرَعَ أَرْضًا بِغَيْرِ إِذْنِ أَهْلِهَا فَلَهُ نَفَقَتُهُ قَالَ أَبُو كَامِلٍ فِي حَدِيثِهِ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ الزَّرْعِ شَيْءٌ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir yerni uning egalari iznisiz eksa, unga oʻz sarf-xarajati (qaytariladi)», dedilar. Abu Komil oʻz hadisida: «Va unga ekindan hech narsa yoʻq», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир ерни унинг эгалари изнисиз экса, унга ўз сарф-харажати (қайтарилади)», дедилар. Абу Комил ўз ҳадисида: «Ва унга экиндан ҳеч нарса йўқ», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ ابْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَجَاءَنَا مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَمْرٍ كَانَ يَرْفُقُ بِنَا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْفَقُ بِنَا نَهَانَا أَنْ نَزْرَعَ أَرْضًا إِلَّا أَرْضًا يَمْلِكُ أَحَدُنَا رَقَبَتَهَا أَوْ مِنْحَةَ رَجُلٍ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning huzurlaridan oldimizga keldi va: «Rasululloh ﷺ bizni bizga qulaylik boʻlgan bir ishdan qaytardilar, Allohga itoat qilish va Rasululloh ﷺga itoat qilish esa biz uchun yanada qulayroqdir. U zot bizni birortamiz oʻzi egalik qiladigan yerdan yoki bir kishi (foydalanishga) bergan yerdan boshqasini ekishimizdan qaytardilar», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларидан олдимизга келди ва: «Расулуллоҳ ﷺ бизни бизга қулайлик бўлган бир ишдан қайтардилар, Аллоҳга итоат қилиш ва Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш эса биз учун янада қулайроқдир. У зот бизни бирортамиз ўзи эгалик қиладиган ердан ёки бир киши (фойдаланишга) берган ердан бошқасини экишимиздан қайтардилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَكُنَّا نُحَاقِلُ بِالْأَرْضِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنُكْرِيهَا بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى فَجَاءَنَا ذَاتَ يَوْمٍ رَجُلٌ مِنْ عُمُومَتِي فَقَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَمْرٍ كَانَ لَنَا نَافِعًا وَطَاعَةُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ أَنْفَعُ لَنَا نَهَانَا أَنْ نُحَاقِلَ بِالْأَرْضِ فَنُكْرِيَهَا عَلَى الثُّلُثِ وَالرُّبُعِ وَالطَّعَامِ الْمُسَمَّى وَأَمَرَ رَبَّ الْأَرْضِ أَنْ يَزْرَعَهَا أَوْ يُزْرِعَهَا وَكَرِهَ كِرَاءَهَا وَمَا سِوَى ذَلِكَ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonida yerda dehqonchilik qilar va uni (hosilning) uchdan biri, toʻrtdan biri hamda belgilangan miqdordagi taom evaziga ijaraga berar edik. Bir kuni bizga amakilarimdan bir kishi kelib: «Rasululloh ﷺ bizni biz uchun foydali boʻlgan bir ishdan qaytardilar, ammo Allohga va Uning Rasuliga itoat qilish biz uchun foydaliroqdir. U zot bizni yerda dehqonchilik qilib, uni (hosilning) uchdan biri, toʻrtdan biri va belgilangan miqdordagi taom evaziga ijaraga berishdan qaytardilar, hamda yer egasini uni oʻzi ekishga yoki (boshqaga) ektirishga buyurdilar va uni ijaraga berishni hamda bundan boshqasini yoqtirmadilar», dedi.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонида ерда деҳқончилик қилар ва уни (ҳосилнинг) учдан бири, тўртдан бири ҳамда белгиланган миқдордаги таом эвазига ижарага берар эдик. Бир куни бизга амакиларимдан бир киши келиб: «Расулуллоҳ ﷺ бизни биз учун фойдали бўлган бир ишдан қайтардилар, аммо Аллоҳга ва Унинг Расулига итоат қилиш биз учун фойдалироқдир. У зот бизни ерда деҳқончилик қилиб, уни (ҳосилнинг) учдан бири, тўртдан бири ва белгиланган миқдордаги таом эвазига ижарага беришдан қайтардилар, ҳамда ер эгасини уни ўзи экишга ёки (бошқага) эктиришга буюрдилар ва уни ижарага беришни ҳамда бундан бошқасини ёқтирмадилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ قَالَ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ قَالَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُ مَا كُنَّا نَرَى بِالْخَبْرِ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ ابْنُ خَدِيجٍ عَامَ أَوَّلٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْهُ

Amr ibn Dinor aytdi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning: «Biz (yer ijarasida) hech qanday zarar koʻrmas edik, toki Ibn Xadij oʻtgan yili: ‹Rasululloh ﷺ undan qaytardilar›, deganigacha», deyayotganini eshitdim.Амр ибн Динор айтди: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг: «Биз (ер ижарасида) ҳеч қандай зарар кўрмас эдик, токи Ибн Хадиж ўтган йили: ‹Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтардилар›, деганигача», деяётганини эшитдим.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عُقَيْلٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ قَالَ يَا ابْنَ خَدِيجٍ مَاذَا تُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي كِرَاءِ الْأَرْضِ قَالَ رَافِعٌ لَقَدْ سَمِعْتُ عَمَّيَّ وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا يُحَدِّثَانِ أَهْلَ الدَّارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْأَرْضِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Ibn Xadij! Yerni ijaraga berish haqida Rasululloh ﷺdan nima rivoyat qilyapsan?» dedi. Rofiʼ: «Ikki amakimdan eshitdim — ular Badr (jangi)da qatnashgan edilar — ular uy ahliga: Rasululloh ﷺ yerni ijaraga berishdan qaytardilar, deb hadis aytishardi», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Эй Ибн Хадиж! Ерни ижарага бериш ҳақида Расулуллоҳ ﷺдан нима ривоят қиляпсан?» деди. Рофиъ: «Икки амакимдан эшитдим — улар Бадр (жанги)да қатнашган эдилар — улар уй аҳлига: Расулуллоҳ ﷺ ерни ижарага беришдан қайтардилар, деб ҳадис айтишарди», деди.

حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ إِسْحَاقَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْعَامِلُ فِي الصَّدَقَةِ بِالْحَقِّ لِوَجْهِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كَالْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Sadaqa (yigʻish) ishida Alloh azza va jallaning yuzi uchun haq bilan ishlagan kishi — ahliga qaytguniga qadar Alloh azza va jallaning yoʻlida gʻazot qilayotgan kishi kabidir», deganlarini eshitdim.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Садақа (йиғиш) ишида Аллоҳ азза ва жалланинг юзи учун ҳақ билан ишлаган киши — аҳлига қайтгунига қадар Аллоҳ азза ва жалланинг йўлида ғазот қилаётган киши кабидир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَسْبُ الْحَجَّامِ خَبِيثٌ وَمَهْرُ الْبَغِيِّ خَبِيثٌ وَثَمَنُ الْكَلْبِ خَبِيثٌ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchining (hajjom) kasbi xabis (nopok)dir, zinokor ayolning mahri xabisdir va itning bahosi xabisdir», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчининг (ҳажжом) касби хабис (нопок)дир, зинокор аёлнинг маҳри хабисдир ва итнинг баҳоси хабисдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْطَرَ الْحَاجِمُ وَالْمَحْجُومُ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Qon oluvchi ham, qon oldirgan ham roʻzasini ochdi», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қон олувчи ҳам, қон олдирган ҳам рўзасини очди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْحَقْلِقَالَ الْحَكَمُ وَالْحَقْلُ الثُّلُثُ وَالرُّبُعُ

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ al-haqldan qaytardilar». Hakam aytdi: Al-haql — (hosilning) uchdan bir va toʻrtdan bir (qismi evaziga yerni ijaraga berish)dir.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ал-ҳақлдан қайтардилар». Ҳакам айтди: Ал-ҳақл — (ҳосилнинг) учдан бир ва тўртдан бир (қисми эвазига ерни ижарага бериш)дир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ نَافِعٍأَنَّ ابْنَ عُمَرَ بَلَغَهُ أَنَّ رَافِعًا يُحَدِّثُ فِي ذَلِكَ بِنَهْيٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَاهُ وَأَنَا مَعَهُ فَسَأَلَهُ فَقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَتَرَكَهَا ابْنُ عُمَرَ فَكَانَ لَا يُكْرِيهَا فَكَانَ إِذَا سُئِلَ يَقُولُ زَعَمَ ابْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ

Nofeʼdan rivoyat qilinadi: Ibn Umarga Rofeʼ bu haqda Rasululloh ﷺdan (kelgan) qaytariqni rivoyat qilayotgani yetib bordi. Bas, u uning oldiga bordi — men ham u bilan birga edim — va undan soʻradi. U: «Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytardilar», dedi. Shundan soʻng Ibn Umar uni tark qildi va (yerlarini) ijaraga bermaydigan boʻldi. Undan soʻralganda esa: «Ibn Xadij Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytarganlarini aytdi», der edi.Нофеъдан ривоят қилинади: Ибн Умарга Рофеъ бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан (келган) қайтариқни ривоят қилаётгани етиб борди. Бас, у унинг олдига борди — мен ҳам у билан бирга эдим — ва ундан сўради. У: «Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтардилар», деди. Шундан сўнг Ибн Умар уни тарк қилди ва (ерларини) ижарага бермайдиган бўлди. Ундан сўралганда эса: «Ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтарганларини айтди», дер эди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ عَجْلَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ أَصْبِحُوا بِالصُّبْحِ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِأُجُورِكُمْ أَوْ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Nabiy ﷺ: «Bomdod namozini tong yorishganda oʻqinglar, zero bu sizlarning ajringiz uchun kattaroqdir», — yoki: «ajr uchun kattaroqdir», — dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Набий ﷺ: «Бомдод намозини тонг ёришганда ўқинглар, зеро бу сизларнинг ажрингиз учун каттароқдир», — ёки: «ажр учун каттароқдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ قَالَ حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍقَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ قَالَ قُلْتُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ قَالَ لَا إِنَّمَا نَهَى عَنْهُ بِبَعْضِ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا فَأَمَّا بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ فَلَا بَأْسَ بِهِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytardilar. (Hanzala) aytdi: Men: «Oltin va kumushga-chi?» dedim. U: «Yoʻq, u zot faqat undan chiqadigan narsaning bir qismi evaziga (berishdan) qaytardilar; oltin va kumushga (berishda) esa zarar yoʻq», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтардилар. (Ҳанзала) айтди: Мен: «Олтин ва кумушга-чи?» дедим. У: «Йўқ, у зот фақат ундан чиқадиган нарсанинг бир қисми эвазига (беришдан) қайтардилар; олтин ва кумушга (беришда) эса зарар йўқ», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ قَالَ سَمِعْتُ السَّائِبَ بْنَ يَزِيدَ بْنِ أُخْتِ النِّمْرِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ شَرُّ الْكَسْبِ ثَمَنُ الْكَلْبِ وَكَسْبُ الْحَجَّامِ وَمَهْرُ الْبَغِيِّ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Kasblarning yomoni — itning bahosi, qon oluvchi (hajjom)ning kasbi va zinokor ayolning mahridir», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Касбларнинг ёмони — итнинг баҳоси, қон олувчи (ҳажжом)нинг касби ва зинокор аёлнинг маҳридир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلَا كَثَرٍ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Meva va xurmo togʻining (kurtagi) uchun qoʻl kesilmaydi», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мева ва хурмо тоғининг (куртаги) учун қўл кесилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَاقُو الْعَدُوِّ غَدًا وَلَيْسَتْ مَعَنَا مُدًى قَالَ أَعْجِلْ أَوْ أَرِنْ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ وَسَأُحَدِّثُكَ أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ قَالَ وَأَصَابَنَا نَهْبُ إِبِلٍ وَغَنَمٍ فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ فَرَمَاهَا رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لَهَذِهِ الْإِبِلِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَإِذَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا شَيْءٌ فَافْعَلُوا بِهِ هَكَذَا

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz ertaga dushmanga roʻbaroʻ boʻlamiz, bizda esa pichoqlar yoʻq», dedim. U zot: «Shoshil, yoki: qonini oqiz! Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa bilan soʻyilgan)ni yegin — tish va tirnoq bundan mustasno. Senga (sababini) aytib beraman: tishga kelsak, u suyakdir; tirnoqqa kelsak, u habashlarning pichogʻidir», dedilar. (Rofeʼ) aytdi: Bizga tuya va qoʻylardan oʻlja tegdi; ulardan bir tuya qochib ketdi. Bir kishi unga oʻq otdi va uni toʻxtatdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu tuyalarning yovvoyi hayvonlarnikidek qochqoqlari boʻladi; bas, ulardan biror narsa sizlarni yengsa, unga mana shunday qilinglar», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз эртага душманга рўбарў бўламиз, бизда эса пичоқлар йўқ», дедим. У зот: «Шошил, ёки: қонини оқиз! Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса билан сўйилган)ни егин — тиш ва тирноқ бундан мустасно. Сенга (сабабини) айтиб бераман: тишга келсак, у суякдир; тирноққа келсак, у ҳабашларнинг пичоғидир», дедилар. (Рофеъ) айтди: Бизга туя ва қўйлардан ўлжа тегди; улардан бир туя қочиб кетди. Бир киши унга ўқ отди ва уни тўхтатди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу туяларнинг ёввойи ҳайвонларникидек қочқоқлари бўлади; бас, улардан бирор нарса сизларни енгса, унга мана шундай қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ مَوْلَى بَنِي حَارِثَةَ أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ وَسَهْلَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ حَدَّثَاهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْمُزَابَنَةِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ إِلَّا أَصْحَابَ الْعَرَايَا فَإِنَّهُ قَدْ أَذِنَ لَهُمْ

