أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ أَبُو قُدَامَةَ السَّرَخْسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمَّتِهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَإِنَّ وَلَدَ الرَّجُلِ مِنْ كَسْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi yeydigan eng pok narsa oʻz kasbidan yegan narsasidir. Kishining farzandi ham uning kasbidandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши ейдиган энг пок нарса ўз касбидан еган нарсасидир. Кишининг фарзанди ҳам унинг касбидандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَمَّةٍ، لَهُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَالَ إِنَّ أَوْلاَدَكُمْ مِنْ أَطْيَبِ كَسْبِكُمْ فَكُلُوا مِنْ كَسْبِ أَوْلاَدِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, farzandlaringiz eng pok kasblaringizdandir, bas, farzandlaringizning kasbidan yenglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, фарзандларингиз энг пок касбларингиздандир, бас, фарзандларингизнинг касбидан енглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَوَلَدُهُ مِنْ كَسْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi yeydigan eng pok narsa oʻz kasbidan yegan narsasidir. Uning farzandi ham uning kasbidandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши ейдиган энг пок нарса ўз касбидан еган нарсасидир. Унинг фарзанди ҳам унинг касбидандир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّيْسَابُورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَإِنَّ وَلَدَهُ مِنْ كَسْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi yeydigan eng pok narsa oʻz kasbidan yegan narsasidir. Uning farzandi ham uning kasbidandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши ейдиган энг пок нарса ўз касбидан еган нарсасидир. Унинг фарзанди ҳам унинг касбидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ بْنَ بَشِيرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - فَوَاللَّهِ لاَ أَسْمَعُ بَعْدَهُ أَحَدًا يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْحَلاَلَ بَيِّنٌ وَإِنَّ الْحَرَامَ بَيِّنٌ وَإِنَّ بَيْنَ ذَلِكَ أُمُورًا مُشْتَبِهَاتٍ ‏"‏ ‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ ‏"‏ وَإِنَّ بَيْنَ ذَلِكَ أُمُورًا مُشْتَبِهَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَسَأَضْرِبُ لَكُمْ فِي ذَلِكَ مَثَلاً إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَمَى حِمًى وَإِنَّ حِمَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مَا حَرَّمَ وَإِنَّهُ مَنْ يَرْتَعْ حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكْ أَنْ يُخَالِطَ الْحِمَى ‏"‏ ‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ مَنْ يَرْعَى حَوْلَ الْحِمَى يُوشِكْ أَنْ يَرْتَعَ فِيهِ وَإِنَّ مَنْ يُخَالِطِ الرِّيبَةَ يُوشِكْ أَنْ يَجْسُرَ ‏"‏ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan eshitdim, — Allohga qasamki, undan keyin hech kimning «Rasululloh ﷺdan eshitdim» deganini eshitmayman, — u zot: «Albatta, halol ravshandir va albatta, harom ravshandir. Bu ikkisining orasida shubhali ishlar bordir. Men buni sizga bir misol bilan tushuntiraman: albatta, Alloh azza va jalla bir qoʻriqxona belgiladi. Alloh azza va jallaning qoʻriqxonasi Uning harom qilgan narsalaridir. Kim qoʻriqxona atrofida yursa, unga aralashib ketishi yaqindir», dedilar. Baʼzan: «Kim qoʻriqxona atrofida chorva boqsa, unda oʻtlab ketishi yaqindir. Kim shubhali narsaga aralashsa, unga jurʼat qilib ketishi yaqindir», dedilar.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим, — Аллоҳга қасамки, ундан кейин ҳеч кимнинг «Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим» деганини эшитмайман, — у зот: «Албатта, ҳалол равшандир ва албатта, ҳаром равшандир. Бу иккисининг орасида шубҳали ишлар бордир. Мен буни сизга бир мисол билан тушунтираман: албатта, Аллоҳ азза ва жалла бир қўриқхона белгилади. Аллоҳ азза ва жалланинг қўриқхонаси Унинг ҳаром қилган нарсаларидир. Ким қўриқхона атрофида юрса, унга аралашиб кетиши яқиндир», дедилар. Баъзан: «Ким қўриқхона атрофида чорва боқса, унда ўтлаб кетиши яқиндир. Ким шубҳали нарсага аралашса, унга журъат қилиб кетиши яқиндир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ مَا يُبَالِي الرَّجُلُ مِنْ أَيْنَ أَصَابَ الْمَالَ مِنْ حَلاَلٍ أَوْ حَرَامٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarga shunday zamon keladiki, kishi molni qayerdan, halolmi yoki haromdan olganiga parvo qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларга шундай замон келадики, киши молни қаердан, ҳалолми ёки ҳаромдан олганига парво қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي خَيْرَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَأْكُلُونَ الرِّبَا فَمَنْ لَمْ يَأْكُلْهُ أَصَابَهُ مِنْ غُبَارِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarga shunday zamon keladiki, ular ribo yeydilar. Kim uni yemasa ham, uning changi unga tegadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларга шундай замон келадики, улар рибо ейдилар. Ким уни емаса ҳам, унинг чанги унга тегади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ تَغْلِبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يَفْشُوَ الْمَالُ وَيَكْثُرَ وَتَفْشُوَ التِّجَارَةُ وَيَظْهَرَ الْعِلْمُ وَيَبِيعَ الرَّجُلُ الْبَيْعَ فَيَقُولَ لاَ حَتَّى أَسْتَأْمِرَ تَاجِرَ بَنِي فُلاَنٍ وَيُلْتَمَسَ فِي الْحَىِّ الْعَظِيمِ الْكَاتِبُ فَلاَ يُوجَدُ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Tagʻlib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, qiyomat alomatlaridan biri mol koʻpayib keng tarqalishi, savdo avj olishi, ilm koʻzga koʻrinib qolishi, kishi bir narsani sotmoqchi boʻlganda ‹Yoʻq, falon urugʻ savdogari bilan maslahatlashmagunimcha boʻlmaydi› deyishi va katta mahalladan kotib qidirilib topilmasligidir», dedilar.Амр ибн Тағлиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қиёмат аломатларидан бири мол кўпайиб кенг тарқалиши, савдо авж олиши, илм кўзга кўриниб қолиши, киши бир нарсани сотмоқчи бўлганда ‹Йўқ, фалон уруғ савдогари билан маслаҳатлашмагунимча бўлмайди› дейиши ва катта маҳалладан котиб қидирилиб топилмаслигидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ صَدَقَا وَبَيَّنَا بُورِكَ فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oldi-sotdi qiluvchi ikki kishi ajralishmagunlaricha ixtiyorlidirlar. Agar rost gapirib, ochiq-oydin bayon qilsalar, savdolarida baraka boʻladi. Agar yolgʻon gapirib, bir narsani yashirsalar, savdolarining barakasi yoʻqoladi», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олди-сотди қилувчи икки киши ажралишмагунларича ихтиёрлидирлар. Агар рост гапириб, очиқ-ойдин баён қилсалар, савдоларида барака бўлади. Агар ёлғон гапириб, бир нарсани яширсалар, савдоларининг баракаси йўқолади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَرَأَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو ذَرٍّ خَابُوا وَخَسِرُوا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ وَالْمَنَّانُ عَطَاءَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch toifa borki, Alloh qiyomat kunida ular bilan gaplashmaydi, ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi, ularga alamli azob bordir», dedilar. Rasululloh ﷺ buni oʻqib berdilar. Abu Zar: «Ular noumid boʻlib, ziyon koʻrdilar», dedi. U zot: «Izorini tovonidan pastga tushirib yuruvchi, molini yolgʻon qasam bilan sotuvchi va bergan narsasini minnat qiluvchi», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч тоифа борки, Аллоҳ қиёмат кунида улар билан гаплашмайди, уларга назар солмайди ва уларни покламайди, уларга аламли азоб бордир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ буни ўқиб бердилар. Абу Зар: «Улар ноумид бўлиб, зиён кўрдилар», деди. У зот: «Изорини товонидан пастга тушириб юрувчи, молини ёлғон қасам билан сотувчи ва берган нарсасини миннат қилувчи», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُسْهِرٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ الَّذِي لاَ يُعْطِي شَيْئًا إِلاَّ مَنَّهُ وَالْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمُنَفِّقُ سِلْعَتَهُ بِالْكَذِبِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch toifa borki, Alloh qiyomat kunida ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi, ularga alamli azob bordir: hech narsa bermay, bergan narsasini minnat qiluvchi, izorini tovonidan pastga tushirib yuruvchi va molini yolgʻon bilan sotuvchi», dedilar.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч тоифа борки, Аллоҳ қиёмат кунида уларга назар солмайди ва уларни покламайди, уларга аламли азоб бордир: ҳеч нарса бермай, берган нарсасини миннат қилувчи, изорини товонидан пастга тушириб юрувчи ва молини ёлғон билан сотувчи», дедилар.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْوَلِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ كَثِيرٍ - عَنْ مَعْبَدِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَكَثْرَةَ الْحَلِفِ فِي الْبَيْعِ فَإِنَّهُ يُنَفِّقُ ثُمَّ يَمْحَقُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan: «Savdoda koʻp qasam ichishdan saqlaninglar, chunki u molni oʻtkazadi, soʻng barakani yoʻqotadi», deganlarini eshitgan.Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан: «Савдода кўп қасам ичишдан сақланинглар, чунки у молни ўтказади, сўнг баракани йўқотади», деганларини эшитган.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْحَلِفُ مَنْفَقَةٌ لِلسِّلْعَةِ مَمْحَقَةٌ لِلْكَسْبِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qasam ichish molni oʻtkazadi, kasbning barakasini yoʻqotadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қасам ичиш молни ўтказади, касбнинг баракасини йўқотади», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ رَجُلٌ عَلَى فَضْلِ مَاءٍ بِالطَّرِيقِ يَمْنَعُ ابْنَ السَّبِيلِ مِنْهُ وَرَجُلٌ بَايَعَ إِمَامًا لِدُنْيَا إِنْ أَعْطَاهُ مَا يُرِيدُ وَفَّى لَهُ وَإِنْ لَمْ يُعْطِهِ لَمْ يَفِ لَهُ وَرَجُلٌ سَاوَمَ رَجُلاً عَلَى سِلْعَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ فَحَلَفَ لَهُ بِاللَّهِ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا كَذَا وَكَذَا فَصَدَّقَهُ الآخَرُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch toifa borki, Alloh azza va jalla ular bilan gaplashmaydi, qiyomat kunida ularga nazar solmaydi va ularni poklamaydi, ularga alamli azob bordir: yoʻlda ortiqcha suvi boʻlib, undan yoʻlovchini man qiluvchi kishi; imomga dunyo uchun bayʼat qilib, agar u xohlagan narsasini bersa, unga sodiq boʻlib, bermasa, sodiq boʻlmaydigan kishi; va asrdan keyin bir kishiga mol sotib, ‹Bu molga menga shuncha-shuncha berildi› deb Alloh nomi bilan yolgʻon qasam ichgan, halligi esa uni tasdiqlagan kishi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч тоифа борки, Аллоҳ азза ва жалла улар билан гаплашмайди, қиёмат кунида уларга назар солмайди ва уларни покламайди, уларга аламли азоб бордир: йўлда ортиқча суви бўлиб, ундан йўловчини ман қилувчи киши; имомга дунё учун байъат қилиб, агар у хоҳлаган нарсасини берса, унга содиқ бўлиб, бермаса, содиқ бўлмайдиган киши; ва асрдан кейин бир кишига мол сотиб, ‹Бу молга менга шунча-шунча берилди› деб Аллоҳ номи билан ёлғон қасам ичган, ҳаллиги эса уни тасдиқлаган киши», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي غَرَزَةَ، قَالَ كُنَّا بِالْمَدِينَةِ نَبِيعُ الأَوْسَاقَ وَنَبْتَاعُهَا وَنُسَمِّي أَنْفُسَنَا السَّمَاسِرَةَ وَيُسَمِّينَا النَّاسُ فَخَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمَّانَا بِاسْمٍ هُوَ خَيْرٌ لَنَا مِنَ الَّذِي سَمَّيْنَا بِهِ أَنْفُسَنَا فَقَالَ ‏"‏ يَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ إِنَّهُ يَشْهَدُ بَيْعَكُمُ الْحَلِفُ وَاللَّغْوُ فَشُوبُوهُ بِالصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏

Qays ibn Abi Gʻaraza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Madinada oʻlchov yuklarni (avsoq) sotar va sotib olar edik, oʻzimizni ‹samosira› (dallollar) deb atardik, odamlar ham bizni shunday atashardi. Rasululloh ﷺ oldimizga chiqib, bizga oʻzimiz qoʻygan nomdan koʻra biz uchun yaxshiroq boʻlgan nom bilan nom berib: ‹Ey savdogarlar jamoasi! Sizning savdolaringizda qasam ichish va behuda soʻz boʻladi, shuning uchun unga sadaqani aralashtiring›, dedilar», dedi.Қайс ибн Аби Ғараза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Мадинада ўлчов юкларни (авсоқ) сотар ва сотиб олар эдик, ўзимизни ‹самосира› (даллоллар) деб атардик, одамлар ҳам бизни шундай аташарди. Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқиб, бизга ўзимиз қўйган номдан кўра биз учун яхшироқ бўлган ном билан ном бериб: ‹Эй савдогарлар жамоаси! Сизнинг савдоларингизда қасам ичиш ва беҳуда сўз бўлади, шунинг учун унга садақани аралаштиринг›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَالِحٍ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا فَإِنْ بَيَّنَا وَصَدَقَا بُورِكَ لَهُمَا فِي بَيْعِهِمَا وَإِنْ كَذَبَا وَكَتَمَا مُحِقَ بَرَكَةُ بَيْعِهِمَا ‏"‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ixtiyorlidirlar. Agar ular rostgoʻy boʻlib, aybni ochib bersalar, savdolarida ularga baraka beriladi. Agar ular yolgʻon gapirib, aybni yashirsalar, savdolarining barakasi yoʻqoladi», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ихтиёрлидирлар. Агар улар ростгўй бўлиб, айбни очиб берсалар, савдоларида уларга барака берилади. Агар улар ёлғон гапириб, айбни яширсалар, савдоларининг баракаси йўқолади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُتَبَايِعَانِ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ عَلَى صَاحِبِهِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchidan har biri ajralishmagunlaricha bir-biriga nisbatan ixtiyorlidir, faqat ixtiyor savdosi bundan mustasno», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчидан ҳар бири ажралишмагунларича бир-бирига нисбатан ихтиёрлидир, фақат ихтиёр савдоси бундан мустасно», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ خِيَارًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha yoki ixtiyor savdosi boʻlmagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ёки ихтиёр савдоси бўлмагунича ихтиёрлидирлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحْرِزُ بْنُ الْوَضَّاحِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْبَيْعُ كَانَ عَنْ خِيَارٍ فَإِنْ كَانَ الْبَيْعُ عَنْ خِيَارٍ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ixtiyorlidirlar, faqat savdo ixtiyor asosida boʻlgan boʻlsa bundan mustasno. Agar savdo ixtiyor asosida boʻlsa, savdo lozim boʻlib qoladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ихтиёрлидирлар, фақат савдо ихтиёр асосида бўлган бўлса бундан мустасно. Агар савдо ихтиёр асосида бўлса, савдо лозим бўлиб қолади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَمْلَى عَلَىَّ نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا تَبَايَعَ الْبَيِّعَانِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ مِنْ بَيْعِهِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعُهُمَا عَنْ خِيَارٍ فَإِنْ كَانَ عَنْ خِيَارٍ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi savdolashsalar, ular ajralishmagunlaricha yoki savdolari ixtiyor asosida boʻlmagunicha har biri oʻz savdosida ixtiyorlidir. Agar ixtiyor asosida boʻlsa, savdo lozim boʻlib qoladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи савдолашсалар, улар ажралишмагунларича ёки савдолари ихтиёр асосида бўлмагунича ҳар бири ўз савдосида ихтиёрлидир. Агар ихтиёр асосида бўлса, савдо лозим бўлиб қолади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَفْتَرِقَا أَوْ يَقُولَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ اخْتَرْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha yoki biri ikkinchisiga ‹tanla› demagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ёки бири иккинчисига ‹танла› демагунича ихтиёрлидирлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ حَتَّى يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعَ خِيَارٍ ‏"‏ ‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ نَافِعٌ ‏"‏ أَوْ يَقُولَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ اخْتَرْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha yoki ixtiyor savdosi boʻlmagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar. Baʼzan Nofeʼ: «Yoki biri ikkinchisiga ‹tanla› deydi», deb aytardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ёки ихтиёр савдоси бўлмагунича ихтиёрлидирлар», дедилар. Баъзан Нофеъ: «Ёки бири иккинчисига ‹танла› дейди», деб айтарди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ حَتَّى يَفْتَرِقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعَ خِيَارٍ ‏"‏ ‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ نَافِعٌ ‏"‏ أَوْ يَقُولَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ اخْتَرْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha yoki ixtiyor savdosi boʻlmagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar. Baʼzan Nofeʼ: «Yoki biri ikkinchisiga ‹tanla› deydi», deb aytardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича ёки ихтиёр савдоси бўлмагунича ихтиёрлидирлар», дедилар. Баъзан Нофеъ: «Ёки бири иккинчисига ‹танла› дейди», деб айтарди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا تَبَايَعَ الرَّجُلاَنِ فَكُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا بِالْخِيَارِ حَتَّى يَفْتَرِقَا ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى ‏"‏ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَكَانَا جَمِيعًا أَوْ يُخَيِّرَ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَإِنْ خَيَّرَ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَتَبَايَعَا عَلَى ذَلِكَ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ فَإِنْ تَفَرَّقَا بَعْدَ أَنْ تَبَايَعَا وَلَمْ يَتْرُكْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا الْبَيْعَ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishi savdolashsalar, ajralishmagunlaricha har biri ixtiyorlidir», dedilar. Boshqa bir safar esa: «Ular birga boʻlib, ajralishmagunlaricha yoki biri ikkinchisini ixtiyor qildirmagunicha ixtiyorlidirlar. Agar biri ikkinchisini ixtiyor qildirsa va shu asosda savdolashsalar, savdo lozim boʻlib qoladi. Agar savdolashganlaridan soʻng ajralishsalar va ulardan biri savdoni bekor qilmagan boʻlsa, savdo lozim boʻlib qoladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки киши савдолашсалар, ажралишмагунларича ҳар бири ихтиёрлидир», дедилар. Бошқа бир сафар эса: «Улар бирга бўлиб, ажралишмагунларича ёки бири иккинчисини ихтиёр қилдирмагунича ихтиёрлидирлар. Агар бири иккинчисини ихтиёр қилдирса ва шу асосда савдолашсалар, савдо лозим бўлиб қолади. Агар савдолашганларидан сўнг ажралишсалар ва улардан бири савдони бекор қилмаган бўлса, савдо лозим бўлиб қолади», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ نَافِعًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمُتَبَايِعَيْنِ بِالْخِيَارِ فِي بَيْعِهِمَا مَا لَمْ يَفْتَرِقَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ الْبَيْعُ خِيَارًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ فَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ إِذَا اشْتَرَى شَيْئًا يُعْجِبُهُ فَارَقَ صَاحِبَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha savdolarida ixtiyorlidirlar, faqat savdo ixtiyor asosida boʻlgan boʻlsa bundan mustasno», dedilar. Nofeʼ aytadi: Abdulloh biror oʻziga yoqqan narsani sotib olsa, hamrohidan darhol ajralib ketardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича савдоларида ихтиёрлидирлар, фақат савдо ихтиёр асосида бўлган бўлса бундан мустасно», дедилар. Нофеъ айтади: Абдуллоҳ бирор ўзига ёққан нарсани сотиб олса, ҳамроҳидан дарҳол ажралиб кетарди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُتَبَايِعَانِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ular oʻrtasida savdo lozim boʻlmaydi, faqat ixtiyor savdosi bundan mustasno», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки савдолашувчи ажралишмагунларича улар ўртасида савдо лозим бўлмайди, фақат ихтиёр савдоси бундан мустасно», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har qanday ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ular oʻrtasida savdo lozim boʻlmaydi, faqat ixtiyor savdosi bundan mustasno», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар қандай икки савдолашувчи ажралишмагунларича улар ўртасида савдо лозим бўлмайди, фақат ихтиёр савдоси бундан мустасно», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ فَلاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot Rasululloh ﷺning: «Har qanday ikki savdolashuvchi ajralishmagunlaricha ular oʻrtasida savdo lozim boʻlmaydi, faqat ixtiyor savdosi bundan mustasno», deganlarini eshitdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ҳар қандай икки савдолашувчи ажралишмагунларича улар ўртасида савдо лозим бўлмайди, фақат ихтиёр савдоси бундан мустасно», деганларини эшитди.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har qanday ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmaguncha, ularning orasidagi savdo (uzil-kesil) boʻlmaydi, ixtiyor savdosidan boshqa», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар қандай икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунча, уларнинг орасидаги савдо (узил-кесил) бўлмайди, ихтиёр савдосидан бошқа», дедилар.

أَخْبَرَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ بَكْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ لاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning: «Har qanday ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmaguncha, ularning orasidagi savdo (uzil-kesil) boʻlmaydi, ixtiyor savdosidan boshqa», deganlarini eshitgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ҳар қандай икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунча, уларнинг орасидаги савдо (узил-кесил) бўлмайди, ихтиёр савдосидан бошқа», деганларини эшитган.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، عَنْ بَهْزِ بْنِ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ بَيِّعَيْنِ فَلاَ بَيْعَ بَيْنَهُمَا حَتَّى يَتَفَرَّقَا إِلاَّ بَيْعَ الْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har qanday ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmaguncha, ularning orasidagi savdo (uzil-kesil) boʻlmaydi, ixtiyor savdosidan boshqa», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар қандай икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунча, уларнинг орасидаги савдо (узил-кесил) бўлмайди, ихтиёр савдосидан бошқа», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا أَوْ يَكُونَ بَيْعُهُمَا عَنْ خِيَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmagunlaricha yoki savdolari ixtiyor bilan boʻlmagunicha, ixtiyorlidirlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунларича ёки савдолари ихтиёр билан бўлмагунича, ихтиёрлидирлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ حَتَّى يَتَفَرَّقَا أَوْ يَأْخُذَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِنَ الْبَيْعِ مَا هَوِيَ وَيَتَخَايَرَانِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmaguncha yoki har biri savdodan koʻngli tortgan narsasini olib, uch marta bir-birini ixtiyorli qilmaguncha ixtiyorlidirlar», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунча ёки ҳар бири савдодан кўнгли тортган нарсасини олиб, уч марта бир-бирини ихтиёрли қилмагунча ихтиёрлидирлар», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا وَيَأْخُذْ أَحَدُهُمَا مَا رَضِيَ مِنْ صَاحِبِهِ أَوْ هَوِيَ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmagunlaricha va biri sherigidan koʻngli rozi boʻlgan yoki tortgan narsasini olmagunicha ixtiyorlidirlar», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунларича ва бири шеригидан кўнгли рози бўлган ёки тортган нарсасини олмагунича ихтиёрлидирлар», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُتَبَايِعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ صَفْقَةَ خِيَارٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يُفَارِقَ صَاحِبَهُ خَشْيَةَ أَنْ يَسْتَقِيلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi bir-biridan ajralmaguncha ixtiyorlidirlar, ixtiyor savdosini kelishib olsalar boshqa. Sherigining savdodan qaytishidan qoʻrqib undan ajralib ketishi unga halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Икки олди-сотди қилувчи бир-биридан ажралмагунча ихтиёрлидирлар, ихтиёр савдосини келишиб олсалар бошқа. Шеригининг савдодан қайтишидан қўрқиб ундан ажралиб кетиши унга ҳалол эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، ذَكَرَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ يُخْدَعُ فِي الْبَيْعِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا بِعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا بَاعَ يَقُولُ لاَ خِلاَبَةَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺga oldi-sotdida aldanib qolishini aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Sotganingda: ‹Aldash yoʻq›, degin», dedilar. Shundan soʻng u kishi sotganida: «Aldash yoʻq», deydigan boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺга олди-сотдида алданиб қолишини айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сотганингда: ‹Алдаш йўқ›, дегин», дедилар. Шундан сўнг у киши сотганида: «Алдаш йўқ», дейдиган бўлди.

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ فِي عُقْدَتِهِ ضَعْفٌ كَانَ يُبَايِعُ وَأَنَّ أَهْلَهُ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ احْجُرْ عَلَيْهِ ‏.‏ فَدَعَاهُ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَاهُ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنِّي لاَ أَصْبِرُ عَنِ الْبَيْعِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا بِعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aql-idrokida zaiflik boʻlgan bir kishi oldi-sotdi qilar edi. Uning ahli Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Nabiysi, uni (savdodan) man qiling», dedilar. Allohning Nabiysi ﷺ uni chaqirib, (bundan) qaytardilar. U: «Ey Allohning Nabiysi, men savdodan sabr qila olmayman», dedi. Shunda u zot: «Sotganingda: ‹Aldash yoʻq›, degin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ақл-идрокида заифлик бўлган бир киши олди-сотди қилар эди. Унинг аҳли Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, уни (савдодан) ман қилинг», дедилар. Аллоҳнинг Набийси ﷺ уни чақириб, (бундан) қайтардилар. У: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мен савдодан сабр қила олмайман», деди. Шунда у зот: «Сотганингда: ‹Алдаш йўқ›, дегин», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو كَثِيرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا بَاعَ أَحَدُكُمُ الشَّاةَ أَوِ اللَّقْحَةَ فَلاَ يُحَفِّلْهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz qoʻy yoki sogʻin tuyani sotadigan boʻlsa, uning sutini (yigʻib) toʻplab qoʻymasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз қўй ёки соғин туяни сотадиган бўлса, унинг сутини (йиғиб) тўплаб қўймасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَلَقُّوا الرُّكْبَانَ لِلْبَيْعِ وَلاَ تُصَرُّوا الإِبِلَ وَالْغَنَمَ مَنِ ابْتَاعَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ فَإِنْ شَاءَ أَمْسَكَهَا وَإِنْ شَاءَ أَنْ يَرُدَّهَا رَدَّهَا وَمَعَهَا صَاعُ تَمْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Savdo uchun (shaharga keluvchi) chavandozlarni (yoʻlda) kutib olmanglar, tuya va qoʻylarning yelinini (sut toʻplash uchun) bogʻlab qoʻymanglar. Kim shundaylardan biror narsani sotib olsa, u ikki narsaning yaxshirogini ixtiyor qilishga haqli: xohlasa uni ushlab qoladi, xohlasa qaytaradi va u bilan birga bir soʻ xurmo (beradi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Савдо учун (шаҳарга келувчи) чавандозларни (йўлда) кутиб олманглар, туя ва қўйларнинг елинини (сут тўплаш учун) боғлаб қўйманглар. Ким шундайлардан бирор нарсани сотиб олса, у икки нарсанинг яхширогини ихтиёр қилишга ҳақли: хоҳласа уни ушлаб қолади, хоҳласа қайтаради ва у билан бирга бир сў хурмо (беради)», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي دَاوُدُ بْنُ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اشْتَرَى مُصَرَّاةً فَإِنْ رَضِيَهَا إِذَا حَلَبَهَا فَلْيُمْسِكْهَا وَإِنْ كَرِهَهَا فَلْيَرُدَّهَا وَمَعَهَا صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (sutini toʻplab qoʻyilgan) musarrotni sotib olsa, sogʻib koʻrganida undan rozi boʻlsa, uni ushlab qolsin, agar yoqtirmasa, uni qaytarsin va u bilan birga bir soʻ xurmo (bersin)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (сутини тўплаб қўйилган) мусарротни сотиб олса, соғиб кўрганида ундан рози бўлса, уни ушлаб қолсин, агар ёқтирмаса, уни қайтарсин ва у билан бирга бир сў хурмо (берсин)», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ مُحَفَّلَةً أَوْ مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ إِنْ شَاءَ أَنْ يُمْسِكَهَا أَمْسَكَهَا وَإِنْ شَاءَ أَنْ يَرُدَّهَا رَدَّهَا وَصَاعًا مِنْ تَمْرٍ لاَ سَمْرَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abul Qosim ﷺ: «Kim sutini yigʻib toʻplab qoʻyilgan (muhaffala) yoki yelini bogʻlangan (musarrot) hayvonni sotib olsa, u uch kun ixtiyorlidir: xohlasa uni ushlab qoladi, xohlasa qaytaradi va u bilan birga bir soʻ xurmo (beradi), bugʻdoy emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абул Қосим ﷺ: «Ким сутини йиғиб тўплаб қўйилган (муҳаффала) ёки елини боғланган (мусаррот) ҳайвонни сотиб олса, у уч кун ихтиёрлидир: хоҳласа уни ушлаб қолади, хоҳласа қайтаради ва у билан бирга бир сў хурмо (беради), буғдой эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، وَوَكِيعٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ مَخْلَدِ بْنِ خُفَافٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْخَرَاجَ بِالضَّمَانِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (bir hayvon yoki qulning) daromadi uni kafolatiga olgan kishiga tegishli ekaniga hukm qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (бир ҳайвон ёки қулнинг) даромади уни кафолатига олган кишига тегишли эканига ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ تَمِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّلَقِّي وَأَنْ يَبِيعَ مُهَاجِرٌ لِلأَعْرَابِيِّ وَعَنِ التَّصْرِيَةِ وَالنَّجْشِ وَأَنْ يَسْتَامَ الرَّجُلُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ وَأَنْ تَسْأَلَ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ savdogarlarni yoʻlda kutib olishdan, muhojirning aʼrobiy uchun sotishidan, sotishdan oldin hayvonning yelinida sutni yigʻib qoʻyishdan, narxni sunʼiy koʻtarishdan, kishi oʻz birodarining savdosi ustiga savdolashishidan va ayolning oʻz opa-singlisining taloq qilinishini soʻrashidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ савдогарларни йўлда кутиб олишдан, муҳожирнинг аъробий учун сотишидан, сотишдан олдин ҳайвоннинг елинида сутни йиғиб қўйишдан, нархни сунъий кўтаришдан, киши ўз биродарининг савдоси устига савдолашишидан ва аёлнинг ўз опа-синглисининг талоқ қилинишини сўрашидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَإِنْ كَانَ أَبَاهُ أَوْ أَخَاهُ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ, agarchi otasi yoki akasi boʻlsa ham, shaharlik kishining sahrolik uchun sotishidan qaytardilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ, агарчи отаси ёки акаси бўлса ҳам, шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотишидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ نُوحٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يُونُسُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ نُهِينَا أَنْ يَبِيعَ، حَاضِرٌ لِبَادٍ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ أَوْ أَبَاهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizni, agarchi otasi yoki akasi boʻlsa ham, shaharlik kishi sahrolik uchun sotishidan qaytarildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизни, агарчи отаси ёки акаси бўлса ҳам, шаҳарлик киши саҳролик учун сотишидан қайтарилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نُهِينَا أَنْ يَبِيعَ، حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizni shaharlik kishi sahrolik uchun sotishidan qaytarildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизни шаҳарлик киши саҳролик учун сотишидан қайтарилди.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ دَعُوا النَّاسَ يَرْزُقُ اللَّهُ بَعْضَهُمْ مِنْ بَعْضٍ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shaharlik kishi sahrolik uchun sotmasin. Odamlarni oʻz holiga qoʻyinglar, Alloh ularning baʼzilarini baʼzilaridan rizqlantiradi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳарлик киши саҳролик учун сотмасин. Одамларни ўз ҳолига қўйинглар, Аллоҳ уларнинг баъзиларини баъзиларидан ризқлантиради», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَلَقُّوا الرُّكْبَانَ لِلْبَيْعِ وَلاَ يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ - وَلاَ تَنَاجَشُوا - وَلاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Savdo uchun ulov minib kelayotganlarni yoʻlda kutib olmanglar, biringiz boshqangizning savdosi ustiga sotmasin, narxni sunʼiy koʻtarmanglar va shaharlik kishi sahrolik uchun sotmasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Савдо учун улов миниб келаётганларни йўлда кутиб олманглар, бирингиз бошқангизнинг савдоси устига сотмасин, нархни сунъий кўтарманглар ва шаҳарлик киши саҳролик учун сотмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ بْنِ أَعْيَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ فَرْقَدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ النَّجْشِ وَالتَّلَقِّي وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏.‏

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ narxni sunʼiy koʻtarishdan, savdogarlarni yoʻlda kutib olishdan va shaharlik kishining sahrolik uchun sotishidan qaytardilar.Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нархни сунъий кўтаришдан, савдогарларни йўлда кутиб олишдан ва шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотишидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّلَقِّي ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ savdogarlarni yoʻlda kutib olishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ савдогарларни йўлда кутиб олишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُلْتُ لأَبِي أُسَامَةَ أَحَدَّثَكُمْ عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ تَلَقِّي الْجَلَبِ حَتَّى يَدْخُلَ بِهَا السُّوقَ فَأَقَرَّ بِهِ أَبُو أُسَامَةَ وَقَالَ نَعَمْ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ savdo moli bilan bozorga kirmagunicha uni yoʻlda kutib olishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ савдо моли билан бозорга кирмагунича уни йўлда кутиб олишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُتَلَقَّى الرُّكْبَانُ وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ ‏.‏ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ulov minib kelayotganlarni yoʻlda kutib olishdan va shaharlik kishining sahrolik uchun sotishidan qaytardilar. Men Ibn Abbosga: «Shaharlik kishining sahrolik uchun sotishi degani nima?» dedim. U: «Unga dallollik qilmasligi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ улов миниб келаётганларни йўлда кутиб олишдан ва шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотишидан қайтардилар. Мен Ибн Аббосга: «Шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотиши дегани нима?» дедим. У: «Унга даллоллик қилмаслиги», деди.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ الْقُرْدُوسِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ سِيرِينَ، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَلَقُّوا الْجَلَبَ فَمَنْ تَلَقَّاهُ فَاشْتَرَى مِنْهُ فَإِذَا أَتَى سَيِّدُهُ السُّوقَ فَهُوَ بِالْخِيَارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Savdo molini yoʻlda kutib olmanglar. Kim uni kutib olib, undan sotib olsa, molning egasi bozorga kelganida ixtiyor unikidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Савдо молини йўлда кутиб олманглар. Ким уни кутиб олиб, ундан сотиб олса, молнинг эгаси бозорга келганида ихтиёр уникидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبِيعَنَّ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يُسَاوِمِ الرَّجُلُ عَلَى سَوْمِ أَخِيهِ وَلاَ يَخْطُبْ عَلَى خِطْبَةِ أَخِيهِ وَلاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَكْتَفِئَ مَا فِي إِنَائِهَا وَلِتُنْكَحَ فَإِنَّمَا لَهَا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shaharlik kishi sahrolik uchun aslo sotmasin, narxni sunʼiy koʻtarmanglar, kishi oʻz birodarining savdosi ustiga savdolashmasin, oʻz birodarining sovchiligi ustiga sovchilik qilmasin, ayol oʻz idishidagini oʻziga toʻntarib olish va oʻzi nikohlanish uchun opa-singlisining taloq qilinishini soʻramasin, chunki unga faqat Alloh yozib qoʻygan narsagina tegadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шаҳарлик киши саҳролик учун асло сотмасин, нархни сунъий кўтарманглар, киши ўз биродарининг савдоси устига савдолашмасин, ўз биродарининг совчилиги устига совчилик қилмасин, аёл ўз идишидагини ўзига тўнтариб олиш ва ўзи никоҳланиш учун опа-синглисининг талоқ қилинишини сўрамасин, чунки унга фақат Аллоҳ ёзиб қўйган нарсагина тегади», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، وَاللَّيْثِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ أَحَدُكُمْ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Biringiz oʻz birodarining savdosi ustiga sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирингиз ўз биродарининг савдоси устига сотмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ حَتَّى يَبْتَاعَ أَوْ يَذَرَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz birodarining savdosi ustiga u sotib olmaguncha yoki voz kechmaguncha sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз биродарининг савдоси устига у сотиб олмагунча ёки воз кечмагунча сотмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ النَّجْشِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ najashdan (narxni sunʼiy koʻtarishdan) qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нажашдан (нархни сунъий кўтаришдан) қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يَزِيدُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ الأُخْرَى لِتَكْتَفِئَ مَا فِي إِنَائِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kishi birodarining savdosi ustidan savdo qilmasin, shaharlik kishi qishloqlik uchun sotmasin, narxni sunʼiy koʻtarmanglar, kishi birodarining savdosi ustiga narx qoʻshmasin va ayol boshqa ayolning idishidagini oʻziga olib qoʻyish uchun uning taloq qilinishini soʻramasin».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Киши биродарининг савдоси устидан савдо қилмасин, шаҳарлик киши қишлоқлик учун сотмасин, нархни сунъий кўтарманглар, киши биродарининг савдоси устига нарх қўшмасин ва аёл бошқа аёлнинг идишидагини ўзига олиб қўйиш учун унинг талоқ қилинишини сўрамасин».

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ وَلاَ تَنَاجَشُوا وَلاَ يَزِيدُ الرَّجُلُ عَلَى بَيْعِ أَخِيهِ وَلاَ تَسْأَلُ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَسْتَكْفِئَ بِهِ مَا فِي صَحْفَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Shaharlik kishi qishloqlik uchun sotmasin, narxni sunʼiy koʻtarmanglar, kishi birodarining savdosi ustiga narx qoʻshmasin va ayol boshqa ayolning idishidagini oʻziga olib qoʻyish uchun uning taloq qilinishini soʻramasin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Шаҳарлик киши қишлоқлик учун сотмасин, нархни сунъий кўтарманглар, киши биродарининг савдоси устига нарх қўшмасин ва аёл бошқа аёлнинг идишидагини ўзига олиб қўйиш учун унинг талоқ қилинишини сўрамасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا الأَخْضَرُ بْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الْحَنَفِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَاعَ قَدَحًا وَحِلْسًا فِيمَنْ يَزِيدُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kosa va bir toʻshakni eng koʻp narx aytgan kishiga sotdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир коса ва бир тўшакни энг кўп нарх айтган кишига сотдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حِبَّانَ، وَأَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mulomasa va munobaza savdolaridan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муломаса ва мунобаза савдоларидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ لَمْسِ الثَّوْبِ لاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَعَنِ الْمُنَابَذَةِ وَهِيَ طَرْحُ الرَّجُلِ ثَوْبَهُ إِلَى الرَّجُلِ بِالْبَيْعِ قَبْلَ أَنْ يُقَلِّبَهُ أَوْ يَنْظُرَ إِلَيْهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mulomasadan qaytardilar, u kiyimga qaramasdan qoʻl tekkizishdir; hamda munobazadan qaytardilar, u kishi oʻz kiyimini agʻdarib koʻrmasidan yoki unga qaramasidan savdo tarzida boshqasiga uloqtirishidir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муломасадан қайтардилар, у кийимга қарамасдан қўл теккизишдир; ҳамда мунобазадан қайтардилар, у киши ўз кийимини ағдариб кўрмасидан ёки унга қарамасидан савдо тарзида бошқасига улоқтиришидир.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ فِي الْبَيْعِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ savdoda mulomasa va munobazadan qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ савдода муломаса ва мунобазадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki xil savdodan — mulomasa va munobazadan qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки хил савдодан — муломаса ва мунобазадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى بْنِ بُهْلُولٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدًا، يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ وَالْمُلاَمَسَةُ أَنْ يَتَبَايَعَ الرَّجُلاَنِ بِالثَّوْبَيْنِ تَحْتَ اللَّيْلِ يَلْمِسُ كُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمَا ثَوْبَ صَاحِبِهِ بِيَدِهِ وَالْمُنَابَذَةُ أَنْ يَنْبِذَ الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ الثَّوْبَ وَيَنْبُذَ الآخَرُ إِلَيْهِ الثَّوْبَ فَيَتَبَايَعَا عَلَى ذَلِكَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mulomasa va munobazadan qaytardilar. Mulomasa — ikki kishi kechasi qorongʻusida ikki kiyimni sotishib, har biri qoʻli bilan sherigining kiyimini paypaslashidir. Munobaza esa — bir kishi ikkinchisiga kiyimni uloqtirishi va ikkinchisi ham unga kiyimni uloqtirib, shu asosda savdolashishlaridir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муломаса ва мунобазадан қайтардилар. Муломаса — икки киши кечаси қоронғусида икки кийимни сотишиб, ҳар бири қўли билан шеригининг кийимини пайпаслашидир. Мунобаза эса — бир киши иккинчисига кийимни улоқтириши ва иккинчиси ҳам унга кийимни улоқтириб, шу асосда савдолашишларидир.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ عَامِرَ بْنَ سَعْدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُلاَمَسَةُ لَمْسُ الثَّوْبِ لاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَعَنِ الْمُنَابَذَةِ وَالْمُنَابَذَةُ طَرْحُ الرَّجُلِ ثَوْبَهُ إِلَى الرَّجُلِ قَبْلَ أَنْ يُقَلِّبَهُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mulomasadan qaytardilar, u kiyimga qaramasdan qoʻl tekkizishdir; hamda munobazadan qaytardilar, u kishi oʻz kiyimini agʻdarib koʻrmasidan boshqasiga uloqtirishidir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муломасадан қайтардилар, у кийимга қарамасдан қўл теккизишдир; ҳамда мунобазадан қайтардилар, у киши ўз кийимини ағдариб кўрмасидан бошқасига улоқтиришидир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُبْسَتَيْنِ وَعَنْ بَيْعَتَيْنِ أَمَّا الْبَيْعَتَانِ فَالْمُلاَمَسَةُ وَالْمُنَابَذَةُ وَالْمُنَابَذَةُ أَنْ يَقُولَ إِذَا نَبَذْتُ هَذَا الثَّوْبَ فَقَدْ وَجَبَ يَعْنِي الْبَيْعَ وَالْمُلاَمَسَةُ أَنْ يَمَسَّهُ بِيَدِهِ وَلاَ يَنْشُرَهُ وَلاَ يُقَلِّبَهُ إِذَا مَسَّهُ فَقَدْ وَجَبَ الْبَيْعُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki xil kiyinishdan va ikki xil savdodan qaytardilar. Ikki savdoga kelsak, ular mulomasa va munobazadir. Munobaza — kishining: ‹Bu kiyimni uloqtirsam, savdo boʻldi›, deyishidir. Mulomasa esa — kishining kiyimni yozmasdan va agʻdarib koʻrmasdan qoʻli bilan ushlashi boʻlib, ushlashi bilan savdo boʻlib qoladi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки хил кийинишдан ва икки хил савдодан қайтардилар. Икки савдога келсак, улар муломаса ва мунобазадир. Мунобаза — кишининг: ‹Бу кийимни улоқтирсам, савдо бўлди›, дейишидир. Муломаса эса — кишининг кийимни ёзмасдан ва ағдариб кўрмасдан қўли билан ушлаши бўлиб, ушлаши билан савдо бўлиб қолади.

أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ، قَالَ بَلَغَنِي عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لُبْسَتَيْنِ وَنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ عَنِ الْمُنَابَذَةِ وَالْمُلاَمَسَةِ وَهِيَ بُيُوعٌ كَانُوا يَتَبَايَعُونَ بِهَا فِي الْجَاهِلِيَّةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki xil kiyinishdan qaytardilar va Rasululloh ﷺ bizni ikki xil savdodan — munobaza va mulomasadan qaytardilar. Bular johiliyat davrida odamlar qilib yurgan savdolar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки хил кийинишдан қайтардилар ва Расулуллоҳ ﷺ бизни икки хил савдодан — мунобаза ва муломасадан қайтардилар. Булар жоҳилият даврида одамлар қилиб юрган савдолар эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ، عَنْ خُبَيْبٍ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنْ بَيْعَتَيْنِ أَمَّا الْبَيْعَتَانِ فَالْمُنَابَذَةُ وَالْمُلاَمَسَةُ وَزَعَمَ أَنَّ الْمُلاَمَسَةَ أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ أَبِيعُكَ ثَوْبِي بِثَوْبِكَ وَلاَ يَنْظُرَ وَاحِدٌ مِنْهُمَا إِلَى ثَوْبِ الآخَرِ وَلَكِنْ يَلْمِسُهُ لَمْسًا وَأَمَّا الْمُنَابَذَةُ أَنْ يَقُولَ أَنْبُذُ مَا مَعِي وَتَنْبُذُ مَا مَعَكَ لِيَشْتَرِيَ أَحَدُهُمَا مِنَ الآخَرِ وَلاَ يَدْرِي كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا كَمْ مَعَ الآخَرِ وَنَحْوًا مِنْ هَذَا الْوَصْفِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki xil savdodan qaytardilar. Bu ikki savdo munobaza va mulomasadir. Mulomasa — kishining boshqa kishiga: ‹Kiyimimni kiyimingga sotaman›, deyishi boʻlib, ikkovidan biri ham boshqasining kiyimiga qaramaydi, balki uni faqat paypaslab koʻradi. Munobaza esa — kishining: ‹Yonimdagini uloqtiraman, sen ham yoningdagini uloqtir›, deyishi boʻlib, ular bir-biridan sotib oladi, biroq ikkovidan hech biri boshqasida qancha borligini bilmaydi. Shunga oʻxshash tavsiflar ham bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки хил савдодан қайтардилар. Бу икки савдо мунобаза ва муломасадир. Муломаса — кишининг бошқа кишига: ‹Кийимимни кийимингга сотаман›, дейиши бўлиб, икковидан бири ҳам бошқасининг кийимига қарамайди, балки уни фақат пайпаслаб кўради. Мунобаза эса — кишининг: ‹Ёнимдагини улоқтираман, сен ҳам ёнингдагини улоқтир›, дейиши бўлиб, улар бир-биридан сотиб олади, бироқ икковидан ҳеч бири бошқасида қанча борлигини билмайди. Шунга ўхшаш тавсифлар ҳам бор.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْحَصَاةِ وَعَنْ بَيْعِ الْغَرَرِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tosh otish savdosidan va gʻarar (aldov, noaniqlik) savdosidan qaytardilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тош отиш савдосидан ва ғарар (алдов, ноаниқлик) савдосидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ ‏"‏ ‏.‏ نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mevalarni pishganligi maʼlum boʻlmaguncha sotmanglar», dedilar. U zot sotuvchini ham, xaridorni ham (bunday muomaladan) qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Меваларни пишганлиги маълум бўлмагунча сотманглар», дедилар. У зот сотувчини ҳам, харидорни ҳам (бундай муомаладан) қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mevalarni pishganligi maʼlum boʻlmaguncha sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ меваларни пишганлиги маълум бўлмагунча сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ، وَأَبُو سَلَمَةَ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَلاَ تَبْتَاعُوا الثَّمَرَ بِالتَّمْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ مِثْلِهِ سَوَاءً ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mevalarni pishganligi maʼlum boʻlmaguncha sotmanglar va yosh xurmoni quruq xurmoga sotmanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Меваларни пишганлиги маълум бўлмагунча сотманглар ва ёш хурмони қуруқ хурмога сотманглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَنْظَلَةُ، قَالَ سَمِعْتُ طَاوُسًا، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda turib: «Mevalarni pishganligi maʼlum boʻlmaguncha sotmanglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб: «Меваларни пишганлиги маълум бўлмагунча сотманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَأَنْ يُبَاعَ الثَّمَرُ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَأَنْ لاَ يُبَاعَ إِلاَّ بِالدَّنَانِيرِ وَالدَّرَاهِمِ وَرَخَّصَ فِي الْعَرَايَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ muxobara, muzobana va muhoqaladan hamda mevani pishganligi maʼlum boʻlmaguncha sotishdan va uni faqat dinor va dirhamlarga sotishdan qaytardilar, arayada esa ruxsat berdilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мухобара, музобана ва муҳоқаладан ҳамда мевани пишганлиги маълум бўлмагунча сотишдан ва уни фақат динор ва дирҳамларга сотишдан қайтардилар, араяда эса рухсат бердилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، وَأَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَبَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يُطْعَمَ إِلاَّ الْعَرَايَا ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ muxobara, muzobana va muhoqaladan hamda arayadan boshqa hollarda mevani yeyishga yaroqli boʻlmaguncha sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мухобара, музобана ва муҳоқаладан ҳамда араядан бошқа ҳолларда мевани ейишга яроқли бўлмагунча сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ النَّخْلِ حَتَّى يُطْعَمَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xurmoni yeyishga yaroqli boʻlmaguncha sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хурмони ейишга яроқли бўлмагунча сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثِّمَارِ حَتَّى تُزْهِيَ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا تُزْهِيَ قَالَ ‏"‏ حَتَّى تَحْمَرَّ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَرَأَيْتَ إِنْ مَنَعَ اللَّهُ الثَّمَرَةَ فَبِمَ يَأْخُذُ أَحَدُكُمْ مَالَ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mevalarni pishguncha sotishdan qaytardilar. «Ey Allohning Rasuli, pishish nima?» deb soʻralganda, u zot: «Qizarishidir», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Aytingchi, agar Alloh mevani (yetishdan) toʻsib qoʻysa, biringiz nima evaziga birodarining molini oladi?» dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ меваларни пишгунча сотишдан қайтардилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, пишиш нима?» деб сўралганда, у зот: «Қизаришидир», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Айтингчи, агар Аллоҳ мевани (етишдан) тўсиб қўйса, бирингиз нима эвазига биродарининг молини олади?» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ بِعْتَ مِنْ أَخِيكَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَلاَ يَحِلُّ لَكَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْهُ شَيْئًا بِمَ تَأْخُذُ مَالَ أَخِيكَ بِغَيْرِ حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar birodaringga meva sotsang-u, unga ofat yetsa, undan biror narsa olishing senga halol boʻlmaydi. Nima evaziga birodaringning molini nohaq olasan?» dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар биродарингга мева сотсанг-у, унга офат етса, ундан бирор нарса олишинг сенга ҳалол бўлмайди. Нима эвазига биродарингнинг молини ноҳақ оласан?» дедилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ جُرَيْجٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ بَاعَ ثَمَرًا فَأَصَابَتْهُ جَائِحَةٌ فَلاَ يَأْخُذْ مِنْ أَخِيهِ - وَذَكَرَ شَيْئًا - عَلَى مَا يَأْكُلُ أَحَدُكُمْ مَالَ أَخِيهِ الْمُسْلِمِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim meva sotsa-yu, unga ofat yetsa, birodaridan (biror narsa) olmasin», dedilar va yana biror narsa aytib: «Nega biringiz musulmon birodarining molini yeydi?» dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мева сотса-ю, унга офат етса, биродаридан (бирор нарса) олмасин», дедилар ва яна бирор нарса айтиб: «Нега бирингиз мусулмон биродарининг молини ейди?» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ، - وَهُوَ الأَعْرَجُ - عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَتِيقٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَضَعَ الْجَوَائِحَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ofat yetgan mevalarning savdosini bekor qildilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ офат етган меваларнинг савдосини бекор қилдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أُصِيبَ رَجُلٌ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثِمَارٍ ابْتَاعَهَا فَكَثُرَ دَيْنُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَصَدَّقُوا عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَتَصَدَّقَ النَّاسُ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبْلُغْ ذَلِكَ وَفَاءَ دَيْنِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خُذُوا مَا وَجَدْتُمْ وَلَيْسَ لَكُمْ إِلاَّ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ davrida bir kishi sotib olgan mevalarida zarar koʻrdi va qarzi koʻpayib ketdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unga sadaqa qilinglar», dedilar. Odamlar unga sadaqa qildilar, ammo bu uning qarzini uzishga yetmadi. Shunda Rasululloh ﷺ (qarz beruvchilarga): «Topganingizni olinglar, sizlar uchun boshqasi yoʻq», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ даврида бир киши сотиб олган меваларида зарар кўрди ва қарзи кўпайиб кетди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унга садақа қилинглар», дедилар. Одамлар унга садақа қилдилар, аммо бу унинг қарзини узишга етмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ (қарз берувчиларга): «Топганингизни олинглар, сизлар учун бошқаси йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَتِيكٍ، - قَالَ قُتَيْبَةُ عَتِيكٌ بِالْكَافِ وَالصَّوَابُ عَتِيقٌ - عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ سِنِينَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mevani bir necha yilga (oldindan) sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мевани бир неча йилга (олдиндан) сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ عُمَرَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yosh xurmoni quruq xurmoga sotishdan qaytardilar. Ibn Umar aytdi: Menga Zayd ibn Sobit soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺ arayada ruxsat berganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ёш хурмони қуруқ хурмога сотишдан қайтардилар. Ибн Умар айтди: Менга Зайд ибн Собит сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺ араяда рухсат берганлар.

أَخْبَرَنِي زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُزَابَنَةُ أَنْ يُبَاعَ مَا فِي رُءُوسِ النَّخْلِ بِتَمْرٍ بِكَيْلٍ مُسَمًّى إِنْ زَادَ لِي وَإِنْ نَقَصَ فَعَلَىَّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobanadan qaytardilar. Muzobana — daraxt boshidagi mevani maʼlum oʻlchovdagi quruq xurmoga sotishdir, agar koʻp chiqsa menga foyda, agar kam chiqsa menga zarar boʻladi (deb shart qoʻyishdir).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобанадан қайтардилар. Музобана — дарахт бошидаги мевани маълум ўлчовдаги қуруқ хурмога сотишдир, агар кўп чиқса менга фойда, агар кам чиқса менга зарар бўлади (деб шарт қўйишдир).

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ وَالْمُزَابَنَةُ بَيْعُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً وَبَيْعُ الْكَرْمِ بِالزَّبِيبِ كَيْلاً ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobanadan qaytardilar. Muzobana — yangi xurmoni quruq xurmoga oʻlchov bilan sotish va uzumni mayizga oʻlchov bilan sotishdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобанадан қайтардилар. Музобана — янги хурмони қуруқ хурмога ўлчов билан сотиш ва узумни майизга ўлчов билан сотишдир.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ طَارِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroyoga (ruxsat berib) yon bosdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароёга (рухсат бериб) ён босдилар.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي خَارِجَةُ بْنُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا بِالتَّمْرِ وَالرُّطَبِ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroyoni quruq xurmo va yangi xurmoga (sotishga) ruxsat berib yon bosdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароёни қуруқ хурмо ва янги хурмога (сотишга) рухсат бериб ён босдилар.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا تُبَاعُ بِخِرْصِهَا ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroyoni chamalab (taxminan oʻlchab) sotishga ruxsat berib yon bosdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароёни чамалаб (тахминан ўлчаб) сотишга рухсат бериб ён босдилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرِيَّةِ بِخِرْصِهَا تَمْرًا ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ariyani chamalab quruq xurmoga sotishga ruxsat berib yon bosdilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ арияни чамалаб қуруқ хурмога сотишга рухсат бериб ён босдилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَالِمًا، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ إِنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِالرُّطَبِ وَبِالتَّمْرِ وَلَمْ يُرَخِّصْ فِي غَيْرِ ذَلِكَ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroyoni yangi xurmo va quruq xurmoga sotishga ruxsat berib yon bosdilar, bundan boshqasiga ruxsat bermadilar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароёни янги хурмо ва қуруқ хурмога сотишга рухсат бериб ён босдилар, бундан бошқасига рухсат бермадилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ فِي الْعَرَايَا أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا فِي خَمْسَةِ أَوْسُقٍ أَوْ مَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aroyoni besh vasq yoki besh vasqdan kam miqdorda chamalab sotishga ruxsat berib yon bosdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ароёни беш васқ ёки беш васқдан кам миқдорда чамалаб сотишга рухсат бериб ён босдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهُ وَرَخَّصَ فِي الْعَرَايَا أَنْ تُبَاعَ بِخَرْصِهَا يَأْكُلُهَا أَهْلُهَا رُطَبًا ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mevaning pishishi maʼlum boʻlmagunicha uni sotishdan qaytardilar, ammo aroyoni chamalab sotishga ruxsat berib yon bosdilar, toki uning egalari yangi xurmoni yeya olsinlar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ меванинг пишиши маълум бўлмагунича уни сотишдан қайтардилар, аммо ароёни чамалаб сотишга рухсат бериб ён босдилар, токи унинг эгалари янги хурмони ея олсинлар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْوَلِيدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ، أَنَّ رَافِعَ بْنَ خَدِيجٍ، وَسَهْلَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ، حَدَّثَاهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُزَابَنَةِ بَيْعُ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ إِلاَّ لأَصْحَابِ الْعَرَايَا فَإِنَّهُ أَذِنَ لَهُمْ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobanadan, yaʼni daraxtdagi yangi xurmoni quruq xurmoga sotishdan qaytardilar, faqat aroyo egalariga — ularga ruxsat berdilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобанадан, яъни дарахтдаги янги хурмони қуруқ хурмога сотишдан қайтардилар, фақат ароё эгаларига — уларга рухсат бердилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَصْحَابِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَالُوا رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْعِ الْعَرَايَا بِخَرْصِهَا ‏.‏

Bashir ibn Yasor (rahimahulloh) Rasululloh ﷺning sahobalaridan rivoyat qiladi, ular: «Rasululloh ﷺ aroyoni chamalab sotishga ruxsat berib yon bosdilar», deyishdi.Башир ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ) Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан ривоят қилади, улар: «Расулуллоҳ ﷺ ароёни чамалаб сотишга рухсат бериб ён босдилар», дейишди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّمْرِ بِالرُّطَبِ فَقَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ ‏"‏ أَيَنْقُصُ الرُّطَبُ إِذَا يَبِسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَنَهَى عَنْهُ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan yangi xurmoni quruq xurmoga (sotib olish) haqida soʻralganda, atrofidagilarga: «Yangi xurmo qurib qolganda kamayadimi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot bundan qaytardilar.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан янги хурмони қуруқ хурмога (сотиб олиш) ҳақида сўралганда, атрофидагиларга: «Янги хурмо қуриб қолганда камаядими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот бундан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ الْفِرْيَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الرُّطَبِ بِالتَّمْرِ فَقَالَ ‏"‏ أَيَنْقُصُ إِذَا يَبِسَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَنَهَى عَنْهُ ‏.‏

Saʼd ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan yangi xurmoni quruq xurmoga (sotib olish) haqida soʻralganda: «Qurib qolganda kamayadimi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u zot bundan qaytardilar.Саъд ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан янги хурмони қуруқ хурмога (сотиб олиш) ҳақида сўралганда: «Қуриб қолганда камаядими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у зот бундан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الصُّبْرَةِ مِنَ التَّمْرِ لاَ يُعْلَمُ مَكِيلُهَا بِالْكَيْلِ الْمُسَمَّى مِنَ التَّمْرِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻlchovi maʼlum boʻlgan xurmoni oʻlchovi noaniq boʻlgan bir uyum xurmoga sotishdan qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўлчови маълум бўлган хурмони ўлчови ноаниқ бўлган бир уюм хурмога сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُبَاعُ الصُّبْرَةُ مِنَ الطَّعَامِ بِالصُّبْرَةِ مِنَ الطَّعَامِ وَلاَ الصُّبْرَةُ مِنَ الطَّعَامِ بِالْكَيْلِ الْمُسَمَّى مِنَ الطَّعَامِ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bir uyum don boshqa bir uyum donga ham, bir uyum don oʻlchovi maʼlum boʻlgan donga ham sotilmaydi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бир уюм дон бошқа бир уюм донга ҳам, бир уюм дон ўлчови маълум бўлган донга ҳам сотилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُزَابَنَةِ أَنْ يَبِيعَ ثَمَرَ حَائِطِهِ وَإِنْ كَانَ نَخْلاً بِتَمْرٍ كَيْلاً وَإِنْ كَانَ كَرْمًا أَنْ يَبِيعَهُ بِزَبِيبٍ كَيْلاً وَإِنْ كَانَ زَرْعًا أَنْ يَبِيعَهُ بِكَيْلِ طَعَامٍ نَهَى عَنْ ذَلِكَ كُلِّهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muzobanadan qaytardilar. Muzobana — kishining bogʻidagi mevani, agar u xurmo boʻlsa, chamalab oʻlchovli quruq xurmoga sotishi; agar u uzum boʻlsa, chamalab oʻlchovli mayizga sotishi; agar u ekin boʻlsa, chamalab oʻlchovli donga sotishidir. U zot bularning barchasidan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ музобанадан қайтардилар. Музобана — кишининг боғидаги мевани, агар у хурмо бўлса, чамалаб ўлчовли қуруқ хурмога сотиши; агар у узум бўлса, чамалаб ўлчовли майизга сотиши; агар у экин бўлса, чамалаб ўлчовли донга сотишидир. У зот буларнинг барчасидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُخَابَرَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُحَاقَلَةِ وَعَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ قَبْلَ أَنْ يُطْعَمَ وَعَنْ بَيْعِ ذَلِكَ إِلاَّ بِالدَّنَانِيرِ وَالدَّرَاهِمِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muxobaradan, muzobanadan va muhoqaladan, mevani yeyishga yaroqli boʻlmasidan oldin sotishdan hamda uni dinor va dirhamdan boshqa narsaga sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мухобарадан, музобанадан ва муҳоқаладан, мевани ейишга яроқли бўлмасидан олдин сотишдан ҳамда уни динор ва дирҳамдан бошқа нарсага сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ النَّخْلَةِ حَتَّى تَزْهُوَ وَعَنِ السُّنْبُلِ حَتَّى يَبْيَضَّ وَيَأْمَنَ الْعَاهَةَ نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xurmoni pishib oʻzgarmaguncha va boshoqni oqarib ofatdan omon boʻlmaguncha sotishdan qaytardilar. U zot buni sotuvchiga ham, xaridorga ham qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хурмони пишиб ўзгармагунча ва бошоқни оқариб офатдан омон бўлмагунча сотишдан қайтардилар. У зот буни сотувчига ҳам, харидорга ҳам қайтардилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لاَ نَجِدُ الصَّيْحَانِيَّ وَلاَ الْعِذْقَ بِجَمْعِ التَّمْرِ حَتَّى نَزِيدَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِعْهُ بِالْوَرِقِ ثُمَّ اشْتَرِ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning sahobalaridan biri (roziyallohu anhu) xabar berib aytadi: «Ey Rasululloh, biz sayhoniy va idq xurmosini oddiy xurmoga qoʻshib ozgina koʻproq bermaguncha topa olmayapmiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni kumushga sotgin, soʻng oʻsha kumushga sotib olgin», dedilar.Набий ﷺ нинг саҳобаларидан бири (розияллоҳу анҳу) хабар бериб айтади: «Эй Расулуллоҳ, биз сайҳоний ва идқ хурмосини оддий хурмога қўшиб озгина кўпроқ бермагунча топа олмаяпмиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни кумушга сотгин, сўнг ўша кумушга сотиб олгин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ سُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَى خَيْبَرَ فَجَاءَ بِتَمْرٍ جَنِيبٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَكُلُّ تَمْرِ خَيْبَرَ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَأْخُذُ الصَّاعَ مِنْ هَذَا بِصَاعَيْنِ وَالصَّاعَيْنِ بِالثَّلاَثِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَفْعَلْ بِعِ الْجَمْعَ بِالدَّرَاهِمِ ثُمَّ ابْتَعْ بِالدَّرَاهِمِ جَنِيبًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishini Xaybarga amaldor qilib tayinladilar. U janib navidagi sifatli xurmo keltirdi. Rasululloh ﷺ: «Xaybar xurmosining barchasi shundaymi?» deb soʻradilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Rasululloh, biz bu navdan bir soʻni ikki soʻga, ikki soʻni uch soʻga olamiz», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bunday qilma! Aralash xurmoni dirhamga sotgin, soʻng oʻsha dirhamga janib xurmosini sotib olgin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишини Хайбарга амалдор қилиб тайинладилар. У жаниб навидаги сифатли хурмо келтирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Хайбар хурмосининг барчаси шундайми?» деб сўрадилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Расулуллоҳ, биз бу навдан бир сўни икки сўга, икки сўни уч сўга оламиз», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундай қилма! Аралаш хурмони дирҳамга сотгин, сўнг ўша дирҳамга жаниб хурмосини сотиб олгин», дедилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِتَمْرٍ رَيَّانٍ - وَكَانَ تَمْرُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْلاً فِيهِ يُبْسٌ - فَقَالَ ‏"‏ أَنَّى لَكُمْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ابْتَعْنَاهُ صَاعًا بِصَاعَيْنِ مِنْ تَمْرِنَا فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ هَذَا لاَ يَصِحُّ وَلَكِنْ بِعْ تَمْرَكَ وَاشْتَرِ مِنْ هَذَا حَاجَتَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga sernam sifatli xurmo keltirildi — Rasululloh ﷺ ning xurmosi esa suvsiz yer xurmosi boʻlib, unda quruqlik bor edi. U zot: «Buni qayerdan oldingiz?» dedilar. Ular: «Buni oʻz xurmomizdan bir soʻni ikki soʻga sotib oldik», dedilar. Shunda u zot: «Bunday qilma! Chunki bu toʻgʻri emas. Balki oʻz xurmongni sotgin-da, kerakli narsani mana bundan sotib olgin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга сернам сифатли хурмо келтирилди — Расулуллоҳ ﷺ нинг хурмоси эса сувсиз ер хурмоси бўлиб, унда қуруқлик бор эди. У зот: «Буни қаердан олдингиз?» дедилар. Улар: «Буни ўз хурмомиздан бир сўни икки сўга сотиб олдик», дедилар. Шунда у зот: «Бундай қилма! Чунки бу тўғри эмас. Балки ўз хурмонгни сотгин-да, керакли нарсани мана бундан сотиб олгин», дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ، قَالَ كُنَّا نُرْزَقُ تَمْرَ الْجَمْعِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَبِيعُ الصَّاعَيْنِ بِالصَّاعِ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ صَاعَىْ تَمْرٍ بِصَاعٍ وَلاَ صَاعَىْ حِنْطَةٍ بِصَاعٍ وَلاَ دِرْهَمًا بِدِرْهَمَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida bizga aralash xurmo rizq qilib berilar edi, biz ikki soʻni bir soʻga sotardik. Bu Rasululloh ﷺga yetib bordi. Shunda u zot: «Ikki soʻ xurmo bir soʻga, ikki soʻ bugʻdoy bir soʻga, bir dirham ikki dirhamga sotilmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бизга аралаш хурмо ризқ қилиб берилар эди, биз икки сўни бир сўга сотардик. Бу Расулуллоҳ ﷺга етиб борди. Шунда у зот: «Икки сў хурмо бир сўга, икки сў буғдой бир сўга, бир дирҳам икки дирҳамга сотилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ كُنَّا نَبِيعُ تَمْرَ الْجَمْعِ صَاعَيْنِ بِصَاعٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ صَاعَىْ تَمْرٍ بِصَاعٍ وَلاَ صَاعَىْ حِنْطَةٍ بِصَاعٍ وَلاَ دِرْهَمَيْنِ بِدِرْهَمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz aralash xurmoni ikki soʻni bir soʻga sotardik. Shunda Nabiy ﷺ: «Ikki soʻ xurmo bir soʻga, ikki soʻ bugʻdoy bir soʻga, ikki dirham bir dirhamga sotilmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз аралаш хурмони икки сўни бир сўга сотардик. Шунда Набий ﷺ: «Икки сў хурмо бир сўга, икки сў буғдой бир сўга, икки дирҳам бир дирҳамга сотилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي عُقْبَةُ بْنُ عَبْدِ الْغَافِرِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ أَتَى بِلاَلٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِتَمْرٍ بَرْنِيٍّ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ اشْتَرَيْتُهُ صَاعًا بِصَاعَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوِّهْ عَيْنُ الرِّبَا لاَ تَقْرَبْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bilol Rasululloh ﷺga barniy navidagi xurmo keltirdi. U zot: «Bu nima?» dedilar. Bilol: «Buni bir soʻni ikki soʻga sotib oldim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Voy! Bu ochiqdan-ochiq ribo-ku, unga yaqinlashma!» dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Билол Расулуллоҳ ﷺга барний навидаги хурмо келтирди. У зот: «Бу нима?» дедилар. Билол: «Буни бир сўни икки сўга сотиб олдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Вой! Бу очиқдан-очиқ рибо-ку, унга яқинлашма!» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الذَّهَبُ بِالْوَرِقِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَهَاءَ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ رِبًا إِلاَّ هَاءَ وَ هَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltinni kumushga sotish, qoʻlma-qoʻl boʻlmasa, ribodir; xurmoni xurmoga sotish, qoʻlma-qoʻl boʻlmasa, ribodir; bugʻdoyni bugʻdoyga sotish, qoʻlma-qoʻl boʻlmasa, ribodir; arpani arpaga sotish, qoʻlma-qoʻl boʻlmasa, ribodir», dedilar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтинни кумушга сотиш, қўлма-қўл бўлмаса, рибодир; хурмони хурмога сотиш, қўлма-қўл бўлмаса, рибодир; буғдойни буғдойга сотиш, қўлма-қўл бўлмаса, рибодир; арпани арпага сотиш, қўлма-қўл бўлмаса, рибодир», дедилар.

أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْحِنْطَةُ بِالْحِنْطَةِ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ يَدًا بِيَدٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى إِلاَّ مَا اخْتَلَفَتْ أَلْوَانُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Xurmo xurmoga, bugʻdoy bugʻdoyga, arpa arpaga, tuz tuzga qoʻlma-qoʻl almashtiriladi. Kim ziyoda bersa yoki ziyoda olsa, ribo qilibdi — ammo turlari har xil boʻlsa, bundan mustasno», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Хурмо хурмога, буғдой буғдойга, арпа арпага, туз тузга қўлма-қўл алмаштирилади. Ким зиёда берса ёки зиёда олса, рибо қилибди — аммо турлари ҳар хил бўлса, бундан мустасно», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، - وَهُوَ ابْنُ عَلْقَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَتِيكٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَمُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بِالْوَرِقِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ يَدًا بِيَدٍ وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشِّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا قَالَ أَحَدُهُمَا فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى ‏.‏

Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga — roviylardan biri «va tuzni tuzga» dedi, boshqasi buni aytmadi — teng miqdorda qoʻlma-qoʻl boʻlmasa sotishdan qaytardilar. Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishga amr qildilar. Roviylardan biri: «Kim ziyoda bersa yoki ziyoda olsa, ribo qilibdi», dedi.Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога — ровийлардан бири «ва тузни тузга» деди, бошқаси буни айтмади — тенг миқдорда қўлма-қўл бўлмаса сотишдан қайтардилар. Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишга амр қилдилар. Ровийлардан бири: «Ким зиёда берса ёки зиёда олса, рибо қилибди», деди.

أَخْبَرَنَا الْمُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ سَلَمَةَ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، - وَقَدْ كَانَ يُدْعَى ابْنَ هُرْمُزَ - قَالَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ حَدَّثَهُمْ عُبَادَةُ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالتَّمْرِ بِالتَّمْرِ وَالْبُرِّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرِ بِالشَّعِيرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحِ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلْهُ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا ‏.‏

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, xurmoni xurmoga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga (roviylardan biri: «tuzni tuzga» dedi, boshqasi buni aytmadi) sotishdan qaytardilar, magar teng-bab, misli-misliga boʻlsa (mustasno). (Ulardan biri: «Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedi, boshqasi buni aytmadi.) Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishni buyurdilar.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, хурмони хурмога, буғдойни буғдойга, арпани арпага (ровийлардан бири: «тузни тузга» деди, бошқаси буни айтмади) сотишдан қайтардилар, магар тенг-баб, мисли-мислига бўлса (мустасно). (Улардан бири: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», деди, бошқаси буни айтмади.) Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ عَلْقَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ يَسَارٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ جَمَعَ الْمَنْزِلُ بَيْنَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ وَبَيْنَ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ عُبَادَةُ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقَ بِالْوَرِقِ وَالْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرَ بِالتَّمْرِ - قَالَ أَحَدُهُمَا وَالْمِلْحَ بِالْمِلْحِ وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ - قَالَ أَحَدُهُمَا مَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَلَمْ يَقُلِ الآخَرُ - وَأَمَرَنَا أَنْ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالْوَرِقِ وَالْوَرِقَ بِالذَّهَبِ وَالْبُرَّ بِالشَّعِيرِ وَالشَّعِيرَ بِالْبُرِّ يَدًا بِيَدٍ كَيْفَ شِئْنَا فَبَلَغَ هَذَا الْحَدِيثُ مُعَاوِيَةَ فَقَامَ فَقَالَ مَا بَالُ رِجَالٍ يُحَدِّثُونَ أَحَادِيثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ صَحِبْنَاهُ وَلَمْ نَسْمَعْهُ مِنْهُ ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ فَقَامَ فَأَعَادَ الْحَدِيثَ فَقَالَ لَنُحَدِّثَنَّ بِمَا سَمِعْنَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنْ رُغِمَ مُعَاوِيَةُ ‏.‏ خَالَفَهُ قَتَادَةُ رَوَاهُ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ عَنْ عُبَادَةَ ‏.‏

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni oltinni oltinga, kumushni kumushga, bugʻdoyni bugʻdoyga, arpani arpaga, xurmoni xurmoga (roviylardan biri: «tuzni tuzga» dedi, boshqasi aytmadi) sotishdan qaytardilar, magar teng-bab, misli-misliga boʻlsa (mustasno). (Ulardan biri: «Kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedi, boshqasi aytmadi.) Va bizga oltinni kumushga, kumushni oltinga, bugʻdoyni arpaga, arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl, xohlaganimizcha sotishni buyurdilar. Bu hadis Muoviyaga yetganida, u oʻrnidan turib: «Kishilarga nima boʻldiki, ular Rasululloh ﷺ dan hadislar aytadilar? Biz u zotga hamroh boʻlgan edik, ammo undan buni eshitmaganmiz», dedi. Bu esa Ubodat ibn Somitga yetganida, u oʻrnidan turib hadisni qaytadan aytdi va: «Rasululloh ﷺ dan eshitgan narsamizni, Muoviyaning burniga zil boʻlsa ham, albatta aytamiz», dedi.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтинни олтинга, кумушни кумушга, буғдойни буғдойга, арпани арпага, хурмони хурмога (ровийлардан бири: «тузни тузга» деди, бошқаси айтмади) сотишдан қайтардилар, магар тенг-баб, мисли-мислига бўлса (мустасно). (Улардан бири: «Ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», деди, бошқаси айтмади.) Ва бизга олтинни кумушга, кумушни олтинга, буғдойни арпага, арпани буғдойга қўлма-қўл, хоҳлаганимизча сотишни буюрдилар. Бу ҳадис Муовияга етганида, у ўрнидан туриб: «Кишиларга нима бўлдики, улар Расулуллоҳ ﷺ дан ҳадислар айтадилар? Биз у зотга ҳамроҳ бўлган эдик, аммо ундан буни эшитмаганмиз», деди. Бу эса Убодат ибн Сомитга етганида, у ўрнидан туриб ҳадисни қайтадан айтди ва: «Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган нарсамизни, Муовиянинг бурнига зил бўлса ҳам, албатта айтамиз», деди.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، - وَكَانَ بَدْرِيًّا وَكَانَ بَايَعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ يَخَافَ فِي اللَّهِ لَوْمَةَ لاَئِمٍ - أَنَّ عُبَادَةَ قَامَ خَطِيبًا فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ قَدْ أَحْدَثْتُمْ بُيُوعًا لاَ أَدْرِي مَا هِيَ أَلاَ إِنَّ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَزْنًا بِوَزْنٍ تِبْرُهَا وَعَيْنُهَا وَإِنَّ الْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ وَزْنًا بِوَزْنٍ تِبْرُهَا وَعَيْنُهَا وَلاَ بَأْسَ بِبَيْعِ الْفِضَّةِ بِالذَّهَبِ يَدًا بِيَدٍ وَالْفِضَّةُ أَكْثَرُهُمَا وَلاَ تَصْلُحُ النَّسِيئَةُ أَلاَ إِنَّ الْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ مُدْيًا بِمُدْىٍ وَلاَ بَأْسَ بِبَيْعِ الشَّعِيرِ بِالْحِنْطَةِ يَدًا بِيَدٍ وَالشَّعِيرُ أَكْثَرُهُمَا وَلاَ يَصْلُحُ نَسِيئَةً أَلاَ وَإِنَّ التَّمْرَ بِالتَّمْرِ مُدْيًا بِمُدْىٍ حَتَّى ذَكَرَ الْمِلْحَ مُدًّا بِمُدٍّ فَمَنْ زَادَ أَوِ اسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى ‏.‏

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u xutba oʻqib turib shunday dedi: «Ey odamlar! Sizlar men bilmaydigan qandaydir savdolarni ixtiro qilibsizlar. Ogoh boʻlingki, oltin oltinga vaznma-vazn, yombisi ham, tangasi ham; kumush kumushga vaznma-vazn, yombisi ham, tangasi ham (sotiladi). Kumushni oltinga qoʻlma-qoʻl sotishning zarari yoʻq, kumush koʻproq boʻlsa ham; ammo nasiya (qarzga) toʻgʻri kelmaydi. Ogoh boʻlingki, bugʻdoy bugʻdoyga, arpa arpaga oʻlchovma-oʻlchov (sotiladi). Arpani bugʻdoyga qoʻlma-qoʻl sotishning zarari yoʻq, arpa koʻproq boʻlsa ham; ammo nasiya toʻgʻri kelmaydi. Ogoh boʻlingki, xurmo xurmoga oʻlchovma-oʻlchov (sotiladi)». Toki tuzni ham hovuchma-hovuch (deb) zikr qildi. «Bas, kim ziyoda qilsa yoki ziyoda talab qilsa, batahqiq ribo qildi».Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у хутба ўқиб туриб шундай деди: «Эй одамлар! Сизлар мен билмайдиган қандайдир савдоларни ихтиро қилибсизлар. Огоҳ бўлингки, олтин олтинга вазнма-вазн, ёмбиси ҳам, тангаси ҳам; кумуш кумушга вазнма-вазн, ёмбиси ҳам, тангаси ҳам (сотилади). Кумушни олтинга қўлма-қўл сотишнинг зарари йўқ, кумуш кўпроқ бўлса ҳам; аммо насия (қарзга) тўғри келмайди. Огоҳ бўлингки, буғдой буғдойга, арпа арпага ўлчовма-ўлчов (сотилади). Арпани буғдойга қўлма-қўл сотишнинг зарари йўқ, арпа кўпроқ бўлса ҳам; аммо насия тўғри келмайди. Огоҳ бўлингки, хурмо хурмога ўлчовма-ўлчов (сотилади)». Токи тузни ҳам ҳовучма-ҳовуч (деб) зикр қилди. «Бас, ким зиёда қилса ёки зиёда талаб қилса, батаҳқиқ рибо қилди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ تِبْرُهُ وَعَيْنُهُ وَزْنًا بِوَزْنٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ تِبْرُهُ وَعَيْنُهُ وَزْنًا بِوَزْنٍ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ لَمْ يَذْكُرْ يَعْقُوبُ ‏"‏ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ ‏"‏ ‏.‏

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltin oltinga, yombisi ham, tangasi ham, vaznma-vazn; kumush kumushga, yombisi ham, tangasi ham, vaznma-vazn; tuz tuzga, xurmo xurmoga, bugʻdoy bugʻdoyga, arpa arpaga teng-bab, misli-misliga (sotiladi). Bas, kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedilar.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтин олтинга, ёмбиси ҳам, тангаси ҳам, вазнма-вазн; кумуш кумушга, ёмбиси ҳам, тангаси ҳам, вазнма-вазн; туз тузга, хурмо хурмога, буғдой буғдойга, арпа арпага тенг-баб, мисли-мислига (сотилади). Бас, ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ عَلِيٍّ، أَنَّ أَبَا الْمُتَوَكِّلِ، مَرَّ بِهِمْ فِي السُّوقِ فَقَامَ إِلَيْهِ قَوْمٌ أَنَا مِنْهُمْ قَالَ قُلْنَا أَتَيْنَاكَ لِنَسْأَلَكَ عَنِ الصَّرْفِ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ لَهُ رَجُلٌ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيْرُ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ لَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ غَيْرُهُ ‏.‏ قَالَ فَإِنَّ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقَ بِالْوَرِقِ - قَالَ سُلَيْمَانُ أَوْ قَالَ وَالْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ - وَالْبُرَّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرَ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرَ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحَ بِالْمِلْحِ سَوَاءً بِسَوَاءٍ فَمَنْ زَادَ عَلَى ذَلِكَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى وَالآخِذُ وَالْمُعْطِي فِيهِ سَوَاءٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir kishi unga: «Sen bilan Rasululloh ﷺ orasida Abu Said al-Xudriydan boshqa (roviylar) bormi?» dedi. U: «Mening bilan u zot orasida undan boshqa (hech kim) yoʻq», dedi va: «Albatta, oltin oltinga, kumush kumushga (Sulaymon: yoki ‹kumush kumushga› dedi), bugʻdoy bugʻdoyga, arpa arpaga, xurmo xurmoga, tuz tuzga teng-bab (sotiladi). Bas, kim buning ustiga ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi; olguvchi ham, berguvchi ham bunda barobardir», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир киши унга: «Сен билан Расулуллоҳ ﷺ орасида Абу Саид ал-Худрийдан бошқа (ровийлар) борми?» деди. У: «Менинг билан у зот орасида ундан бошқа (ҳеч ким) йўқ», деди ва: «Албатта, олтин олтинга, кумуш кумушга (Сулаймон: ёки ‹кумуш кумушга› деди), буғдой буғдойга, арпа арпага, хурмо хурмога, туз тузга тенг-баб (сотилади). Бас, ким бунинг устига зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди; олгувчи ҳам, бергувчи ҳам бунда баробардир», деди.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ قَالَ إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا حَكِيمُ بْنُ جَابِرٍ، ح وَأَنْبَأَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَكِيمُ بْنُ جَابِرٍ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الذَّهَبُ الْكِفَّةُ بِالْكِفَّةِ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ يَعْقُوبُ ‏"‏ الْكِفَّةُ بِالْكِفَّةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ إِنَّ هَذَا لاَ يَقُولُ شَيْئًا ‏.‏ قَالَ عُبَادَةُ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أُبَالِي أَنْ لاَ أَكُونَ بِأَرْضٍ يَكُونُ بِهَا مُعَاوِيَةُ إِنِّي أَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ذَلِكَ ‏.‏

Ubodat ibn Somit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ ni: «Oltin tarozida taroziga (teng boʻladi)», deb aytayotganlarini eshitdim. Shunda Muoviya: «Bu (kishi) hech narsa demayapti», dedi. Uboda esa: «Alloh haqqi, men Muoviya turgan yerda boʻlmasligimga parvo qilmayman. Men Rasululloh ﷺ ning shuni aytganlarini eshitganimga guvohlik beraman», dedi.Убодат ибн Сомит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ ни: «Олтин тарозида тарозига (тенг бўлади)», деб айтаётганларини эшитдим. Шунда Муовия: «Бу (киши) ҳеч нарса демаяпти», деди. Убода эса: «Аллоҳ ҳаққи, мен Муовия турган ерда бўлмаслигимга парво қилмайман. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шуни айтганларини эшитганимга гувоҳлик бераман», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي تَمِيمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dinor dinorga, dirham dirhamga (sotiladi); ular orasida ortiqchalik yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Динор динорга, дирҳам дирҳамга (сотилади); улар орасида ортиқчалик йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ قَيْسٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ الدِّينَارُ بِالدِّينَارِ وَالدِّرْهَمُ بِالدِّرْهَمِ لاَ فَضْلَ بَيْنَهُمَا هَذَا عَهْدُ نَبِيِّنَا صلى الله عليه وسلم إِلَيْنَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Dinor dinorga, dirham dirhamga (sotiladi); ular orasida ortiqchalik yoʻq. Bu bizga Paygʻambarimiz ﷺ ning ahdlaridir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Динор динорга, дирҳам дирҳамга (сотилади); улар орасида ортиқчалик йўқ. Бу бизга Пайғамбаримиз ﷺ нинг аҳдларидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَزْنًا بِوَزْنٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَزْنًا بِوَزْنٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ فَمَنْ زَادَ أَوِ ازْدَادَ فَقَدْ أَرْبَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltin oltinga vaznma-vazn, misli-misliga; kumush kumushga vaznma-vazn, misli-misliga (sotiladi). Bas, kim ziyoda qilsa yoki ziyoda olsa, batahqiq ribo qildi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтин олтинга вазнма-вазн, мисли-мислига; кумуш кумушга вазнма-вазн, мисли-мислига (сотилади). Бас, ким зиёда қилса ёки зиёда олса, батаҳқиқ рибо қилди», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَلاَ تُشِفُّوا بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ وَلاَ تَبِيعُوا الْوَرِقَ بِالْوَرِقِ إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ وَلاَ تَبِيعُوا مِنْهَا شَيْئًا غَائِبًا بِنَاجِزٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltinni oltinga faqat misli-misliga sotinglar va birini ikkinchisidan ortiq qilmanglar. Kumushni kumushga faqat misli-misliga sotinglar va ulardan birontasini gʻoyib (keyin beriladigan)ni naqdga sotmanglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтинни олтинга фақат мисли-мислига сотинглар ва бирини иккинчисидан ортиқ қилманглар. Кумушни кумушга фақат мисли-мислига сотинглар ва улардан биронтасини ғойиб (кейин бериладиган)ни нақдга сотманглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زُرَيْعٍ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَصُرَ عَيْنِي وَسَمِعَ أُذُنِي، مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ النَّهْىَ عَنِ الذَّهَبِ بِالذَّهَبِ وَالْوَرِقِ بِالْوَرِقِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ مِثْلاً بِمِثْلٍ ‏"‏ وَلاَ تَبِيعُوا غَائِبًا بِنَاجِزٍ وَلاَ تُشِفُّوا أَحَدَهُمَا عَلَى الآخَرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u dedi: «Koʻzim koʻrdi, qulogʻim eshitdi Rasululloh ﷺ dan». Soʻng u oltinni oltinga, kumushni kumushga teng-bab, misli-misliga boʻlmasa (sotishning) taqiqlanganini zikr qildi: «Gʻoyib (keyin beriladigan)ni naqdga sotmanglar va birini ikkinchisidan ortiq qilmanglar».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у деди: «Кўзим кўрди, қулоғим эшитди Расулуллоҳ ﷺ дан». Сўнг у олтинни олтинга, кумушни кумушга тенг-баб, мисли-мислига бўлмаса (сотишнинг) тақиқланганини зикр қилди: «Ғойиб (кейин бериладиган)ни нақдга сотманглар ва бирини иккинчисидан ортиқ қилманглар».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ، بَاعَ سِقَايَةً مِنْ ذَهَبٍ أَوْ وَرِقٍ بِأَكْثَرَ مِنْ وَزْنِهَا فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ مِثْلِ هَذَا إِلاَّ مِثْلاً بِمِثْلٍ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya oltin yoki kumushdan boʻlgan bir idishni vaznidan koʻproqqa sotdi. Shunda Abu Dardo: «Men Rasululloh ﷺ ning shunga oʻxshash (savdo)dan qaytarganlarini eshitganman, magar misli-misliga boʻlsa (mustasno)», dedi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия олтин ёки кумушдан бўлган бир идишни вазнидан кўпроққа сотди. Шунда Абу Дардо: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шунга ўхшаш (савдо)дан қайтарганларини эшитганман, магар мисли-мислига бўлса (мустасно)», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي شُجَاعٍ، سَعِيدِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ اشْتَرَيْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ قِلاَدَةً فِيهَا ذَهَبٌ وَخَرَزٌ بِاثْنَىْ عَشَرَ دِينَارًا فَفَصَّلْتُهَا فَوَجَدْتُ فِيهَا أَكْثَرَ مِنَ اثْنَىْ عَشَرَ دِينَارًا فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ تُبَاعُ حَتَّى تُفَصَّلَ ‏"‏ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u dedi: «Xaybar kuni men oltin va munchoqlar boʻlgan bir marjonni oʻn ikki dinorga sotib oldim. Soʻng uni ajratib, ichida oʻn ikki dinordan koʻproq (oltin) borligini topdim. Bu Paygʻambar ﷺ ga zikr qilinganida, u zot: ‹U ajratilmaguncha sotilmaydi›, dedilar».Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у деди: «Хайбар куни мен олтин ва мунчоқлар бўлган бир маржонни ўн икки динорга сотиб олдим. Сўнг уни ажратиб, ичида ўн икки динордан кўпроқ (олтин) борлигини топдим. Бу Пайғамбар ﷺ га зикр қилинганида, у зот: ‹У ажратилмагунча сотилмайди›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، عَنْ حَنَشٍ الصَّنْعَانِيِّ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ أَصَبْتُ يَوْمَ خَيْبَرَ قِلاَدَةً فِيهَا ذَهَبٌ وَخَرَزٌ فَأَرَدْتُ أَنْ أَبِيعَهَا فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ افْصِلْ بَعْضَهَا مِنْ بَعْضٍ ثُمَّ بِعْهَا ‏"‏ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u dedi: «Xaybar kuni menga oltin va munchoqlar boʻlgan bir marjon (oʻlja sifatida) tegdi. Men uni sotmoqchi boʻldim. Bu Paygʻambar ﷺ ga zikr qilinganida, u zot: ‹Uning bir qismini ikkinchi qismidan ajrat, soʻng uni sot›, dedilar».Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у деди: «Хайбар куни менга олтин ва мунчоқлар бўлган бир маржон (ўлжа сифатида) тегди. Мен уни сотмоқчи бўлдим. Бу Пайғамбар ﷺ га зикр қилинганида, у зот: ‹Унинг бир қисмини иккинчи қисмидан ажрат, сўнг уни сот›, дедилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ بَاعَ شَرِيكٌ لِي وَرِقًا بِنَسِيئَةٍ فَجَاءَنِي فَأَخْبَرَنِي فَقُلْتُ، هَذَا لاَ يَصْلُحُ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ وَاللَّهِ بِعْتُهُ فِي السُّوقِ وَمَا عَابَهُ عَلَىَّ أَحَدٌ فَأَتَيْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَنَحْنُ نَبِيعُ هَذَا الْبَيْعَ فَقَالَ ‏"‏ مَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ وَمَا كَانَ نَسِيئَةً فَهُوَ رِبًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي ائْتِ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَأَتَيْتُهُ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bizning oldimizga Madinaga kelganlarida, biz bu xil savdoni qilar edik. Shunda u zot: «Qoʻlma-qoʻl boʻlgani zarar qilmaydi, nasiyaga boʻlgani esa ribodir», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бизнинг олдимизга Мадинага келганларида, биз бу хил савдони қилар эдик. Шунда у зот: «Қўлма-қўл бўлгани зарар қилмайди, насияга бўлгани эса рибодир», дедилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَعَامِرُ بْنُ مُصْعَبٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ وَزَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَقَالاَ كُنَّا تَاجِرَيْنِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَا نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّرْفِ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ يَدًا بِيَدٍ فَلاَ بَأْسَ وَإِنْ كَانَ نَسِيئَةً فَلاَ يَصْلُحُ ‏"‏ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida savdogar edik, shunda Allohning Paygʻambari ﷺdan pul almashtirish (sarf) haqida soʻradik. U zot: «Agar qoʻlma-qoʻl boʻlsa, zarar qilmaydi, agar nasiyaga boʻlsa, joiz emas», dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида савдогар эдик, шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺдан пул алмаштириш (сарф) ҳақида сўрадик. У зот: «Агар қўлма-қўл бўлса, зарар қилмайди, агар насияга бўлса, жоиз эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ، قَالَ سَأَلْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ عَنِ الصَّرْفِ، فَقَالَ سَلْ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ ‏.‏ فَسَأَلْتُ زَيْدًا فَقَالَ سَلِ الْبَرَاءَ فَإِنَّهُ خَيْرٌ مِنِّي وَأَعْلَمُ فَقَالاَ جَمِيعًا نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْوَرِقِ بِالذَّهَبِ دَيْنًا ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kumushni oltinga nasiyaga sotishdan qaytardilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кумушни олтинга насияга сотишдан қайтардилар.

