أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا قَطَنٌ أَبُو الْهَيْثَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَوَّلُ قَسَامَةٍ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ كَانَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ اسْتَأْجَرَ رَجُلاً مِنْ قُرَيْشٍ مِنْ فَخِذِ أَحَدِهِمْ - قَالَ - فَانْطَلَقَ مَعَهُ فِي إِبِلِهِ فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةُ جُوَالِقِهِ فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ فَأَعْطَاهُ عِقَالاً يَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ فَلَمَّا نَزَلُوا وَعُقِلَتِ الإِبِلُ إِلاَّ بَعِيرًا وَاحِدًا فَقَالَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ مَا شَأْنُ هَذَا الْبَعِيرِ لَمْ يُعْقَلْ مِنْ بَيْنِ الإِبِلِ قَالَ لَيْسَ لَهُ عِقَالٌ ‏.‏ قَالَ فَأَيْنَ عِقَالُهُ قَالَ مَرَّ بِي رَجُلٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ قَدِ انْقَطَعَتْ عُرْوَةَ جُوَالِقِهِ فَاسْتَغَاثَنِي فَقَالَ أَغِثْنِي بِعِقَالٍ أَشُدُّ بِهِ عُرْوَةَ جُوَالِقِي لاَ تَنْفِرُ الإِبِلُ ‏.‏ فَأَعْطَيْتُهُ عِقَالاً فَحَذَفَهُ بِعَصًا كَانَ فِيهَا أَجَلُهُ فَمَرَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ أَتَشْهَدُ الْمَوْسِمَ قَالَ مَا أَشْهَدُ وَرُبَّمَا شَهِدْتُ ‏.‏ قَالَ هَلْ أَنْتَ مُبَلِّغٌ عَنِّي رِسَالَةً مَرَّةً مِنَ الدَّهْرِ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ إِذَا شَهِدْتَ الْمَوْسِمَ فَنَادِ يَا آلَ قُرَيْشٍ فَإِذَا أَجَابُوكَ فَنَادِ يَا آلَ هَاشِمٍ فَإِذَا أَجَابُوكَ فَسَلْ عَنْ أَبِي طَالِبٍ فَأَخْبِرْهُ أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَنِي فِي عِقَالٍ وَمَاتَ الْمُسْتَأْجَرُ فَلَمَّا قَدِمَ الَّذِي اسْتَأْجَرَهُ أَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ مَا فَعَلَ صَاحِبُنَا قَالَ مَرِضَ فَأَحْسَنْتُ الْقِيَامَ عَلَيْهِ ثُمَّ مَاتَ فَنَزَلْتُ فَدَفَنْتُهُ ‏.‏ فَقَالَ كَانَ ذَا أَهْلَ ذَاكَ مِنْكَ ‏.‏ فَمَكُثَ حِينًا ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ الْيَمَانِيَّ الَّذِي كَانَ أَوْصَى إِلَيْهِ أَنْ يُبَلِّغَ عَنْهُ وَافَى الْمَوْسِمَ قَالَ يَا آلَ قُرَيْشٍ ‏.‏ قَالُوا هَذِهِ قُرَيْشٌ ‏.‏ قَالَ يَا آلَ بَنِي هَاشِمٍ ‏.‏ قَالُوا هَذِهِ بَنُو هَاشِمٍ ‏.‏ قَالَ أَيْنَ أَبُو طَالِبٍ قَالَ هَذَا أَبُو طَالِبٍ ‏.‏ قَالَ أَمَرَنِي فُلاَنٌ أَنْ أُبَلِّغَكَ رِسَالَةً أَنَّ فُلاَنًا قَتَلَهُ فِي عِقَالٍ ‏.‏ فَأَتَاهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ اخْتَرْ مِنَّا إِحْدَى ثَلاَثٍ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤَدِّيَ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ فَإِنَّكَ قَتَلْتَ صَاحِبَنَا خَطَأً وَإِنْ شِئْتَ يَحْلِفُ خَمْسُونَ مِنْ قَوْمِكَ أَنَّكَ لَمْ تَقْتُلْهُ فَإِنْ أَبَيْتَ قَتَلْنَاكَ بِهِ ‏.‏ فَأَتَى قَوْمَهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُمْ فَقَالُوا نَحْلِفُ ‏.‏ فَأَتَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي هَاشِمٍ كَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَدْ وَلَدَتْ لَهُ فَقَالَتْ يَا أَبَا طَالِبٍ أُحِبُّ أَنْ تُجِيزَ ابْنِي هَذَا بِرَجُلٍ مِنَ الْخَمْسِينَ وَلاَ تُصْبِرْ يَمِينَهُ ‏.‏ فَفَعَلَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا طَالِبٍ أَرَدْتَ خَمْسِينَ رَجُلاً أَنْ يَحْلِفُوا مَكَانَ مِائَةٍ مِنَ الإِبِلِ يُصِيبُ كُلُّ رَجُلٍ بَعِيرَانِ فَهَذَانِ بَعِيرَانِ فَاقْبَلْهُمَا عَنِّي وَلاَ تُصْبِرْ يَمِينِي حَيْثُ تُصْبَرُ الأَيْمَانُ ‏.‏ فَقَبِلَهُمَا وَجَاءَ ثَمَانِيَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً حَلَفُوا ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا حَالَ الْحَوْلُ وَمِنَ الثَّمَانِيَةِ وَالأَرْبَعِينَ عَيْنٌ تَطْرِفُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U kishi aytdilar: Johiliyat davridagi birinchi qasama shunday boʻlgan edi: Banu Hoshimdan boʻlgan bir kishi Qurayshning bir qabilasidan boʻlgan bir kishini yollagan edi. U yollangan kishi bilan tuyalarini haydab yoʻlga chiqdi. Yoʻlda Banu Hoshimdan boʻlgan bir kishi ularning yonidan oʻtdi, uning xurjinining bogʻichi uzilib qolgan edi. U: «Menga bitta arqon berib yordam qil, xurjinim bogʻichini bogʻlab olay, tuyalar hurkib ketmasin», dedi. Yollangan kishi unga xurjin bogʻichini bogʻlash uchun bir arqon berdi. Ular tushgan joyga qoʻnib, tuyalarning tizzasi bogʻlanganda, faqat bitta tuya bogʻsiz qoldi. Yollagan kishi: «Bu tuyaga nima boʻldi, boshqa tuyalar orasida uning tizzasi bogʻlanmagan?», dedi. Yollangan kishi: «Uning arqoni yoʻq», dedi. U: «Arqoni qani?», dedi. Yollangan kishi: «Yonimdan Banu Hoshimdan boʻlgan bir kishi oʻtib qoldi, uning xurjinining bogʻichi uzilib qolgan ekan, mendan yordam soʻrab: ‹Menga bitta arqon berib yordam qil, xurjinim bogʻichini bogʻlab olay, tuyalar hurkib ketmasin›, dedi. Men unga arqonni berdim», dedi. Shunda yollagan kishi hassa bilan uni urib yubordi, uning ajali oʻsha hassada edi. Uning yonidan Yamanlik bir kishi oʻtib qoldi. U: «Mavsimda (hajda) hozir boʻlasanmi?», dedi. Yamanlik: «Hozir boʻlmayman, baʼzan boʻlsam boʻlaman», dedi. U: «Umringda bir marta mendan bir xabarni yetkazib qoʻyarmisan?», dedi. Yamanlik: «Ha», dedi. U: «Mavsimda hozir boʻlsang: ‹Ey Qurayshlar!› deb chaqir. Ular senga javob berishsa: ‹Ey Hoshim oilasi!› deb chaqir. Ular senga javob berishsa, Abu Tolibni soʻra va unga falon kishi meni bitta arqon uchun oʻldirdi, deb xabar ber», dedi. Soʻng yollangan kishi (yaʼni maqtul) vafot etdi. Yollagan kishi (Madinaga) qaytib kelgach, Abu Tolib uning oldiga keldi va: «Bizning hamrohimiz nima boʻldi?», dedi. U: «Kasal boʻldi, men uni yaxshi parvarish qildim, soʻng vafot etdi. Men tushib uni koʻmdim», dedi. Abu Tolib: «U sendan shuni loyiq koʻrar edi», dedi. Bir muddat oʻtdi. Soʻng oʻsha xabar yetkazishga vasiyat qilingan Yamanlik kishi mavsimga (hajga) yetib keldi. U: «Ey Qurayshlar!», dedi. Ular: «Mana Quraysh», deyishdi. U: «Ey Banu Hoshim oilasi!», dedi. Ular: «Mana Banu Hoshim», deyishdi. U: «Abu Tolib qani?», dedi. Ular: «Mana Abu Tolib», deyishdi. U: «Falon kishi menga bir xabarni sizga yetkazishni buyurdi: falon kishi uni bitta arqon uchun oʻldirdi», dedi. Shunda Abu Tolib yollagan kishining oldiga kelib: «Bizdan uch narsadan birini ixtiyor qil: xohlasang, yuzta tuya toʻla, chunki sen bizning hamrohimizni bexosdan oʻldirding. Xohlasang, qavmingdan ellik kishi sen uni oʻldirmaganingga qasam ichsin. Agar bosh tortsang, uning uchun seni oʻldiramiz», dedi. U qavmining oldiga borib buni ularga aytdi. Ular: «Qasam ichamiz», deyishdi. Shunda Banu Hoshimdan boʻlgan, ulardan bir kishining nikohida boʻlgan va undan bola tuqqan bir ayol Abu Tolibning oldiga kelib: «Ey Abu Tolib, mening bu oʻgʻlimni ellik kishidan biriga (qasam ichishdan) ozod qilishingni istayman, uning qasamini majburan oldirmagin», dedi. U shunday qildi. Soʻng ulardan bir kishi kelib: «Ey Abu Tolib, sen yuzta tuya oʻrniga ellik kishining qasam ichishini istading, har bir kishiga ikki tuyadan tegadi. Mana bu ikki tuya, ularni mendan qabul qil va qasamlar majburan oldiriladigan joyda mening qasamimni majburan oldirmagin», dedi. U ikki tuyani qabul qildi va qirq sakkiz kishi kelib qasam ichdi. Ibn Abbos aytdilar: Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasam ichamanki, oʻsha qirq sakkiz kishidan bironta koʻz koʻz ochib yumguncha oʻtmasdan (hammasi halok boʻlib ketdi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У киши айтдилар: Жоҳилият давридаги биринчи қасама шундай бўлган эди: Бану Ҳошимдан бўлган бир киши Қурайшнинг бир қабиласидан бўлган бир кишини ёллаган эди. У ёлланган киши билан туяларини ҳайдаб йўлга чиқди. Йўлда Бану Ҳошимдан бўлган бир киши уларнинг ёнидан ўтди, унинг хуржинининг боғичи узилиб қолган эди. У: «Менга битта арқон бериб ёрдам қил, хуржиним боғичини боғлаб олай, туялар ҳуркиб кетмасин», деди. Ёлланган киши унга хуржин боғичини боғлаш учун бир арқон берди. Улар тушган жойга қўниб, туяларнинг тиззаси боғланганда, фақат битта туя боғсиз қолди. Ёллаган киши: «Бу туяга нима бўлди, бошқа туялар орасида унинг тиззаси боғланмаган?», деди. Ёлланган киши: «Унинг арқони йўқ», деди. У: «Арқони қани?», деди. Ёлланган киши: «Ёнимдан Бану Ҳошимдан бўлган бир киши ўтиб қолди, унинг хуржинининг боғичи узилиб қолган экан, мендан ёрдам сўраб: ‹Менга битта арқон бериб ёрдам қил, хуржиним боғичини боғлаб олай, туялар ҳуркиб кетмасин›, деди. Мен унга арқонни бердим», деди. Шунда ёллаган киши ҳасса билан уни уриб юборди, унинг ажали ўша ҳассада эди. Унинг ёнидан Яманлик бир киши ўтиб қолди. У: «Мавсимда (ҳажда) ҳозир бўласанми?», деди. Яманлик: «Ҳозир бўлмайман, баъзан бўлсам бўламан», деди. У: «Умрингда бир марта мендан бир хабарни етказиб қўярмисан?», деди. Яманлик: «Ҳа», деди. У: «Мавсимда ҳозир бўлсанг: ‹Эй Қурайшлар!› деб чақир. Улар сенга жавоб беришса: ‹Эй Ҳошим оиласи!› деб чақир. Улар сенга жавоб беришса, Абу Толибни сўра ва унга фалон киши мени битта арқон учун ўлдирди, деб хабар бер», деди. Сўнг ёлланган киши (яъни мақтул) вафот этди. Ёллаган киши (Мадинага) қайтиб келгач, Абу Толиб унинг олдига келди ва: «Бизнинг ҳамроҳимиз нима бўлди?», деди. У: «Касал бўлди, мен уни яхши парвариш қилдим, сўнг вафот этди. Мен тушиб уни кўмдим», деди. Абу Толиб: «У сендан шуни лойиқ кўрар эди», деди. Бир муддат ўтди. Сўнг ўша хабар етказишга васият қилинган Яманлик киши мавсимга (ҳажга) етиб келди. У: «Эй Қурайшлар!», деди. Улар: «Мана Қурайш», дейишди. У: «Эй Бану Ҳошим оиласи!», деди. Улар: «Мана Бану Ҳошим», дейишди. У: «Абу Толиб қани?», деди. Улар: «Мана Абу Толиб», дейишди. У: «Фалон киши менга бир хабарни сизга етказишни буюрди: фалон киши уни битта арқон учун ўлдирди», деди. Шунда Абу Толиб ёллаган кишининг олдига келиб: «Биздан уч нарсадан бирини ихтиёр қил: хоҳласанг, юзта туя тўла, чунки сен бизнинг ҳамроҳимизни бехосдан ўлдирдинг. Хоҳласанг, қавмингдан эллик киши сен уни ўлдирмаганингга қасам ичсин. Агар бош тортсанг, унинг учун сени ўлдирамиз», деди. У қавмининг олдига бориб буни уларга айтди. Улар: «Қасам ичамиз», дейишди. Шунда Бану Ҳошимдан бўлган, улардан бир кишининг никоҳида бўлган ва ундан бола туққан бир аёл Абу Толибнинг олдига келиб: «Эй Абу Толиб, менинг бу ўғлимни эллик кишидан бирига (қасам ичишдан) озод қилишингни истайман, унинг қасамини мажбуран олдирмагин», деди. У шундай қилди. Сўнг улардан бир киши келиб: «Эй Абу Толиб, сен юзта туя ўрнига эллик кишининг қасам ичишини истадинг, ҳар бир кишига икки туядан тегади. Мана бу икки туя, уларни мендан қабул қил ва қасамлар мажбуран олдириладиган жойда менинг қасамимни мажбуран олдирмагин», деди. У икки туяни қабул қилди ва қирқ саккиз киши келиб қасам ичди. Ибн Аббос айтдилар: Жоним қўлида бўлган Зот билан қасам ичаманки, ўша қирқ саккиз кишидан биронта кўз кўз очиб юмгунча ўтмасдан (ҳаммаси ҳалок бўлиб кетди).

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَيُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، - قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَمْرٍو - قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الأَنْصَارِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَرَّ الْقَسَامَةَ عَلَى مَا كَانَتْ عَلَيْهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ ‏.‏

Ansorlardan boʻlgan Rasululloh ﷺning sahobalaridan biri (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qasamani johiliyat davrida boʻlgan holicha tasdiqlab, oʻz holida qoldirdilar.Ансорлардан бўлган Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бири (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қасамани жоҳилият даврида бўлган ҳолича тасдиқлаб, ўз ҳолида қолдирдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَاشِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَسُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أُنَاسٍ، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْقَسَامَةَ كَانَتْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَقَرَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَا كَانَتْ عَلَيْهِ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَقَضَى بِهَا بَيْنَ أُنَاسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فِي قَتِيلٍ ادَّعَوْهُ عَلَى يَهُودِ خَيْبَرَ ‏.‏ خَالَفَهُمَا مَعْمَرٌ ‏.‏

Rasululloh ﷺning sahobalaridan boʻlgan bir necha kishi (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Qasama johiliyat davrida boʻlgan edi, Rasululloh ﷺ uni johiliyat davrida boʻlgan holicha tasdiqlab, oʻz holida qoldirdilar va Xaybar yahudiylari ustidan daʼvo qilingan bir maqtul haqida ansorlardan boʻlgan bir necha kishi oʻrtasida shu bilan hukm chiqardilar.Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бўлган бир неча киши (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Қасама жоҳилият даврида бўлган эди, Расулуллоҳ ﷺ уни жоҳилият даврида бўлган ҳолича тасдиқлаб, ўз ҳолида қолдирдилар ва Хайбар яҳудийлари устидан даъво қилинган бир мақтул ҳақида ансорлардан бўлган бир неча киши ўртасида шу билан ҳукм чиқардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ كَانَتِ الْقَسَامَةُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ ثُمَّ أَقَرَّهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الأَنْصَارِيِّ الَّذِي وُجِدَ مَقْتُولاً فِي جُبِّ الْيَهُودِ فَقَالَتِ الأَنْصَارُ الْيَهُودُ قَتَلُوا صَاحِبَنَا ‏.‏

Ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U kishi aytdilar: Qasama johiliyat davrida boʻlgan edi, soʻng Rasululloh ﷺ yahudiylarning quduqchasida oʻldirilgan holda topilgan ansoriy haqida uni tasdiqladilar. Ansorlar: «Yahudiylar bizning hamrohimizni oʻldirishdi», dedilar.Ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У киши айтдилар: Қасама жоҳилият даврида бўлган эди, сўнг Расулуллоҳ ﷺ яҳудийларнинг қудуқчасида ўлдирилган ҳолда топилган ансорий ҳақида уни тасдиқладилар. Ансорлар: «Яҳудийлар бизнинг ҳамроҳимизни ўлдиришди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي لَيْلَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ أَبِي حَثْمَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةَ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ مِنْ جَهْدٍ أَصَابَهُمَا فَأُتِيَ مُحَيِّصَةُ فَأُخْبِرَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَدْ قُتِلَ وَطُرِحَ فِي فَقِيرٍ أَوْ عَيْنٍ فَأَتَى يَهُودَ فَقَالَ أَنْتُمْ وَاللَّهِ قَتَلْتُمُوهُ ‏.‏ فَقَالُوا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ حَتَّى قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ هُوَ وَحُوَيِّصَةُ وَهُوَ أَخُوهُ أَكْبَرُ مِنْهُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ فَذَهَبَ مُحَيِّصَةُ لِيَتَكَلَّمَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ بِخَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَبِّرْ كَبِّرْ ‏"‏ ‏.‏ وَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مُحَيِّصَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِمَّا أَنْ يَدُوا صَاحِبَكُمْ وَإِمَّا أَنْ يُؤْذَنُوا بِحَرْبٍ ‏"‏ ‏.‏ فَكَتَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَكَتَبُوا إِنَّا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحُوَيِّصَةَ وَمُحَيِّصَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏"‏ تَحْلِفُونَ وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَحْلِفُ لَكُمْ يَهُودُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسُوا مُسْلِمِينَ ‏.‏ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ بِمِائَةِ نَاقَةٍ حَتَّى أُدْخِلَتْ عَلَيْهِمُ الدَّارَ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ لَقَدْ رَكَضَتْنِي مِنْهَا نَاقَةٌ حَمْرَاءُ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa boshlariga tushgan qiyinchilik sababli Xaybarga chiqib ketishgan edi. Muhayyisaning oldiga kelib, Abdulloh ibn Sahl oʻldirilib, bir chuqurga yoki quduqqa tashlanganini unga xabar qilishdi. U yahudiylarning oldiga borib: «Vallohi, uni sizlar oʻldirdingiz», dedi. Ular: «Vallohi, biz uni oʻldirganimiz yoʻq», deyishdi. Soʻng u Rasululloh ﷺning oldiga kelib, bu haqda ularga xabar berdi. Keyin u va oʻzidan katta boʻlgan akasi Huvayyisa hamda Abdurrahmon ibn Sahl (Nabiy ﷺning oldiga) kelishdi. Xaybarda boʻlgan Muhayyisa gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ: «Kattani, kattani (ulugʻla)!», dedilar. Bas, Huvayyisa gapirdi, soʻng Muhayyisa gapirdi. Rasululloh ﷺ: «Yo hamrohingizning xunini toʻlashsin, yoki urushga tayyor turishsin», dedilar. Nabiy ﷺ bu haqda ularga (yahudiylarga) xat yozdilar. Ular: «Vallohi, biz uni oʻldirganimiz yoʻq», deb yozishdi. Shunda Rasululloh ﷺ Huvayyisa, Muhayyisa va Abdurrahmonga: «Qasam ichib, hamrohingizning xunini olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar sizlar uchun qasam ichsinmi?», dedilar. Ular: «Ular musulmon emaslar», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar va ularga yuzta tuya yubordilar, hatto tuyalar ularning hovlisiga kiritildi. Sahl aytdi: Oʻsha tuyalardan qizil bir tuya meni tepib yubordi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса бошларига тушган қийинчилик сабабли Хайбарга чиқиб кетишган эди. Муҳаййисанинг олдига келиб, Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилиб, бир чуқурга ёки қудуққа ташланганини унга хабар қилишди. У яҳудийларнинг олдига бориб: «Валлоҳи, уни сизлар ўлдирдингиз», деди. Улар: «Валлоҳи, биз уни ўлдирганимиз йўқ», дейишди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб, бу ҳақда уларга хабар берди. Кейин у ва ўзидан катта бўлган акаси Ҳуваййиса ҳамда Абдурраҳмон ибн Саҳл (Набий ﷺнинг олдига) келишди. Хайбарда бўлган Муҳаййиса гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани, каттани (улуғла)!», дедилар. Бас, Ҳуваййиса гапирди, сўнг Муҳаййиса гапирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ё ҳамроҳингизнинг хунини тўлашсин, ёки урушга тайёр туришсин», дедилар. Набий ﷺ бу ҳақда уларга (яҳудийларга) хат ёздилар. Улар: «Валлоҳи, биз уни ўлдирганимиз йўқ», деб ёзишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Ҳуваййиса, Муҳаййиса ва Абдурраҳмонга: «Қасам ичиб, ҳамроҳингизнинг хунини оласизларми?», дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар сизлар учун қасам ичсинми?», дедилар. Улар: «Улар мусулмон эмаслар», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар ва уларга юзта туя юбордилар, ҳатто туялар уларнинг ҳовлисига киритилди. Саҳл айтди: Ўша туялардан қизил бир туя мени тепиб юборди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي لَيْلَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ وَرِجَالٌ، مِنْ كُبَرَاءِ قَوْمِهِ أَنَّ عَبْدَ، اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةَ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ مِنْ جَهْدٍ أَصَابَهُمْ فَأُتِيَ مُحَيِّصَةُ فَأُخْبِرَ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَدْ قُتِلَ وَطُرِحَ فِي فَقِيرٍ أَوْ عَيْنٍ فَأَتَى يَهُودَ وَقَالَ أَنْتُمْ وَاللَّهِ قَتَلْتُمُوهُ قَالُوا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ ‏.‏ فَأَقْبَلَ حَتَّى قَدِمَ عَلَى قَوْمِهِ فَذَكَرَ لَهُمْ ثُمَّ أَقْبَلَ هُوَ وَأَخُوهُ حُوَيِّصَةُ وَهُوَ أَكْبَرُ مِنْهُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ فَذَهَبَ مُحَيِّصَةُ لِيَتَكَلَّمَ وَهُوَ الَّذِي كَانَ بِخَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمُحَيِّصَةَ ‏"‏ كَبِّرْ كَبِّرْ ‏"‏ ‏.‏ يُرِيدُ السِّنَّ فَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مُحَيِّصَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِمَّا أَنْ يَدُوا صَاحِبَكُمْ وَإِمَّا أَنْ يُؤْذَنُوا بِحَرْبٍ ‏"‏ ‏.‏ فَكَتَبَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَكَتَبُوا إِنَّا وَاللَّهِ مَا قَتَلْنَاهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحُوَيِّصَةَ وَمُحَيِّصَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَحْلِفُ لَكُمْ يَهُودُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسُوا بِمُسْلِمِينَ ‏.‏ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ بِمِائَةِ نَاقَةٍ حَتَّى أُدْخِلَتْ عَلَيْهِمُ الدَّارَ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ لَقَدْ رَكَضَتْنِي مِنْهَا نَاقَةٌ حَمْرَاءُ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa boshlariga tushgan qiyinchilik sababli Xaybarga chiqib ketishgan edi. Muhayyisaning oldiga kelib, Abdulloh ibn Sahl oʻldirilib, bir chuqurga yoki quduqqa tashlanganini unga xabar qilishdi. U yahudiylarning oldiga borib: «Vallohi, uni sizlar oʻldirdingiz», dedi. Ular: «Vallohi, biz uni oʻldirganimiz yoʻq», deyishdi. Soʻng u qavmining oldiga kelib, ularga buni aytib berdi. Keyin u va oʻzidan katta boʻlgan akasi Huvayyisa hamda Abdurrahmon ibn Sahl kelishdi. Xaybarda boʻlgan Muhayyisa gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ Muhayyisaga: «Kattani, kattani (ulugʻla)!», dedilar, yoshi kattasini nazarda tutdilar. Bas, Huvayyisa gapirdi, soʻng Muhayyisa gapirdi. Rasululloh ﷺ: «Yo hamrohingizning xunini toʻlashsin, yoki urushga tayyor turishsin», dedilar. Rasululloh ﷺ bu haqda ularga (yahudiylarga) xat yozdilar. Ular: «Vallohi, biz uni oʻldirganimiz yoʻq», deb yozishdi. Shunda Rasululloh ﷺ Huvayyisa, Muhayyisa va Abdurrahmonga: «Qasam ichib, hamrohingizning xunini olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar sizlar uchun qasam ichsinmi?», dedilar. Ular: «Ular musulmon emaslar», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar va ularga yuzta tuya yubordilar, hatto tuyalar ularning hovlisiga kiritildi. Sahl aytdi: Oʻsha tuyalardan qizil bir tuya meni tepib yubordi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса бошларига тушган қийинчилик сабабли Хайбарга чиқиб кетишган эди. Муҳаййисанинг олдига келиб, Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилиб, бир чуқурга ёки қудуққа ташланганини унга хабар қилишди. У яҳудийларнинг олдига бориб: «Валлоҳи, уни сизлар ўлдирдингиз», деди. Улар: «Валлоҳи, биз уни ўлдирганимиз йўқ», дейишди. Сўнг у қавмининг олдига келиб, уларга буни айтиб берди. Кейин у ва ўзидан катта бўлган акаси Ҳуваййиса ҳамда Абдурраҳмон ибн Саҳл келишди. Хайбарда бўлган Муҳаййиса гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ Муҳаййисага: «Каттани, каттани (улуғла)!», дедилар, ёши каттасини назарда тутдилар. Бас, Ҳуваййиса гапирди, сўнг Муҳаййиса гапирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ё ҳамроҳингизнинг хунини тўлашсин, ёки урушга тайёр туришсин», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ бу ҳақда уларга (яҳудийларга) хат ёздилар. Улар: «Валлоҳи, биз уни ўлдирганимиз йўқ», деб ёзишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Ҳуваййиса, Муҳаййиса ва Абдурраҳмонга: «Қасам ичиб, ҳамроҳингизнинг хунини оласизларми?», дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар сизлар учун қасам ичсинми?», дедилар. Улар: «Улар мусулмон эмаслар», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар ва уларга юзта туя юбордилар, ҳатто туялар уларнинг ҳовлисига киритилди. Саҳл айтди: Ўша туялардан қизил бир туя мени тепиб юборди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ وَحَسِبْتُ قَالَ وَعَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّهُمَا قَالاَ خَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلِ بْنِ زَيْدٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ حَتَّى إِذَا كَانَا بِخَيْبَرَ تَفَرَّقَا فِي بَعْضِ مَا هُنَالِكَ ثُمَّ إِذَا بِمُحَيِّصَةَ يَجِدُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ وَحُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ - وَكَانَ أَصْغَرَ الْقَوْمِ - فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ قَبْلَ صَاحِبَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَبِّرِ الْكُبْرَ فِي السِّنِّ ‏"‏ ‏.‏ فَصَمَتَ وَتَكَلَّمَ صَاحِبَاهُ ثُمَّ تَكَلَّمَ مَعَهُمَا فَذَكَرُوا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْتَلَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ صَاحِبَكُمْ أَوْ قَاتِلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ قَالَ ‏"‏ فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَعْطَاهُ عَقْلَهُ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl ibn Zayd va Muhayyisa ibn Masʼud chiqib ketishdi, toki Xaybarga yetganlarida, oʻsha yerdagi baʼzi ishlar uchun ajralishdi. Soʻng Muhayyisa Abdulloh ibn Sahlni oʻldirilgan holda topib, uni koʻmdi. Keyin u va Huvayyisa ibn Masʼud hamda qavmning eng yoshi boʻlgan Abdurrahmon ibn Sahl Rasululloh ﷺning oldiga kelishdi. Abdurrahmon oʻzining ikki hamrohidan oldin gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ unga: «Yoshi kattani (soʻzda) oldin qoʻy!», dedilar. Bas, u jim boʻldi va ikki hamrohi gapirdi, soʻng u ular bilan birga gapirdi. Ular Rasululloh ﷺga Abdulloh ibn Sahlning oʻldirilishini aytishdi. U zot ularga: «Ellik marta qasam ichib, hamrohingizni (ning xunini) yoki qotilingizni olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Guvoh boʻlmagan boʻlsak, qanday qasam ichamiz?», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar ellik marta qasam ichib, sizlardan xoli boʻlishadimi?», dedilar. Ular: «Kofir qavmning qasamlarini qanday qabul qilamiz?», deyishdi. Rasululloh ﷺ buni koʻrgach, uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ибн Зайд ва Муҳаййиса ибн Масъуд чиқиб кетишди, токи Хайбарга етганларида, ўша ердаги баъзи ишлар учун ажралишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллоҳ ибн Саҳлни ўлдирилган ҳолда топиб, уни кўмди. Кейин у ва Ҳуваййиса ибн Масъуд ҳамда қавмнинг энг ёши бўлган Абдурраҳмон ибн Саҳл Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келишди. Абдурраҳмон ўзининг икки ҳамроҳидан олдин гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ёши каттани (сўзда) олдин қўй!», дедилар. Бас, у жим бўлди ва икки ҳамроҳи гапирди, сўнг у улар билан бирга гапирди. Улар Расулуллоҳ ﷺга Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ўлдирилишини айтишди. У зот уларга: «Эллик марта қасам ичиб, ҳамроҳингизни (нинг хунини) ёки қотилингизни оласизларми?», дедилар. Улар: «Гувоҳ бўлмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик марта қасам ичиб, сизлардан холи бўлишадими?», дедилар. Улар: «Кофир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ буни кўргач, унинг хунини ўз томонларидан тўладилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، وَرَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، أَنَّهُمَا حَدَّثَاهُ أَنَّ مُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ وَعَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ أَتَيَا خَيْبَرَ فِي حَاجَةٍ لَهُمَا فَتَفَرَّقَا فِي النَّخْلِ فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَجَاءَ أَخُوهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَحُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ ابْنَا عَمِّهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَكَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فِي أَمْرِ أَخِيهِ - وَهُوَ أَصْغَرُ مِنْهُمْ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْكُبْرَ لِيَبْدَأَ الأَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَتَكَلَّمَا فِي أَمْرِ صَاحِبِهِمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا ‏"‏ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْرٌ لَمْ نَشْهَدْهُ كَيْفَ نَحْلِفُ قَالَ ‏"‏ فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَوْمٌ كُفَّارٌ ‏.‏ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قِبَلِهِ ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ فَدَخَلْتُ مِرْبَدًا لَهُمْ فَرَكَضَتْنِي نَاقَةٌ مِنْ تِلْكَ الإِبِلِ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhayyisa ibn Masʼud va Abdulloh ibn Sahl bir ehtiyoj uchun Xaybarga kelishdi va xurmozorda ajralishdi. Soʻng Abdulloh ibn Sahl oʻldirildi. Uning akasi Abdurrahmon ibn Sahl hamda amakivachchalari Huvayyisa va Muhayyisa Rasululloh ﷺning oldiga kelishdi. Abdurrahmon akasi haqida gapirdi, holbuki u ularning eng yoshi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kattani (oldin qoʻy), eng katta boshlasin!», dedilar. Bas, ikkovi hamrohlari haqida gapirishdi. Rasululloh ﷺ maʼnosi shunday boʻlgan bir soʻzni aytdilar: «Sizlardan ellik kishi qasam ichsin». Ular: «Yo Rasululloh, biz guvoh boʻlmagan ishga qanday qasam ichamiz?», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar ulardan ellik kishining qasami bilan sizlardan xoli boʻlishadi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ular kofir qavm-ku», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar. Sahl aytdi: Men ularning tuya qamaladigan joyiga kirgan edim, oʻsha tuyalardan bir tuya meni tepib yubordi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳаййиса ибн Масъуд ва Абдуллоҳ ибн Саҳл бир эҳтиёж учун Хайбарга келишди ва хурмозорда ажралишди. Сўнг Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилди. Унинг акаси Абдурраҳмон ибн Саҳл ҳамда амакиваччалари Ҳуваййиса ва Муҳаййиса Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келишди. Абдурраҳмон акаси ҳақида гапирди, ҳолбуки у уларнинг энг ёши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани (олдин қўй), энг катта бошласин!», дедилар. Бас, иккови ҳамроҳлари ҳақида гапиришди. Расулуллоҳ ﷺ маъноси шундай бўлган бир сўзни айтдилар: «Сизлардан эллик киши қасам ичсин». Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз гувоҳ бўлмаган ишга қандай қасам ичамиз?», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар улардан эллик кишининг қасами билан сизлардан холи бўлишади», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, улар кофир қавм-ку», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар. Саҳл айтди: Мен уларнинг туя қамаладиган жойига кирган эдим, ўша туялардан бир туя мени тепиб юборди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ، وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودِ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّهُمَا أَتَيَا خَيْبَرَ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ صُلْحٌ فَتَفَرَّقَا لِحَوَائِجِهِمَا فَأَتَى مُحَيِّصَةُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ وَهُوَ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَحُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ - وَهُوَ أَحْدَثُ الْقَوْمِ سِنًّا - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَبِّرِ الْكُبْرَ ‏"‏ ‏.‏ فَسَكَتَ فَتَكَلَّمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ بِخَمْسِينَ يَمِينًا مِنْكُمْ فَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ أَوْ قَاتِلِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَرَ قَالَ ‏"‏ تُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَأْخُذُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَعَقَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa ibn Masʼud ibn Zayd Xaybarga kelishdi, oʻsha kunda u yerda sulh bor edi. Ular oʻz ehtiyojlari uchun ajralishdi. Soʻng Muhayyisa Abdulloh ibn Sahlning yoniga keldi, u qoniga belanib oʻldirilgan holda yotardi. U uni koʻmdi, soʻng Madinaga qaytdi. Keyin Abdurrahmon ibn Sahl, Huvayyisa va Muhayyisa Rasululloh ﷺning oldiga borishdi. Abdurrahmon gapirmoqchi boʻldi, holbuki u qavmning eng yoshi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kattani (oldin qoʻy)!», dedilar. Bas, u jim boʻldi va ikkovi gapirdi. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan ellik marta qasam ichib, hamrohingizning xunini yoki qotilingizni olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz guvoh boʻlmagan va koʻrmagan boʻlsak, qanday qasam ichamiz?», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar ellik marta qasam ichib, sizlardan xoli boʻlishadi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, kofir qavmning qasamlarini qanday olamiz?», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд ибн Зайд Хайбарга келишди, ўша кунда у ерда сулҳ бор эди. Улар ўз эҳтиёжлари учун ажралишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ёнига келди, у қонига беланиб ўлдирилган ҳолда ётарди. У уни кўмди, сўнг Мадинага қайтди. Кейин Абдурраҳмон ибн Саҳл, Ҳуваййиса ва Муҳаййиса Расулуллоҳ ﷺнинг олдига боришди. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, ҳолбуки у қавмнинг энг ёши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани (олдин қўй)!», дедилар. Бас, у жим бўлди ва иккови гапирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан эллик марта қасам ичиб, ҳамроҳингизнинг хунини ёки қотилингизни оласизларми?», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз гувоҳ бўлмаган ва кўрмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик марта қасам ичиб, сизлардан холи бўлишади», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, кофир қавмнинг қасамларини қандай оламиз?», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ انْطَلَقَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ وَمُحَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودِ بْنِ زَيْدٍ إِلَى خَيْبَرَ وَهِيَ يَوْمَئِذٍ صُلْحٌ فَتَفَرَّقَا فِي حَوَائِجِهِمَا فَأَتَى مُحَيِّصَةُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ وَهُوَ يَتَشَحَّطُ فِي دَمِهِ قَتِيلاً فَدَفَنَهُ ثُمَّ قَدِمَ الْمَدِينَةَ فَانْطَلَقَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ وَحُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ ابْنَا مَسْعُودٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَبِّرِ الْكُبْرَ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ أَحْدَثُ الْقَوْمِ فَسَكَتَ فَتَكَلَّمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ بِخَمْسِينَ يَمِينًا مِنْكُمْ وَتَسْتَحِقُّونَ قَاتِلَكُمْ أَوْ صَاحِبَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَرَ فَقَالَ ‏"‏ أَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَأْخُذُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ فَعَقَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi aytdilar: Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa ibn Masʼud ibn Zayd Xaybarga yoʻl olishdi, oʻsha kunda u yerda sulh bor edi. Ular oʻz ehtiyojlari uchun ajralishdi. Soʻng Muhayyisa Abdulloh ibn Sahlning yoniga keldi, u qoniga belanib oʻldirilgan holda yotardi. U uni koʻmdi, soʻng Madinaga qaytdi. Keyin Abdurrahmon ibn Sahl hamda Masʼudning ikki oʻgʻli Huvayyisa va Muhayyisa Rasululloh ﷺning oldiga borishdi. Abdurrahmon gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ unga: «Kattani (oldin qoʻy)!», dedilar, holbuki u qavmning eng yoshi edi. Bas, u jim boʻldi va ikkovi gapirdi. Rasululloh ﷺ: «Sizlardan ellik marta qasam ichib, qotilingizni yoki hamrohingizning (xunini) olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz guvoh boʻlmagan va koʻrmagan boʻlsak, qanday qasam ichamiz?», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar ellik marta qasam ichib, sizlardan xoli boʻlishadimi?», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, kofir qavmning qasamlarini qanday olamiz?», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши айтдилар: Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд ибн Зайд Хайбарга йўл олишди, ўша кунда у ерда сулҳ бор эди. Улар ўз эҳтиёжлари учун ажралишди. Сўнг Муҳаййиса Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ёнига келди, у қонига беланиб ўлдирилган ҳолда ётарди. У уни кўмди, сўнг Мадинага қайтди. Кейин Абдурраҳмон ибн Саҳл ҳамда Масъуднинг икки ўғли Ҳуваййиса ва Муҳаййиса Расулуллоҳ ﷺнинг олдига боришди. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Каттани (олдин қўй)!», дедилар, ҳолбуки у қавмнинг энг ёши эди. Бас, у жим бўлди ва иккови гапирди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан эллик марта қасам ичиб, қотилингизни ёки ҳамроҳингизнинг (хунини) оласизларми?», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз гувоҳ бўлмаган ва кўрмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар эллик марта қасам ичиб, сизлардан холи бўлишадими?», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, кофир қавмнинг қасамларини қандай оламиз?», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي بُشَيْرُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ الأَنْصَارِيَّ، وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ، خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي حَاجَتِهِمَا فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ الأَنْصَارِيُّ فَجَاءَ مُحَيِّصَةُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ أَخُو الْمَقْتُولِ وَحُوَيِّصَةُ بْنُ مَسْعُودٍ حَتَّى أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْكُبْرَ الْكُبْرَ ‏"‏ ‏.‏ فَتَكَلَّمَ مُحَيِّصَةُ وَحُوَيِّصَةُ فَذَكَرُوا شَأْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا فَتَسْتَحِقُّونَ قَاتِلَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَحْلِفُ وَلَمْ نَشْهَدْ وَلَمْ نَحْضُرْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَتُبَرِّئُكُمْ يَهُودُ بِخَمْسِينَ يَمِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَقْبَلُ أَيْمَانَ قَوْمٍ كُفَّارٍ قَالَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ بُشَيْرٌ قَالَ لِي سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ لَقَدْ رَكَضَتْنِي فَرِيضَةٌ مِنْ تِلْكَ الْفَرَائِضِ فِي مِرْبَدٍ لَنَا ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansoriy Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa ibn Masʼud Xaybarga chiqib ketishdi va oʻz ehtiyojlari uchun ajralishdi. Soʻng ansoriy Abdulloh ibn Sahl oʻldirildi. Muhayyisa, maqtulning akasi Abdurrahmon va Huvayyisa ibn Masʼud kelib, Rasululloh ﷺning oldiga yetib borishdi. Abdurrahmon gapirmoqchi boʻldi, shunda Nabiy ﷺ unga: «Kattani, kattani (oldin qoʻy)!», dedilar. Bas, Muhayyisa va Huvayyisa gapirib, Abdulloh ibn Sahlning ishini aytishdi. Rasululloh ﷺ: «Ellik marta qasam ichib, qotilingizni olasizlarmi?», dedilar. Ular: «Biz guvoh boʻlmagan va hozir boʻlmagan boʻlsak, qanday qasam ichamiz?», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Unda yahudiylar ellik marta qasam ichib, sizlardan xoli boʻlishadi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, kofir qavmning qasamlarini qanday qabul qilamiz?», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini toʻladilar. Bushayr aytadi: Sahl ibn Abu Hasma menga: «Oʻsha tuyalardan bir tuya bizning tuya qamaladigan joyimizda meni tepib yubordi», dedi.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорий Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд Хайбарга чиқиб кетишди ва ўз эҳтиёжлари учун ажралишди. Сўнг ансорий Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилди. Муҳаййиса, мақтулнинг акаси Абдурраҳмон ва Ҳуваййиса ибн Масъуд келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг олдига етиб боришди. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, шунда Набий ﷺ унга: «Каттани, каттани (олдин қўй)!», дедилар. Бас, Муҳаййиса ва Ҳуваййиса гапириб, Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ишини айтишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эллик марта қасам ичиб, қотилингизни оласизларми?», дедилар. Улар: «Биз гувоҳ бўлмаган ва ҳозир бўлмаган бўлсак, қандай қасам ичамиз?», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унда яҳудийлар эллик марта қасам ичиб, сизлардан холи бўлишади», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, кофир қавмнинг қасамларини қандай қабул қиламиз?», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини тўладилар. Бушайр айтади: Саҳл ибн Абу Ҳасма менга: «Ўша туялардан бир туя бизнинг туя қамаладиган жойимизда мени тепиб юборди», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ وُجِدَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ قَتِيلاً فَجَاءَ أَخُوهُ وَعَمَّاهُ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ وَهُمَا عَمَّا عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْكُبْرَ الْكُبْرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا وَجَدْنَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ قَتِيلاً فِي قَلِيبٍ مِنْ بَعْضِ قُلُبِ خَيْبَرَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَتَّهِمُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَتَّهِمُ الْيَهُودَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَتُقْسِمُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ نُقْسِمُ عَلَى مَا لَمْ نَرَ قَالَ ‏"‏ فَتُبَرِّئُكُمُ الْيَهُودُ بِخَمْسِينَ أَنَّهُمْ لَمْ يَقْتُلُوهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ نَرْضَى بِأَيْمَانِهِمْ وَهُمْ مُشْرِكُونَ فَوَدَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِهِ ‏.‏ أَرْسَلَهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U kishi aytdilar: Abdulloh ibn Sahl oʻldirilgan holda topildi. Shunda uning akasi va ikki amakisi Huvayyisa hamda Muhayyisa, ular Abdulloh ibn Sahlning ikki amakisi edilar, Rasululloh ﷺning oldiga kelishdi. Abdurrahmon gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ: «Kattani, kattani (oldin qoʻy)!», dedilar. Ikkovi: «Yo Rasululloh, biz Abdulloh ibn Sahlni Xaybar quduqlaridan birida oʻldirilgan holda topdik», deyishdi. Nabiy ﷺ: «Kimni gumon qilasizlar?», dedilar. Ular: «Yahudiylarni gumon qilamiz», deyishdi. U zot: «Yahudiylar uni oʻldirdi, deb ellik marta qasam ichasizlarmi?», dedilar. Ular: «Koʻrmagan narsamizga qanday qasam ichamiz?», deyishdi. U zot: «Unda yahudiylar uni oʻldirmadik, deb ellik marta qasam ichib, sizlardan xoli boʻlishadi», dedilar. Ular: «Ular mushrik boʻlsalar, ularning qasamlariga qanday rozi boʻlamiz?», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У киши айтдилар: Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилган ҳолда топилди. Шунда унинг акаси ва икки амакиси Ҳуваййиса ҳамда Муҳаййиса, улар Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг икки амакиси эдилар, Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келишди. Абдурраҳмон гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани, каттани (олдин қўй)!», дедилар. Иккови: «Ё Расулуллоҳ, биз Абдуллоҳ ибн Саҳлни Хайбар қудуқларидан бирида ўлдирилган ҳолда топдик», дейишди. Набий ﷺ: «Кимни гумон қиласизлар?», дедилар. Улар: «Яҳудийларни гумон қиламиз», дейишди. У зот: «Яҳудийлар уни ўлдирди, деб эллик марта қасам ичасизларми?», дедилар. Улар: «Кўрмаган нарсамизга қандай қасам ичамиз?», дейишди. У зот: «Унда яҳудийлар уни ўлдирмадик, деб эллик марта қасам ичиб, сизлардан холи бўлишади», дедилар. Улар: «Улар мушрик бўлсалар, уларнинг қасамларига қандай рози бўламиз?», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَهْلٍ الأَنْصَارِيَّ وَمُحَيِّصَةَ بْنَ مَسْعُودٍ خَرَجَا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقَا فِي حَوَائِجِهِمَا فَقُتِلَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَهْلٍ فَقَدِمَ مُحَيِّصَةُ فَأَتَى هُوَ وَأَخُوهُ حُوَيِّصَةُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سَهْلٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَهَبَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ لِيَتَكَلَّمَ لِمَكَانِهِ مِنْ أَخِيهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَبِّرْ كَبِّرْ ‏"‏ ‏.‏ فَتَكَلَّمَ حُوَيِّصَةُ وَمُحَيِّصَةُ فَذَكَرُوا شَأْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَهْلٍ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَحْلِفُونَ خَمْسِينَ يَمِينًا وَتَسْتَحِقُّونَ دَمَ صَاحِبِكُمْ أَوْ قَاتِلِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ قَالَ يَحْيَى فَزَعَمَ بُشَيْرٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ ‏.‏ خَالَفَهُمْ سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansoriy Abdulloh ibn Sahl va Muhayyisa ibn Masʼud Xaybarga chiqib ketishdi va oʻz ehtiyojlari uchun ajralishdi. Soʻng Abdulloh ibn Sahl oʻldirildi. Muhayyisa (Madinaga) keldi va u, akasi Huvayyisa hamda Abdurrahmon ibn Sahl Rasululloh ﷺning oldiga borishdi. Abdurrahmon akasiga yaqinligi sababli gapirmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ: «Kattani, kattani (oldin qoʻy)!», dedilar. Bas, Huvayyisa va Muhayyisa gapirib, Abdulloh ibn Sahlning ishini aytishdi. Rasululloh ﷺ ularga: «Ellik marta qasam ichib, hamrohingizning xunini yoki qotilingizni olasizlarmi?», dedilar. Bushayr aytdi: Rasululloh ﷺ uning xunini oʻz tomonlaridan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорий Абдуллоҳ ибн Саҳл ва Муҳаййиса ибн Масъуд Хайбарга чиқиб кетишди ва ўз эҳтиёжлари учун ажралишди. Сўнг Абдуллоҳ ибн Саҳл ўлдирилди. Муҳаййиса (Мадинага) келди ва у, акаси Ҳуваййиса ҳамда Абдурраҳмон ибн Саҳл Расулуллоҳ ﷺнинг олдига боришди. Абдурраҳмон акасига яқинлиги сабабли гапирмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани, каттани (олдин қўй)!», дедилар. Бас, Ҳуваййиса ва Муҳаййиса гапириб, Абдуллоҳ ибн Саҳлнинг ишини айтишди. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Эллик марта қасам ичиб, ҳамроҳингизнинг хунини ёки қотилингизни оласизларми?», дедилар. Бушайр айтди: Расулуллоҳ ﷺ унинг хунини ўз томонларидан тўладилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ الطَّائِيُّ، عَنْ بُشَيْرِ بْنِ يَسَارٍ، زَعَمَ أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ سَهْلُ بْنُ أَبِي حَثْمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ نَفَرًا مِنْ قَوْمِهِ انْطَلَقُوا إِلَى خَيْبَرَ فَتَفَرَّقُوا فِيهَا فَوَجَدُوا أَحَدَهُمْ قَتِيلاً فَقَالُوا لِلَّذِينَ وَجَدُوهُ عِنْدَهُمْ قَتَلْتُمْ صَاحِبَنَا قَالُوا مَا قَتَلْنَاهُ وَلاَ عَلِمْنَا قَاتِلاً ‏.‏ فَانْطَلَقُوا إِلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ انْطَلَقْنَا إِلَى خَيْبَرَ فَوَجَدْنَا أَحَدَنَا قَتِيلاً ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْكُبْرَ الْكُبْرَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ تَأْتُونَ بِالْبَيِّنَةِ عَلَى مَنْ قَتَلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا مَا لَنَا بَيِّنَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيَحْلِفُونَ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ نَرْضَى بِأَيْمَانِ الْيَهُودِ ‏.‏ وَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبْطُلَ دَمُهُ فَوَدَاهُ مِائَةً مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ ‏.‏ خَالَفَهُمْ عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ ‏.‏