Rofeʼ ibn Xadij va Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobanadan — yangi xurmoni quruq xurmoga (sotishdan) taqiqladilar, faqat araya egalari bundan mustasno, chunki ularga ruxsat berilgan edi.Рофеъ ибн Хадиж ва Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобанадан — янги хурмони қуруқ хурмога (сотишдан) тақиқладилар, фақат арая эгалари бундан мустасно, чунки уларга рухсат берилган эди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ عَنْ جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ مِنْ تِهَامَةَ فَأَصَبْنَا غَنَمًا وَإِبِلًا قَالَ فَعَجَّلَ الْقَوْمُ فَأَغْلَوْا بِهَا الْقُدُورَ فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَمَرَ بِهَا فَأُكْفِئَتْ ثُمَّ قَالَ عَدْلُ عَشْرَةٍ مِنْ الْغَنَمِ بِجَزُورٍ قَالَ ثُمَّ إِنَّ بَعِيرًا نَدَّ وَلَيْسَ فِي الْقَوْمِ إِلَّا خَيْلٌ يَسِيرَةٌ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا قَالَ فَقَالَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ إِنَّا لَنَرْجُو وَإِنَّا لَنَخَافُ أَنْ نَلْقَى الْعَدُوَّ غَدًا وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى أَفَنَذْبَحُ بِالْقَصَبِ قَالَ أَعْجِلْ أَوْ أَرِنْ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ وَسَأُحَدِّثُكُمْ عَنْ ذَلِكَ أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ

Aboya ibn Rifoa bobosi Rofeʼ ibn Xadijdan rivoyat qiladi: Bobom Rofeʼ ibn Xadij dedi: «Biz Tihomadagi Zulhulayfada Nabiy ﷺ bilan birga edik; bizga qoʻylar va tuyalar (oʻlja boʻlib) tegdi. Odamlar shoshildilar va (goʻshtni) qozonlarga solib qaynatdilar. Nabiy ﷺ kelib, ular haqida buyruq berdilar, bas, (qozonlar) agʻdarildi. Soʻng u zot: ‹Oʻnta qoʻy bir tuyaga baravardir›, dedilar. Keyin bir tuya qochib ketdi; qavmda esa bir necha otdan boshqa (ulov) yoʻq edi. Bir kishi unga oʻq otdi va uni toʻxtatdi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, bu hayvonlarning yovvoyi hayvonlarnikidek qochqoqlari boʻladi; bas, ulardan sizlarni yenggani boʻlsa, unga mana shunday qilinglar›, dedilar. Rofeʼ ibn Xadij: ‹Biz ertaga dushmanga roʻbaroʻ boʻlishimizdan umidvormiz va qoʻrqamiz, bizda esa pichoqlar yoʻq; qamish bilan soʻysak boʻladimi?› dedi. U zot: ‹Shoshil, yoki: qonini oqiz! Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa bilan soʻyilgan)ni yeyaveringlar — tish va tirnoq bundan mustasno. Men sizlarga bu haqda aytib beraman: tishga kelsak, u suyakdir; tirnoqqa kelsak, u habashlarning pichogʻidir›, dedilar».Абоя ибн Рифоа бобоси Рофеъ ибн Хадиждан ривоят қилади: Бобом Рофеъ ибн Хадиж деди: «Биз Тиҳомадаги Зулҳулайфада Набий ﷺ билан бирга эдик; бизга қўйлар ва туялар (ўлжа бўлиб) тегди. Одамлар шошилдилар ва (гўштни) қозонларга солиб қайнатдилар. Набий ﷺ келиб, улар ҳақида буйруқ бердилар, бас, (қозонлар) ағдарилди. Сўнг у зот: ‹Ўнта қўй бир туяга баравардир›, дедилар. Кейин бир туя қочиб кетди; қавмда эса бир неча отдан бошқа (улов) йўқ эди. Бир киши унга ўқ отди ва уни тўхтатди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, бу ҳайвонларнинг ёввойи ҳайвонларникидек қочқоқлари бўлади; бас, улардан сизларни енггани бўлса, унга мана шундай қилинглар›, дедилар. Рофеъ ибн Хадиж: ‹Биз эртага душманга рўбарў бўлишимиздан умидвормиз ва қўрқамиз, бизда эса пичоқлар йўқ; қамиш билан сўйсак бўладими?› деди. У зот: ‹Шошил, ёки: қонини оқиз! Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса билан сўйилган)ни еяверинглар — тиш ва тирноқ бундан мустасно. Мен сизларга бу ҳақда айтиб бераман: тишга келсак, у суякдир; тирноққа келсак, у ҳабашларнинг пичоғидир›, дедилар».

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي حَصِينٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تُسْتَأْجَرَ الْأَرْضُ بِالدَّرَاهِمِ الْمَنْقُودَةِ أَوْ بِالثُّلُثِ وَالرُّبُعِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ yerni sanab beriladigan dirhamlarga yoki (hosilning) uchdan bir va toʻrtdan bir (ulushi)ga ijaraga olishdan qaytardilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ерни санаб бериладиган дирҳамларга ёки (ҳосилнинг) учдан бир ва тўртдан бир (улуши)га ижарага олишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ وَائِلٍ أَبِي بَكْرٍ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْكَسْبِ أَطْيَبُ قَالَ عَمَلُ الرَّجُلِ بِيَدِهِ وَكُلُّ بَيْعٍ مَبْرُورٍ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, qaysi kasb eng pokizadir?» deb soʻraldi. U zot: «Kishining oʻz qoʻli bilan qilgan mehnati va har bir halol (mabrur) savdo», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси касб энг покизадир?» деб сўралди. У зот: «Кишининг ўз қўли билан қилган меҳнати ва ҳар бир ҳалол (мабрур) савдо», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْحُمَّى مِنْ فَوْرِ جَهَنَّمَ فَأَبْرِدُوهَا بِالْمَاءِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Isitma — doʻzax (olovi)ning qaynashidandir; bas, uni suv bilan sovitinglar».Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Иситма — дўзах (олови)нинг қайнашидандир; бас, уни сув билан совитинглар».