وَفِيمَا قَرَأَ عَلَيْنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْفِضَّةِ بِالْفِضَّةِ وَالذَّهَبِ بِالذَّهَبِ إِلاَّ سَوَاءً بِسَوَاءٍ وَأَمَرَنَا أَنْ نَبْتَاعَ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْنَا وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْنَا ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kumushni kumushga, oltinni oltinga teng boʻlmasa sotishdan qaytardilar va bizga oltinni kumushga xohlaganimizcha, kumushni oltinga xohlaganimizcha sotib olishni buyurdilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кумушни кумушга, олтинни олтинга тенг бўлмаса сотишдан қайтардилар ва бизга олтинни кумушга хоҳлаганимизча, кумушни олтинга хоҳлаганимизча сотиб олишни буюрдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ كَثِيرٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَبِيعَ الْفِضَّةَ بِالْفِضَّةِ إِلاَّ عَيْنًا بِعَيْنٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ وَلاَ نَبِيعَ الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ إِلاَّ عَيْنًا بِعَيْنٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَبَايَعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ كَيْفَ شِئْتُمْ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni kumushni kumushga faqat naqd va teng boʻlgandagina sotishdan, oltinni oltinga ham faqat naqd va teng boʻlgandagina sotishdan qaytardilar. Rasululloh ﷺ: «Oltinni kumushga xohlaganingizcha, kumushni oltinga xohlaganingizcha sotib oling», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни кумушни кумушга фақат нақд ва тенг бўлгандагина сотишдан, олтинни олтинга ҳам фақат нақд ва тенг бўлгандагина сотишдан қайтардилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Олтинни кумушга хоҳлаганингизча, кумушни олтинга хоҳлаганингизча сотиб олинг», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ رِبًا إِلاَّ فِي النَّسِيئَةِ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ribo faqat nasiyada boʻladi», dedilar.Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рибо фақат насияда бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ أَرَأَيْتَ هَذَا الَّذِي تَقُولُ أَشَيْئًا وَجَدْتَهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَوْ شَيْئًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا وَجَدْتُهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَلاَ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ أَخْبَرَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا الرِّبَا فِي النَّسِيئَةِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Said al-Xudriy unga: «Sen aytayotgan bu narsani Alloh azza va jallaning Kitobidan topganmisan yoki uni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» dedi. U: «Buni Alloh azza va jallaning Kitobidan topmadim, Rasululloh ﷺdan ham eshitmadim, lekin menga Usoma ibn Zayd Rasululloh ﷺning: ‹Ribo faqat nasiyada boʻladi›, deganlarini xabar berdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Саид ал-Худрий унга: «Сен айтаётган бу нарсани Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидан топганмисан ёки уни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» деди. У: «Буни Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидан топмадим, Расулуллоҳ ﷺдан ҳам эшитмадим, лекин менга Усома ибн Зайд Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Рибо фақат насияда бўлади›, деганларини хабар берди», деди.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ إِنِّي أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ قَالَ ‏"‏ لاَ بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَهَا بِسِعْرِ يَوْمِهَا مَا لَمْ تَفْتَرِقَا وَبَيْنَكُمَا شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Baqiʼda tuya sotar, dinorga sotib dirham olar edim. Shunda Hafsaning uyida Paygʻambar ﷺning oldilariga borib: «Ey Allohning Rasuli, men sizdan soʻramoqchiman: men Baqiʼda tuya sotaman, dinorga sotib dirham olaman», dedim. U zot: «Uni oʻsha kunning narxi bilan olishing zarar qilmaydi, agar oranglarda hisob-kitob qolmagan holda ajralsanglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Бақиъда туя сотар, динорга сотиб дирҳам олар эдим. Шунда Ҳафсанинг уйида Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бориб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сиздан сўрамоқчиман: мен Бақиъда туя сотаман, динорга сотиб дирҳам оламан», дедим. У зот: «Уни ўша куннинг нархи билан олишинг зарар қилмайди, агар орангларда ҳисоб-китоб қолмаган ҳолда ажралсанглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنِ ابْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ أَوِ الْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا بَايَعْتَ صَاحِبَكَ فَلاَ تُفَارِقْهُ وَبَيْنَكَ وَبَيْنَهُ لَبْسٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men oltinni kumushga yoki kumushni oltinga sotar edim. Rasululloh ﷺning oldilariga borib, bu haqda xabar berdim. U zot: «Sohibing bilan savdolashsang, oranglarda noaniqlik qolgan holda undan ajralma», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен олтинни кумушга ёки кумушни олтинга сотар эдим. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бориб, бу ҳақда хабар бердим. У зот: «Соҳибинг билан савдолашсанг, орангларда ноаниқлик қолган ҳолда ундан ажралма», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُوسَى بْنُ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ كَانَ يَكْرَهُ أَنْ يَأْخُذَ، الدَّنَانِيرَ مِنَ الدَّرَاهِمِ وَالدَّرَاهِمَ مِنَ الدَّنَانِيرِ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dinorlarni dirhamlarga va dirhamlarni dinorlarga almashtirib olishni yoqtirmas edi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у динорларни дирҳамларга ва дирҳамларни динорларга алмаштириб олишни ёқтирмас эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُؤَمَّلٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا - يَعْنِي - فِي قَبْضِ الدَّرَاهِمِ مِنَ الدَّنَانِيرِ وَالدَّنَانِيرِ مِنَ الدَّرَاهِمِ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh) Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, u dinorlarga dirhamlarni va dirhamlarga dinorlarni olishda zarar koʻrmas edi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, у динорларга дирҳамларни ва дирҳамларга динорларни олишда зарар кўрмас эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الْهُذَيْلِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، فِي قَبْضِ الدَّنَانِيرِ مِنَ الدَّرَاهِمِ أَنَّهُ كَانَ يَكْرَهُهَا إِذَا كَانَ مِنْ قَرْضٍ ‏.‏

Ibrohim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u dirhamlarga dinorlarni olishni, agar u qarz tariqasida boʻlsa, yoqtirmas edi.Иброҳим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у дирҳамларга динорларни олишни, агар у қарз тариқасида бўлса, ёқтирмас эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُوسَى أَبِي شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرَى بَأْسًا وَإِنْ كَانَ مِنْ قَرْضٍ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u, hatto qarz tariqasida boʻlsa ham, unda zarar koʻrmas edi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у, ҳатто қарз тариқасида бўлса ҳам, унда зарар кўрмас эди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ نَافِعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، بِمِثْلِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَذَا وَجَدْتُهُ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi. Abu Abdurrahmon (an-Nasoiy) aytdi: Men bu boʻlimda uni shu tarzda topdim.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан шунга ўхшаш ривоят қилинади. Абу Абдурраҳмон (ан-Насоий) айтди: Мен бу бўлимда уни шу тарзда топдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَافَى، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ رُوَيْدَكَ أَسْأَلُكَ إِنِّي أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَ بِسِعْرِ يَوْمِهَا مَا لَمْ تَفْتَرِقَا وَبَيْنَكُمَا شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Shoshmang, sizdan bir narsa soʻramoqchiman. Men Baqiʼda tuyalarni dinorga sotib, oʻrniga dirhamlar olaman», dedim. U zot: «Agar oʻsha kunning narxida olsang va oralaringizda hech qanday bitirilmagan ish qolmasa, buning zarari yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Шошманг, сиздан бир нарса сўрамоқчиман. Мен Бақиъда туяларни динорга сотиб, ўрнига дирҳамлар оламан», дедим. У зот: «Агар ўша куннинг нархида олсанг ва ораларингизда ҳеч қандай битирилмаган иш қолмаса, бунинг зарари йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَارِبُ بْنُ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ دَعَا بِمِيزَانٍ فَوَزَنَ لِي وَزَادَنِي ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida tarozi keltirishni buyurdilar va menga tortib berdilar hamda ziyoda qildilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадинага келганларида тарози келтиришни буюрдилар ва менга тортиб бердилар ҳамда зиёда қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَضَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَزَادَنِي ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga qarzlarini uzib berdilar va ziyoda qildilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга қарзларини узиб бердилар ва зиёда қилдилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ جَلَبْتُ أَنَا وَمَخْرَفَةُ الْعَبْدِيُّ، بَزًّا مِنْ هَجَرَ فَأَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ بِمِنًى وَوَزَّانٌ يَزِنُ بِالأَجْرِ فَاشْتَرَى مِنَّا سَرَاوِيلَ فَقَالَ لِلْوَزَّانِ ‏"‏ زِنْ وَأَرْجِحْ ‏"‏ ‏.‏

Suvayd ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men va Maxrafa al-Abdiy Hajardan mato olib keldik. Biz Minoda edik, u yerda haq evaziga tortib beradigan bir tarozibon bor edi. Rasululloh ﷺ oldimizga keldilar va bizdan bir ishton sotib oldilar hamda tarozibonga: «Tort va ogʻdirib qoʻy», dedilar.Сувайд ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ва Махрафа ал-Абдий Ҳажардан мато олиб келдик. Биз Минода эдик, у ерда ҳақ эвазига тортиб берадиган бир тарозибон бор эди. Расулуллоҳ ﷺ олдимизга келдилар ва биздан бир иштон сотиб олдилар ҳамда тарозибонга: «Торт ва оғдириб қўй», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا صَفْوَانَ، قَالَ بِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرَاوِيلَ قَبْلَ الْهِجْرَةِ فَأَرْجَحَ لِي ‏.‏

Abu Safvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men hijratdan oldin Rasululloh ﷺga bir ishton sotdim, u zot menga ogʻdirib berdilar.Абу Сафвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ҳижратдан олдин Расулуллоҳ ﷺга бир иштон сотдим, у зот менга оғдириб бердилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْمُلاَئِيِّ، عَنْ سُفْيَانَ، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمِكْيَالُ عَلَى مِكْيَالِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَالْوَزْنُ عَلَى وَزْنِ أَهْلِ مَكَّةَ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّفْظُ لإِسْحَاقَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlchov Madina ahlining oʻlchoviga, tortish esa Makka ahlining tortishiga qarab boʻladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлчов Мадина аҳлининг ўлчовига, тортиш эса Макка аҳлининг тортишига қараб бўлади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni toʻliq qoʻlga olib olmagunicha sotmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни тўлиқ қўлга олиб олмагунича сотмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni qoʻlga olmagunicha sotmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни қўлга олмагунича сотмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا قَاسِمٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِيعُهُ حَتَّى يَكْتَالَهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni oʻlchab olmagunicha sotmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни ўлчаб олмагунича сотмасин», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ وَالَّذِي قَبْلَهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺdan avvalgi ikki hadisga oʻxshash, «toki uni qoʻlga olmagunicha» degan mazmundagi soʻzlarni eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺдан аввалги икки ҳадисга ўхшаш, «токи уни қўлга олмагунича» деган мазмундаги сўзларни эшитдим.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ أَمَّا الَّذِي نَهَى عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُبَاعَ حَتَّى يُسْتَوْفَى الطَّعَامُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ taqiqlagan narsa esa, taomni toʻliq qoʻlga olib olmasdan sotishdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ тақиқлаган нарса эса, таомни тўлиқ қўлга олиб олмасдан сотишдир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِيعُهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَحْسَبُ أَنَّ كُلَّ شَىْءٍ بِمَنْزِلَةِ الطَّعَامِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom sotib olsa, uni qoʻlga olmagunicha sotmasin», dedilar. Ibn Abbos: «Menimcha, har bir narsa taom hukmida», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом сотиб олса, уни қўлга олмагунича сотмасин», дедилар. Ибн Аббос: «Менимча, ҳар бир нарса таом ҳукмида», деди.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجِ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مَوْهَبٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَبِعْ طَعَامًا حَتَّى تَشْتَرِيَهُ وَتَسْتَوْفِيَهُ ‏"‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Taomni sotib olib, toʻliq qoʻlga olib olmaguningcha sotma», dedilar.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таомни сотиб олиб, тўлиқ қўлга олиб олмагунингча сотма», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ وَأَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، ذَلِكَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِصْمَةَ الْجُشَمِيِّ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali xuddi shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали худди шунга ўхшаш ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ حِزَامِ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ قَالَ حَكِيمُ بْنُ حِزَامٍ ابْتَعْتُ طَعَامًا مِنْ طَعَامِ الصَّدَقَةِ فَرَبِحْتُ فِيهِ قَبْلَ أَنْ أَقْبِضَهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَبِعْهُ حَتَّى تَقْبِضَهُ ‏"‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men sadaqa taomidan biroz taom sotib oldim va uni qoʻlga olishimdan oldin unda foyda koʻrdim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, buni u zotga aytdim. Shunda u zot: ‹Uni qoʻlingga olib olmaguningcha sotmagin›, dedilar.»Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен садақа таомидан бироз таом сотиб олдим ва уни қўлга олишимдан олдин унда фойда кўрдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, буни у зотга айтдим. Шунда у зот: ‹Уни қўлингга олиб олмагунингча сотмагин›, дедилар.»

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ الْمُنْذِرِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَبِيعَ أَحَدٌ طَعَامًا اشْتَرَاهُ بِكَيْلٍ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ oʻlchov bilan sotib olgan taomni uni toʻliq qoʻlga olmaguncha birovga sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ўлчов билан сотиб олган таомни уни тўлиқ қўлга олмагунча бировга сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَبْتَاعُ الطَّعَامَ فَيَبْعَثُ عَلَيْنَا مَنْ يَأْمُرُنَا بِانْتِقَالِهِ مِنَ الْمَكَانِ الَّذِي ابْتَعْنَا فِيهِ إِلَى مَكَانٍ سِوَاهُ قَبْلَ أَنْ نَبِيعَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida taom sotib olar edik. U zot bizga birovni yuborar va u kishi sotib olgan joyimizdan boshqa bir joyga koʻchirib olishga, uni sotishimizdan oldin buni bajarishimizga buyurar edi.»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида таом сотиб олар эдик. У зот бизга бировни юборар ва у киши сотиб олган жойимиздан бошқа бир жойга кўчириб олишга, уни сотишимиздан олдин буни бажаришимизга буюрар эди.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُمْ كَانُوا يَبْتَاعُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَعْلَى السُّوقِ جُزَافًا فَنَهَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعُوهُ فِي مَكَانِهِ حَتَّى يَنْقُلُوهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, ular Rasululloh ﷺ zamonlarida bozorning yuqori qismida taomni oʻlchamasdan koptarlab sotib olar edilar. Rasululloh ﷺ ularni oʻsha joyning oʻzida sotishdan, uni koʻchirmagunlaricha, qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, улар Расулуллоҳ ﷺ замонларида бозорнинг юқори қисмида таомни ўлчамасдан коптарлаб сотиб олар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларни ўша жойнинг ўзида сотишдан, уни кўчирмагунларича, қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، حَدَّثَهُمْ أَنَّهُمْ، كَانُوا يَبْتَاعُونَ الطَّعَامَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الرُّكْبَانِ فَنَهَاهُمْ أَنْ يَبِيعُوا فِي مَكَانِهِمُ الَّذِي ابْتَاعُوا فِيهِ حَتَّى يَنْقُلُوهُ إِلَى سُوقِ الطَّعَامِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, ular Rasululloh ﷺ zamonlarida taomni ulov minganlardan sotib olar edilar. U zot ularni sotib olgan joylarining oʻzida sotishdan, uni taom bozoriga koʻchirmagunlaricha, qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, улар Расулуллоҳ ﷺ замонларида таомни улов минганлардан сотиб олар эдилар. У зот уларни сотиб олган жойларининг ўзида сотишдан, уни таом бозорига кўчирмагунларича, қайтардилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّاسَ يُضْرَبُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اشْتَرَوُا الطَّعَامَ جُزَافًا أَنْ يَبِيعُوهُ حَتَّى يُئْوُوهُ إِلَى رِحَالِهِمْ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ zamonlarida odamlar taomni oʻlchamasdan sotib olib, uni oʻz manzillariga olib bormasdan sotganlari uchun jazolanayotganlarini koʻrdim.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида одамлар таомни ўлчамасдан сотиб олиб, уни ўз манзилларига олиб бормасдан сотганлари учун жазоланаётганларини кўрдим.»

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا إِلَى أَجَلٍ وَرَهَنَهُ دِرْعَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bir yahudiydan muddatli toʻlov bilan taom sotib oldilar va unga oʻz sovutlarini garovga qoʻydilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бир яҳудийдан муддатли тўлов билан таом сотиб олдилар ва унга ўз совутларини гаровга қўйдилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ مَشَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِخُبْزِ شَعِيرٍ وَإِهَالَةٍ سَنِخَةٍ ‏.‏ قَالَ وَلَقَدْ رَهَنَ دِرْعًا لَهُ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِالْمَدِينَةِ وَأَخَذَ مِنْهُ شَعِيرًا لأَهْلِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ huzurlariga arpa noni va sasib qolgan yogʻ bilan bordi. U aytdi: «U zot Madinada bir yahudiy huzuriga oʻz sovutlarini garovga qoʻyib, undan oilalari uchun arpa olgan edilar.»Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига арпа нони ва сасиб қолган ёғ билан борди. У айтди: «У зот Мадинада бир яҳудий ҳузурига ўз совутларини гаровга қўйиб, ундан оилалари учун арпа олган эдилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلاَ شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلاَ بَيْعُ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qarz berish bilan bir vaqtda savdo qilish, bir savdoda ikki shart qoʻyish va oʻzingda yoʻq narsani sotish halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қарз бериш билан бир вақтда савдо қилиш, бир савдода икки шарт қўйиш ва ўзингда йўқ нарсани сотиш ҳалол эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ الْعَوَّامِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، - قَالَ عُثْمَانُ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ سَيْفٍ - عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ عَلَى رَجُلٍ بَيْعٌ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻziga tegishli boʻlmagan narsani sotish savdosiga majbur emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзига тегишли бўлмаган нарсани сотиш савдосига мажбур эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ حِزَامٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَأْتِينِي الرَّجُلُ فَيَسْأَلُنِي الْبَيْعَ لَيْسَ عِنْدِي أَبِيعُهُ مِنْهُ ثُمَّ أَبْتَاعُهُ لَهُ مِنَ السُّوقِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تَبِعْ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ ‏"‏ ‏.‏

Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Paygʻambar ﷺ dan soʻrab: ‹Ey Allohning Rasuli, huzurimga bir kishi kelib, mendan oʻzimda boʻlmagan bir narsani sotishimni soʻraydi. Men uni oʻsha kishiga sotib, soʻng uni bozordan sotib olsam boʻladimi?› dedim. U zot: ‹Oʻzingda boʻlmagan narsani sotmagin›, dedilar.»Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Пайғамбар ﷺ дан сўраб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, ҳузуримга бир киши келиб, мендан ўзимда бўлмаган бир нарсани сотишимни сўрайди. Мен уни ўша кишига сотиб, сўнг уни бозордан сотиб олсам бўладими?› дедим. У зот: ‹Ўзингда бўлмаган нарсани сотмагин›, дедилар.»