Sahl ibn Abu Hasma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning qavmidan bir necha kishi Xaybarga yoʻl olib, oʻsha yerda ajralishdi. Soʻng ular ulardan birini oʻldirilgan holda topishdi. Ular uni oʻz oldilarida topgan kishilarga: «Bizning hamrohimizni sizlar oʻldirdingiz», deyishdi. Ular: «Biz uni oʻldirganimiz yoʻq va qotilni ham bilmaymiz», deyishdi. Shunda ular Allohning Nabiysi ﷺning oldiga borib: «Yo Nabiyalloh, biz Xaybarga borgan edik, ulardan birimizni oʻldirilgan holda topdik», deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Kattani, kattani (oldin qoʻy)!», dedilar. Soʻng ularga: «Kim oʻldirganiga guvoh keltirasizlarmi?», dedilar. Ular: «Bizda guvoh yoʻq», deyishdi. U zot: «Unda ular sizlar uchun qasam ichishadi», dedilar. Ular: «Biz yahudiylarning qasamlariga rozi boʻlmaymiz», deyishdi. Rasululloh ﷺ uning xuni behuda ketishini yoqtirmadilar, shuning uchun uning xunini sadaqa tuyalaridan yuztasi bilan toʻladilar.Саҳл ибн Абу Ҳасма (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг қавмидан бир неча киши Хайбарга йўл олиб, ўша ерда ажралишди. Сўнг улар улардан бирини ўлдирилган ҳолда топишди. Улар уни ўз олдиларида топган кишиларга: «Бизнинг ҳамроҳимизни сизлар ўлдирдингиз», дейишди. Улар: «Биз уни ўлдирганимиз йўқ ва қотилни ҳам билмаймиз», дейишди. Шунда улар Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг олдига бориб: «Ё Набияллоҳ, биз Хайбарга борган эдик, улардан биримизни ўлдирилган ҳолда топдик», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Каттани, каттани (олдин қўй)!», дедилар. Сўнг уларга: «Ким ўлдирганига гувоҳ келтирасизларми?», дедилар. Улар: «Бизда гувоҳ йўқ», дейишди. У зот: «Унда улар сизлар учун қасам ичишади», дедилар. Улар: «Биз яҳудийларнинг қасамларига рози бўлмаймиз», дейишди. Расулуллоҳ ﷺ унинг хуни беҳуда кетишини ёқтирмадилар, шунинг учун унинг хунини садақа туяларидан юзтаси билан тўладилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ ابْنَ مُحَيِّصَةَ الأَصْغَرَ، أَصْبَحَ قَتِيلاً عَلَى أَبْوَابِ خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَقِمْ شَاهِدَيْنِ عَلَى مَنْ قَتَلَهُ أَدْفَعْهُ إِلَيْكُمْ بِرُمَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمِنْ أَيْنَ أُصِيبُ شَاهِدَيْنِ وَإِنَّمَا أَصْبَحَ قَتِيلاً عَلَى أَبْوَابِهِمْ قَالَ ‏"‏ فَتَحْلِفُ خَمْسِينَ قَسَامَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ أَحْلِفُ عَلَى مَا لاَ أَعْلَمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَنَسْتَحْلِفُ مِنْهُمْ خَمْسِينَ قَسَامَةً ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ نَسْتَحْلِفُهُمْ وَهُمُ الْيَهُودُ فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِيَتَهُ عَلَيْهِمْ وَأَعَانَهُمْ بِنِصْفِهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhayyisaning kichik oʻgʻli bir kuni ertalab Xaybar darvozalari oldida oʻldirilgan holda topildi. Rasululloh ﷺ: «Uni kim oʻldirganiga ikki guvoh keltir, men uni sizga topshiray», dedilar. U: «Ey Rasululloh, ikki guvohni qaydan topaman? U ularning darvozalari oldida oʻldirilgan holda topildi-ku», dedi. U zot: «Unda ellik marta qasam ichasan», dedilar. U: «Ey Rasululloh, oʻzim bilmagan narsaga qanday qasam ichaman?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U holda ulardan ellik marta qasam ichishlarini talab qilamiz», dedilar. U: «Ey Rasululloh, ular yahudiylar boʻlsa, ulardan qanday qasam talab qilamiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uning diyatini ular zimmasiga yukladilar va yarmini oʻzlaridan berib ularga yordam berdilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳаййисанинг кичик ўғли бир куни эрталаб Хайбар дарвозалари олдида ўлдирилган ҳолда топилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ким ўлдирганига икки гувоҳ келтир, мен уни сизга топширай», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, икки гувоҳни қайдан топаман? У уларнинг дарвозалари олдида ўлдирилган ҳолда топилди-ку», деди. У зот: «Унда эллик марта қасам ичасан», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, ўзим билмаган нарсага қандай қасам ичаман?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У ҳолда улардан эллик марта қасам ичишларини талаб қиламиз», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, улар яҳудийлар бўлса, улардан қандай қасам талаб қиламиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг диятини улар зиммасига юкладилар ва ярмини ўзларидан бериб уларга ёрдам бердилар.

أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِلاَّ بِإِحْدَى ثَلاَثٍ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالتَّارِكُ دِينَهُ الْمُفَارِقُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmon kishining qoni faqat uch narsadan biri sababli halol boʻladi: jonga jon, zino qilgan uylangan kishi va dinini tark etib jamoatdan ajralib chiqqan kishi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмон кишининг қони фақат уч нарсадан бири сабабли ҳалол бўлади: жонга жон, зино қилган уйланган киши ва динини тарк этиб жамоатдан ажралиб чиққан киши», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَأَحْمَدُ بْنُ حَرْبٍ، - وَاللَّفْظُ لأَحْمَدَ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قُتِلَ رَجُلٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُفِعَ الْقَاتِلُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَفَعَهُ إِلَى وَلِيِّ الْمَقْتُولِ فَقَالَ الْقَاتِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ قَتْلَهُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِوَلِيِّ الْمَقْتُولِ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ إِنْ كَانَ صَادِقًا ثُمَّ قَتَلْتَهُ دَخَلْتَ النَّارَ ‏"‏ ‏.‏ فَخَلَّى سَبِيلَهُ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ مَكْتُوفًا بِنِسْعَةٍ فَخَرَجَ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ فَسُمِّيَ ذَا النِّسْعَةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir kishi oʻldirildi. Qotil Nabiy ﷺ huzurlariga keltirildi. U zot uni maqtulning valiysiga topshirdilar. Qotil: «Ey Rasululloh, Ollohga qasamki, men uni oʻldirishni istamagan edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ maqtulning valiysiga: «Agar bu rost soʻzlayotgan boʻlsa-yu, sen uni oʻldirsang, doʻzaxga kirasan», dedilar. Shunda u qotilni qoʻyib yubordi. U tasma bilan bogʻlangan edi, tasmasini sudrab chiqib ketdi. Shu sababdan u tasmali deb nom oldi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир киши ўлдирилди. Қотил Набий ﷺ ҳузурларига келтирилди. У зот уни мақтулнинг валийсига топширдилар. Қотил: «Эй Расулуллоҳ, Оллоҳга қасамки, мен уни ўлдиришни истамаган эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ мақтулнинг валийсига: «Агар бу рост сўзлаётган бўлса-ю, сен уни ўлдирсанг, дўзахга кирасан», дедилар. Шунда у қотилни қўйиб юборди. У тасма билан боғланган эди, тасмасини судраб чиқиб кетди. Шу сабабдан у тасмали деб ном олди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، عَنْ عَوْفٍ الأَعْرَابِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جِيءَ بِالْقَاتِلِ الَّذِي قَتَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ بِهِ وَلِيُّ الْمَقْتُولِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَعْفُو ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ قَالَ ‏"‏ أَتَقْتُلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا ذَهَبَ دَعَاهُ قَالَ ‏"‏ أَتَعْفُو ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَأْخُذُ الدِّيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَقْتُلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا ذَهَبَ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكَ إِنْ عَفَوْتَ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَبُوءُ بِإِثْمِكَ وَإِثْمِ صَاحِبِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ فَأَرْسَلَهُ - قَالَ - فَرَأَيْتُهُ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odam oʻldirgan qotil Rasululloh ﷺ huzurlariga keltirildi. Uni maqtulning valiysi olib kelgan edi. Rasululloh ﷺ unga: «Uni afv etasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Uni oʻldirasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unda ket», dedilar. U ketayotganda, uni chaqirib: «Afv etasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Diyatni olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Uni oʻldirasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ket», dedilar. U ketgach, u zot: «Bilginki, agar uni afv etsang, u sening gunohingni va sherigingning gunohini koʻtaradi», dedilar. Shunda u qotilni afv etdi va qoʻyib yubordi. Roviy: «Men uni tasmasini sudrab ketayotganini koʻrdim», dedi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одам ўлдирган қотил Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келтирилди. Уни мақтулнинг валийси олиб келган эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уни афв этасанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Уни ўлдирасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унда кет», дедилар. У кетаётганда, уни чақириб: «Афв этасанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Диятни оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Уни ўлдирасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Кет», дедилар. У кетгач, у зот: «Билгинки, агар уни афв этсанг, у сенинг гуноҳингни ва шеригингнинг гуноҳини кўтаради», дедилар. Шунда у қотилни афв этди ва қўйиб юборди. Ровий: «Мен уни тасмасини судраб кетаётганини кўрдим», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَوْفِ بْنِ أَبِي جَمِيلَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي حَمْزَةُ أَبُو عَمْرٍو الْعَائِذِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلْقَمَةُ بْنُ وَائِلٍ، عَنْ وَائِلٍ، قَالَ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ جِيءَ بِالْقَاتِلِ يَقُودُهُ وَلِيُّ الْمَقْتُولِ فِي نِسْعَةٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِوَلِيِّ الْمَقْتُولِ ‏"‏ أَتَعْفُو ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَأْخُذُ الدِّيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَقْتُلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا ذَهَبَ بِهِ فَوَلَّى مِنْ عِنْدِهِ دَعَاهُ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَتَعْفُو ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَأْخُذُ الدِّيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَقْتُلُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكَ إِنْ عَفَوْتَ عَنْهُ يَبُوءُ بِإِثْمِهِ وَإِثْمِ صَاحِبِكَ ‏"‏ ‏.‏ فَعَفَا عَنْهُ وَتَرَكَهُ فَأَنَا رَأَيْتُهُ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺni koʻrdim, oʻshanda maqtulning valiysi qotilni tasma bilan yetaklab keltirgan edi. Rasululloh ﷺ maqtulning valiysiga: «Uni afv etasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Diyatni olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda uni oʻldirasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Uni olib ket», dedilar. U olib ketib, u zotning oldidan qaytib ketayotganda, uni chaqirib: «Uni afv etasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Diyatni olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Unda uni oʻldirasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Uni olib ket», dedilar. Shu payt Rasululloh ﷺ: «Bilginki, agar uni afv etsang, u oʻz gunohini va sening sherigingning gunohini koʻtaradi», dedilar. Shunda u qotilni afv etdi va qoʻyib yubordi. Men uni tasmasini sudrab ketayotganini koʻrdim.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрдим, ўшанда мақтулнинг валийси қотилни тасма билан етаклаб келтирган эди. Расулуллоҳ ﷺ мақтулнинг валийсига: «Уни афв этасанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Диятни оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда уни ўлдирасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Уни олиб кет», дедилар. У олиб кетиб, у зотнинг олдидан қайтиб кетаётганда, уни чақириб: «Уни афв этасанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Диятни оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Унда уни ўлдирасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Уни олиб кет», дедилар. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ: «Билгинки, агар уни афв этсанг, у ўз гуноҳини ва сенинг шеригингнинг гуноҳини кўтаради», дедилар. Шунда у қотилни афв этди ва қўйиб юборди. Мен уни тасмасини судраб кетаётганини кўрдим.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا جَامِعُ بْنُ مَطَرٍ الْحَبَطِيُّ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَهُوَ أَحْسَنُ مِنْهُ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilinadi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинади.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، - وَهُوَ الْحَوْضِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا جَامِعُ بْنُ مَطَرٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ قَاعِدًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ رَجُلٌ فِي عُنُقِهِ نِسْعَةٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا وَأَخِي كَانَا فِي جُبٍّ يَحْفِرَانِهَا فَرَفَعَ الْمِنْقَارَ فَضَرَبَ بِهِ رَأْسَ صَاحِبِهِ فَقَتَلَهُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اعْفُ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبَى وَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ هَذَا وَأَخِي كَانَا فِي جُبٍّ يَحْفِرَانِهَا فَرَفَعَ الْمِنْقَارَ فَضَرَبَ بِهِ رَأْسَ صَاحِبِهِ فَقَتَلَهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اعْفُ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبَى ثُمَّ قَامَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَذَا وَأَخِي كَانَا فِي جُبٍّ يَحْفِرَانِهَا فَرَفَعَ الْمِنْقَارَ - أُرَاهُ قَالَ - فَضَرَبَ رَأْسَ صَاحِبِهِ فَقَتَلَهُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اعْفُ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبَى قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِنْ قَتَلْتَهُ كُنْتَ مِثْلَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجَ بِهِ حَتَّى جَاوَزَ فَنَادَيْنَاهُ أَمَا تَسْمَعُ مَا يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَجَعَ فَقَالَ إِنْ قَتَلْتُهُ كُنْتُ مِثْلَهُ قَالَ ‏"‏ نَعَمِ اعْفُ ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجَ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ حَتَّى خَفِيَ عَلَيْنَا ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ huzurlarida oʻtirgan edim. Boʻynida tasma boʻlgan bir kishi kelib: «Ey Rasululloh, bu kishi va akam quduq qazishayotgan edik, u kavlagichni koʻtarib, sherigining boshiga urdi va uni oʻldirdi», dedi. Nabiy ﷺ: «Uni afv et», dedilar. U bosh tortdi va: «Ey Ollohning Nabiysi, bu kishi va akam quduq qazishayotgan edik, u kavlagichni koʻtarib, sherigining boshiga urdi va uni oʻldirdi», dedi. U zot: «Uni afv et», dedilar. U yana bosh tortdi. Soʻng oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh, bu kishi va akam quduq qazishayotgan edik, u kavlagichni koʻtarib, sherigining boshiga urdi va uni oʻldirdi», dedi. U zot: «Uni afv et», dedilar. U bosh tortdi. U zot: «Ket, agar uni oʻldirsang, sen ham unga oʻxshab qolasan», dedilar. U qotilni olib chiqib ketdi. U oʻtib ketgach, biz unga: «Rasululloh ﷺ nima deyayotganlarini eshitmayapsanmi?» deb qichqirdik. U qaytib kelib: «Agar uni oʻldirsam, men ham unga oʻxshab qolamanmi?» dedi. U zot: «Ha, afv et», dedilar. Shunda u tasmasini sudrab chiqib ketdi, hatto bizning koʻzimizdan gʻoyib boʻldi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ўтирган эдим. Бўйнида тасма бўлган бир киши келиб: «Эй Расулуллоҳ, бу киши ва акам қудуқ қазишаётган эдик, у кавлагични кўтариб, шеригининг бошига урди ва уни ўлдирди», деди. Набий ﷺ: «Уни афв эт», дедилар. У бош тортди ва: «Эй Оллоҳнинг Набийси, бу киши ва акам қудуқ қазишаётган эдик, у кавлагични кўтариб, шеригининг бошига урди ва уни ўлдирди», деди. У зот: «Уни афв эт», дедилар. У яна бош тортди. Сўнг ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ, бу киши ва акам қудуқ қазишаётган эдик, у кавлагични кўтариб, шеригининг бошига урди ва уни ўлдирди», деди. У зот: «Уни афв эт», дедилар. У бош тортди. У зот: «Кет, агар уни ўлдирсанг, сен ҳам унга ўхшаб қоласан», дедилар. У қотилни олиб чиқиб кетди. У ўтиб кетгач, биз унга: «Расулуллоҳ ﷺ нима деяётганларини эшитмаяпсанми?» деб қичқирдик. У қайтиб келиб: «Агар уни ўлдирсам, мен ҳам унга ўхшаб қоламанми?» деди. У зот: «Ҳа, афв эт», дедилар. Шунда у тасмасини судраб чиқиб кетди, ҳатто бизнинг кўзимиздан ғойиб бўлди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ سِمَاكٍ، ذَكَرَ أَنَّ عَلْقَمَةَ بْنَ وَائِلٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ قَاعِدًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَ رَجُلٌ يَقُودُ آخَرَ بِنِسْعَةٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَتَلَ هَذَا أَخِي ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَقَتَلْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ لَمْ يَعْتَرِفْ أَقَمْتُ عَلَيْهِ الْبَيِّنَةَ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ قَتَلْتُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ قَتَلْتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَهُوَ نَحْتَطِبُ مِنْ شَجَرَةٍ فَسَبَّنِي فَأَغْضَبَنِي فَضَرَبْتُ بِالْفَأْسِ عَلَى قَرْنِهِ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ لَكَ مِنْ مَالٍ تُؤَدِّيهِ عَنْ نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَالِي إِلاَّ فَأْسِي وَكِسَائِي ‏.‏ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتُرَى قَوْمَكَ يَشْتَرُونَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَنَا أَهْوَنُ عَلَى قَوْمِي مِنْ ذَاكَ ‏.‏ فَرَمَى بِالنِّسْعَةِ إِلَى الرَّجُلِ فَقَالَ ‏"‏ دُونَكَ صَاحِبَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ قَتَلَهُ فَهُوَ مِثْلُهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَدْرَكُوا الرَّجُلَ فَقَالُوا وَيْلَكَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنْ قَتَلَهُ فَهُوَ مِثْلُهُ ‏"‏ ‏.‏ فَرَجَعَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حُدِّثْتُ أَنَّكَ قُلْتَ ‏"‏ إِنْ قَتَلَهُ فَهُوَ مِثْلُهُ ‏"‏ ‏.‏ وَهَلْ أَخَذْتُهُ إِلاَّ بِأَمْرِكَ فَقَالَ ‏"‏ مَا تُرِيدُ أَنْ يَبُوءَ بِإِثْمِكَ وَإِثْمِ صَاحِبِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنْ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ذَلِكَ كَذَلِكَ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ huzurlarida oʻtirgan edi. Shunda bir kishi boshqa birovni tasma bilan yetaklab kelib: «Ey Rasululloh, bu kishi akamni oʻldirdi», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Uni oʻldirdingmi?» dedilar. U: «Ey Rasululloh, agar u iqror boʻlmaganda ham, men unga qarshi dalil keltirardim», dedi. U: «Ha, uni oʻldirdim», dedi. U zot: «Uni qanday oʻldirding?» dedilar. U: «Men bilan u daraxtdan oʻtin terayotgan edik, u meni soʻkdi va gʻazablantirdi, shunda men bolta bilan uning boshiga urdim», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Oʻzingni qutqarish uchun diyat toʻlaydigan molingiz bormi?» dedilar. U: «Ey Rasululloh, mening boltam va kiyimimdan boshqa molim yoʻq», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Qavming seni sotib olar deb oʻylaysanmi?» dedilar. U: «Men qavmimga bundan-da arzimasman», dedi. Shunda u zot tasmani haligi kishiga otib: «Sherigingni ol», dedilar. U ortiga qaytgach, Rasululloh ﷺ: «Agar u buni oʻldirsa, u ham shunga oʻxshab qoladi», dedilar. Kishilar haligi kishiga yetib olib: «Senga voy! Rasululloh ﷺ ‹Agar u buni oʻldirsa, u ham shunga oʻxshab qoladi› dedilar», deyishdi. Shunda u Rasululloh ﷺ huzurlariga qaytib: «Ey Rasululloh, menga sizning ‹Agar u buni oʻldirsa, u ham shunga oʻxshab qoladi› deganingiz aytildi. Holbuki men uni faqat sizning buyrugʻingiz bilan olgandim», dedi. U zot: «U sening gunohingni va sherigingning gunohini koʻtarishini istamaysanmi?» dedilar. U: «Balki, istayman», dedi. U zot: «Unda shundaydir», dedilar. U: «Xoʻp, shunday boʻla qolsin», dedi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ўтирган эди. Шунда бир киши бошқа бировни тасма билан етаклаб келиб: «Эй Расулуллоҳ, бу киши акамни ўлдирди», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Уни ўлдирдингми?» дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, агар у иқрор бўлмаганда ҳам, мен унга қарши далил келтирардим», деди. У: «Ҳа, уни ўлдирдим», деди. У зот: «Уни қандай ўлдирдинг?» дедилар. У: «Мен билан у дарахтдан ўтин тераётган эдик, у мени сўкди ва ғазаблантирди, шунда мен болта билан унинг бошига урдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўзингни қутқариш учун дият тўлайдиган молингиз борми?» дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, менинг болтам ва кийимимдан бошқа молим йўқ», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қавминг сени сотиб олар деб ўйлайсанми?» дедилар. У: «Мен қавмимга бундан-да арзимасман», деди. Шунда у зот тасмани ҳалиги кишига отиб: «Шеригингни ол», дедилар. У ортига қайтгач, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у буни ўлдирса, у ҳам шунга ўхшаб қолади», дедилар. Кишилар ҳалиги кишига етиб олиб: «Сенга вой! Расулуллоҳ ﷺ ‹Агар у буни ўлдирса, у ҳам шунга ўхшаб қолади› дедилар», дейишди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига қайтиб: «Эй Расулуллоҳ, менга сизнинг ‹Агар у буни ўлдирса, у ҳам шунга ўхшаб қолади› деганингиз айтилди. Ҳолбуки мен уни фақат сизнинг буйруғингиз билан олгандим», деди. У зот: «У сенинг гуноҳингни ва шеригингнинг гуноҳини кўтаришини истамайсанми?» дедилар. У: «Балки, истайман», деди. У зот: «Унда шундайдир», дедилар. У: «Хўп, шундай бўла қолсин», деди.

أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا أَبُو يُونُسَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، أَنَّ عَلْقَمَةَ بْنَ وَائِلٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ قَالَ إِنِّي لَقَاعِدٌ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَ رَجُلٌ يَقُودُ آخَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan oʻtirgan edim. Shunda bir kishi boshqa birovni u zot tomon yetaklab keldi. Va shunga oʻxshash rivoyatni zikr qildi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирган эдим. Шунда бир киши бошқа бировни у зот томон етаклаб келди. Ва шунга ўхшаш ривоятни зикр қилди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، عَنْ أَبِي عَوَانَةَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَالِمٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ وَائِلٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِرَجُلٍ قَدْ قَتَلَ رَجُلاً فَدَفَعَهُ إِلَى وَلِيِّ الْمَقْتُولِ يَقْتُلُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِجُلَسَائِهِ ‏"‏ الْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَاتَّبَعَهُ رَجُلٌ فَأَخْبَرَهُ فَلَمَّا أَخْبَرَهُ تَرَكَهُ ‏.‏ قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ حِينَ تَرَكَهُ يَذْهَبُ ‏.‏ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِحَبِيبٍ فَقَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَشْوَعَ قَالَ وَذَكَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ الرَّجُلَ بِالْعَفْوِ ‏.‏