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ مَوْلَى رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَأَلْتُ رَافِعًا عَنْ كِرَاءِ الْأَرْضِ قُلْتُ إِنَّ لِي أَرْضًا أُكْرِيهَا فَقَالَ رَافِعٌ لَا تُكْرِهَا بِشَيْءٍ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَزْرَعْهَا فَإِنْ لَمْ يَزْرَعْهَا فَلْيُزْرِعْهَا أَخَاهُ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَلْيَدَعْهَا فَقُلْتُ لَهُ أَرَأَيْتَ إِنْ تَرَكْتُهُ وَأَرْضِي فَإِنْ زَرَعَهَا ثُمَّ بَعَثَ إِلَيَّ مِنْ التِّبْنِ قَالَ لَا تَأْخُذْ مِنْهَا شَيْئًا وَلَا تِبْنًا قُلْتُ إِنِّي لَمْ أُشَارِطْهُ إِنَّمَا أَهْدَى إِلَيَّ شَيْئًا قَالَ لَا تَأْخُذْ مِنْهُ شَيْئًا

Abu Najoshiy — Rofeʼ ibn Xadijning ozod qilgan quli aytdi: Men Rofeʼdan yerni ijaraga berish haqida soʻradim va: «Mening bir yerim bor, uni ijaraga beraman», dedim. Rofeʼ: «Uni hech narsaga ijaraga berma, chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Kimning yeri boʻlsa, uni oʻzi eksin; agar ekmasa, birodariga ektirsin; agar buni ham qilmasa, uni (boʻsh) qoʻysin›, deganlarini eshitganman», dedi. Men unga: «Agar men uni ham, yerimni ham (unga) qoʻyib bersam-u, u ekib, soʻng menga somondan yuborsa, nima deysan?» dedim. U: «Undan hech narsa — somonni ham olma», dedi. Men: «Men u bilan shart qilishmadim, u menga shunchaki bir narsa hadya qildi», dedim. U: «Undan hech narsa olma», dedi.Абу Нажоший — Рофеъ ибн Хадижнинг озод қилган қули айтди: Мен Рофеъдан ерни ижарага бериш ҳақида сўрадим ва: «Менинг бир ерим бор, уни ижарага бераман», дедим. Рофеъ: «Уни ҳеч нарсага ижарага берма, чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Кимнинг ери бўлса, уни ўзи эксин; агар экмаса, биродарига эктирсин; агар буни ҳам қилмаса, уни (бўш) қўйсин›, деганларини эшитганман», деди. Мен унга: «Агар мен уни ҳам, еримни ҳам (унга) қўйиб берсам-у, у экиб, сўнг менга сомондан юборса, нима дейсан?» дедим. У: «Ундан ҳеч нарса — сомонни ҳам олма», деди. Мен: «Мен у билан шарт қилишмадим, у менга шунчаки бир нарса ҳадя қилди», дедим. У: «Ундан ҳеч нарса олма», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبَايَةَ بْنَ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ يُحَدِّثُأَنَّ جَدَّهُ حِينَ مَاتَ تَرَكَ جَارِيَةً وَنَاضِحًا وَغُلَامًا حَجَّامًا وَأَرْضًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَارِيَةِ فَنَهَى عَنْ كَسْبِهَا قَالَ شُعْبَةُ مَخَافَةَ أَنْ تَبْغِيَ وَقَالَ مَا أَصَابَ الْحَجَّامُ فَاعْلِفْهُ النَّاضِحَ وَقَالَ فِي الْأَرْضِ ازْرَعْهَا أَوْ ذَرْهَا

Aboya ibn Rifoa ibn Rofeʼ ibn Xadijdan rivoyat qilinadi: Uning bobosi vafot etganida bir joriya, suv tashiydigan tuya, qon oluvchi (hajjom) gʻulom va bir yer qoldirgan edi. Rasululloh ﷺ joriya haqida (soʻralganda) uning kasbidan qaytardilar. Shuʼba aytdi: Uning zino qilishidan qoʻrqib. U zot: «Hajjom topgan narsani suv tashuvchi tuyaga yem qilib ber», dedilar. Yer haqida esa: «Uni ek yoki (boʻsh) qoʻy», dedilar.Абоя ибн Рифоа ибн Рофеъ ибн Хадиждан ривоят қилинади: Унинг бобоси вафот этганида бир жория, сув ташийдиган туя, қон олувчи (ҳажжом) ғулом ва бир ер қолдирган эди. Расулуллоҳ ﷺ жория ҳақида (сўралганда) унинг касбидан қайтардилар. Шуъба айтди: Унинг зино қилишидан қўрқиб. У зот: «Ҳажжом топган нарсани сув ташувчи туяга ем қилиб бер», дедилар. Ер ҳақида эса: «Уни эк ёки (бўш) қўй», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ وَالْخُزَاعِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ زَرَعَ فِي أَرْضِ قَوْمٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ فَلَيْسَ لَهُ مِنْ الزَّرْعِ شَيْءٌ وَتُرَدُّ عَلَيْهِ نَفَقَتُهُ قَالَ الْخُزَاعِيُّ مَا أَنْفَقَهُ وَلَيْسَ لَهُ مِنْ الزَّرْعِ شَيْءٌ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir qavmning yerida ularning ruxsatisiz ekin eksa, unga ekindan hech narsa yoʻq, ammo unga sarf-xarajati qaytariladi», dedilar. Xuzoiy: «U sarflagan narsa (qaytariladi) va unga ekindan hech narsa yoʻq», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қавмнинг ерида уларнинг рухсатисиз экин экса, унга экиндан ҳеч нарса йўқ, аммо унга сарф-харажати қайтарилади», дедилар. Хузоий: «У сарфлаган нарса (қайтарилади) ва унга экиндан ҳеч нарса йўқ», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَارِظٍ عَنْ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَنُ الْكَلْبِ خَبِيثٌ وَمَهْرُ الْبَغِيِّ خَبِيثٌ وَكَسْبُ الْحَجَّامِ خَبِيثٌ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Itning bahosi xabis (nopok)dir, zinokor ayolning mahri xabisdir va qon oluvchi (hajjom)ning kasbi xabisdir», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Итнинг баҳоси хабис (нопок)дир, зинокор аёлнинг маҳри хабисдир ва қон олувчи (ҳажжом)нинг касби хабисдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا رِشْدِينُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ ذَكَرَ مَكَّةَ قَالَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَإِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot Makkani zikr qilib: «Albatta, Ibrohim Makkani harom (muqaddas) qildi, men esa uning ikki qora toshlogʻi orasidagi joyni harom (muqaddas) qilaman», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот Маккани зикр қилиб: «Албатта, Иброҳим Маккани ҳаром (муқаддас) қилди, мен эса унинг икки қора тошлоғи орасидаги жойни ҳаром (муқаддас) қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ عَنْ عُتْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍقَالَ خَطَبَ مَرْوَانُ النَّاسَ فَذَكَرَ مَكَّةَ وَحُرْمَتَهَا فَنَادَاهُ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ فَقَالَ إِنَّ مَكَّةَ إِنْ تَكُنْ حَرَمًا فَإِنَّ الْمَدِينَةَ حَرَمٌ حَرَّمَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مَكْتُوبٌ عِنْدَنَا فِي أَدِيمٍ خَوْلَانِيٍّ إِنْ شِئْتَ أَنْ نُقْرِئَكَهُ فَعَلْنَا فَنَادَاهُ مَرْوَانُ أَجَلْ قَدْ بَلَغَنَا ذَلِكَ