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ أَبِي أَوْفَى عَنِ السَّلَفِ، قَالَ كُنَّا نُسْلِفُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فِي الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ إِلَى قَوْمٍ لاَ أَدْرِي أَعِنْدَهُمْ أَمْ لاَ ‏.‏ وَابْنُ أَبْزَى قَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan salaf haqida soʻralganda, rivoyat qilinadi. U aytdi: «Biz Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar zamonlarida bugʻdoy, arpa va xurmo boʻyicha, oʻzlarida bor-yoʻqligini bilmaydigan qavmga oldindan toʻlab qoʻyar edik.» Ibn Abzo ham shunga oʻxshash aytdi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан салаф ҳақида сўралганда, ривоят қилинади. У айтди: «Биз Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар замонларида буғдой, арпа ва хурмо бўйича, ўзларида бор-йўқлигини билмайдиган қавмга олдиндан тўлаб қўяр эдик.» Ибн Абзо ҳам шунга ўхшаш айтди.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الْمُجَالِدِ، - وَقَالَ مَرَّةً عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ مَرَّةً مُحَمَّدٌ - قَالَ تَمَارَى أَبُو بُرْدَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ فِي السَّلَمِ فَأَرْسَلُونِي إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ كُنَّا نُسْلِمُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَى عَهْدِ أَبِي بَكْرٍ وَعَلَى عَهْدِ عُمَرَ فِي الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ وَالتَّمْرِ إِلَى قَوْمٍ مَا نُرَى عِنْدَهُمْ ‏.‏ وَسَأَلْتُ ابْنَ أَبْزَى فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida, Abu Bakr zamonida va Umar zamonida bugʻdoy, arpa, mayiz va xurmo boʻyicha, oʻzlarida borligini koʻrmaydigan qavmga oldindan toʻlab qoʻyar edik.» Ibn Abzodan ham soʻralganida, u ham shunga oʻxshash aytdi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида, Абу Бакр замонида ва Умар замонида буғдой, арпа, майиз ва хурмо бўйича, ўзларида борлигини кўрмайдиган қавмга олдиндан тўлаб қўяр эдик.» Ибн Абзодан ҳам сўралганида, у ҳам шунга ўхшаш айтди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي التَّمْرِ السَّنَتَيْنِ وَالثَّلاَثَ فَنَهَاهُمْ وَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَسْلَفَ سَلَفًا فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, ular xurmo boʻyicha ikki yil va uch yilga oldindan toʻlab qoʻyar edilar. U zot ularni bundan qaytarib: ‹Kim oldindan toʻlov qilsa, maʼlum oʻlchov, maʼlum vazn va maʼlum muddatga oldindan toʻlasin›, dedilar.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, улар хурмо бўйича икки йил ва уч йилга олдиндан тўлаб қўяр эдилар. У зот уларни бундан қайтариб: ‹Ким олдиндан тўлов қилса, маълум ўлчов, маълум вазн ва маълум муддатга олдиндан тўласин›, дедилар.»

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَسْلَفَ مِنْ رَجُلٍ بَكْرًا فَأَتَاهُ يَتَقَاضَاهُ بَكْرَهُ فَقَالَ لِرَجُلٍ ‏"‏ انْطَلِقْ فَابْتَعْ لَهُ بَكْرًا ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَاهُ فَقَالَ مَا أَصَبْتُ إِلاَّ بَكْرًا رَبَاعِيًّا خِيَارًا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطِهِ فَإِنَّ خَيْرَ الْمُسْلِمِينَ أَحْسَنُهُمْ قَضَاءً ‏"‏ ‏.‏

Abu Rofiʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishidan yosh tuya qarzga oldilar. Soʻng haligi kishi tuyasini talab qilib keldi. Shunda u zot bir kishiga: «Bor, bunga bir yosh tuya sotib olib ber», dedilar. U kishi kelib: «Faqat oltinchi yoshga kirgan, saralangan yaxshi tuya topdim», dedi. U zot: «Oʻshani ber, chunki musulmonlarning eng yaxshisi qarzni chiroyli ado etuvchisidir», dedilar.Абу Рофиъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишидан ёш туя қарзга олдилар. Сўнг ҳалиги киши туясини талаб қилиб келди. Шунда у зот бир кишига: «Бор, бунга бир ёш туя сотиб олиб бер», дедилар. У киши келиб: «Фақат олтинчи ёшга кирган, сараланган яхши туя топдим», деди. У зот: «Ўшани бер, чунки мусулмонларнинг энг яхшиси қарзни чиройли адо этувчисидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ لِرَجُلٍ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِنٌّ مِنَ الإِبِلِ فَجَاءَ يَتَقَاضَاهُ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يَجِدُوا إِلاَّ سِنًّا فَوْقَ سِنِّهِ قَالَ ‏"‏ أَعْطُوهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَوْفَيْتَنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ خِيَارَكُمْ أَحْسَنُكُمْ قَضَاءً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishining Nabiy ﷺ zimmalarida maʼlum yoshdagi tuya haqi bor edi. U qarzini talab qilib keldi. Shunda u zot: «Unga bering», dedilar. Ammo ular haligi tuyaning yoshidan kattaroq tuyani topdilar. U zot: «Oʻshani bering», dedilar. Haligi kishi: «Menga toʻliq ado etding», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlarning eng yaxshingiz qarzni chiroyli ado etuvchingizdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кишининг Набий ﷺ зиммаларида маълум ёшдаги туя ҳақи бор эди. У қарзини талаб қилиб келди. Шунда у зот: «Унга беринг», дедилар. Аммо улар ҳалиги туянинг ёшидан каттароқ туяни топдилар. У зот: «Ўшани беринг», дедилар. Ҳалиги киши: «Менга тўлиқ адо этдинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизларнинг энг яхшингиз қарзни чиройли адо этувчингиздир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ هَانِئٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ عِرْبَاضَ بْنَ سَارِيَةَ، يَقُولُ بِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَكْرًا فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ ‏"‏ أَجَلْ لاَ أَقْضِيكَهَا إِلاَّ نَجِيبَةً ‏"‏ ‏.‏ فَقَضَانِي فَأَحْسَنَ قَضَائِي وَجَاءَهُ أَعْرَابِيٌّ يَتَقَاضَاهُ سِنَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعْطُوهُ سِنًّا ‏"‏ ‏.‏ فَأَعْطَوْهُ يَوْمَئِذٍ جَمَلاً فَقَالَ هَذَا خَيْرٌ مِنْ سِنِّي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ قَضَاءً ‏"‏ ‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺga bir yosh tuya sotdim, soʻng haqimni talab qilib keldim. U zot: «Ha, men senga faqat sara, olijanob tuya bilan toʻlayman», dedilar. Soʻng menga toʻladilar va chiroyli ado etdilar. Yana bir aʼrobiy maʼlum yoshdagi tuyasini talab qilib keldi. Rasululloh ﷺ: «Unga maʼlum yoshdagi tuya bering», dedilar. Oʻsha kuni ular unga katta tuya berishdi. U: «Bu mening tuyamdan yaxshiroq ekan», dedi. U zot: «Sizlarning eng yaxshingiz qarzni eng chiroyli ado etuvchingizdir», dedilar.Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺга бир ёш туя сотдим, сўнг ҳақимни талаб қилиб келдим. У зот: «Ҳа, мен сенга фақат сара, олижаноб туя билан тўлайман», дедилар. Сўнг менга тўладилар ва чиройли адо этдилар. Яна бир аъробий маълум ёшдаги туясини талаб қилиб келди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга маълум ёшдаги туя беринг», дедилар. Ўша куни улар унга катта туя беришди. У: «Бу менинг туямдан яхшироқ экан», деди. У зот: «Сизларнинг энг яхшингиз қарзни энг чиройли адо этувчингиздир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، وَخَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالُوا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَأَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ فَضَالَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْحَيَوَانِ بِالْحَيَوَانِ نَسِيئَةً ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayvonni hayvonga nasiyaga sotishdan qaytardilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонни ҳайвонга насияга сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ جَاءَ عَبْدٌ فَبَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْهِجْرَةِ وَلاَ يَشْعُرُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ عَبْدٌ فَجَاءَ سَيِّدُهُ يُرِيدُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ بِعَبْدَيْنِ أَسْوَدَيْنِ ثُمَّ لَمْ يُبَايِعْ أَحَدًا بَعْدُ حَتَّى يَسْأَلَهُ أَعَبْدٌ هُوَ

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir qul kelib, Rasululloh ﷺga hijrat qilishga bayʼat berdi. Nabiy ﷺ esa uning qul ekanini bilmasdilar. Soʻng uni izlab xoʻjasi keldi. Nabiy ﷺ: «Uni menga sot», dedilar-da, uni ikkita qora qul evaziga sotib oldilar. Shundan keyin u zot birontasidan, u qulmi yoki yoʻqmi deb soʻramaguncha bayʼat olmadilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир қул келиб, Расулуллоҳ ﷺга ҳижрат қилишга байъат берди. Набий ﷺ эса унинг қул эканини билмасдилар. Сўнг уни излаб хўжаси келди. Набий ﷺ: «Уни менга сот», дедилар-да, уни иккита қора қул эвазига сотиб олдилар. Шундан кейин у зот биронтасидан, у қулми ёки йўқми деб сўрамагунча байъат олмадилар.

أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ السَّلَفُ فِي حَبَلِ الْحَبَلَةِ رِبًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Homilador tuyaning tugʻiladigan bolasining bolasi evaziga oldindan pul berish ribodir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳомиладор туянинг туғиладиган боласининг боласи эвазига олдиндан пул бериш рибодир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ habal al-habala (homilador tuyaning bolasining bolasi)ni sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳабал ал-ҳабала (ҳомиладор туянинг боласининг боласи)ни сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ habal al-habala (homilador tuyaning bolasining bolasi)ni sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳабал ал-ҳабала (ҳомиладор туянинг боласининг боласи)ни сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ وَكَانَ بَيْعًا يَتَبَايَعُهُ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ كَانَ الرَّجُلُ يَبْتَاعُ جَزُورًا إِلَى أَنْ تُنْتَجَ النَّاقَةُ ثُمَّ تُنْتَجَ الَّتِي فِي بَطْنِهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ habal al-habalani sotishdan qaytardilar. Bu johiliyat ahli qiladigan bir savdo edi: kishi biror tuyani, u tuya bola tashlaguncha, soʻng uning qornidagi bola ham bola tashlaguncha degan muddatga sotib olardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳабал ал-ҳабалани сотишдан қайтардилар. Бу жоҳилият аҳли қиладиган бир савдо эди: киши бирор туяни, у туя бола ташлагунча, сўнг унинг қорнидаги бола ҳам бола ташлагунча деган муддатга сотиб оларди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ السِّنِينَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hosilni bir necha yil oldindan sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳосилни бир неча йил олдиндан сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُمَيْدٍ الأَعْرَجِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، - وَهُوَ ابْنُ عَتِيقٍ - عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ السِّنِينَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hosilni bir necha yil oldindan sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳосилни бир неча йил олдиндан сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِكْرِمَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بُرْدَيْنِ قِطْرِيَّيْنِ وَكَانَ إِذَا جَلَسَ فَعَرِقَ فِيهِمَا ثَقُلاَ عَلَيْهِ وَقَدِمَ لِفُلاَنٍ الْيَهُودِيِّ بَزٌّ مِنَ الشَّأْمِ فَقُلْتُ لَوْ أَرْسَلْتَ إِلَيْهِ فَاشْتَرَيْتَ مِنْهُ ثَوْبَيْنِ إِلَى الْمَيْسَرَةِ ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتُ مَا يُرِيدُ مُحَمَّدٌ إِنَّمَا يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِمَالِي أَوْ يَذْهَبَ بِهِمَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَذَبَ قَدْ عَلِمَ أَنِّي مِنْ أَتْقَاهُمْ لِلَّهِ وَآدَاهُمْ لِلأَمَانَةِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning egnilarida qitriy matoli ikkita ridolari bor edi. U zot oʻtirib, ularning ichida terlaganlarida, ular u zotga ogʻirlik qilardi. Falon yahudiyga Shomdan mato kelibdi. Men: «Kishi yuborib, undan qulaylik boʻlgan vaqtga (qarzga) ikkita libos sotib olsangiz edi», dedim. U zot unga kishi yuborgan edilar, u: «Muhammad nima istayotganini bilaman, u faqat molimni olib ketmoqchi yoki ularni olib ketmoqchi», dedi. Rasululloh ﷺ: «U yolgʻon gapirdi, aslida u mening Allohdan eng koʻp qoʻrqadiganlaridan va omonatni eng chiroyli ado etadiganlardan ekanimni biladi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг эгниларида қитрий матоли иккита ридолари бор эди. У зот ўтириб, уларнинг ичида терлаганларида, улар у зотга оғирлик қиларди. Фалон яҳудийга Шомдан мато келибди. Мен: «Киши юбориб, ундан қулайлик бўлган вақтга (қарзга) иккита либос сотиб олсангиз эди», дедим. У зот унга киши юборган эдилар, у: «Муҳаммад нима истаётганини биламан, у фақат молимни олиб кетмоқчи ёки уларни олиб кетмоқчи», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У ёлғон гапирди, аслида у менинг Аллоҳдан энг кўп қўрқадиганларидан ва омонатни энг чиройли адо этадиганлардан эканимни билади», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ وَشَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَرِبْحِ مَا لَمْ يُضْمَنْ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qarz bilan savdoni bir shartda qilishdan, bir savdoda ikkita shart qoʻyishdan va zomin boʻlmagan (qoʻlida boʻlmagan) narsadan foyda olishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қарз билан савдони бир шартда қилишдан, бир савдода иккита шарт қўйишдан ва зомин бўлмаган (қўлида бўлмаган) нарсадан фойда олишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، حَتَّى ذَكَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ سَلَفٌ وَبَيْعٌ وَلاَ شَرْطَانِ فِي بَيْعٍ وَلاَ رِبْحُ مَا لَمْ يُضْمَنْ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qarz bilan savdoni birga qilish, bir savdoda ikkita shart qoʻyish va zomin boʻlmagan (qoʻlida boʻlmagan) narsadan foyda olish halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қарз билан савдони бирга қилиш, бир савдода иккита шарт қўйиш ва зомин бўлмаган (қўлида бўлмаган) нарсадан фойда олиш ҳалол эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ سَلَفٍ وَبَيْعٍ وَعَنْ شَرْطَيْنِ فِي بَيْعٍ وَاحِدٍ وَعَنْ بَيْعِ مَا لَيْسَ عِنْدَكَ وَعَنْ رِبْحِ مَا لَمْ يُضْمَنْ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qarz bilan birga savdo qilishni, ikkovini bir savdoda shart qilishni, oʻzingda boʻlmagan narsani sotishni va zominingda boʻlmagan narsadan foyda olishni taqiqladilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қарз билан бирга савдо қилишни, икковини бир савдода шарт қилишни, ўзингда бўлмаган нарсани сотишни ва зоминингда бўлмаган нарсадан фойда олишни тақиқладилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، وَيَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعَتَيْنِ فِي بَيْعَةٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir savdoda ikki savdo qilishni taqiqladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир савдода икки савдо қилишни тақиқладилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَعَنِ الثُّنْيَا إِلاَّ أَنْ تُعْلَمَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ muhoqala, muzobana va muxobarani hamda maʼlum boʻlmagan holda istisno qilib sotishni taqiqladilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ муҳоқала, музобана ва мухобарани ҳамда маълум бўлмаган ҳолда истисно қилиб сотишни тақиқладилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، وَأَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِ وَالْمُخَابَرَةِ وَالْمُعَاوَمَةِ وَالثُّنْيَا وَرَخَّصَ فِي الْعَرَايَا ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala, muzobana, muxobara, muovama va istisno qilib sotishni taqiqladilar, arayoga esa ruxsat berdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала, музобана, мухобара, муовама ва истисно қилиб сотишни тақиқладилар, араёга эса рухсат бердилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا امْرِئٍ أَبَّرَ نَخْلاً ثُمَّ بَاعَ أَصْلَهَا فَلِلَّذِي أَبَّرَ ثَمَرُ النَّخْلِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim bir xurmo daraxtini changlatib boʻlganidan soʻng uni sotsa, xurmoning mevasi uni changlatgan kishiga tegishlidir, magar xaridor buni shart qilib qoʻysa (bundan mustasno)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бир хурмо дарахтини чанглатиб бўлганидан сўнг уни сотса, хурмонинг меваси уни чанглатган кишига тегишлидир, магар харидор буни шарт қилиб қўйса (бундан мустасно)», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ ابْتَاعَ نَخْلاً بَعْدَ أَنْ تُؤَبَّرَ فَثَمَرَتُهَا لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ وَمَنْ بَاعَ عَبْدًا وَلَهُ مَالٌ فَمَالُهُ لِلْبَائِعِ إِلاَّ أَنْ يَشْتَرِطَ الْمُبْتَاعُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim xurmo daraxtini changlatilganidan keyin sotib olsa, uning mevasi sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor buni shart qilib qoʻysa (bundan mustasno). Kim boyligi bor qulni sotsa, uning boyligi sotuvchiga tegishlidir, magar xaridor buni shart qilib qoʻysa (bundan mustasno)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким хурмо дарахтини чанглатилганидан кейин сотиб олса, унинг меваси сотувчига тегишлидир, магар харидор буни шарт қилиб қўйса (бундан мустасно). Ким бойлиги бор қулни сотса, унинг бойлиги сотувчига тегишлидир, магар харидор буни шарт қилиб қўйса (бундан мустасно)», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا سَعْدَانُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَعْيَا جَمَلِي فَأَرَدْتُ أَنْ أُسَيِّبَهُ فَلَحِقَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدَعَا لَهُ فَضَرَبَهُ فَسَارَ سَيْرًا لَمْ يَسِرْ مِثْلَهُ فَقَالَ ‏"‏ بِعْنِيهِ بِوُقِيَّةٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَبِعْتُهُ بِوُقِيَّةٍ وَاسْتَثْنَيْتُ حُمْلاَنَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلَمَّا بَلَغْنَا الْمَدِينَةَ أَتَيْتُهُ بِالْجَمَلِ وَابْتَغَيْتُ ثَمَنَهُ ثُمَّ رَجَعْتُ فَأَرْسَلَ إِلَىَّ فَقَالَ ‏"‏ أَتُرَانِي إِنَّمَا مَاكَسْتُكَ لآخُذَ جَمَلَكَ خُذْ جَمَلَكَ وَدَرَاهِمَكَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ bilan bir safarda edim, tuyam charchab qoldi va uni qoʻyib yubormoqchi boʻldim. Shunda Rasululloh ﷺ menga yetib oldilar-da, unga duo qilib bir urdilar. Shundan soʻng tuya oldin yurmagan darajada tez yura boshladi. U zot: ‹Buni menga bir uqiyaga sotgin›, dedilar. Men: ‹Yoʻq›, dedim. U zot: ‹Menga sotgin›, dedilar. Shunda men uni bir uqiyaga sotdim, ammo Madinaga qadar minib borishni oʻzimga shart qilib qoldirdim. Madinaga yetib kelganimizda, tuyani u zotning oldiga olib bordim va uning bahosini oldim, soʻng qaytdim. Keyin u zot menga odam yuborib: ‹Sen mendan tuyangni tortib olish uchun narxida tortishdim, deb oʻylayapsanmi? Tuyangni ham, dirhamlaringni ham ol›, dedilar.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ билан бир сафарда эдим, туям чарчаб қолди ва уни қўйиб юбормоқчи бўлдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга етиб олдилар-да, унга дуо қилиб бир урдилар. Шундан сўнг туя олдин юрмаган даражада тез юра бошлади. У зот: ‹Буни менга бир уқияга сотгин›, дедилар. Мен: ‹Йўқ›, дедим. У зот: ‹Менга сотгин›, дедилар. Шунда мен уни бир уқияга сотдим, аммо Мадинага қадар миниб боришни ўзимга шарт қилиб қолдирдим. Мадинага етиб келганимизда, туяни у зотнинг олдига олиб бордим ва унинг баҳосини олдим, сўнг қайтдим. Кейин у зот менга одам юбориб: ‹Сен мендан туянгни тортиб олиш учун нархида тортишдим, деб ўйлаяпсанми? Туянгни ҳам, дирҳамларингни ҳам ол›, дедилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُغِيرَةَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَاضِحٍ لَنَا ثُمَّ ذَكَرْتُ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ثُمَّ ذَكَرَ كَلاَمًا مَعْنَاهُ فَأُزْحِفَ الْجَمَلُ فَزَجَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَانْتَشَطَ حَتَّى كَانَ أَمَامَ الْجَيْشِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا جَابِرُ مَا أَرَى جَمَلَكَ إِلاَّ قَدِ انْتَشَطَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بِبَرَكَتِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بِعْنِيهِ وَلَكَ ظَهْرُهُ حَتَّى تَقْدَمَ ‏"‏ ‏.‏ فَبِعْتُهُ وَكَانَتْ لِي إِلَيْهِ حَاجَةٌ شَدِيدَةٌ وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ فَلَمَّا قَضَيْنَا غَزَاتَنَا وَدَنَوْنَا اسْتَأْذَنْتُهُ بِالتَّعْجِيلِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي حَدِيثُ عَهْدٍ بِعُرْسٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَبِكْرًا تَزَوَّجْتَ أَمْ ثَيِّبًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلْ ثَيِّبًا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو أُصِيبَ وَتَرَكَ جَوَارِيَ أَبْكَارًا فَكَرِهْتُ أَنْ آتِيَهُنَّ بِمِثْلِهِنَّ فَتَزَوَّجْتُ ثَيِّبًا تُعَلِّمُهُنَّ وَتُؤَدِّبُهُنَّ فَأَذِنَ لِي وَقَالَ لِي ‏"‏ ائْتِ أَهْلَكَ عِشَاءً ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا قَدِمْتُ أَخْبَرْتُ خَالِي بِبَيْعِيَ الْجَمَلَ فَلاَمَنِي فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَدَوْتُ بِالْجَمَلِ فَأَعْطَانِي ثَمَنَ الْجَمَلِ وَالْجَمَلَ وَسَهْمًا مَعَ النَّاسِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺ bilan birga bizning suv tashiydigan tuyamizda gʻazotga chiqdim», — soʻng u hadisni toʻliq zikr qildi, — «Tuya charchab qoldi, Nabiy ﷺ unga hayqirdilar, shunda u shu qadar tetiklashdiki, hatto qoʻshinning oldiga oʻtib ketdi. Nabiy ﷺ: ‹Ey Jobir, tuyang tetiklashib qolganini koʻryapman›, dedilar. Men: ‹Bu sizning barakangiz tufayli, ey Rasululloh›, dedim. U zot: ‹Buni menga sotgin, Madinaga qaytib borguningcha uning usti seniki›, dedilar. Men uni sotdim, holbuki menga oʻzim uchun juda ham zarur edi, lekin u zotdan uyaldim. Gʻazotdan qaytib, Madinaga yaqinlashganimizda, tezroq ketishga ruxsat soʻrab: ‹Ey Rasululloh, men yaqinda uylangan edim›, dedim. U zot: ‹Boklikkami uylandingmi yo bevagami?› deb soʻradilar. Men: ‹Yoʻq, bevaga uylandim, ey Rasululloh. Abdulloh ibn Amr shahid boʻlib, yosh qizlarni qoldirgandi, men ularga oʻzlariga oʻxshash yosh birovni olib kelishni yoqtirmadim, shuning uchun ularni oʻrgatib, tarbiyalaydigan bevaga uylandim›, dedim. Shunda u zot menga ruxsat berdilar va menga: ‹Uyingga kechqurun borgin›, dedilar. Yetib kelganimda, togʻamga tuyani sotganimni aytdim, u meni koyidi. Rasululloh ﷺ kelganlarida, ertalab tuyani olib bordim, u zot menga tuyaning bahosini ham, tuyaning oʻzini ham, xalq bilan birga ulush ham berdilar.»Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺ билан бирга бизнинг сув ташийдиган туямизда ғазотга чиқдим», — сўнг у ҳадисни тўлиқ зикр қилди, — «Туя чарчаб қолди, Набий ﷺ унга ҳайқирдилар, шунда у шу қадар тетиклашдики, ҳатто қўшиннинг олдига ўтиб кетди. Набий ﷺ: ‹Эй Жобир, туянг тетиклашиб қолганини кўряпман›, дедилар. Мен: ‹Бу сизнинг баракангиз туфайли, эй Расулуллоҳ›, дедим. У зот: ‹Буни менга сотгин, Мадинага қайтиб боргунингча унинг усти сеники›, дедилар. Мен уни сотдим, ҳолбуки менга ўзим учун жуда ҳам зарур эди, лекин у зотдан уялдим. Ғазотдан қайтиб, Мадинага яқинлашганимизда, тезроқ кетишга рухсат сўраб: ‹Эй Расулуллоҳ, мен яқинда уйланган эдим›, дедим. У зот: ‹Бокликками уйландингми ё бевагами?› деб сўрадилар. Мен: ‹Йўқ, бевага уйландим, эй Расулуллоҳ. Абдуллоҳ ибн Амр шаҳид бўлиб, ёш қизларни қолдирганди, мен уларга ўзларига ўхшаш ёш бировни олиб келишни ёқтирмадим, шунинг учун уларни ўргатиб, тарбиялайдиган бевага уйландим›, дедим. Шунда у зот менга рухсат бердилар ва менга: ‹Уйингга кечқурун боргин›, дедилар. Етиб келганимда, тоғамга туяни сотганимни айтдим, у мени койиди. Расулуллоҳ ﷺ келганларида, эрталаб туяни олиб бордим, у зот менга туянинг баҳосини ҳам, туянинг ўзини ҳам, халқ билан бирга улуш ҳам бердилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ وَكُنْتُ عَلَى جَمَلٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكَ فِي آخِرِ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَعْيَا بَعِيرِي فَأَخَذَ بِذَنَبِهِ ثُمَّ زَجَرَهُ فَإِنْ كُنْتُ إِنَّمَا أَنَا فِي أَوَّلِ النَّاسِ يُهِمُّنِي رَأْسُهُ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ قَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ الْجَمَلُ بِعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ بِعْنِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ بَلْ هُوَ لَكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ بَلْ بِعْنِيهِ قَدْ أَخَذْتُهُ بِوُقِيَّةٍ ارْكَبْهُ فَإِذَا قَدِمْتَ الْمَدِينَةَ فَائْتِنَا بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ جِئْتُهُ بِهِ فَقَالَ لِبِلاَلٍ ‏"‏ يَا بِلاَلُ زِنْ لَهُ أُوقِيَّةً وَزِدْهُ قِيرَاطًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ هَذَا شَىْءٌ زَادَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُفَارِقْنِي فَجَعَلْتُهُ فِي كِيسٍ فَلَمْ يَزَلْ عِنْدِي حَتَّى جَاءَ أَهْلُ الشَّامِ يَوْمَ الْحَرَّةِ فَأَخَذُوا مِنَّا مَا أَخَذُوا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edim, tuyaga mingan edim. U zot: ‹Nega odamlarning orqasida qolyapsan?› dedilar. Men: ‹Tuyam charchab qoldi›, dedim. Shunda u zot uning dumidan ushlab, unga hayqirdilar, shundan soʻng men odamlarning eng oldida boʻlib, boshi meni tashvishga solib qoldi. Madinaga yaqinlashganimizda, u zot: ‹Tuya nima boʻldi? Buni menga sotgin›, dedilar. Men: ‹Yoʻq, u sizniki, ey Rasululloh›, dedim. U zot: ‹Yoʻq, buni menga sotgin›, dedilar. Men: ‹Yoʻq, u sizniki›, dedim. U zot: ‹Yoʻq, buni menga sotgin, men uni bir uqiyaga oldim. Sen unga minib bor, Madinaga yetib kelganingda, uni bizga olib kel›, dedilar. Madinaga yetib kelganimda, uni u zotga olib keldim. U zot Bilolga: ‹Ey Bilol, unga bir uqiya toʻla va bir qiyrot ziyoda qil›, dedilar. Men: ‹Bu Rasululloh ﷺ menga ziyoda qilgan narsadir›, dedim va u mendan ajralmadi, men uni bir hamyonga soldim. U shomliklar Harra kuni kelib, bizdan olganlarini olib ketmagunlaricha yonimda turdi.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдим, туяга минган эдим. У зот: ‹Нега одамларнинг орқасида қоляпсан?› дедилар. Мен: ‹Туям чарчаб қолди›, дедим. Шунда у зот унинг думидан ушлаб, унга ҳайқирдилар, шундан сўнг мен одамларнинг энг олдида бўлиб, боши мени ташвишга солиб қолди. Мадинага яқинлашганимизда, у зот: ‹Туя нима бўлди? Буни менга сотгин›, дедилар. Мен: ‹Йўқ, у сизники, эй Расулуллоҳ›, дедим. У зот: ‹Йўқ, буни менга сотгин›, дедилар. Мен: ‹Йўқ, у сизники›, дедим. У зот: ‹Йўқ, буни менга сотгин, мен уни бир уқияга олдим. Сен унга миниб бор, Мадинага етиб келганингда, уни бизга олиб кел›, дедилар. Мадинага етиб келганимда, уни у зотга олиб келдим. У зот Билолга: ‹Эй Билол, унга бир уқия тўла ва бир қийрот зиёда қил›, дедилар. Мен: ‹Бу Расулуллоҳ ﷺ менга зиёда қилган нарсадир›, дедим ва у мендан ажралмади, мен уни бир ҳамёнга солдим. У шомликлар Ҳарра куни келиб, биздан олганларини олиб кетмагунларича ёнимда турди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَدْرَكَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكُنْتُ عَلَى نَاضِحٍ لَنَا سَوْءٍ فَقُلْتُ لاَ يَزَالُ لَنَا نَاضِحُ سَوْءٍ يَا لَهْفَاهُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَبِيعُنِيهِ يَا جَابِرُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ بَلْ هُوَ لَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ قَدْ أَخَذْتُهُ بِكَذَا وَكَذَا وَقَدْ أَعَرْتُكَ ظَهْرَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ هَيَّأْتُهُ فَذَهَبْتُ بِهِ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا بِلاَلُ أَعْطِهِ ثَمَنَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا أَدْبَرْتُ دَعَانِي فَخِفْتُ أَنْ يَرُدَّهُ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ menga yetib oldilar, men bizning yomon bir suv tashiydigan tuyamizga mingan edim. Men: ‹Bizda doim yomon suv tashiydigan tuya boʻlaveradi, attang!› dedim. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Buni menga sotasanmi, ey Jobir?› dedilar. Men: ‹Yoʻq, u sizniki, ey Rasululloh›, dedim. U zot: ‹Allohim, uni magʻfirat qil, Allohim, unga rahm qil. Men uni shuncha-shunchaga oldim va Madinaga qadar uning ustini senga qarzga berdim›, dedilar. Madinaga yetib kelganimda, uni tayyorlab, u zotning oldiga olib bordim. U zot: ‹Ey Bilol, unga bahosini ber›, dedilar. Men orqamga qaytganimda, u zot meni chaqirdilar, men uni qaytarib beradilar deb qoʻrqdim. Shunda u zot: ‹U seniki›, dedilar.»Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ менга етиб олдилар, мен бизнинг ёмон бир сув ташийдиган туямизга минган эдим. Мен: ‹Бизда доим ёмон сув ташийдиган туя бўлаверади, аттанг!› дедим. Шунда Набий ﷺ: ‹Буни менга сотасанми, эй Жобир?› дедилар. Мен: ‹Йўқ, у сизники, эй Расулуллоҳ›, дедим. У зот: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил, Аллоҳим, унга раҳм қил. Мен уни шунча-шунчага олдим ва Мадинага қадар унинг устини сенга қарзга бердим›, дедилар. Мадинага етиб келганимда, уни тайёрлаб, у зотнинг олдига олиб бордим. У зот: ‹Эй Билол, унга баҳосини бер›, дедилар. Мен орқамга қайтганимда, у зот мени чақирдилар, мен уни қайтариб берадилар деб қўрқдим. Шунда у зот: ‹У сеники›, дедилар.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنَّا نَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا عَلَى نَاضِحٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَبِيعُنِيهِ بِكَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ هُوَ لَكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَتَبِيعُنِيهِ بِكَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ هُوَ لَكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَبِيعُنِيهِ بِكَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ هُوَ لَكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو نَضْرَةَ وَكَانَتْ كَلِمَةً يَقُولُهَا الْمُسْلِمُونَ افْعَلْ كَذَا وَكَذَا وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَكَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan yoʻl yurardik, men bir tuyaga mingan edim. Rasululloh ﷺ menga: ‹Buni menga shuncha-shunchaga sotasanmi, Alloh seni magʻfirat qilsin?› dedilar. Men: ‹Ha, u sizniki, ey Allohning Nabiysi›, dedim. U zot: ‹Buni menga shuncha-shunchaga sotasanmi, Alloh seni magʻfirat qilsin?› dedilar. Men: ‹Ha, u sizniki, ey Allohning Nabiysi›, dedim. U zot: ‹Buni menga shuncha-shunchaga sotasanmi, Alloh seni magʻfirat qilsin?› dedilar. Men: ‹Ha, u sizniki›, dedim.» Abu Nazra aytdi: «Bu musulmonlar aytadigan bir soʻz edi: ‹Falon ishni qilgin, Alloh seni magʻfirat qilsin›.»Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан йўл юрардик, мен бир туяга минган эдим. Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Буни менга шунча-шунчага сотасанми, Аллоҳ сени мағфират қилсин?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, у сизники, эй Аллоҳнинг Набийси›, дедим. У зот: ‹Буни менга шунча-шунчага сотасанми, Аллоҳ сени мағфират қилсин?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, у сизники, эй Аллоҳнинг Набийси›, дедим. У зот: ‹Буни менга шунча-шунчага сотасанми, Аллоҳ сени мағфират қилсин?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, у сизники›, дедим.» Абу Назра айтди: «Бу мусулмонлар айтадиган бир сўз эди: ‹Фалон ишни қилгин, Аллоҳ сени мағфират қилсин›.»