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir kishini oʻldirgan qotil keltirildi. U zot uni maqtulning valiysiga oʻldirishi uchun topshirdilar. Soʻng Nabiy ﷺ oʻz huzurlarida oʻtirganlarga: «Qotil ham, maqtul ham doʻzaxdadir», dedilar. Bir kishi haligi valiyning ortidan borib, unga buni xabar qildi. U buni eshitgach, qotilni qoʻyib yubordi. Roviy: «Men uni qoʻyib yuborganida, tasmasini sudrab ketayotganini koʻrdim», dedi. Roviy buni Habibga zikr qilganida, u: «Menga Said ibn Ashva rivoyat qilib, Nabiy ﷺ haligi kishini afv etishga buyurdilar, deb aytdi», dedi.Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига бир кишини ўлдирган қотил келтирилди. У зот уни мақтулнинг валийсига ўлдириши учун топширдилар. Сўнг Набий ﷺ ўз ҳузурларида ўтирганларга: «Қотил ҳам, мақтул ҳам дўзахдадир», дедилар. Бир киши ҳалиги валийнинг ортидан бориб, унга буни хабар қилди. У буни эшитгач, қотилни қўйиб юборди. Ровий: «Мен уни қўйиб юборганида, тасмасини судраб кетаётганини кўрдим», деди. Ровий буни Ҳабибга зикр қилганида, у: «Менга Саид ибн Ашва ривоят қилиб, Набий ﷺ ҳалиги кишини афв этишга буюрдилар, деб айтди», деди.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَوْذَبٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى بِقَاتِلِ وَلِيِّهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اعْفُ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبَى فَقَالَ ‏"‏ خُذِ الدِّيَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبَى قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاقْتُلْهُ فَإِنَّكَ مِثْلَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَذَهَبَ فَلُحِقَ الرَّجُلُ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اقْتُلْهُ فَإِنَّكَ مِثْلَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَخَلَّى سَبِيلَهُ فَمَرَّ بِيَ الرَّجُلُ وَهُوَ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi valiysining qotilini Rasululloh ﷺ huzurlariga keltirdi. Nabiy ﷺ: «Uni afv et», dedilar. U bosh tortdi. U zot: «Diyatni ol», dedilar. U yana bosh tortdi. U zot: «Ket, uni oʻldir, ammo sen ham unga oʻxshab qolasan», dedilar. U ketdi. Kishilar unga yetib olib: «Rasululloh ﷺ ‹Uni oʻldir, ammo sen ham unga oʻxshab qolasan› dedilar», deyishdi. Shunda u qotilni qoʻyib yubordi. Haligi kishi tasmasini sudragancha oldimdan oʻtib ketdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши валийсининг қотилини Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келтирди. Набий ﷺ: «Уни афв эт», дедилар. У бош тортди. У зот: «Диятни ол», дедилар. У яна бош тортди. У зот: «Кет, уни ўлдир, аммо сен ҳам унга ўхшаб қоласан», дедилар. У кетди. Кишилар унга етиб олиб: «Расулуллоҳ ﷺ ‹Уни ўлдир, аммо сен ҳам унга ўхшаб қоласан› дедилар», дейишди. Шунда у қотилни қўйиб юборди. Ҳалиги киши тасмасини судраганча олдимдан ўтиб кетди.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ خِدَاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَتَلَ أَخِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاقْتُلْهُ كَمَا قَتَلَ أَخَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ اتَّقِ اللَّهَ وَاعْفُ عَنِّي فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لأَجْرِكَ وَخَيْرٌ لَكَ وَلأَخِيكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏.‏ قَالَ فَخَلَّى عَنْهُ قَالَ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَ لَهُ قَالَ فَأَعْنَفَهُ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ كَانَ خَيْرًا مِمَّا هُوَ صَانِعٌ بِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَقُولُ يَا رَبِّ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Bu kishi akamni oʻldirdi», dedi. U zot: «Ket, u akangni oʻldirgani kabi sen ham uni oʻldir», dedilar. Haligi kishi unga: «Ollohdan qoʻrq va meni afv et, chunki bu sening ajringni ulugʻroq qiladi va Qiyomat kunida sen uchun ham, akang uchun ham yaxshiroqdir», dedi. Shunda u qotilni qoʻyib yubordi. Bu haqda Nabiy ﷺga xabar berildi. U zot undan soʻradilar, u boʻlgan gapni aytib berdi. U zot: «Uni afv etishing, Qiyomat kunida uning ‹Ey Robbim, bundan soʻra, u meni nima uchun oʻldirdi?› deyishidan senga yaxshiroqdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Бу киши акамни ўлдирди», деди. У зот: «Кет, у акангни ўлдиргани каби сен ҳам уни ўлдир», дедилар. Ҳалиги киши унга: «Оллоҳдан қўрқ ва мени афв эт, чунки бу сенинг ажрингни улуғроқ қилади ва Қиёмат кунида сен учун ҳам, аканг учун ҳам яхшироқдир», деди. Шунда у қотилни қўйиб юборди. Бу ҳақда Набий ﷺга хабар берилди. У зот ундан сўрадилар, у бўлган гапни айтиб берди. У зот: «Уни афв этишинг, Қиёмат кунида унинг ‹Эй Роббим, бундан сўра, у мени нима учун ўлдирди?› дейишидан сенга яхшироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا عَلِيٌّ، - وَهُوَ ابْنُ صَالِحٍ - عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ قُرَيْظَةُ وَالنَّضِيرُ وَكَانَ النَّضِيرُ أَشْرَفَ مِنْ قُرَيْظَةَ وَكَانَ إِذَا قَتَلَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْظَةَ رَجُلاً مِنَ النَّضِيرِ قُتِلَ بِهِ وَإِذَا قَتَلَ رَجُلٌ مِنَ النَّضِيرِ رَجُلاً مِنْ قُرَيْظَةَ أَدَّى مِائَةَ وَسْقٍ مِنْ تَمْرٍ فَلَمَّا بُعِثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَتَلَ رَجُلٌ مِنَ النَّضِيرِ رَجُلاً مِنْ قُرَيْظَةَ فَقَالُوا ادْفَعُوهُ إِلَيْنَا نَقْتُلْهُ ‏.‏ فَقَالُوا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَأَتَوْهُ فَنَزَلَتْ ‏{‏ وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ‏}‏ وَالْقِسْطُ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ ثُمَّ نَزَلَتْ ‏{‏ أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ ‏}‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Qurayza va Nazir qabilalari bor edi, Nazir Qurayzadan koʻra sharafliroq edi. Agar Qurayzadan bir kishi Nazirdan bir kishini oʻldirsa, uning oʻrniga oʻldirilardi; agar Nazirdan bir kishi Qurayzadan bir kishini oʻldirsa, yuz vasq xurmo toʻlardi. Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborilganlarida, Nazirdan bir kishi Qurayzadan bir kishini oʻldirdi. Qurayzaliklar: «Uni bizga topshiringlar, biz uni oʻldiramiz», deyishdi. Nazirliklar: «Biz bilan sizlarning oramizda Nabiy ﷺ hukm chiqarsinlar», deyishdi. Ular u zot huzurlariga kelishdi. Shunda: {Agar hukm chiqarsang, ular orasida adolat bilan hukm chiqar} degan oyat nozil boʻldi. Adolat esa jonga jondir. Soʻng: {Ular johiliyat hukmini istayaptilarmi?} degan oyat nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қурайза ва Назир қабилалари бор эди, Назир Қурайзадан кўра шарафлироқ эди. Агар Қурайзадан бир киши Назирдан бир кишини ўлдирса, унинг ўрнига ўлдириларди; агар Назирдан бир киши Қурайзадан бир кишини ўлдирса, юз васқ хурмо тўларди. Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилганларида, Назирдан бир киши Қурайзадан бир кишини ўлдирди. Қурайзаликлар: «Уни бизга топширинглар, биз уни ўлдирамиз», дейишди. Назирликлар: «Биз билан сизларнинг орамизда Набий ﷺ ҳукм чиқарсинлар», дейишди. Улар у зот ҳузурларига келишди. Шунда: {Агар ҳукм чиқарсанг, улар орасида адолат билан ҳукм чиқар} деган оят нозил бўлди. Адолат эса жонга жондир. Сўнг: {Улар жоҳилият ҳукмини истаяптиларми?} деган оят нозил бўлди.

أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمِّي، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنِي دَاوُدُ بْنُ الْحُصَيْنِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ الآيَاتِ الَّتِي، فِي الْمَائِدَةِ الَّتِي قَالَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ‏}‏ إِلَى ‏{‏ الْمُقْسِطِينَ ‏}‏ إِنَّمَا نَزَلَتْ فِي الدِّيَةِ بَيْنَ النَّضِيرِ وَبَيْنَ قُرَيْظَةَ وَذَلِكَ أَنَّ قَتْلَى النَّضِيرِ كَانَ لَهُمْ شَرَفٌ يُودَوْنَ الدِّيَةَ كَامِلَةً وَأَنَّ بَنِي قُرَيْظَةَ كَانُوا يُودَوْنَ نِصْفَ الدِّيَةِ فَتَحَاكَمُوا فِي ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ذَلِكَ فِيهِمْ فَحَمَلَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْحَقِّ فِي ذَلِكَ فَجَعَلَ الدِّيَةَ سَوَاءً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Moida surasidagi Olloh azza va jalla aytgan {Ular orasida hukm chiqar yoki ulardan yuz oʻgir} oyatidan {adolat qiluvchilarni} soʻzigacha boʻlgan oyatlar Nazir bilan Qurayza oʻrtasidagi diyat haqida nozil boʻlgan. Bu shundayki, Nazirning maqtullari sharafli hisoblanib, ularga toʻliq diyat toʻlanardi, Qurayza esa yarim diyat olardi. Ular bu haqda Rasululloh ﷺdan hukm soʻrashdi. Shunda Olloh azza va jalla ular haqida buni nozil qildi. Rasululloh ﷺ ularni bu masalada haqqa yoʻlladilar va diyatni teng qilib qoʻydilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Моида сурасидаги Оллоҳ азза ва жалла айтган {Улар орасида ҳукм чиқар ёки улардан юз ўгир} оятидан {адолат қилувчиларни} сўзигача бўлган оятлар Назир билан Қурайза ўртасидаги дият ҳақида нозил бўлган. Бу шундайки, Назирнинг мақтуллари шарафли ҳисобланиб, уларга тўлиқ дият тўланарди, Қурайза эса ярим дият оларди. Улар бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан ҳукм сўрашди. Шунда Оллоҳ азза ва жалла улар ҳақида буни нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ уларни бу масалада ҳаққа йўлладилар ва диятни тенг қилиб қўйдилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ قَيْسِ بْنِ عُبَادٍ، قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَالأَشْتَرُ، إِلَى عَلِيٍّ رضى الله عنه فَقُلْنَا هَلْ عَهِدَ إِلَيْكَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا لَمْ يَعْهَدْهُ إِلَى النَّاسِ عَامَّةً قَالَ لاَ إِلاَّ مَا كَانَ فِي كِتَابِي هَذَا ‏.‏ فَأَخْرَجَ كِتَابًا مِنْ قِرَابِ سَيْفِهِ فَإِذَا فِيهِ ‏"‏ الْمُؤْمِنُونَ تَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ وَهُمْ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ وَيَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ أَلاَ لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَلاَ ذُو عَهْدٍ بِعَهْدِهِ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثًا فَعَلَى نَفْسِهِ أَوْ آوَى مُحْدِثًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Alloh Paygʻambari ﷺ senga umumiy odamlarga tayinlamagan biror narsani tayinlaganmi?» deb soʻralganida, u: «Yoʻq, faqat mana shu kitobimdagidan boshqa emas», dedi va qilichining gʻilofidan bir kitob chiqardi. Unda: ‹Moʻminlarning qonlari teng, ular oʻzlaridan boshqalarga qarshi yagona qoʻldirlar. Ularning zimmasi (bergan omonlik va ahdi)ni eng past darajalisi ham amalga oshiraveradi. Ogʻoh boʻling! Kofir uchun moʻmin oʻldirilmaydi va ahd egasi ham oʻz ahdi ichida (oʻldirilmaydi). Kim bir jinoyat qilsa, u oʻz ziyaniga boʻladi, kim jinoyatchini panoh bersa, unga Alloh, farishtalar va barcha odamlarning laʼnati boʻladi› deb yozilgan edi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ Пайғамбари ﷺ сенга умумий одамларга тайинламаган бирор нарсани тайинлаганми?» деб сўралганида, у: «Йўқ, фақат мана шу китобимдагидан бошқа эмас», деди ва қиличининг ғилофидан бир китоб чиқарди. Унда: ‹Мўминларнинг қонлари тенг, улар ўзларидан бошқаларга қарши ягона қўлдирлар. Уларнинг зиммаси (берган омонлик ва аҳди)ни энг паст даражалиси ҳам амалга ошираверади. Оғоҳ бўлинг! Кофир учун мўмин ўлдирилмайди ва аҳд эгаси ҳам ўз аҳди ичида (ўлдирилмайди). Ким бир жиноят қилса, у ўз зиянига бўлади, ким жиноятчини паноҳ берса, унга Аллоҳ, фаришталар ва барча одамларнинг лаънати бўлади› деб ёзилган эди.

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَوَارِيرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُونَ تَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ وَهُمْ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ يَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَلاَ ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Moʻminlarning qonlari teng, ular oʻzlaridan boshqalarga qarshi yagona qoʻldirlar. Ularning zimmasini eng past darajalisi ham amalga oshiraveradi. Kofir uchun moʻmin oʻldirilmaydi va ahd egasi ham oʻz ahdi ichida (oʻldirilmaydi)», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Мўминларнинг қонлари тенг, улар ўзларидан бошқаларга қарши ягона қўлдирлар. Уларнинг зиммасини энг паст даражалиси ҳам амалга ошираверади. Кофир учун мўмин ўлдирилмайди ва аҳд эгаси ҳам ўз аҳди ичида (ўлдирилмайди)», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، - هُوَ الْمَرْوَزِيُّ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَهُ جَدَعْنَاهُ وَمَنْ أَخْصَاهُ أَخْصَيْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz qulini oʻldirsa, biz uni oʻldiramiz; kim uni mayib qilsa, biz uni mayib qilamiz; kim uni bichib tashlasa, biz uni bichamiz», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз қулини ўлдирса, биз уни ўлдирамиз; ким уни майиб қилса, биз уни майиб қиламиз; ким уни бичиб ташласа, биз уни бичамиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَ عَبْدَهُ جَدَعْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Kim oʻz qulini oʻldirsa, biz uni oʻldiramiz; kim oʻz qulini mayib qilsa, biz uni mayib qilamiz», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Ким ўз қулини ўлдирса, биз уни ўлдирамиз; ким ўз қулини майиб қилса, биз уни майиб қиламиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَ عَبْدَهُ جَدَعْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz qulini oʻldirsa, biz uni oʻldiramiz; kim oʻz qulini mayib qilsa, biz uni mayib qilamiz», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз қулини ўлдирса, биз уни ўлдирамиз; ким ўз қулини майиб қилса, биз уни майиб қиламиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، رضى الله عنه أَنَّهُ نَشَدَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكٍ فَقَالَ كُنْتُ بَيْنَ حُجْرَتَىِ امْرَأَتَيْنِ فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَجَنِينَهَا فَقَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shu haqda Rasululloh ﷺning hukmini soʻrab murojaat qildi. Shunda Hamal ibn Molik oʻrnidan turib: «Men ikki ayolimning hujralari orasida edim. Ulardan biri ikkinchisini xaymaning ustuni bilan urib, uni va qornidagi homilasini oʻldirib qoʻydi», dedi. Paygʻambar ﷺ uning homilasi haqida bir qul (toʻlash)ni va uning (qotilning) oʻldirilishini hukm qildilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шу ҳақда Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмини сўраб мурожаат қилди. Шунда Ҳамал ибн Молик ўрнидан туриб: «Мен икки аёлимнинг ҳужралари орасида эдим. Улардан бири иккинчисини хайманинг устуни билан уриб, уни ва қорнидаги ҳомиласини ўлдириб қўйди», деди. Пайғамбар ﷺ унинг ҳомиласи ҳақида бир қул (тўлаш)ни ва унинг (қотилнинг) ўлдирилишини ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدَةُ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه أَنَّ يَهُودِيًّا، قَتَلَ جَارِيَةً عَلَى أَوْضَاحٍ لَهَا فَأَقَادَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِهَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir yahudiy bir joriyani zeb-ziynatlari uchun oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ uni oʻsha (joriya) uchun qasosga oʻldirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир яҳудий бир жорияни зеб-зийнатлари учун ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни ўша (жория) учун қасосга ўлдирдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ يَهُودِيًّا، أَخَذَ أَوْضَاحًا مِنْ جَارِيَةٍ ثُمَّ رَضَخَ رَأْسَهَا بَيْنَ حَجَرَيْنِ فَأَدْرَكُوهَا وَبِهَا رَمَقٌ فَجَعَلُوا يَتَّبِعُونَ بِهَا النَّاسَ هُوَ هَذَا هُوَ هَذَا قَالَتْ نَعَمْ ‏.‏ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُضِخَ رَأْسُهُ بَيْنَ حَجَرَيْنِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir yahudiy bir joriyadan zeb-ziynatlarini tortib oldi, soʻng uning boshini ikki tosh orasida ezib tashladi. Uni jon berayotgan holda topib olishdi va odamlarni oldiga olib borib: «Bu odammi? Bu odammi?» deb soʻray boshlashdi. U: «Ha», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ buyurdilar, bas, uning (yahudiyning) boshi ikki tosh orasida ezib tashlandi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир яҳудий бир жориядан зеб-зийнатларини тортиб олди, сўнг унинг бошини икки тош орасида эзиб ташлади. Уни жон бераётган ҳолда топиб олишди ва одамларни олдига олиб бориб: «Бу одамми? Бу одамми?» деб сўрай бошлашди. У: «Ҳа», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ буюрдилар, бас, унинг (яҳудийнинг) боши икки тош орасида эзиб ташланди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ خَرَجَتْ جَارِيَةٌ عَلَيْهَا أَوْضَاحٌ فَأَخَذَهَا يَهُودِيٌّ فَرَضَخَ رَأْسَهَا وَأَخَذَ مَا عَلَيْهَا مِنَ الْحُلِيِّ فَأُدْرِكَتْ وَبِهَا رَمَقٌ فَأُتِيَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَكِ فُلاَنٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ بِرَأْسِهَا لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فُلاَنٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَتَّى سَمَّى الْيَهُودِيَّ قَالَتْ بِرَأْسِهَا نَعَمْ فَأُخِذَ فَاعْتَرَفَ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرُضِخَ رَأْسُهُ بَيْنَ حَجَرَيْنِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir joriya zeb-ziynatlar taqib chiqqan edi. Bir yahudiy uni ushlab, boshini ezdi va ustidagi taqinchoqlarni oldi. U jon berayotgan holda topildi va Rasululloh ﷺ huzurlariga keltirildi. U zot: «Seni kim oʻldirdi? Falonchimi?» dedilar. U boshi bilan «yoʻq» ishorasini qildi. U zot: «Falonchimi?» dedilar. Nihoyat oʻsha yahudiyning nomini aytganlarida, u boshi bilan «ha» ishorasini qildi. Bas, u (yahudiy) tutildi va iqror boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ buyurdilar, uning boshi ikki tosh orasida ezib tashlandi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир жория зеб-зийнатлар тақиб чиққан эди. Бир яҳудий уни ушлаб, бошини эзди ва устидаги тақинчоқларни олди. У жон бераётган ҳолда топилди ва Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келтирилди. У зот: «Сени ким ўлдирди? Фалончими?» дедилар. У боши билан «йўқ» ишорасини қилди. У зот: «Фалончими?» дедилар. Ниҳоят ўша яҳудийнинг номини айтганларида, у боши билан «ҳа» ишорасини қилди. Бас, у (яҳудий) тутилди ва иқрор бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ буюрдилар, унинг боши икки тош орасида эзиб ташланди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ قَتْلُ مُسْلِمٍ إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ زَانٍ مُحْصَنٍ فَيُرْجَمُ وَرَجُلٌ يَقْتُلُ مُسْلِمًا مُتَعَمِّدًا وَرَجُلٌ يَخْرُجُ مِنَ الإِسْلاَمِ فَيُحَارِبُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولَهُ فَيُقْتَلُ أَوْ يُصَلَّبُ أَوْ يُنْفَى مِنَ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏

Moʻminlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uch narsadan biri boʻlmaguncha bir musulmonni oʻldirish halol boʻlmaydi: uylangan zinokor — u toshboʻron qilinadi; bir musulmonni qasddan oʻldirgan kishi; hamda Islomdan chiqib, Alloh azza va jalla va Uning Rasuliga qarshi urush qilgan kishi — u oʻldiriladi yoki dorga osiladi yoki yerdan surgun qilinadi», dedilar.Мўминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уч нарсадан бири бўлмагунча бир мусулмонни ўлдириш ҳалол бўлмайди: уйланган зинокор — у тошбўрон қилинади; бир мусулмонни қасддан ўлдирган киши; ҳамда Исломдан чиқиб, Аллоҳ азза ва жалла ва Унинг Расулига қарши уруш қилган киши — у ўлдирилади ёки дорга осилади ёки ердан сургун қилинади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ طَرِيفٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جُحَيْفَةَ، يَقُولُ سَأَلْنَا عَلِيًّا فَقُلْنَا هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَىْءٌ سِوَى الْقُرْآنِ فَقَالَ لاَ وَالَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَبَرَأَ النَّسَمَةَ إِلاَّ أَنْ يُعْطِيَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَبْدًا فَهْمًا فِي كِتَابِهِ أَوْ مَا فِي هَذِهِ الصَّحِيفَةِ ‏.‏ قُلْتُ وَمَا فِي الصَّحِيفَةِ قَالَ فِيهَا ‏"‏ الْعَقْلُ وَفِكَاكُ الأَسِيرِ وَأَنْ لاَ يُقْتَلَ مُسْلِمٌ بِكَافِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan: «Sizda Rasululloh ﷺdan Qurʼondan boshqa biror narsa bormi?» deb soʻralganda, u: «Yoʻq, donni yorib, jonni yaratgan Zotga qasamki, faqat Alloh azza va jalla bir bandaga Oʻz Kitobi haqida fahm bergani yoki mana shu sahifadagidan boshqa emas», dedi. «Sahifada nima bor?» deyilganida, u: «Unda diya, asirni ozod qilish va moʻminning kofir uchun oʻldirilmasligi (haqidagi hukmlar) bor», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан: «Сизда Расулуллоҳ ﷺдан Қуръондан бошқа бирор нарса борми?» деб сўралганда, у: «Йўқ, донни ёриб, жонни яратган Зотга қасамки, фақат Аллоҳ азза ва жалла бир бандага Ўз Китоби ҳақида фаҳм бергани ёки мана шу саҳифадагидан бошқа эмас», деди. «Саҳифада нима бор?» дейилганида, у: «Унда дия, асирни озод қилиш ва мўминнинг кофир учун ўлдирилмаслиги (ҳақидаги ҳукмлар) бор», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ مَا عَهِدَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ دُونَ النَّاسِ إِلاَّ فِي صَحِيفَةٍ فِي قِرَابِ سَيْفِي ‏.‏ فَلَمْ يَزَالُوا بِهِ حَتَّى أَخْرَجَ الصَّحِيفَةَ فَإِذَا فِيهَا ‏"‏ الْمُؤْمِنُونَ تَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ يَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ وَهُمْ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَلاَ ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga odamlardan yashirin ravishda biror narsani tayinlamaganlar, faqat qilichim gʻilofidagi sahifada boʻlganidan boshqa», dedi. Undan qoʻymay turaverishdi, nihoyat u sahifani chiqardi. Unda: ‹Moʻminlarning qonlari teng, ularning zimmasini eng past darajalisi ham amalga oshiraveradi, ular oʻzlaridan boshqalarga qarshi yagona qoʻldirlar. Kofir uchun moʻmin oʻldirilmaydi va ahd egasi ham oʻz ahdi ichida (oʻldirilmaydi)› deb yozilgan edi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга одамлардан яширин равишда бирор нарсани тайинламаганлар, фақат қиличим ғилофидаги саҳифада бўлганидан бошқа», деди. Ундан қўймай тураверишди, ниҳоят у саҳифани чиқарди. Унда: ‹Мўминларнинг қонлари тенг, уларнинг зиммасини энг паст даражалиси ҳам амалга ошираверади, улар ўзларидан бошқаларга қарши ягона қўлдирлар. Кофир учун мўмин ўлдирилмайди ва аҳд эгаси ҳам ўз аҳди ичида (ўлдирилмайди)› деб ёзилган эди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي حَسَّانَ الأَعْرَجِ، عَنِ الأَشْتَرِ، أَنَّهُ قَالَ لِعَلِيٍّ إِنَّ النَّاسَ قَدْ تَفَشَّغَ بِهِمْ مَا يَسْمَعُونَ فَإِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهِدَ إِلَيْكَ عَهْدًا فَحَدِّثْنَا بِهِ ‏.‏ قَالَ مَا عَهِدَ إِلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَهْدًا لَمْ يَعْهَدْهُ إِلَى النَّاسِ غَيْرَ أَنَّ فِي قِرَابِ سَيْفِي صَحِيفَةً فَإِذَا فِيهَا ‏"‏ الْمُؤْمِنُونَ تَتَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ يَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَلاَ ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِهِ ‏"‏ ‏.‏ مُخْتَصَرٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Odamlar orasida eshitayotgan gaplari koʻpayib ketdi. Agar Rasululloh ﷺ senga biror ahd tayinlagan boʻlsalar, bizga aytib ber», deyilganida, u: «Rasululloh ﷺ menga odamlarga tayinlamagan biror ahdni tayinlamaganlar, faqat qilichim gʻilofida bir sahifa bor», dedi. Unda: ‹Moʻminlarning qonlari teng, ularning zimmasini eng past darajalisi ham amalga oshiraveradi. Kofir uchun moʻmin oʻldirilmaydi va ahd egasi ham oʻz ahdi ichida (oʻldirilmaydi)› deb yozilgan edi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Одамлар орасида эшитаётган гаплари кўпайиб кетди. Агар Расулуллоҳ ﷺ сенга бирор аҳд тайинлаган бўлсалар, бизга айтиб бер», дейилганида, у: «Расулуллоҳ ﷺ менга одамларга тайинламаган бирор аҳдни тайинламаганлар, фақат қиличим ғилофида бир саҳифа бор», деди. Унда: ‹Мўминларнинг қонлари тенг, уларнинг зиммасини энг паст даражалиси ҳам амалга ошираверади. Кофир учун мўмин ўлдирилмайди ва аҳд эгаси ҳам ўз аҳди ичида (ўлдирилмайди)› деб ёзилган эди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عُيَيْنَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، قَالَ أَبُو بَكْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَتَلَ مُعَاهِدًا فِي غَيْرِ كُنْهِهِ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir ahd egasini (muohadni) nohaq oʻldirsa, Alloh unga jannatni harom qiladi», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир аҳд эгасини (муоҳадни) ноҳақ ўлдирса, Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилади», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ الأَعْرَجِ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ ثُرْمُلَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا مُعَاهِدَةً بِغَيْرِ حِلِّهَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ أَنْ يَشُمَّ رِيحَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki ahd (zimma) egasi boʻlgan jonni nohaq oʻldirsa, Alloh unga jannatni harom qiladi, hatto uning hidini ham hidlay olmaydi», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки аҳд (зимма) эгаси бўлган жонни ноҳақ ўлдирса, Аллоҳ унга жаннатни ҳаром қилади, ҳатто унинг ҳидини ҳам ҳидлай олмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ لَمْ يَجِدْ رِيحَ الْجَنَّةِ وَإِنَّ رِيحَهَا لَيُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ سَبْعِينَ عَامًا ‏"‏ ‏.‏

Qosim ibn Muxaymira (rahimahulloh) Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bir kishidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Kimki zimmiy ahli boʻlgan bir kishini oʻldirsa, jannatning hidini hidlay olmaydi. Uning hidi esa yetmish yillik yoʻl masofasidan sezilib turadi», dedilar.Қосим ибн Мухаймира (раҳимаҳуллоҳ) Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан бир кишидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки зиммий аҳли бўлган бир кишини ўлдирса, жаннатнинг ҳидини ҳидлай олмайди. Унинг ҳиди эса етмиш йиллик йўл масофасидан сезилиб туради», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، دُحَيْمٌ قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو - عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ لَمْ يَجِدْ رِيحَ الْجَنَّةِ وَإِنَّ رِيحَهَا لَيُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ أَرْبَعِينَ عَامًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki zimmiy ahlidan boʻlgan bir kishini oʻldirsa, jannatning hidini hidlay olmaydi. Uning hidi esa qirq yillik yoʻl masofasidan sezilib turadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки зиммий аҳлидан бўлган бир кишини ўлдирса, жаннатнинг ҳидини ҳидлай олмайди. Унинг ҳиди эса қирқ йиллик йўл масофасидан сезилиб туради», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ غُلاَمًا، لأُنَاسٍ فُقَرَاءَ قَطَعَ أُذُنَ غُلاَمٍ لأُنَاسٍ أَغْنِيَاءَ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَجْعَلْ لَهُمْ شَيْئًا ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, kambagʻal kishilarga tegishli bir gʻulom boy kishilarga tegishli bir gʻulomning qulogʻini kesib tashladi. Ular Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelishdi, u zot esa ularga hech narsa hukm qilmadilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, камбағал кишиларга тегишли бир ғулом бой кишиларга тегишли бир ғуломнинг қулоғини кесиб ташлади. Улар Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келишди, у зот эса уларга ҳеч нарса ҳукм қилмадилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو خَالِدٍ، سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِالْقِصَاصِ فِي السِّنِّ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tish uchun qasos qilinishiga hukm qildilar va Rasululloh ﷺ: «Allohning kitobi qasosdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ тиш учун қасос қилинишига ҳукм қилдилар ва Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг китоби қасосдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ قَتَلْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَ عَبْدَهُ جَدَعْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki oʻz qulini oʻldirsa, biz uni oʻldiramiz. Kimki oʻz qulini mayib qilsa, biz uni mayib qilamiz», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки ўз қулини ўлдирса, биз уни ўлдирамиз. Кимки ўз қулини майиб қилса, биз уни майиб қиламиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ خَصَى عَبْدَهُ خَصَيْنَاهُ وَمَنْ جَدَعَ عَبْدَهُ جَدَعْنَاهُ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّفْظُ لاِبْنِ بَشَّارٍ ‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Kimki oʻz qulini bichsa, biz uni bichamiz. Kimki oʻz qulini mayib qilsa, biz uni mayib qilamiz», dedilar.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Кимки ўз қулини бичса, биз уни бичамиз. Кимки ўз қулини майиб қилса, биз уни майиб қиламиз», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أُخْتَ الرُّبَيِّعِ أُمَّ حَارِثَةَ، جَرَحَتْ إِنْسَانًا فَاخْتَصَمُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْقِصَاصَ الْقِصَاصَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَتْ أُمُّ الرُّبَيِّعِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُقْتَصُّ مِنْ فُلاَنَةَ لاَ وَاللَّهِ لاَ يُقْتَصُّ مِنْهَا أَبَدًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ يَا أُمَّ الرُّبَيِّعِ الْقِصَاصُ كِتَابُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ لاَ وَاللَّهِ لاَ يُقْتَصُّ مِنْهَا أَبَدًا ‏.‏ فَمَا زَالَتْ حَتَّى قَبِلُوا الدِّيَةَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rubayyiʼning singlisi Umm Horisa bir kishini yaraladi. Ular Paygʻambar ﷺ huzurlarida daʼvolashdilar. Rasululloh ﷺ: «Qasos, qasos», dedilar. Shunda Umm Rubayyiʼ: «Yo Rasululloh, falon ayoldan qasos olinadimi? Yoʻq, Allohga qasamki, undan hech qachon qasos olinmaydi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Subhonalloh, ey Umm Rubayyiʼ! Qasos Allohning kitobidir», dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, undan hech qachon qasos olinmaydi», dedi. U shu soʻzida turaverdi, nihoyat ular diyatni qabul qilishdi. Shunda u zot: «Allohning bandalari orasida shundaylari borki, agar Allohga qasam ichsa, Alloh uni haq qilib chiqaradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Рубаййиънинг синглиси Умм Ҳориса бир кишини яралади. Улар Пайғамбар ﷺ ҳузурларида даъволашдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос, қасос», дедилар. Шунда Умм Рубаййиъ: «Ё Расулуллоҳ, фалон аёлдан қасос олинадими? Йўқ, Аллоҳга қасамки, ундан ҳеч қачон қасос олинмайди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Субҳоналлоҳ, эй Умм Рубаййиъ! Қасос Аллоҳнинг китобидир», дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ундан ҳеч қачон қасос олинмайди», деди. У шу сўзида тураверди, ниҳоят улар диятни қабул қилишди. Шунда у зот: «Аллоҳнинг бандалари орасида шундайлари борки, агар Аллоҳга қасам ичса, Аллоҳ уни ҳақ қилиб чиқаради», дедилар.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ ذَكَرَ أَنَسٌ أَنَّ عَمَّتَهُ، كَسَرَتْ ثَنِيَّةَ جَارِيَةٍ فَقَضَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ فَقَالَ أَخُوهَا أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ أَتُكْسَرُ ثَنِيَّةُ فُلاَنَةَ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ تُكْسَرُ ثَنِيَّةُ فُلاَنَةَ ‏.‏ قَالَ وَكَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ سَأَلُوا أَهْلَهَا الْعَفْوَ وَالأَرْشَ فَلَمَّا حَلَفَ أَخُوهَا - وَهُوَ عَمُّ أَنَسٍ وَهُوَ الشَّهِيدُ يَوْمَ أُحُدٍ - رَضِيَ الْقَوْمُ بِالْعَفْوِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning ammasi bir qizning oldingi tishini sindirdi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ qasosga hukm qildilar. Uning akasi Anas ibn Nazr: «Falon ayolning oldingi tishi sindiriladimi? Yoʻq, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, falon ayolning oldingi tishi sindirilmaydi», dedi. Rovi aytadi: Bundan oldin ular qizning ahlidan avf etishni va tovon (arsh) toʻlashni soʻragan edilar. Akasi — u Anasning amakisi boʻlib, Uhud kuni shahid boʻlgan edi — qasam ichgach, qavm avf qilishga rozi boʻldi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Allohning bandalari orasida shundaylari borki, agar Allohga qasam ichsa, Alloh uni haq qilib chiqaradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг аммаси бир қизнинг олдинги тишини синдирди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ қасосга ҳукм қилдилар. Унинг акаси Анас ибн Назр: «Фалон аёлнинг олдинги тиши синдириладими? Йўқ, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, фалон аёлнинг олдинги тиши синдирилмайди», деди. Рови айтади: Бундан олдин улар қизнинг аҳлидан авф этишни ва товон (арш) тўлашни сўраган эдилар. Акаси — у Анаснинг амакиси бўлиб, Уҳуд куни шаҳид бўлган эди — қасам ичгач, қавм авф қилишга рози бўлди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳнинг бандалари орасида шундайлари борки, агар Аллоҳга қасам ичса, Аллоҳ уни ҳақ қилиб чиқаради», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَسَرَتِ الرُّبَيِّعُ ثَنِيَّةَ جَارِيَةٍ فَطَلَبُوا إِلَيْهِمُ الْعَفْوَ فَأَبَوْا فَعُرِضَ عَلَيْهِمُ الأَرْشُ فَأَبَوْا فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِالْقِصَاصِ ‏.‏ قَالَ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُكْسَرُ ثَنِيَّةُ الرُّبَيِّعِ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ تُكْسَرُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا أَنَسُ كِتَابُ اللَّهِ الْقِصَاصُ ‏"‏ ‏.‏ فَرَضِيَ الْقَوْمُ وَعَفَوْا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rubayyiʼ bir qizning oldingi tishini sindirdi. Ular qizning ahlidan avf etishni soʻrashdi, biroq ular rad etishdi. Keyin ularga tovon (arsh) taklif qilindi, uni ham rad etishdi. Soʻng ular Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelishdi, u zot esa qasosga buyurdilar. Anas ibn Nazr: «Yo Rasululloh, Rubayyiʼning oldingi tishi sindiriladimi? Yoʻq, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, sindirilmaydi», dedi. U zot: «Ey Anas, Allohning kitobi qasosdir», dedilar. Shunda qavm rozi boʻlib, avf qildilar. U zot: «Allohning bandalari orasida shundaylari borki, agar Allohga qasam ichsa, Alloh uni haq qilib chiqaradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Рубаййиъ бир қизнинг олдинги тишини синдирди. Улар қизнинг аҳлидан авф этишни сўрашди, бироқ улар рад этишди. Кейин уларга товон (арш) таклиф қилинди, уни ҳам рад этишди. Сўнг улар Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келишди, у зот эса қасосга буюрдилар. Анас ибн Назр: «Ё Расулуллоҳ, Рубаййиънинг олдинги тиши синдириладими? Йўқ, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, синдирилмайди», деди. У зот: «Эй Анас, Аллоҳнинг китоби қасосдир», дедилар. Шунда қавм рози бўлиб, авф қилдилар. У зот: «Аллоҳнинг бандалари орасида шундайлари борки, агар Аллоҳга қасам ичса, Аллоҳ уни ҳақ қилиб чиқаради», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ أَبُو الْجَوْزَاءِ، قَالَ أَنْبَأَنَا قُرَيْشُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، عَضَّ يَدَ رَجُلٍ فَانْتَزَعَ يَدَهُ فَسَقَطَتْ ثَنِيَّتُهُ أَوْ قَالَ ثَنَايَاهُ فَاسْتَعْدَى عَلَيْهِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَأْمُرُنِي تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الْفَحْلُ إِنْ شِئْتَ فَادْفَعْ إِلَيْهِ يَدَكَ حَتَّى يَقْضَمَهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا إِنْ شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi boshqa bir kishining qoʻlini tishladi. U kishi qoʻlini tortib oldi va tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Shunda u Rasululloh ﷺ huzurlarida undan qasos soʻradi. Rasululloh ﷺ unga: «Meni nimaga buyurasan? Men unga qoʻlini sening ogʻzingda qoldirishni buyurayinmi, sen esa buqa gʻajigandek uni gʻajiysanmi? Agar xohlasang, qoʻlingni unga tut, u gʻajisin, soʻng xohlasang, uni tortib olarsan», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши бошқа бир кишининг қўлини тишлади. У киши қўлини тортиб олди ва тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Шунда у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ундан қасос сўради. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мени нимага буюрасан? Мен унга қўлини сенинг оғзингда қолдиришни буюрайинми, сен эса буқа ғажигандек уни ғажийсанми? Агар хоҳласанг, қўлингни унга тут, у ғажисин, сўнг хоҳласанг, уни тортиб оларсан», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، عَضَّ آخَرَ عَلَى ذِرَاعِهِ فَاجْتَذَبَهَا فَانْتَزَعَتْ ثَنِيَّتَهُ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَبْطَلَهَا وَقَالَ ‏"‏ أَرَدْتَ أَنْ تَقْضَمَ لَحْمَ أَخِيكَ كَمَا يَقْضَمُ الْفَحْلُ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi boshqa bir kishini bilagidan tishladi. U kishi bilagini tortib oldi, shunda tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Bu ish Paygʻambar ﷺ huzurlariga koʻtarildi, u zot esa uni (diyatni) bekor qildilar va: «Buqa gʻajigandek birodaringning goʻshtini gʻajimoqchi boʻldingmi?», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши бошқа бир кишини билагидан тишлади. У киши билагини тортиб олди, шунда тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Бу иш Пайғамбар ﷺ ҳузурларига кўтарилди, у зот эса уни (диятни) бекор қилдилар ва: «Буқа ғажигандек биродарингнинг гўштини ғажимоқчи бўлдингми?», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَاتَلَ يَعْلَى رَجُلاً فَعَضَّ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَانْتَزَعَ يَدَهُ مِنْ فِيهِ فَنَدَرَتْ ثَنِيَّتُهُ فَاخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَعَضُّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ كَمَا يَعَضُّ الْفَحْلُ لاَ دِيَةَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yaʼlo bir kishi bilan urishdi, ulardan biri sherigini tishladi, sherigi esa qoʻlini uning ogʻzidan tortib oldi va tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Ular Rasululloh ﷺ huzurlarida daʼvolashdilar. U zot: «Biringiz buqa tishlagandek birodarini tishlaydimi? Bunga diyat yoʻq», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Яъло бир киши билан уришди, улардан бири шеригини тишлади, шериги эса қўлини унинг оғзидан тортиб олди ва тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида даъволашдилар. У зот: «Бирингиз буқа тишлагандек биродарини тишлайдими? Бунга дият йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ يَعْلَى، قَالَ فِي الَّذِي عَضَّ فَنَدَرَتْ ثَنِيَّتُهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ دِيَةَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Yaʼlo tishlagan va oldingi tishi tushib ketgan kishi haqida shunday dedi: Paygʻambar ﷺ: «Senga diyat yoʻq», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Яъло тишлаган ва олдинги тиши тушиб кетган киши ҳақида шундай деди: Пайғамбар ﷺ: «Сенга дият йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا زُرَارَةُ بْنُ أَوْفَى، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، عَضَّ ذِرَاعَ رَجُلٍ فَانْتَزَعَ ثَنِيَّتَهُ فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ ‏"‏ أَرَدْتَ أَنْ تَقْضَمَ ذِرَاعَ أَخِيكَ كَمَا يَقْضَمُ الْفَحْلُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبْطَلَهَا ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishining bilagini tishlab oldi, u esa qoʻlini tortib olganida tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Soʻng u Paygʻambar ﷺ huzurlariga borib, buni u zotga aytdi. Shunda u zot ﷺ: «Aygʻir tishlagandek birodaringning bilagini tishlamoqchimiding?» dedilar va uni (tish uchun tovon toʻlashni) botil qildilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишининг билагини тишлаб олди, у эса қўлини тортиб олганида тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Сўнг у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига бориб, буни у зотга айтди. Шунда у зот ﷺ: «Айғир тишлагандек биродарингнинг билагини тишламоқчимидинг?» дедилар ва уни (тиш учун товон тўлашни) ботил қилдилар.

أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ الْخَلِيلِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يَعْلَى ابْنِ مُنْيَةَ، أَنَّهُ قَاتَلَ رَجُلاً فَعَضَّ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَانْتَزَعَ يَدَهُ مِنْ فِيهِ فَقَلَعَ ثَنِيَّتَهُ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَعَضُّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ كَمَا يَعَضُّ الْبَكْرُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبْطَلَهَا ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir kishi bilan urishib qoldi va ulardan biri ikkinchisini tishlab oldi. Tishlangan kishi qoʻlini uning ogʻzidan tortib olganida, tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Bu ish Paygʻambar ﷺ huzurlariga koʻtarilganda, u zot ﷺ: «Biringiz yosh tuya tishlagandek birodarini tishlaydimi?» dedilar va uni botil qildilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир киши билан уришиб қолди ва улардан бири иккинчисини тишлаб олди. Тишланган киши қўлини унинг оғзидан тортиб олганида, тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Бу иш Пайғамбар ﷺ ҳузурларига кўтарилганда, у зот ﷺ: «Бирингиз ёш туя тишлагандек биродарини тишлайдими?» дедилар ва уни ботил қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عَقِيلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ يَعْلَى ابْنِ مُنْيَةَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَنِي تَمِيمٍ قَاتَلَ رَجُلاً فَعَضَّ يَدَهُ فَانْتَزَعَهَا فَأَلْقَى ثَنِيَّتَهُ فَاخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَعَضُّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ كَمَا يَعَضُّ الْبَكْرُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَطَلَّهَا أَىْ أَبْطَلَهَا ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Banu Tamimdan boʻlgan bir kishi boshqa bir kishi bilan urishib qoldi va uning qoʻlini tishlab oldi. U qoʻlini tortib olganida, tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Ular Rasululloh ﷺ huzurlarida daʼvolashdilar. Shunda u zot ﷺ: «Biringiz yosh tuya tishlagandek birodarini tishlaydimi?» dedilar va uni botil qildilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Бану Тамимдан бўлган бир киши бошқа бир киши билан уришиб қолди ва унинг қўлини тишлаб олди. У қўлини тортиб олганида, тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида даъволашдилар. Шунда у зот ﷺ: «Бирингиз ёш туя тишлагандек биродарини тишлайдими?» дедилар ва уни ботил қилдилар.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَمَّيْهِ، سَلَمَةَ وَيَعْلَى ابْنَىْ أُمَيَّةَ قَالاَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ وَمَعَنَا صَاحِبٌ لَنَا فَقَاتَلَ رَجُلاً مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَعَضَّ الرَّجُلُ ذِرَاعَهُ فَجَذَبَهَا مِنْ فِيهِ فَطَرَحَ ثَنِيَّتَهُ فَأَتَى الرَّجُلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَلْتَمِسُ الْعَقْلَ فَقَالَ ‏"‏ يَنْطَلِقُ أَحَدُكُمْ إِلَى أَخِيهِ فَيَعَضُّهُ كَعَضِيضِ الْفَحْلِ ثُمَّ يَأْتِي يَطْلُبُ الْعَقْلَ لاَ عَقْلَ لَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَبْطَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Tabuk gʻazotiga chiqdik va biz bilan bir sherigimiz bor edi. U musulmonlardan bir kishi bilan urishib qoldi. Oʻsha kishi uning bilagini tishlab oldi, u esa bilagini uning ogʻzidan tortib olganida, tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Soʻng oʻsha kishi tovon soʻrab Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldi. U zot ﷺ: «Biringiz birodarining oldiga borib, uni aygʻir tishlagandek tishlaydi-yu, soʻng kelib tovon talab qiladimi? Bunga tovon yoʻq», dedilar va Rasululloh ﷺ uni botil qildilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Табук ғазотига чиқдик ва биз билан бир шеригимиз бор эди. У мусулмонлардан бир киши билан уришиб қолди. Ўша киши унинг билагини тишлаб олди, у эса билагини унинг оғзидан тортиб олганида, тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Сўнг ўша киши товон сўраб Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келди. У зот ﷺ: «Бирингиз биродарининг олдига бориб, уни айғир тишлагандек тишлайди-ю, сўнг келиб товон талаб қиладими? Бунга товон йўқ», дедилар ва Расулуллоҳ ﷺ уни ботил қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، عَضَّ يَدَ رَجُلٍ فَانْتُزِعَتْ ثَنِيَّتُهُ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَهْدَرَهَا ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi boshqa bir kishining qoʻlini tishlab oldi va tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. U Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldi, u zot ﷺ esa uni (tovonni) botil qildilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши бошқа бир кишининг қўлини тишлаб олди ва тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. У Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келди, у зот ﷺ эса уни (товонни) ботил қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ، مَرَّةً أُخْرَى عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ يَعْلَى، وَابْنِ، جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ يَعْلَى، أَنَّهُ اسْتَأْجَرَ أَجِيرًا فَقَاتَلَ رَجُلاً فَعَضَّ يَدَهُ فَانْتُزِعَتْ ثَنِيَّتُهُ فَخَاصَمَهُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَيَدَعُهَا يَقْضِمُهَا كَقَضْمِ الْفَحْلِ ‏"‏ ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir ishchini yollagan edi. Oʻsha ishchi bir kishi bilan urishib qoldi va uning qoʻlini tishlab oldi, natijada tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. U Paygʻambar ﷺ huzurlarida daʼvolashdi. Shunda u zot ﷺ: «Uning qoʻlini aygʻir tishlagandek tishlab tashlaydimi?» dedilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир ишчини ёллаган эди. Ўша ишчи бир киши билан уришиб қолди ва унинг қўлини тишлаб олди, натижада тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. У Пайғамбар ﷺ ҳузурларида даъволашди. Шунда у зот ﷺ: «Унинг қўлини айғир тишлагандек тишлаб ташлайдими?» дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ فَاسْتَأْجَرْتُ أَجِيرًا فَقَاتَلَ أَجِيرِي رَجُلاً فَعَضَّ الآخَرُ فَسَقَطَتْ ثَنِيَّتُهُ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ لَهُ فَأَهْدَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga Tabuk gʻazotiga chiqdim va bir ishchi yolladim. Ishchim boshqa bir kishi bilan urishib qoldi, oʻsha kishi uni tishlab oldi va uning oldingi tishi tushib ketdi. U Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib, buni aytdi. Paygʻambar ﷺ esa uni (tovonni) botil qildilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Табук ғазотига чиқдим ва бир ишчи ёлладим. Ишчим бошқа бир киши билан уришиб қолди, ўша киши уни тишлаб олди ва унинг олдинги тиши тушиб кетди. У Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб, буни айтди. Пайғамбар ﷺ эса уни (товонни) ботил қилдилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ، قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَيْشَ الْعُسْرَةِ - وَكَانَ أَوْثَقَ عَمَلٍ لِي فِي نَفْسِي - وَكَانَ لِي أَجِيرٌ فَقَاتَلَ إِنْسَانًا فَعَضَّ أَحَدُهُمَا أُصْبَعَ صَاحِبِهِ فَانْتَزَعَ إِصْبَعَهُ فَأَنْدَرَ ثَنِيَّتَهُ فَسَقَطَتْ فَانْطَلَقَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَهْدَرَ ثَنِيَّتَهُ وَقَالَ ‏"‏ أَفَيَدَعُ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا ‏"‏ ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga Usra (mashaqqat) qoʻshinida gʻazotga chiqdim — bu men uchun oʻzimning nazarimda eng ishonchli amal edi. Mening bir ishchim bor edi, u bir kishi bilan urishib qoldi. Ulardan biri ikkinchisining barmogʻini tishlab oldi, u esa barmogʻini tortib olganida, tishlaganning oldingi tishi qoʻzgʻalib, tushib ketdi. Soʻng u Paygʻambar ﷺ huzurlariga bordi. U zot ﷺ tish uchun tovonni botil qildilar va: «U qoʻlini sening ogʻzingga qoʻyib, sen uni tishlashing uchun tashlab qoʻyadimi?» dedilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Усра (машаққат) қўшинида ғазотга чиқдим — бу мен учун ўзимнинг назаримда энг ишончли амал эди. Менинг бир ишчим бор эди, у бир киши билан уришиб қолди. Улардан бири иккинчисининг бармоғини тишлаб олди, у эса бармоғини тортиб олганида, тишлаганнинг олдинги тиши қўзғалиб, тушиб кетди. Сўнг у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига борди. У зот ﷺ тиш учун товонни ботил қилдилар ва: «У қўлини сенинг оғзингга қўйиб, сен уни тишлашинг учун ташлаб қўядими?» дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، فِي حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ يَعْلَى، عَنْ أَبِيهِ، بِمِثْلِ الَّذِي عَضَّ فَنَدَرَتْ ثَنِيَّتُهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ دِيَةَ لَكَ ‏"‏ ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan tishlab, oldingi tishi tushib ketgan kishi haqidagi shunga oʻxshash rivoyat keltiriladiki, Paygʻambar ﷺ: «Senga diya (tovon) yoʻq», dedilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан тишлаб, олдинги тиши тушиб кетган киши ҳақидаги шунга ўхшаш ривоят келтириладики, Пайғамбар ﷺ: «Сенга дия (товон) йўқ», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ بُدَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى ابْنِ مُنْيَةَ، أَنَّ أَجِيرًا، لِيَعْلَى ابْنِ مُنْيَةَ عَضَّ آخَرُ ذِرَاعَهُ فَانْتَزَعَهَا مِنْ فِيهِ فَرَفَعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ سَقَطَتْ ثَنِيَّتُهُ فَأَبْطَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ أَيَدَعُهَا فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَقَضْمِ الْفَحْلِ ‏"‏ ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning bir ishchisining bilagini boshqa bir kishi tishlab oldi. Ishchi bilagini uning ogʻzidan tortib olganida, tishlaganning oldingi tishi tushib ketgan holda bu ish Paygʻambar ﷺ huzurlariga koʻtarildi. Rasululloh ﷺ uni botil qildilar va: «U bilagini sening ogʻzingga qoʻyib, sen uni aygʻir tishlagandek tishlashing uchun tashlab qoʻyadimi?» dedilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг бир ишчисининг билагини бошқа бир киши тишлаб олди. Ишчи билагини унинг оғзидан тортиб олганида, тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетган ҳолда бу иш Пайғамбар ﷺ ҳузурларига кўтарилди. Расулуллоҳ ﷺ уни ботил қилдилар ва: «У билагини сенинг оғзингга қўйиб, сен уни айғир тишлагандек тишлашинг учун ташлаб қўядими?» дедилар.

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوَّابِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمَّارٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَعْلَى، أَنَّ أَبَاهُ، غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ فَاسْتَأْجَرَ أَجِيرًا فَقَاتَلَ رَجُلاً فَعَضَّ الرَّجُلُ ذِرَاعَهُ فَلَمَّا أَوْجَعَهُ نَتَرَهَا فَأَنْدَرَ ثَنِيَّتَهُ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَعْمِدُ أَحَدُكُمْ فَيَعَضُّ أَخَاهُ كَمَا يَعَضُّ الْفَحْلُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَبْطَلَ ثَنِيَّتَهُ ‏.‏