Nofeʼ ibn Jubayrdan rivoyat qilinadi: Marvon odamlarga xutba qilib, Makkani va uning hurmatini zikr qildi. Shunda Rofeʼ ibn Xadij unga nido qilib: «Agar Makka haram boʻlsa, albatta Madina ham haramdir; uni Rasululloh ﷺ harom qilganlar va bu bizning huzurimizda xavloniy terisiga yozib qoʻyilgan. Agar uni senga oʻqib berishimizni xohlasang, shunday qilamiz», dedi. Marvon unga nido qilib: «Ha, bu bizga ham yetib kelgan», dedi.Нофеъ ибн Жубайрдан ривоят қилинади: Марвон одамларга хутба қилиб, Маккани ва унинг ҳурматини зикр қилди. Шунда Рофеъ ибн Хадиж унга нидо қилиб: «Агар Макка ҳарам бўлса, албатта Мадина ҳам ҳарамдир; уни Расулуллоҳ ﷺ ҳаром қилганлар ва бу бизнинг ҳузуримизда хавлоний терисига ёзиб қўйилган. Агар уни сенга ўқиб беришимизни хоҳласанг, шундай қиламиз», деди. Марвон унга нидо қилиб: «Ҳа, бу бизга ҳам етиб келган», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ ابْنِ الْهَادِ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلَام حَرَّمَ مَكَّةَ وَإِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لَابَتَيْهَا يُرِيدُ الْمَدِينَةَ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Ibrohim alayhissalom Makkani harom (muqaddas) qildi, men esa uning ikki qora toshlogʻi orasidagi joyni harom (muqaddas) qilaman», dedilar. (Bu bilan u zot) Madinani koʻzda tutdilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Иброҳим алайҳиссалом Маккани ҳаром (муқаддас) қилди, мен эса унинг икки қора тошлоғи орасидаги жойни ҳаром (муқаддас) қиламан», дедилар. (Бу билан у зот) Мадинани кўзда тутдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَى الْحُمْرَةَ قَدْ ظَهَرَتْ فَكَرِهَهَافَلَمَّا مَاتَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ جَعَلُوا عَلَى سَرِيرِهِ قَطِيفَةً حَمْرَاءَ فَعَجِبَ النَّاسُ مِنْ ذَلِكَ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qizil (rang) paydo boʻlganini koʻrib, uni yoqtirmadilar. Rofeʼ ibn Xadij vafot etganida esa uning tobutiga qizil qatifa yopishdi va odamlar bundan hayron qolishdi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қизил (ранг) пайдо бўлганини кўриб, уни ёқтирмадилар. Рофеъ ибн Хадиж вафот этганида эса унинг тобутига қизил қатифа ёпишди ва одамлар бундан ҳайрон қолишди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّجَاشِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ قَالَكُنَّا نُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْعَصْرِ ثُمَّ نَنْحَرُ الْجَزُورَ فَتُقْسَمُ عَشَرَ قَسْمٍ ثُمَّ تُطْبَخُ فَنَأْكُلُ لَحْمًا نَضِيجًا قَبْلَ أَنْ تَغِيبَ الشَّمْسُ قَالَ وَكُنَّا نُصَلِّي الْمَغْرِبَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَنْصَرِفُ أَحَدُنَا وَإِنَّهُ لَيَنْظُرُ إِلَى مَوَاقِعِ نَبْلِهِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan asr namozini oʻqir, soʻng tuya soʻyar edik; u oʻn boʻlakka taqsimlanar, keyin pishirilar va biz quyosh botishidan oldin pishgan goʻshtni yer edik. U aytdi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida shom namozini oʻqir edik, soʻng birortamiz namozdan qaytganida oʻzining otgan oʻqlari tushadigan joyni koʻra olar edi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан аср намозини ўқир, сўнг туя сўяр эдик; у ўн бўлакка тақсимланар, кейин пиширилар ва биз қуёш ботишидан олдин пишган гўштни ер эдик. У айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида шом намозини ўқир эдик, сўнг бирортамиз намоздан қайтганида ўзининг отган ўқлари тушадиган жойни кўра олар эди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ أَتَيَا خَيْبَرَ فِي حَاجَةٍ لَهُمَا فَتَفَرَّقَا فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ وَوَجَدُوهُ قَتِيلًا قَالَ فَجَاءَ مُحَيِّصَةُ وَحُوَيِّصَةُ ابْنَا مَسْعُودٍ وَجَاءَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ أَخُو الْقَتِيلِ وَكَانَ أَحْدَثَهُمَا فَأَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَكَلَّمَ فَبَدَأَ الَّذِي أَوْلَى بِالدَّمِ وَكَانَا هَذَيْنِ أَسَنُّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَبِّرْ الْكِبَرَ قَالَ فَتَكَلَّمَا فِي أَمْرِ صَاحِبِهِمَا قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَحِقُّوا صَاحِبَكُمْ أَوْ قَتِيلَكُمْ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْرٌ لَمْ نَشْهَدْ فَكَيْفَ نَحْلِفُ قَالَ فَتُبْرِئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ أَيْمَانًا مِنْهُمْ فَقَالُوا قَوْمٌ كُفَّارٌ قَالَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ قِبَلِهِقَالَ فَدَخَلْتُ مِرْبَدًا لَهُمْ فَرَكَضَتْنِي نَاقَةٌ مِنْ تِلْكَ الْإِبِلِ الَّتِي وَدَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرِجْلِهَا رَكْضَةً حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Sahl ibn Abu Hasma va Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa ibn Masʼud oʻz hojatlari uchun Xaybarga borishdi va (u yerda) ajralishdi. Soʻng Abdulloh ibn Sahl oʻldirildi va uni oʻlik holda topishdi. Masʼudning oʻgʻillari Muhayyisa va Huvayyisa keldilar, oʻldirilganning akasi Abdurrahmon ibn Sahl ham keldi — u ularning eng yoshi edi. Ular Rasululloh ﷺ huzurlariga kelishdi va qonga eng haqli boʻlgani gapira boshladi, holbuki bu ikkovi undan kattaroq edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kattani (oldin qoʻy), kattasi (gapirsin)», dedilar. Bas, ikkovi hamrohlari haqida gapirishdi. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan ellik kishining qasami bilan hamrohingizni — yoki oʻldirilganingizni — haqli boʻlib olinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz guvoh boʻlmagan ishga qanday qasam ichamiz?» deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar ulardan ellik kishining qasami bilan sizlardan xoli boʻladilar», dedilar. Ular: «Ular kofir qavm-ku», deyishdi. Bas, Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar. (Rovi) aytdi: Men ularning tuya qamaladigan joyiga kirgan edim, Rasululloh ﷺ xun qilib bergan oʻsha tuyalardan bir tuya meni oyogʻi bilan bir tepdi. Xalaf ibn Hishom bizga Hammod ibn Zayddan, u Yahyo ibn Saiddan, u Bushayr ibn Yasordan, u Sahl ibn Abu Hasma va Rofeʼ ibn Xadijdan, ular Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini aytib berdi.Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд ўз ҳожатлари учун Хайбарга боришди ва (у ерда) ажралишди. Сўнг Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилди ва уни ўлик ҳолда топишди. Масъуднинг ўғиллари Муҳаййиса ва Ҳуваййиса келдилар, ўлдирилганнинг акаси Абдурраҳмон ибн Саҳл ҳам келди — у уларнинг энг ёши эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келишди ва қонга энг ҳақли бўлгани гапира бошлади, ҳолбуки бу иккови ундан каттароқ эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани (олдин қўй), каттаси (гапирсин)», дедилар. Бас, иккови ҳамроҳлари ҳақида гапиришди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан эллик кишининг қасами билан ҳамроҳингизни — ёки ўлдирилганингизни — ҳақли бўлиб олинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз гувоҳ бўлмаган ишга қандай қасам ичамиз?» дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар улардан эллик кишининг қасами билан сизлардан холи бўладилар», дедилар. Улар: «Улар кофир қавм-ку», дейишди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар. (Рови) айтди: Мен уларнинг туя қамаладиган жойига кирган эдим, Расулуллоҳ ﷺ хун қилиб берган ўша туялардан бир туя мени оёғи билан бир тепди. Халаф ибн Ҳишом бизга Ҳаммод ибн Зайддан, у Яҳё ибн Саиддан, у Бушайр ибн Ясордан, у Саҳл ибн Абу Ҳасма ва Рофеъ ибн Хадиждан, улар Набий ﷺдан шунга ўхшашини айтиб берди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ قَيْسٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَّهُ قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّيأَنَّهُمْ كَانُوا يُكْرُونَ الْأَرْضَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَا يُنْبِتُ عَلَى الْأَرْبِعَاءِ وَشَيْئًا مِنْ الزَّرْعِ يَسْتَثْنِيهِ صَاحِبُ الزَّرْعِ فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَفَقُلْتُ لِرَافِعٍ كَيْفَ كِرَاؤُهَا بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ فَقَالَ رَافِعٌ لَيْسَ بِهَا بَأْسٌ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Amakim menga xabar berdiki, ular Rasululloh ﷺ zamonlarida yerni ariqlar boʻyida oʻsadigan narsa va ekin egasi oʻziga ajratib qoʻyadigan bir oz ekin evaziga ijaraga berar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ bundan qaytardilar. (Hanzala) aytdi: Men Rofeʼga: «Uni dinor va dirhamga ijaraga berish qanday?» dedim. Rofeʼ: «Uni dinor va dirhamga (ijaraga berishda) zarar yoʻq», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Амаким менга хабар бердики, улар Расулуллоҳ ﷺ замонларида ерни ариқлар бўйида ўсадиган нарса ва экин эгаси ўзига ажратиб қўядиган бир оз экин эвазига ижарага берар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бундан қайтардилар. (Ҳанзала) айтди: Мен Рофеъга: «Уни динор ва дирҳамга ижарага бериш қандай?» дедим. Рофеъ: «Уни динор ва дирҳамга (ижарага беришда) зарар йўқ», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الْأَحْمَرُ أَخْبَرَنَا ابْنُ عَجْلَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْفِرُوا بِالْفَجْرِ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ أَوْ لِأَجْرِهَا