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَيْتُ بَرِيرَةَ فَاشْتَرَطَ أَهْلُهَا وَلاَءَهَا فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَعْتِقِيهَا فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْطَى الْوَرِقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَأَعْتَقْتُهَا - قَالَتْ - فَدَعَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَيَّرَهَا مِنْ زَوْجِهَا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا وَكَانَ زَوْجُهَا حُرًّا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Barirani sotib oldim, uning egalari uning valosini oʻzlariga shart qilib qoʻyishdi. Buni Nabiy ﷺga aytgan edim, u zot: ‹Uni ozod qil, chunki valo kumushni bergan kishiga tegishlidir›, dedilar.» U kishi aytdi: «Shunda men uni ozod qildim.» U kishi aytdi: «Soʻng Rasululloh ﷺ uni chaqirib, eri toʻgʻrisida ixtiyor berdilar, u oʻzini ixtiyor qildi. Uning eri hur odam edi.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Барирани сотиб олдим, унинг эгалари унинг валосини ўзларига шарт қилиб қўйишди. Буни Набий ﷺга айтган эдим, у зот: ‹Уни озод қил, чунки вало кумушни берган кишига тегишлидир›, дедилар.» У киши айтди: «Шунда мен уни озод қилдим.» У киши айтди: «Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни чақириб, эри тўғрисида ихтиёр бердилар, у ўзини ихтиёр қилди. Унинг эри ҳур одам эди.»

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، قَالَ سَمِعْتُ الْقَاسِمَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، بَرِيرَةَ لِلْعِتْقِ وَأَنَّهُمُ اشْتَرَطُوا وَلاَءَهَا فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اشْتَرِيهَا فَأَعْتِقِيهَا فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ وَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَحْمٍ فَقِيلَ هَذَا تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ وَخُيِّرَتْ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u Barirani ozod qilish uchun sotib olmoqchi boʻldi, ular esa uning valosini shart qilib qoʻyishdi. Buni Rasululloh ﷺga aytgan edi, Rasululloh ﷺ: «Uni sotib ol va ozod qil, chunki valo ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar. Rasululloh ﷺga goʻsht keltirildi va: «Bu Barira sadaqa qilib berilgan narsa», deyildi. U zot: «U unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar. Va u ixtiyorli qilindi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у Барирани озод қилиш учун сотиб олмоқчи бўлди, улар эса унинг валосини шарт қилиб қўйишди. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтган эди, Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сотиб ол ва озод қил, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺга гўшт келтирилди ва: «Бу Барира садақа қилиб берилган нарса», дейилди. У зот: «У унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар. Ва у ихтиёрли қилинди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ، جَارِيَةً تَعْتِقُهَا فَقَالَ أَهْلُهَا نَبِيعُكِهَا عَلَى أَنَّ الْوَلاَءَ لَنَا ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Oisha bir choʻrini ozod qilish uchun sotib olmoqchi boʻldi, uning egalari: «Uni senga valosi bizga tegishli boʻlishi sharti bilan sotamiz», deyishdi. Buni Rasululloh ﷺga aytdi, u zot: «Bu seni toʻsmasin, chunki valo ozod qilgan kishiga tegishlidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Оиша бир чўрини озод қилиш учун сотиб олмоқчи бўлди, унинг эгалари: «Уни сенга валоси бизга тегишли бўлиши шарти билан сотамиз», дейишди. Буни Расулуллоҳ ﷺга айтди, у зот: «Бу сени тўсмасин, чунки вало озод қилган кишига тегишлидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْمَغَانِمِ حَتَّى تُقْسَمَ وَعَنِ الْحَبَالَى أَنْ يُوطَأْنَ حَتَّى يَضَعْنَ مَا فِي بُطُونِهِنَّ وَعَنْ لَحْمِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻljalarni taqsimlanmasidan turib sotishdan, homilador (asir) ayollarga qorinlaridagini tugʻib olmagunlaricha yaqinlik qilishdan va yirtqichlardan boʻlgan har qanday qozeqtishli hayvonning goʻshtidan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўлжаларни тақсимланмасидан туриб сотишдан, ҳомиладор (асир) аёлларга қоринларидагини туғиб олмагунларича яқинлик қилишдан ва йиртқичлардан бўлган ҳар қандай қозеқтишли ҳайвоннинг гўштидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الشُّفْعَةُ فِي كُلِّ شِرْكٍ رَبْعَةٍ أَوْ حَائِطٍ لاَ يَصْلُحُ لَهُ أَنْ يَبِيعَ حَتَّى يُؤْذِنَ شَرِيكَهُ فَإِنْ بَاعَ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ حَتَّى يُؤْذِنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shufʼa (imtiyozli sotib olish huquqi) sherikchilikda boʻlgan har bir uyda yoki bogʻda boʻladi. Sherigiga bildirmasdan uni sotishi durust emas. Agar sotib yuborsa, sherikka bildirmagunicha sherik unga koʻproq haqlidir», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шуфъа (имтиёзли сотиб олиш ҳуқуқи) шерикчиликда бўлган ҳар бир уйда ёки боғда бўлади. Шеригига билдирмасдан уни сотиши дуруст эмас. Агар сотиб юборса, шерикка билдирмагунича шерик унга кўпроқ ҳақлидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ مَرْوَانَ بْنِ الْهَيْثَمِ بْنِ عِمْرَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، أَنَّ الزُّهْرِيَّ، أَخْبَرَهُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ، أَنَّ عَمَّهُ، حَدَّثَهُ - وَهُوَ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ابْتَاعَ فَرَسًا مِنْ أَعْرَابِيٍّ وَاسْتَتْبَعَهُ لِيَقْبِضَ ثَمَنَ فَرَسِهِ فَأَسْرَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبْطَأَ الأَعْرَابِيُّ وَطَفِقَ الرِّجَالُ يَتَعَرَّضُونَ لِلأَعْرَابِيِّ فَيَسُومُونَهُ بِالْفَرَسِ وَهُمْ لاَ يَشْعُرُونَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ابْتَاعَهُ حَتَّى زَادَ بَعْضُهُمْ فِي السَّوْمِ عَلَى مَا ابْتَاعَهُ بِهِ مِنْهُ فَنَادَى الأَعْرَابِيُّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنْ كُنْتَ مُبْتَاعًا هَذَا الْفَرَسَ وَإِلاَّ بِعْتُهُ ‏.‏ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حِينَ سَمِعَ نِدَاءَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ قَدِ ابْتَعْتُهُ مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا بِعْتُكَهُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدِ ابْتَعْتُهُ مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَطَفِقَ النَّاسُ يَلُوذُونَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَبِالأَعْرَابِيِّ وَهُمَا يَتَرَاجَعَانِ وَطَفِقَ الأَعْرَابِيُّ يَقُولُ هَلُمَّ شَاهِدًا يَشْهَدُ أَنِّي قَدْ بِعْتُكَهُ ‏.‏ قَالَ خُزَيْمَةُ بْنُ ثَابِتٍ أَنَا أَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بِعْتَهُ ‏.‏ قَالَ فَأَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خُزَيْمَةَ فَقَالَ ‏"‏ لِمَ تَشْهَدُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بِتَصْدِيقِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهَادَةَ خُزَيْمَةَ شَهَادَةَ رَجُلَيْنِ ‏.‏

Xuzayma ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir aʼrobiydan ot sotib oldilar va oti bahosini olib berishi uchun uni orqasidan ergashishga chaqirdilar. Nabiy ﷺ tez yurdilar, aʼrobiy esa sekin qoldi. Odamlar aʼrobiyni toʻxtatib, ot bahosini soʻray boshlashdi, biroq Nabiy ﷺ uni sotib olganlarini bilishmasdi. Nihoyat, ulardan baʼzilari Nabiy ﷺ olgan bahodan koʻproq narx aytishdi. Shunda aʼrobiy Nabiy ﷺni chaqirib: «Agar bu otni sotib oladigan boʻlsang ol, boʻlmasa men uni sotaman», dedi. Nabiy ﷺ uning chaqirigʻini eshitib turdilar-da: «Men uni sendan sotib olmadimmi?» dedilar. U: «Yoʻq, Ollohga qasamki, men senga uni sotmadim», dedi. Nabiy ﷺ: «Men uni sendan sotib oldim», dedilar. Odamlar Nabiy ﷺ va aʼrobiy atrofiga toʻplana boshlashdi, ular esa tortishib turishardi. Aʼrobiy: «Men senga uni sotganimga guvohlik beradigan guvoh keltir», deb turib oldi. Xuzayma ibn Sobit: «Men sen uni sotganingga guvohlik beraman», dedi. Nabiy ﷺ Xuzaymaga yuzlanib: «Nima uchun guvohlik berding?» dedilar. U: «Sizni tasdiqlaganim uchun, ey Rasululloh», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ Xuzaymaning guvohligini ikki kishining guvohligi deb qaror qildilar.Хузайма ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир аъробийдан от сотиб олдилар ва оти баҳосини олиб бериши учун уни орқасидан эргашишга чақирдилар. Набий ﷺ тез юрдилар, аъробий эса секин қолди. Одамлар аъробийни тўхтатиб, от баҳосини сўрай бошлашди, бироқ Набий ﷺ уни сотиб олганларини билишмасди. Ниҳоят, улардан баъзилари Набий ﷺ олган баҳодан кўпроқ нарх айтишди. Шунда аъробий Набий ﷺни чақириб: «Агар бу отни сотиб оладиган бўлсанг ол, бўлмаса мен уни сотаман», деди. Набий ﷺ унинг чақириғини эшитиб турдилар-да: «Мен уни сендан сотиб олмадимми?» дедилар. У: «Йўқ, Оллоҳга қасамки, мен сенга уни сотмадим», деди. Набий ﷺ: «Мен уни сендан сотиб олдим», дедилар. Одамлар Набий ﷺ ва аъробий атрофига тўплана бошлашди, улар эса тортишиб туришарди. Аъробий: «Мен сенга уни сотганимга гувоҳлик берадиган гувоҳ келтир», деб туриб олди. Хузайма ибн Собит: «Мен сен уни сотганингга гувоҳлик бераман», деди. Набий ﷺ Хузаймага юзланиб: «Нима учун гувоҳлик бердинг?» дедилар. У: «Сизни тасдиқлаганим учун, эй Расулуллоҳ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Хузайманинг гувоҳлигини икки кишининг гувоҳлиги деб қарор қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِي عُمَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الأَشْعَثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا اخْتَلَفَ الْبَيِّعَانِ وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا بَيِّنَةٌ فَهُوَ مَا يَقُولُ رَبُّ السِّلْعَةِ أَوْ يَتْرُكَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan: «Sotuvchi bilan xaridor ixtilof qilsalar va oralarida hech qanday hujjat boʻlmasa, u holda mol egasi (sotuvchi) aytgancha boʻladi yoki savdoni bekor qiladilar», deb aytayotganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан: «Сотувчи билан харидор ихтилоф қилсалар ва ораларида ҳеч қандай ҳужжат бўлмаса, у ҳолда мол эгаси (сотувчи) айтганча бўлади ёки савдони бекор қиладилар», деб айтаётганларини эшитдим.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، وَيُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، - وَاللَّفْظُ لإِبْرَاهِيمَ - قَالُوا حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ حَضَرْنَا أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ أَتَاهُ رَجُلاَنِ تَبَايَعَا سِلْعَةً فَقَالَ أَحَدُهُمَا أَخَذْتُهَا بِكَذَا وَبِكَذَا ‏.‏ وَقَالَ هَذَا بِعْتُهَا بِكَذَا وَكَذَا ‏.‏ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ أُتِيَ ابْنُ مَسْعُودٍ فِي مِثْلِ هَذَا فَقَالَ حَضَرْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِمِثْلِ هَذَا فَأَمَرَ الْبَائِعَ أَنْ يَسْتَحْلِفَ ثُمَّ يَخْتَارَ الْمُبْتَاعُ فَإِنْ شَاءَ أَخَذَ وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir mol xususida savdolashgan ikki kishi kelib, biri: «Men uni buncha-buncha pulga oldim», dedi, ikkinchisi: «Men uni buncha-buncha pulga sotdim», dedi. Ibn Masʼud (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ huzurlarida ham shunga oʻxshash bir voqea keltirilgan edi. Shunda u zot sotuvchiga qasam ichdirishni, soʻng xaridorni ixtiyorli qilishni buyurdilar: xohlasa olsin, xohlasa savdodan voz kechsin», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир мол хусусида савдолашган икки киши келиб, бири: «Мен уни бунча-бунча пулга олдим», деди, иккинчиси: «Мен уни бунча-бунча пулга сотдим», деди. Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ҳам шунга ўхшаш бир воқеа келтирилган эди. Шунда у зот сотувчига қасам ичдиришни, сўнг харидорни ихтиёрли қилишни буюрдилар: хоҳласа олсин, хоҳласа савдодан воз кечсин», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اشْتَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَهُودِيٍّ طَعَامًا بِنَسِيئَةٍ وَأَعْطَاهُ دِرْعًا لَهُ رَهْنًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir yahudiydan nasiyaga taom sotib oldilar va unga oʻz sovutlarini garovga berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир яҳудийдан насияга таом сотиб олдилар ва унга ўз совутларини гаровга бердилар.