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdodni (tong) yorishganda oʻqinglar, chunki bu ajr jihatidan kattaroqdir», — yoki: «uning ajri (kattaroqdir)», — dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдодни (тонг) ёришганда ўқинглар, чунки бу ажр жиҳатидан каттароқдир», — ёки: «унинг ажри (каттароқдир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرًا قَالَ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ قَالَكُنَّا نُخَابِرُ وَلَا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا حَتَّى زَعَمَ رَافِعٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْهُ فَتَرَكْنَاهُ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Biz muxobara qilar va bunda zarar koʻrmas edik. Toki Rofeʼ Rasululloh ﷺ undan qaytarganlarini aytdi, bas, biz uni tark qildik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Биз мухобара қилар ва бунда зарар кўрмас эдик. Токи Рофеъ Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарганларини айтди, бас, биз уни тарк қилдик.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَىِ بْنِ حَبَّانَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا قَطْعَ فِي ثَمَرٍ وَلَا كَثَرٍ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Meva va xurmo togʻining (kurtagi) uchun qoʻl kesilmaydi», deganlarini eshitdim.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Мева ва хурмо тоғининг (куртаги) учун қўл кесилмайди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ نَافِعٍ الْكَلَاعِيِّ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ قَالَ مَرَرْتُ بِمَسْجِدٍ بِالْمَدِينَةِ فَأُقِيمَتْ الصَّلَاةُ فَإِذَا شَيْخٌ فَلَامَ الْمُؤَذِّنَ وَقَالَ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ أَبِي أَخْبَرَنِيأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَأْمُرُ بِتَأْخِيرِ هَذِهِ الصَّلَاةِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا الشَّيْخُ قَالُوا هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ

Basra ahlidan boʻlgan Abdulvohid ibn Nofeʼ al-Kaloiy aytdi: Men Madinadagi bir masjid yonidan oʻtdim, (oʻsha payt) namozga iqomat aytildi. Bir shayx muazzinni malomat qilib: «Bilmaysanmi, otam menga Rasululloh ﷺ bu namozni kechiktirishga buyurar edilar, deb xabar bergan», dedi. (Abdulvohid) aytdi: Men: «Bu shayx kim?» dedim. Ular: «Bu — Abdulloh ibn Rofeʼ ibn Xadij», deyishdi.Басра аҳлидан бўлган Абдулвоҳид ибн Нофеъ ал-Калоий айтди: Мен Мадинадаги бир масжид ёнидан ўтдим, (ўша пайт) намозга иқомат айтилди. Бир шайх муаззинни маломат қилиб: «Билмайсанми, отам менга Расулуллоҳ ﷺ бу намозни кечиктиришга буюрар эдилар, деб хабар берган», деди. (Абдулвоҳид) айтди: Мен: «Бу шайх ким?» дедим. Улар: «Бу — Абдуллоҳ ибн Рофеъ ибн Хадиж», дейишди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَسْرُوقٍ عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ جَدِّهِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَاقُو الْعَدُوِّ غَدًا وَلَيْسَ مَعَنَا مُدًى قَالَ مَا أَنْهَرَ الدَّمَ وَذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ لَيْسَ السِّنَّ وَالظُّفُرَ وَسَأُحَدِّثُكَ أَمَّا السِّنُّ فَعَظْمٌ وَأَمَّا الظُّفُرُ فَمُدَى الْحَبَشَةِ قَالَ وَأَصَابَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهْبًا فَنَدَّ مِنْهَا بَعِيرٌ فَسَعَوْا لَهُ فَلَمْ يَسْتَطِيعُوهُ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِهَذِهِ الْإِبِلِ أَوْ قَالَ النَّعَمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz ertaga dushmanga roʻbaroʻ boʻlamiz, bizda esa pichoqlar yoʻq», dedim. U zot: «Qonni oqizgan va ustiga Allohning nomi zikr qilingan (narsa bilan soʻyilgan)ni yegin — tish va tirnoq bundan mustasno. Senga (sababini) aytib beraman: tishga kelsak, u suyakdir; tirnoqqa kelsak, u habashlarning pichogʻidir», dedilar. (Rofeʼ) aytdi: Rasululloh ﷺga oʻlja tegdi, ulardan bir tuya qochib ketdi; odamlar uning ketidan yugurdilar, lekin unga kuchlari yetmadi. Bas, bir kishi unga oʻq otdi va uni toʻxtatdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu tuyalarning — yoki: chorvalarning — yovvoyi hayvonlarnikidek qochqoqlari boʻladi; bas, sizlarni yenggani boʻlsa, unga mana shunday qilinglar», dedilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз эртага душманга рўбарў бўламиз, бизда эса пичоқлар йўқ», дедим. У зот: «Қонни оқизган ва устига Аллоҳнинг номи зикр қилинган (нарса билан сўйилган)ни егин — тиш ва тирноқ бундан мустасно. Сенга (сабабини) айтиб бераман: тишга келсак, у суякдир; тирноққа келсак, у ҳабашларнинг пичоғидир», дедилар. (Рофеъ) айтди: Расулуллоҳ ﷺга ўлжа тегди, улардан бир туя қочиб кетди; одамлар унинг кетидан югурдилар, лекин унга кучлари етмади. Бас, бир киши унга ўқ отди ва уни тўхтатди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу туяларнинг — ёки: чорваларнинг — ёввойи ҳайвонларникидек қочқоқлари бўлади; бас, сизларни енггани бўлса, унга мана шундай қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَنْظَلَةَ الزُّرَقِيِّ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍأَنَّ النَّاسَ كَانُوا يُكْرُونَ الْمَزَارِعَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْمَاذِيَانَاتِ وَمَا سَقَى الرَّبِيعُ وَشَيْءٍ مِنْ التِّبْنِ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كِرَاءَ الْمَزَارِعِ بِهَذَا وَنَهَى عَنْهَاقَالَ رَافِعٌ وَلَا بَأْسَ بِكِرَائِهَا بِالدَّرَاهِمِ وَالدَّنَانِيرِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Rasululloh ﷺ zamonlarida ekinzorlarni katta ariqlar (boʻyidagi hosil), soy sugʻoradigan (joyning hosili) va bir oz somon evaziga ijaraga berar edilar. Rasululloh ﷺ ekinzorlarni shu (narsalar) evaziga ijaraga berishni yoqtirmadilar va undan qaytardilar. Rofeʼ: «Uni dirham va dinorlarga ijaraga berishda zarar yoʻq», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар Расулуллоҳ ﷺ замонларида экинзорларни катта ариқлар (бўйидаги ҳосил), сой суғорадиган (жойнинг ҳосили) ва бир оз сомон эвазига ижарага берар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни шу (нарсалар) эвазига ижарага беришни ёқтирмадилар ва ундан қайтардилар. Рофеъ: «Уни дирҳам ва динорларга ижарага беришда зарар йўқ», деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي عَاصِمُ بْنُ عُمَرَ بْنِ قَتَادَةَ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ الْعَامِلُ بِالْحَقِّ عَلَى الصَّدَقَةِ كَالْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى بَيْتِهِ

Rofeʼ ibn Xadij al-Ansoriy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Sadaqa (zakot) ustida haqqoniy ravishda ishlaydigan amaldor uyiga qaytguniga qadar Alloh yoʻlidagi gʻoziy kabidir», deganlarini eshitdim.Рофеъ ибн Хадиж ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Садақа (закот) устида ҳаққоний равишда ишлайдиган амалдор уйига қайтгунига қадар Аллоҳ йўлидаги ғозий кабидир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ مَحْمُودِ بْن لَبِيدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْفِرُوا بِالْفَجْرِ فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لِلْأَجْرِ

Nabiy ﷺning sahobalaridan biridan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdodni (tong) yorishganda oʻqinglar, chunki bu ajr jihatidan kattaroqdir», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан биридан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдодни (тонг) ёришганда ўқинглар, чунки бу ажр жиҳатидан каттароқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُوَيْسٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ الزُّهْرِيِّ قَالَ سَأَلْتُ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ فَقَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ أَنَّ عَمَّيْهِ وَكَانَا قَدْ شَهِدَا بَدْرًا أَخْبَرَاهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ كِرَاءِ الْمَزَارِعِ