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدِرْعُهُ مَرْهُونَةٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِثَلاَثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ لأَهْلِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, sovutlari ahllari uchun oʻttiz soʻ arpaga bir yahudiyning huzurida garovda edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, совутлари аҳллари учун ўттиз сў арпага бир яҳудийнинг ҳузурида гаровда эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَعْتَقَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عُذْرَةَ عَبْدًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَلَكَ مَالٌ غَيْرُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَشْتَرِيهِ مِنِّي ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْعَدَوِيُّ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ فَجَاءَ بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ابْدَأْ بِنَفْسِكَ فَتَصَدَّقْ عَلَيْهَا فَإِنْ فَضَلَ شَىْءٌ فَلأَهْلِكَ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ أَهْلِكَ شَىْءٌ فَلِذِي قَرَابَتِكَ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ ذِي قَرَابَتِكَ شَىْءٌ فَهَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ بَيْنَ يَدَيْكَ وَعَنْ يَمِينِكَ وَعَنْ شِمَالِكَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Uzra qabilasidan bir kishi oʻzining bir qulini mudabbar qilib (oʻlimidan keyin ozod boʻlishi shartida) ozod qildi. Bu Rasululloh ﷺga yetdi. U zot: «Bundan boshqa moling bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni mendan kim sotib oladi?» dedilar. Uni Nuʼaym ibn Abdulloh al-Adaviy sakkiz yuz dirhamga sotib oldi. U pulni keltirib Rasululloh ﷺga berdi, u zot esa uni haligi kishiga topshirdilar-da: «Avval oʻzingdan boshla, oʻzingga sadaqa qil. Agar ortib qolsa, ahling uchun. Ahlingdan ortsa, qarindoshing uchun. Qarindoshingdan ortsa, mana bunday, mana bunday, mana bunday», dedilar. Yaʼni oldingga, oʻng tomoningga va chap tomoningga demoqchi edilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Узра қабиласидан бир киши ўзининг бир қулини мудаббар қилиб (ўлимидан кейин озод бўлиши шартида) озод қилди. Бу Расулуллоҳ ﷺга етди. У зот: «Бундан бошқа молинг борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни мендан ким сотиб олади?» дедилар. Уни Нуъайм ибн Абдуллоҳ ал-Адавий саккиз юз дирҳамга сотиб олди. У пулни келтириб Расулуллоҳ ﷺга берди, у зот эса уни ҳалиги кишига топширдилар-да: «Аввал ўзингдан бошла, ўзингга садақа қил. Агар ортиб қолса, аҳлинг учун. Аҳлингдан ортса, қариндошинг учун. Қариндошингдан ортса, мана бундай, мана бундай, мана бундай», дедилар. Яъни олдингга, ўнг томонингга ва чап томонингга демоқчи эдилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ أَبُو مَذْكُورٍ أَعْتَقَ غُلامًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ يُقَالُ لَهُ يَعْقُوبُ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُ فَدَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ يَشْتَرِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فَقِيرًا فَلْيَبْدَأْ بِنَفْسِهِ فَإِنْ كَانَ فَضْلاً فَعَلَى عِيَالِهِ فَإِنْ كَانَ فَضْلاً فَعَلَى قَرَابَتِهِ أَوْ عَلَى ذِي رَحِمِهِ فَإِنْ كَانَ فَضْلاً فَهَا هُنَا وَهَا هُنَا ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan Abu Mazkur deb ataladigan bir kishi Yaʼqub degan bir qulini mudabbar qilib (oʻlimidan keyin ozod boʻlishi shartida) ozod qildi, uning bu quldan boshqa moli yoʻq edi. Rasululloh ﷺ uni (qulni) chaqirtirdilar-da: «Uni kim sotib oladi?» dedilar. Uni Nuʼaym ibn Abdulloh sakkiz yuz dirhamga sotib oldi. U zot pulni haligi kishiga berib: «Biringiz kambagʻal boʻlsa, avval oʻzidan boshlasin. Agar ortsa, oila aʼzolari uchun. Agar ortsa, qarindoshlari yoki mahrami uchun. Agar ortsa, mana bunday va mana bunday», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан Абу Мазкур деб аталадиган бир киши Яъқуб деган бир қулини мудаббар қилиб (ўлимидан кейин озод бўлиши шартида) озод қилди, унинг бу қулдан бошқа моли йўқ эди. Расулуллоҳ ﷺ уни (қулни) чақиртирдилар-да: «Уни ким сотиб олади?» дедилар. Уни Нуъайм ибн Абдуллоҳ саккиз юз дирҳамга сотиб олди. У зот пулни ҳалиги кишига бериб: «Бирингиз камбағал бўлса, аввал ўзидан бошласин. Агар ортса, оила аъзолари учун. Агар ортса, қариндошлари ёки маҳрами учун. Агар ортса, мана бундай ва мана бундай», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، وَابْنُ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَاعَ الْمُدَبَّرَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mudabbar qulni sotdilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мудаббар қулни сотдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ بَرِيرَةَ جَاءَتْ عَائِشَةَ تَسْتَعِينُهَا فِي كِتَابَتِهَا شَيْئًا فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أَقْضِيَ عَنْكِ كِتَابَتَكِ وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ بَرِيرَةُ لأَهْلِهَا فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ وَيَكُونَ لَنَا وَلاَؤُكِ ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ابْتَاعِي وَأَعْتِقِي فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَمَنِ اشْتَرَطَ شَيْئًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ شَرْطٍ وَشَرْطُ اللَّهِ أَحَقُّ وَأَوْثَقُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira Oishaning huzuriga uni kitobat (mukotaba) shartnomasi xususida yordam soʻrab keldi. Oisha unga: «Ahling (xoʻjalaringning) oldiga qayt. Agar ular kitobating haqini men toʻlashimni va senga ega boʻlish huquqing meniki boʻlishini yoqtirsalar, shunday qilaman», dedi. Barira buni ahliga aytdi, ular esa koʻnmadilar va: «Agar u sening ozod qilishing bilan Ollohdan savob umid qilsa, shunday qilsin, ammo senga ega boʻlish huquqing bizniki boʻladi», deyishdi. Barira buni Rasululloh ﷺga aytdi. Rasululloh ﷺ unga: «Uni sotib ol va ozod qil, chunki ega boʻlish huquqi ozod qilgan kishinikidir», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ollohning Kitobida boʻlmagan shartlarni shart qilib qoʻyayotgan qavmlarga nima boʻldi? Kim Ollohning Kitobida boʻlmagan bir narsani shart qilsa, u shart botildir, garchi yuzta shart qoʻysa ham. Ollohning sharti haqroq va mustahkamroqdir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира Оишанинг ҳузурига уни китобат (мукотаба) шартномаси хусусида ёрдам сўраб келди. Оиша унга: «Аҳлинг (хўжаларингнинг) олдига қайт. Агар улар китобатинг ҳақини мен тўлашимни ва сенга эга бўлиш ҳуқуқинг меники бўлишини ёқтирсалар, шундай қиламан», деди. Барира буни аҳлига айтди, улар эса кўнмадилар ва: «Агар у сенинг озод қилишинг билан Оллоҳдан савоб умид қилса, шундай қилсин, аммо сенга эга бўлиш ҳуқуқинг бизники бўлади», дейишди. Барира буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уни сотиб ол ва озод қил, чунки эга бўлиш ҳуқуқи озод қилган кишиникидир», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Оллоҳнинг Китобида бўлмаган шартларни шарт қилиб қўяётган қавмларга нима бўлди? Ким Оллоҳнинг Китобида бўлмаган бир нарсани шарт қилса, у шарт ботилдир, гарчи юзта шарт қўйса ҳам. Оллоҳнинг шарти ҳақроқ ва мустаҳкамроқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي رِجَالٌ، مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمْ يُونُسُ وَاللَّيْثُ أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ أَخْبَرَهُمْ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ جَاءَتْ بَرِيرَةُ إِلَىَّ فَقَالَتْ يَا عَائِشَةُ إِنِّي كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ فِي كُلِّ عَامٍ أُوقِيَّةٌ فَأَعِينِينِي ‏.‏ وَلَمْ تَكُنْ قَضَتْ مِنْ كِتَابَتِهَا شَيْئًا فَقَالَتْ لَهَا عَائِشَةُ وَنَفِسَتْ فِيهَا ارْجِعِي إِلَى أَهْلِكِ فَإِنْ أَحَبُّوا أَنْ أُعْطِيَهُمْ ذَلِكَ جَمِيعًا وَيَكُونَ وَلاَؤُكِ لِي فَعَلْتُ ‏.‏ فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إِلَى أَهْلِهَا فَعَرَضَتْ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَأَبَوْا وَقَالُوا إِنْ شَاءَتْ أَنْ تَحْتَسِبَ عَلَيْكِ فَلْتَفْعَلْ وَيَكُونَ ذَلِكَ لَنَا ‏.‏ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ مِنْهَا ابْتَاعِي وَأَعْتِقِي فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلَتْ وَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَمَّا بَعْدُ فَمَا بَالُ النَّاسِ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ وَإِنَّمَا الْوَلاَءُ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira mening oldimga kelib: «Ey Oisha, men ahlim bilan har yili bittadan, toʻqqizta oʻqiyaga kitobat shartnomasi tuzganman, menga yordam ber», dedi. U kitobatidan hali hech narsa toʻlamagan edi. Oisha uni yoqtirgani va unga qiziqqani uchun: «Ahlingning oldiga qayt. Agar ular buning barchasini men berishimni va senga ega boʻlish huquqing meniki boʻlishini yoqtirsalar, shunday qilaman», dedi. Barira ahlining oldiga borib, buni ularga taklif qildi, ular esa koʻnmadilar va: «Agar u savob umid qilib ozod qilishni istasa, qilaversin, ammo bu (ega boʻlish huquqi) bizniki boʻladi», deyishdi. Oisha buni Rasululloh ﷺga aytdi. U zot: «Bu seni uni sotib olishdan toʻsmasin. Uni sotib ol va ozod qil, chunki ega boʻlish huquqi ozod qilgan kishinikidir», dedilar. Oisha shunday qildi. Soʻng Rasululloh ﷺ odamlar ichida turib, Olloh taologa hamd aytdilar, keyin: «Ammo baʼd. Odamlarga nima boʻldiki, Ollohning Kitobida boʻlmagan shartlarni shart qilib qoʻyishadi? Kim Ollohning Kitobida boʻlmagan bir shartni shart qilsa, u botildir, garchi yuzta shart boʻlsa ham. Ollohning hukmi haqroq va Ollohning sharti mustahkamroqdir. Ega boʻlish huquqi faqat ozod qilgan kishinikidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира менинг олдимга келиб: «Эй Оиша, мен аҳлим билан ҳар йили биттадан, тўққизта ўқияга китобат шартномаси тузганман, менга ёрдам бер», деди. У китобатидан ҳали ҳеч нарса тўламаган эди. Оиша уни ёқтиргани ва унга қизиққани учун: «Аҳлингнинг олдига қайт. Агар улар бунинг барчасини мен беришимни ва сенга эга бўлиш ҳуқуқинг меники бўлишини ёқтирсалар, шундай қиламан», деди. Барира аҳлининг олдига бориб, буни уларга таклиф қилди, улар эса кўнмадилар ва: «Агар у савоб умид қилиб озод қилишни истаса, қилаверсин, аммо бу (эга бўлиш ҳуқуқи) бизники бўлади», дейишди. Оиша буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. У зот: «Бу сени уни сотиб олишдан тўсмасин. Уни сотиб ол ва озод қил, чунки эга бўлиш ҳуқуқи озод қилган кишиникидир», дедилар. Оиша шундай қилди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ одамлар ичида туриб, Оллоҳ таолога ҳамд айтдилар, кейин: «Аммо баъд. Одамларга нима бўлдики, Оллоҳнинг Китобида бўлмаган шартларни шарт қилиб қўйишади? Ким Оллоҳнинг Китобида бўлмаган бир шартни шарт қилса, у ботилдир, гарчи юзта шарт бўлса ҳам. Оллоҳнинг ҳукми ҳақроқ ва Оллоҳнинг шарти мустаҳкамроқдир. Эга бўлиш ҳуқуқи фақат озод қилган кишиникидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ valo (ega boʻlish huquqi)ni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вало (эга бўлиш ҳуқуқи)ни сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ valo (ega boʻlish huquqi)ni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вало (эга бўлиш ҳуқуқи)ни сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ valo (ozod qilingan qulning merosi) huquqini sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вало (озод қилинган қулнинг мероси) ҳуқуқини сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى السِّيْنَانِيُّ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الْمَاءِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ suv sotishdan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сув сотишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمِنْهَالِ، يَقُولُ سَمِعْتُ إِيَاسَ بْنَ عُمَرَ، - وَقَالَ مَرَّةً ابْنَ عَبْدٍ - يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْ بَيْعِ الْمَاءِ ‏.‏ قَالَ قُتَيْبَةُ لَمْ أَفْقَهْ عَنْهُ بَعْضَ حُرُوفِ أَبِي الْمِنْهَالِ كَمَا أَرَدْتُ ‏.‏

Iyos ibn Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ suv sotishdan qaytarayotganlarini eshitdim.Иёс ибн Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ сув сотишдан қайтараётганларини эшитдим.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنْ إِيَاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ فَضْلِ الْمَاءِ ‏.‏ وَبَاعَ قَيِّمُ الْوَهْطِ فَضْلَ مَاءِ الْوَهْطِ فَكَرِهَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو ‏.‏

Iyos ibn Abd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ortiqcha suvni sotishdan qaytardilar. Vaht bogʻining qorovuli Vaht suvining ortigʻini sotgan edi, Abdulloh ibn Amr buni yoqtirmadi.Иёс ибн Абд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ортиқча сувни сотишдан қайтардилар. Ваҳт боғининг қоровули Ваҳт сувининг ортиғини сотган эди, Абдуллоҳ ибн Амр буни ёқтирмади.

أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، عَنْ حَجَّاجٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ أَبَا الْمِنْهَالِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ إِيَاسَ بْنَ عَبْدٍ صَاحِبَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لاَ تَبِيعُوا فَضْلَ الْمَاءِ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ فَضْلِ الْمَاءِ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning sahobasi Iyos ibn Abd (roziyallohu anhu) dedi: «Ortiqcha suvni sotmanglar, chunki Paygʻambar ﷺ ortiqcha suvni sotishdan qaytardilar».Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаси Иёс ибн Абд (розияллоҳу анҳу) деди: «Ортиқча сувни сотманглар, чунки Пайғамбар ﷺ ортиқча сувни сотишдан қайтардилар».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنِ ابْنِ وَعْلَةَ الْمِصْرِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَمَّا يُعْصَرُ مِنَ الْعِنَبِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَهْدَى رَجُلٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَاوِيَةَ خَمْرٍ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ عَلِمْتَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَرَّمَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَسَارَّ وَلَمْ أَفْهَمْ مَا سَارَّ كَمَا أَرَدْتُ فَسَأَلْتُ إِنْسَانًا إِلَى جَنْبِهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِمَ سَارَرْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَمَرْتُهُ أَنْ يَبِيعَهَا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الَّذِي حَرَّمَ شُرْبَهَا حَرَّمَ بَيْعَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَفَتَحَ الْمَزَادَتَيْنِ حَتَّى ذَهَبَ مَا فِيهِمَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ ga bir meshcha xamr hadya qildi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Alloh azza va jalla uni harom qilganini bilarmiding?» dedilar. U kishi biror narsani pichirlab aytdi, men uning nima pichirlaganini istaganimdek tushunmadim. Shunda men uning yonidagi bir kishidan soʻradim. Paygʻambar ﷺ unga: «Nimani pichirlading?» dedilar. U: «Men unga buni sotishni buyurdim», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Uni ichishni harom qilgan Zot uni sotishni ham harom qilgan», dedilar. Soʻng u ikkala meshni ochib, ichidagi narsa toʻkilib ketguncha turdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ га бир мешча хамр ҳадя қилди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Аллоҳ азза ва жалла уни ҳаром қилганини билармидинг?» дедилар. У киши бирор нарсани пичирлаб айтди, мен унинг нима пичирлаганини истаганимдек тушунмадим. Шунда мен унинг ёнидаги бир кишидан сўрадим. Пайғамбар ﷺ унга: «Нимани пичирладинг?» дедилар. У: «Мен унга буни сотишни буюрдим», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Уни ичишни ҳаром қилган Зот уни сотишни ҳам ҳаром қилган», дедилар. Сўнг у иккала мешни очиб, ичидаги нарса тўкилиб кетгунча турди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ آيَاتُ الرِّبَا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَتَلاَهُنَّ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ حَرَّمَ التِّجَارَةَ فِي الْخَمْرِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ribo (haqidagi) oyatlar nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ minbarga chiqib, ularni odamlarga tilovat qildilar, soʻng xamr savdosini harom qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Рибо (ҳақидаги) оятлар нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқиб, уларни одамларга тиловат қилдилар, сўнг хамр савдосини ҳаром қилдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَسْعُودٍ، عُقْبَةَ بْنَ عَمْرٍو قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ ‏.‏

Abu Masʼud Uqba ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ it bahosidan, zinokor ayolning haqidan va folbinning haqqidan qaytardilar.Абу Масъуд Уқба ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ит баҳосидан, зинокор аёлнинг ҳақидан ва фолбиннинг ҳаққидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَشْيَاءَ حَرَّمَهَا ‏"‏ وَثَمَنِ الْكَلْبِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻzlari harom qilgan narsalar orasida: «Va it bahosi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари ҳаром қилган нарсалар орасида: «Ва ит баҳоси», дедилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَالسِّنَّوْرِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا مُنْكَرٌ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ov iti bundan mustasno boʻlgani holda, it va mushuk bahosidan qaytardilar. Abu Abdurrahman (an-Nasoiy) dedi: «Bu munkardir».Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ов ити бундан мустасно бўлгани ҳолда, ит ва мушук баҳосидан қайтардилар. Абу Абдурраҳман (ан-Насоий) деди: «Бу мункардир».

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عَامَ الْفَتْحِ وَهُوَ بِمَكَّةَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ حَرَّمَ بَيْعَ الْخَمْرِ وَالْمَيْتَةِ وَالْخِنْزِيرِ وَالأَصْنَامِ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ شُحُومَ الْمَيْتَةِ فَإِنَّهُ يُطْلَى بِهَا السُّفُنُ وَيُدَّهَنُ بِهَا الْجُلُودُ وَيَسْتَصْبِحُ بِهَا النَّاسُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لاَ هُوَ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ قَاتَلَ اللَّهُ الْيَهُودَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَمَّا حَرَّمَ عَلَيْهِمْ شُحُومَهَا جَمَّلُوهُ ثُمَّ بَاعُوهُ فَأَكَلُوا ثَمَنَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ni Fath yilida Makkada boʻlganlarida shunday deyayotganlarini eshitdi: «Albatta, Alloh va Uning Rasuli xamr, oʻlaksa, choʻchqa va butlarni sotishni harom qildi». Shunda: «Ey Allohning Rasuli, oʻlaksaning yogʻi haqida nima deysiz? Zero, u bilan kemalar moylanadi, terilar moylanadi va odamlar undan chiroqlarida foydalanadi», deyildi. U zot: «Yoʻq, u haromdir», dedilar. Rasululloh ﷺ shunda: «Alloh yahudiylarni halok qilsin! Alloh azza va jalla ularga (oʻlaksa) yogʻini harom qilganida, ular uni eritib, soʻng sotib, bahosini yeb qoʻyishdi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ни Фатҳ йилида Маккада бўлганларида шундай деяётганларини эшитди: «Албатта, Аллоҳ ва Унинг Расули хамр, ўлакса, чўчқа ва бутларни сотишни ҳаром қилди». Шунда: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўлаксанинг ёғи ҳақида нима дейсиз? Зеро, у билан кемалар мойланади, терилар мойланади ва одамлар ундан чироқларида фойдаланади», дейилди. У зот: «Йўқ, у ҳаромдир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ шунда: «Аллоҳ яҳудийларни ҳалок қилсин! Аллоҳ азза ва жалла уларга (ўлакса) ёғини ҳаром қилганида, улар уни эритиб, сўнг сотиб, баҳосини еб қўйишди», дедилар.