Zuhriy aytdi: Men Solim ibn Abdullohdan ekinzorlarni ijaraga berish haqida soʻradim. U: «Menga Abdulloh ibn Umar Rofeʼ ibn Xadijdan xabar berdiki, uning Badrda qatnashgan ikki amakisi unga Rasululloh ﷺ ekinzorlarni ijaraga berishdan qaytarganlarini aytib beribdi», dedi.Зуҳрий айтди: Мен Солим ибн Абдуллоҳдан экинзорларни ижарага бериш ҳақида сўрадим. У: «Менга Абдуллоҳ ибн Умар Рофеъ ибн Хадиждан хабар бердики, унинг Бадрда қатнашган икки амакиси унга Расулуллоҳ ﷺ экинзорларни ижарага беришдан қайтарганларини айтиб берибди», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ أَيُّوبَ الْغَافِقِيِّ عَنْ بَعْضِ وَلَدِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَنَادَانِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا عَلَى بَطْنِ امْرَأَتِي فَقُمْتُ وَلَمْ أُنْزِلْ فَاغْتَسَلْتُ وَخَرَجْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّكَ دَعَوْتَنِي وَأَنَا عَلَى بَطْنِ امْرَأَتِي فَقُمْتُ وَلَمْ أُنْزِلْ فَاغْتَسَلْتُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا عَلَيْكَ الْمَاءُ مِنْ الْمَاءِ قَالَ رَافِعٌ ثُمَّ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ بِالْغُسْلِ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni chaqirdilar, men esa ayolim bilan (yaqinlik) holida edim. Bas, men (maniy) chiqarmay turdim, gʻusl qildim va Rasululloh ﷺ huzurlariga chiqib, u zotga: «Siz meni chaqirganingizda men ayolim bilan (yaqinlik) holida edim; turdim, (maniy) chiqarmadim va gʻusl qildim», deb xabar berdim. Rasululloh ﷺ: «Senga (gʻusl) lozim emas; suv suvdandir», dedilar. Rofeʼ aytdi: Soʻngra Rasululloh ﷺ bundan keyin bizni gʻusl qilishga buyurdilar.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени чақирдилар, мен эса аёлим билан (яқинлик) ҳолида эдим. Бас, мен (маний) чиқармай турдим, ғусл қилдим ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига чиқиб, у зотга: «Сиз мени чақирганингизда мен аёлим билан (яқинлик) ҳолида эдим; турдим, (маний) чиқармадим ва ғусл қилдим», деб хабар бердим. Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга (ғусл) лозим эмас; сув сувдандир», дедилар. Рофеъ айтди: Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ бундан кейин бизни ғусл қилишга буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ عَنْ أَبِي النَّجَاشِيِّ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ قَالَكُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ نَنْحَرُ الْجَزُورَ فَنُقَسِّمُهُ عَشَرَةَ أَجْزَاءٍ ثُمَّ نَطْبُخُ فَنَأْكُلُ لَحْمًا نَضِيجًا قَبْلَ أَنْ نُصَلِّيَ الْمَغْرِبَ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan asr namozini oʻqir, soʻng tuya soʻyar edik. Uni oʻn boʻlakka taqsimlar, keyin pishirar va shom namozini oʻqishimizdan oldin pishgan goʻshtni yer edik.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан аср намозини ўқир, сўнг туя сўяр эдик. Уни ўн бўлакка тақсимлар, кейин пиширар ва шом намозини ўқишимиздан олдин пишган гўштни ер эдик.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ عُتْبَةَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ أَبُو النَّجَاشِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ قَالَلَقِيَنِي عَمِّي ظُهَيْرُ بْنُ رَافِعٍ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي قَدْ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَمْرٍ كَانَ بِنَا رَافِقًا قَالَ فَقُلْتُ مَا هُوَ يَا عَمُّ قَالَ نَهَانَا أَنْ نُكْرِيَ مَحَاقِلَنَا يَعْنِي أَرْضَنَا الَّتِي بِصِرَارٍ قَالَ قُلْتُ أَيْ عَمُّ طَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَقُّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ تُكْرُوهَا قَالَ بِالْجَدَاوِلِ الرُّبِّ وَبِالْأَصَوَاعِ مِنْ الشَّعِيرِ قَالَ فَلَا تَفْعَلُوا ازْرَعُوهَا أَوْ أَزْرِعُوهَا قَالَ فَبِعْنَا أَمْوَالَنَا بِصِرَارٍقَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَأَلْتُ أَبِي عَنْ أَحَادِيثِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ مَرَّةً يَقُولُ نَهَانَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَرَّةً يَقُولُ عَنْ عَمَّيْهِ فَقَالَ كُلُّهَا صِحَاحٌ وَأَحَبُّهَا إِلَيَّ حَدِيثُ أَيُّوبَ

Rofeʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) aytdi: Amakim Zuhayr ibn Rofeʼ meni uchratib: «Ey birodarimning oʻgʻli, Rasululloh ﷺ bizni oʻzimizga qulay boʻlgan bir ishdan qaytardilar», dedi. Men: «U nima, ey amaki?» dedim. U: «Bizni maholimizni — yaʼni Sirordagi yerimizni — ijaraga berishdan qaytardilar», dedi. Men: «Ey amaki, Rasululloh ﷺga itoat qilish haqliroqdir», dedim. (U aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Soʻng ularni ijaraga berasizlarmi?» dedilar. (Zuhayr): «Ariqlar va rubʼ (ulushi) hamda arpadan (oʻlchangan) soʼlar evaziga», dedi. U zot: «Bunday qilmanglar; ularni oʻzlaringiz ekinglar yoki (birodaringizga) ektiringlar», dedilar. (Rofeʼ) aytdi: Bas, biz Sirordagi mol-mulkimizni sotdik. Abdulloh aytdi: Men otamdan Rofeʼ ibn Xadijning hadislari haqida soʻradim — u baʼzan: «Bizni Nabiy ﷺ qaytardilar», deydi, baʼzan esa: «Ikki amakisidan», deydi. Otam: «Ularning hammasi sahihdir, menga eng suyuklisi Ayyubning hadisidir», dedi.Рофеъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) айтди: Амаким Зуҳайр ибн Рофеъ мени учратиб: «Эй биродаримнинг ўғли, Расулуллоҳ ﷺ бизни ўзимизга қулай бўлган бир ишдан қайтардилар», деди. Мен: «У нима, эй амаки?» дедим. У: «Бизни маҳолимизни — яъни Сирордаги еримизни — ижарага беришдан қайтардилар», деди. Мен: «Эй амаки, Расулуллоҳ ﷺга итоат қилиш ҳақлироқдир», дедим. (У айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сўнг уларни ижарага берасизларми?» дедилар. (Зуҳайр): «Ариқлар ва рубъ (улуши) ҳамда арпадан (ўлчанган) сўлар эвазига», деди. У зот: «Бундай қилманглар; уларни ўзларингиз экинглар ёки (биродарингизга) эктиринглар», дедилар. (Рофеъ) айтди: Бас, биз Сирордаги мол-мулкимизни сотдик. Абдуллоҳ айтди: Мен отамдан Рофеъ ибн Хадижнинг ҳадислари ҳақида сўрадим — у баъзан: «Бизни Набий ﷺ қайтардилар», дейди, баъзан эса: «Икки амакисидан», дейди. Отам: «Уларнинг ҳаммаси саҳиҳдир, менга энг суюклиси Айюбнинг ҳадисидир», деди.