Yaʼlo ibn Umayya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan birga Tabuk gʻazotiga chiqdi va bir ishchi yolladi. Ishchi boshqa bir kishi bilan urishib qoldi, oʻsha kishi uning bilagini tishlab oldi. Ogʻrigʻanida, u bilagini tortib oldi va tishlaganning oldingi tishi tushib ketdi. Bu ish Rasululloh ﷺ huzurlariga koʻtarildi. Shunda u zot ﷺ: «Biringiz qasddan birodarini aygʻir tishlagandek tishlaydimi?» dedilar va tish uchun tovonni botil qildilar.Яъло ибн Умайя (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Табук ғазотига чиқди ва бир ишчи ёллади. Ишчи бошқа бир киши билан уришиб қолди, ўша киши унинг билагини тишлаб олди. Оғриғанида, у билагини тортиб олди ва тишлаганнинг олдинги тиши тушиб кетди. Бу иш Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кўтарилди. Шунда у зот ﷺ: «Бирингиз қасддан биродарини айғир тишлагандек тишлайдими?» дедилар ва тиш учун товонни ботил қилдилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبِيدَةَ بْنِ مُسَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ شَيْئًا أَقْبَلَ رَجُلٌ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ فَطَعَنَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعُرْجُونٍ كَانَ مَعَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَعَالَ فَاسْتَقِدْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلْ قَدْ عَفَوْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir narsani taqsimlab turgan edilar, bir kishi kelib u zotning ustiga engashdi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻzlarida boʻlgan bir xurmo shoxi bilan uni turtib yubordilar. Oʻsha kishi (jarohatlangan holda) chiqdi. Keyin Rasululloh ﷺ: «Kel, qasosingni ol», dedilar. U: «Yoʻq, men kechirdim, ey Rasululloh», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир нарсани тақсимлаб турган эдилар, бир киши келиб у зотнинг устига энгашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўзларида бўлган бир хурмо шохи билан уни туртиб юбордилар. Ўша киши (жароҳатланган ҳолда) чиқди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ: «Кел, қасосингни ол», дедилар. У: «Йўқ, мен кечирдим, эй Расулуллоҳ», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الرِّبَاطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، أَنْبَأَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يَحْيَى، يُحَدِّثُ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبِيدَةَ بْنِ مُسَافِعٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ شَيْئًا إِذْ أَكَبَّ عَلَيْهِ رَجُلٌ فَطَعَنَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِعُرْجُونٍ كَانَ مَعَهُ فَصَاحَ الرَّجُلُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَعَالَ فَاسْتَقِدْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلْ عَفَوْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir narsani taqsimlab turgan edilar, birdan bir kishi u zotning ustiga engashdi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻzlarida boʻlgan bir xurmo shoxi bilan uni turtib yubordilar. Oʻsha kishi qichqirib yubordi. Keyin Rasululloh ﷺ unga: «Kel, qasosingni ol», dedilar. U: «Yoʻq, men kechirdim, ey Rasululloh», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир нарсани тақсимлаб турган эдилар, бирдан бир киши у зотнинг устига энгашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўзларида бўлган бир хурмо шохи билан уни туртиб юбордилар. Ўша киши қичқириб юборди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ унга: «Кел, қасосингни ол», дедилар. У: «Йўқ, мен кечирдим, эй Расулуллоҳ», деди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، وَقَعَ فِي أَبٍ كَانَ لَهُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَلَطَمَهُ الْعَبَّاسُ فَجَاءَ قَوْمُهُ فَقَالُوا لَيَلْطِمَنَّهُ كَمَا لَطَمَهُ ‏.‏ فَلَبِسُوا السِّلاَحَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ ‏"‏ أَيُّهَا النَّاسُ أَىُّ أَهْلِ الأَرْضِ تَعْلَمُونَ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا أَنْتَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْعَبَّاسَ مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ لاَ تَسُبُّوا مَوْتَانَا فَتُؤْذُوا أَحْيَاءَنَا ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ الْقَوْمُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِكَ اسْتَغْفِرْ لَنَا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Abbosning johiliyat davridagi bir otasini yomonladi, shunda Abbos uni tarsakilab yubordi. Oʻsha kishining qavmi kelib: «U ham xuddi shu tarzda uni tarsakilashi kerak», dedilar va qurol koʻtarib chiqishdi. Bu xabar Paygʻambar ﷺ ga yetganda, u zot minbarga chiqib: «Ey odamlar, yer yuzi ahlidan qay biri Alloh azza va jalla huzurida eng karamli ekanini bilasizlar?» dedilar. Ular: «Siz», deyishdi. Shunda u zot ﷺ: «Albatta Abbos mendan va men undanman. Bizning oʻliklarimizni soʻkmanglar, aks holda tiriklarimizga ozor yetkazasizlar», dedilar. Soʻng oʻsha qavm kelib: «Ey Rasululloh, gʻazabingizdan Allohdan panoh soʻraymiz. Biz uchun magʻfirat soʻrang», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Аббоснинг жоҳилият давридаги бир отасини ёмонлади, шунда Аббос уни тарсакилаб юборди. Ўша кишининг қавми келиб: «У ҳам худди шу тарзда уни тарсакилаши керак», дедилар ва қурол кўтариб чиқишди. Бу хабар Пайғамбар ﷺ га етганда, у зот минбарга чиқиб: «Эй одамлар, ер юзи аҳлидан қай бири Аллоҳ азза ва жалла ҳузурида энг карамли эканини биласизлар?» дедилар. Улар: «Сиз», дейишди. Шунда у зот ﷺ: «Албатта Аббос мендан ва мен унданман. Бизнинг ўликларимизни сўкманглар, акс ҳолда тирикларимизга озор етказасизлар», дедилар. Сўнг ўша қавм келиб: «Эй Расулуллоҳ, ғазабингиздан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз. Биз учун мағфират сўранг», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْقَعْنَبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا نَقْعُدُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ فَإِذَا قَامَ قُمْنَا فَقَامَ يَوْمًا وَقُمْنَا مَعَهُ حَتَّى لَمَّا بَلَغَ وَسَطَ الْمَسْجِدِ أَدْرَكَهُ رَجُلٌ فَجَبَذَ بِرِدَائِهِ مِنْ وَرَائِهِ - وَكَانَ رِدَاؤُهُ خَشِنًا - فَحَمَّرَ رَقَبَتَهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ احْمِلْ لِي عَلَى بَعِيرَىَّ هَذَيْنِ فَإِنَّكَ لاَ تَحْمِلُ مِنْ مَالِكَ وَلاَ مِنْ مَالِ أَبِيكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لاَ أَحْمِلُ لَكَ حَتَّى تُقِيدَنِي مِمَّا جَبَذْتَ بِرَقَبَتِي ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ لاَ وَاللَّهِ لاَ أُقِيدُكَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ كُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ لاَ وَاللَّهِ لاَ أُقِيدُكَ ‏.‏ فَلَمَّا سَمِعْنَا قَوْلَ الأَعْرَابِيِّ أَقْبَلْنَا إِلَيْهِ سِرَاعًا فَالْتَفَتَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ عَزَمْتُ عَلَى مَنْ سَمِعَ كَلاَمِي أَنْ لاَ يَبْرَحَ مَقَامَهُ حَتَّى آذَنَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ مِنَ الْقَوْمِ ‏"‏ يَا فُلاَنُ احْمِلْ لَهُ عَلَى بَعِيرٍ شَعِيرًا وَعَلَى بَعِيرٍ تَمْرًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْصَرِفُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz masjidda Rasululloh ﷺ bilan oʻtirar edik. U zot turganlarida, biz ham turardik. Bir kuni u zot turdilar, biz ham u zot bilan turdik. U zot masjidning oʻrtasiga yetganlarida, bir kishi u zotga yetib olib, ortidan ridolarini tortdi — ridolari dagʻal edi — shuning uchun boʻyinlarida qizil iz qoldi. Soʻng u: ‹Ey Muhammad! Mana bu ikki tuyamga (yuk) ortib ber, chunki sen buni oʻz molingdan ham, otangning molidan ham bermaysan›, dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq — Allohdan magʻfirat soʻrayman — boʻynimni tortganing uchun mendan qasos olishga imkon bermaguningcha, senga ortib bermayman», dedilar. Aʼrobiy: ‹Yoʻq, Allohga qasam, senga qasos olishga imkon bermayman›, dedi. Rasululloh ﷺ buni uch marta aytdilar, aʼrobiy har safar: ‹Yoʻq, Allohga qasam, senga qasos olishga imkon bermayman›, deb turdi. Aʼrobiyning bu soʻzini eshitganimizda, biz shoshib u tomon yoʻnaldik. Rasululloh ﷺ bizga oʻgirilib: «Mening soʻzimni eshitgan kishi men unga ijozat bermaguncha oʻz joyidan qimirlamasligini buyuraman», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ qavmdan bir kishiga: «Ey falonchi, unga bir tuyaga arpa, bir tuyaga xurmo ortib ber», dedilar. Keyin Rasululloh ﷺ: «Endi tarqalinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз масжидда Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирар эдик. У зот турганларида, биз ҳам турардик. Бир куни у зот турдилар, биз ҳам у зот билан турдик. У зот масжиднинг ўртасига етганларида, бир киши у зотга етиб олиб, ортидан ридоларини тортди — ридолари дағал эди — шунинг учун бўйинларида қизил из қолди. Сўнг у: ‹Эй Муҳаммад! Мана бу икки туямга (юк) ортиб бер, чунки сен буни ўз молингдан ҳам, отангнинг молидан ҳам бермайсан›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ — Аллоҳдан мағфират сўрайман — бўйнимни тортганинг учун мендан қасос олишга имкон бермагунингча, сенга ортиб бермайман», дедилар. Аъробий: ‹Йўқ, Аллоҳга қасам, сенга қасос олишга имкон бермайман›, деди. Расулуллоҳ ﷺ буни уч марта айтдилар, аъробий ҳар сафар: ‹Йўқ, Аллоҳга қасам, сенга қасос олишга имкон бермайман›, деб турди. Аъробийнинг бу сўзини эшитганимизда, биз шошиб у томон йўналдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга ўгирилиб: «Менинг сўзимни эшитган киши мен унга ижозат бермагунча ўз жойидан қимирламаслигини буюраман», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ қавмдан бир кишига: «Эй фалончи, унга бир туяга арпа, бир туяга хурмо ортиб бер», дедилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ: «Энди тарқалинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَسْعُودٍ، سَعِيدُ بْنُ إِيَاسٍ الْجُرَيْرِيُّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي فِرَاسٍ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقِصُّ مِنْ نَفْسِهِ ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ oʻzlaridan qasos olishga imkon berganlarini koʻrdim».Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ўзларидан қасос олишга имкон берганларини кўрдим».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَبَا جَهْمِ بْنَ حُذَيْفَةَ مُصَدِّقًا فَلاَحَّهُ رَجُلٌ فِي صَدَقَتِهِ فَضَرَبَهُ أَبُو جَهْمٍ فَأَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الْقَوَدُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ لَكُمْ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَلَمْ يَرْضَوْا بِهِ فَقَالَ ‏"‏ لَكُمْ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَرَضُوا بِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي خَاطِبٌ عَلَى النَّاسِ وَمُخْبِرُهُمْ بِرِضَاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَخَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ هَؤُلاَءِ أَتَوْنِي يُرِيدُونَ الْقَوَدَ فَعَرَضْتُ عَلَيْهِمْ كَذَا وَكَذَا فَرَضُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ ‏.‏ فَهَمَّ الْمُهَاجِرُونَ بِهِمْ فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَكُفُّوا فَكَفُّوا ثُمَّ دَعَاهُمْ قَالَ ‏"‏ أَرَضِيتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنِّي خَاطِبٌ عَلَى النَّاسِ وَمُخْبِرُهُمْ بِرِضَاكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَخَطَبَ النَّاسَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَرَضِيتُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abu Jahm ibn Huzayfani zakot yigʻuvchi qilib yubordilar. Bir kishi oʻz sadaqasi (zakoti) haqida u bilan tortishdi, shunda Abu Jahm uni urdi. Ular Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Qasos, ey Allohning Rasuli!» deyishdi. U zot: «Sizlarga bundoq-bundoq (mol) beriladi», dedilar. Ular unga rozi boʻlmadilar. Yana: «Sizlarga bundoq-bundoq beriladi», dedilar. Endi rozi boʻlishdi. Rasululloh ﷺ: «Men odamlarga xutba qilib, ularga sizlarning rozi boʻlganingizni xabar beraman», dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. Nabiy ﷺ xutba qilib: «Anavilar qasos talab qilib huzurimga kelishgan edi, men ularga bundoq-bundoq (mol) taklif qildim, ular rozi boʻlishdi», dedilar. Ular: «Yoʻq», deyishdi. Muhojirlar ularga qasd qilib qoʻydilar, ammo Rasululloh ﷺ ularga toʻxtashni buyurdilar, ular toʻxtadilar. Soʻng u zot ularni chaqirib: «Rozi boʻldingizmi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. U zot: «Men odamlarga xutba qilib, ularga sizlarning rozi boʻlganingizni xabar beraman», dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. U zot odamlarga xutba qilib, soʻng: «Rozi boʻldingizmi?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абу Жаҳм ибн Ҳузайфани закот йиғувчи қилиб юбордилар. Бир киши ўз садақаси (закоти) ҳақида у билан тортишди, шунда Абу Жаҳм уни урди. Улар Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Қасос, эй Аллоҳнинг Расули!» дейишди. У зот: «Сизларга бундоқ-бундоқ (мол) берилади», дедилар. Улар унга рози бўлмадилар. Яна: «Сизларга бундоқ-бундоқ берилади», дедилар. Энди рози бўлишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамларга хутба қилиб, уларга сизларнинг рози бўлганингизни хабар бераман», дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. Набий ﷺ хутба қилиб: «Анавилар қасос талаб қилиб ҳузуримга келишган эди, мен уларга бундоқ-бундоқ (мол) таклиф қилдим, улар рози бўлишди», дедилар. Улар: «Йўқ», дейишди. Муҳожирлар уларга қасд қилиб қўйдилар, аммо Расулуллоҳ ﷺ уларга тўхташни буюрдилар, улар тўхтадилар. Сўнг у зот уларни чақириб: «Рози бўлдингизми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. У зот: «Мен одамларга хутба қилиб, уларга сизларнинг рози бўлганингизни хабар бераман», дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. У зот одамларга хутба қилиб, сўнг: «Рози бўлдингизми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ يَهُودِيًّا، رَأَى عَلَى جَارِيَةٍ أَوْضَاحًا فَقَتَلَهَا بِحَجَرٍ فَأُتِيَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَبِهَا رَمَقٌ فَقَالَ ‏"‏ أَقَتَلَكِ فُلاَنٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَشَارَ شُعْبَةُ بِرَأْسِهِ يَحْكِيهَا أَنْ لاَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَقَتَلَكِ فُلاَنٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَشَارَ شُعْبَةُ بِرَأْسِهِ يَحْكِيهَا أَنْ لاَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَقَتَلَكِ فُلاَنٌ ‏"‏ ‏.‏ فَأَشَارَ شُعْبَةُ بِرَأْسِهِ يَحْكِيهَا أَنْ نَعَمْ ‏.‏ فَدَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَتَلَهُ بَيْنَ حَجَرَيْنِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy bir qizchaning ustida kumush taqinchoqlarni koʻrib, uni tosh bilan oʻldirdi. Qizcha jon berayotgan holida Nabiy ﷺ huzurlariga keltirildi. U zot: «Seni falonchi oʻldirdimi?» dedilar. Qizcha «yoʻq» deb ishora qildi. Yana: «Seni falonchi oʻldirdimi?» dedilar. Qizcha «yoʻq» deb ishora qildi. Yana: «Seni falonchi oʻldirdimi?» dedilar. Bu safar qizcha «ha» deb ishora qildi. Shunda Rasululloh ﷺ uni chaqirtirib, ikki tosh oʻrtasida (boshini yanchib) oʻldirdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий бир қизчанинг устида кумуш тақинчоқларни кўриб, уни тош билан ўлдирди. Қизча жон бераётган ҳолида Набий ﷺ ҳузурларига келтирилди. У зот: «Сени фалончи ўлдирдими?» дедилар. Қизча «йўқ» деб ишора қилди. Яна: «Сени фалончи ўлдирдими?» дедилар. Қизча «йўқ» деб ишора қилди. Яна: «Сени фалончи ўлдирдими?» дедилар. Бу сафар қизча «ҳа» деб ишора қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни чақиртириб, икки тош ўртасида (бошини янчиб) ўлдирдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ سَرِيَّةً إِلَى قَوْمٍ مِنْ خَثْعَمٍ فَاسْتَعْصَمُوا بِالسُّجُودِ فَقُتِلُوا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِنِصْفِ الْعَقْلِ وَقَالَ ‏"‏ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْ كُلِّ مُسْلِمٍ مَعَ مُشْرِكٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ لاَ تَرَاءَى نَارَاهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xasʼam qavmidan bir jamoaga qoʻshin yubordilar. Ular sajda qilish bilan oʻzlarini himoya qilmoqchi boʻlishdi, ammo baribir oʻldirildilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularga toʻliq diyatning yarmini toʻlashga hukm qildilar va: «Men mushrik bilan (birga yashagan) har bir musulmondan berimen», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, (musulmon bilan mushrikning) olovlari bir-biriga koʻrinmasin (birga yashamasinlar)», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хасъам қавмидан бир жамоага қўшин юбордилар. Улар сажда қилиш билан ўзларини ҳимоя қилмоқчи бўлишди, аммо барибир ўлдирилдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга тўлиқ диятнинг ярмини тўлашга ҳукм қилдилар ва: «Мен мушрик билан (бирга яшаган) ҳар бир мусулмондан беримен», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, (мусулмон билан мушрикнинг) оловлари бир-бирига кўринмасин (бирга яшамасинлар)», дедилар.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ الْقِصَاصُ وَلَمْ تَكُنْ فِيهِمُ الدِّيَةُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنْثَى بِالأُنْثَى ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ‏}‏ فَالْعَفْوُ أَنْ يَقْبَلَ الدِّيَةَ فِي الْعَمْدِ وَاتِّبَاعٌ بِمَعْرُوفٍ يَقُولُ يَتَّبِعُ هَذَا بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ بِإِحْسَانٍ وَيُؤَدِّي هَذَا بِإِحْسَانٍ ‏{‏ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ ‏}‏ مِمَّا كُتِبَ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ إِنَّمَا هُوَ الْقِصَاصُ لَيْسَ الدِّيَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Bani Isroilda qasos bor edi, ammo ularda diyat yoʻq edi. Shunda Alloh azza va jalla: {Ey imon keltirganlar! Sizlarga oʻldirilganlar haqida qasos farz qilindi: hur kishi uchun hur, qul uchun qul, ayol uchun ayol} degan oyatdan {Ammo kimga oʻz (musulmon) birodari tomonidan biror narsa (kechirim) berilsa, u holda yaxshilik bilan (diyat talabiga) ergashsin va (qotil) unga chiroyli tarzda (diyatni) ado etsin} degan soʻzigacha nozil qildi. Kechirim — ataylab oʻldirishda diyatni qabul qilishdir. ‹Yaxshilik bilan ergashish› — (diyat oluvchi) buni yaxshilik bilan talab qiladi, degani. ‹Chiroyli tarzda ado etish› esa (qotil) buni chiroyli tarzda toʻlaydi, deganidir. {Bu Rabbingiz tomonidan yengillik va rahmatdir} — sizlardan avvalgilarga farz qilingan narsadan (yengillik), ularda faqat qasosning oʻzi boʻlib, diyat yoʻq edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Бани Исроилда қасос бор эди, аммо уларда дият йўқ эди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Эй имон келтирганлар! Сизларга ўлдирилганлар ҳақида қасос фарз қилинди: ҳур киши учун ҳур, қул учун қул, аёл учун аёл} деган оятдан {Аммо кимга ўз (мусулмон) биродари томонидан бирор нарса (кечирим) берилса, у ҳолда яхшилик билан (дият талабига) эргашсин ва (қотил) унга чиройли тарзда (диятни) адо этсин} деган сўзигача нозил қилди. Кечирим — атайлаб ўлдиришда диятни қабул қилишдир. ‹Яхшилик билан эргашиш› — (дият олувчи) буни яхшилик билан талаб қилади, дегани. ‹Чиройли тарзда адо этиш› эса (қотил) буни чиройли тарзда тўлайди, деганидир. {Бу Раббингиз томонидан енгиллик ва раҳматдир} — сизлардан аввалгиларга фарз қилинган нарсадан (енгиллик), уларда фақат қасоснинг ўзи бўлиб, дият йўқ эди».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ ‏{‏ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ ‏}‏ قَالَ كَانَ بَنُو إِسْرَائِيلَ عَلَيْهِمُ الْقِصَاصُ وَلَيْسَ عَلَيْهِمُ الدِّيَةَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِمُ الدِّيَةَ فَجَعَلَهَا عَلَى هَذِهِ الأُمَّةِ تَخْفِيفًا عَلَى مَا كَانَ عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ ‏.‏

Mujohid (rahimahulloh) {Sizlarga oʻldirilganlar haqida qasos farz qilindi: hur kishi uchun hur} oyati haqida aytdi: «Bani Isroilga qasos farz qilingan, ularga diyat farz qilinmagan edi. Soʻng Alloh azza va jalla ularga diyatni nozil qildi va uni Bani Isroilga boʻlgan narsaga yengillik qilib bu ummatga (ham) belgiladi».Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ) {Сизларга ўлдирилганлар ҳақида қасос фарз қилинди: ҳур киши учун ҳур} ояти ҳақида айтди: «Бани Исроилга қасос фарз қилинган, уларга дият фарз қилинмаган эди. Сўнг Аллоҳ азза ва жалла уларга диятни нозил қилди ва уни Бани Исроилга бўлган нарсага енгиллик қилиб бу умматга (ҳам) белгилади».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ - عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قِصَاصٍ فَأَمَرَ فِيهِ بِالْعَفْوِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ huzurlariga qasos talab qilinadigan bir ish keltirildi, u zot esa unda kechirishga (avf qilishga) buyurdilar».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига қасос талаб қилинадиган бир иш келтирилди, у зот эса унда кечиришга (авф қилишга) буюрдилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَبَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، وَعَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ الْمُزَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ أَبِي مَيْمُونَةَ، وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ مَا أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي شَىْءٍ فِيهِ قِصَاصٌ إِلاَّ أَمَرَ فِيهِ بِالْعَفْوِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ huzurlariga qasos talab qilinadigan qanday ish keltirilsa, u zot albatta unda kechirishga (avf qilishga) buyurar edilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ ҳузурларига қасос талаб қилинадиган қандай иш келтирилса, у зот албатта унда кечиришга (авф қилишга) буюрар эдилар».

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَشْعَثَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُسْهِرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَمَاعَةَ - قَالَ أَنْبَأَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُقَادَ وَإِمَّا أَنْ يُفْدَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yaqini oʻldirilsa, u ikki narsaning yaxshirogʻini ixtiyor qiladi: yo qasos oladi, yo tovon (diyat) oladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг яқини ўлдирилса, у икки нарсанинг яхшироғини ихтиёр қилади: ё қасос олади, ё товон (дият) олади», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَزْيَدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يُقَادَ وَإِمَّا أَنْ يُفْدَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yaqini oʻldirilsa, u ikki narsaning yaxshirogʻini ixtiyor qiladi: yo qasos oladi, yo tovon (diyat) oladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг яқини ўлдирилса, у икки нарсанинг яхшироғини ихтиёр қилади: ё қасос олади, ё товон (дият) олади», дедилар.

أَخْبَرَنَا ‏{‏ أَحْمَدُ بْنُ، ‏}‏ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَائِذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، - هُوَ ابْنُ حَمْزَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ ‏"‏ ‏.‏ مُرْسَلٌ ‏.‏

Abu Salama (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning yaqini oʻldirilsa…», dedilar. (Bu rivoyat mursaldir.)Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг яқини ўлдирилса…», дедилар. (Бу ривоят мурсалдир.)

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي حِصْنٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، ح وَأَنْبَأَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي حِصْنٌ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلَمَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَعَلَى الْمُقْتَتِلِينَ أَنْ يَنْحَجِزُوا الأَوَّلَ فَالأَوَّلَ وَإِنْ كَانَتِ امْرَأَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻldirilganning vorislari uchun (jinoyatchini jazolashda) birin-ketin, avvalgisi keyingisidan oldin (qasosdan) toʻxtashi lozimdir, garchi u (birinchi voris) ayol boʻlsa ham», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлдирилганнинг ворислари учун (жиноятчини жазолашда) бирин-кетин, аввалгиси кейингисидан олдин (қасосдан) тўхташи лозимдир, гарчи у (биринчи ворис) аёл бўлса ҳам», дедилар.

أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ أَنْبَأَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَا أَوْ رِمِّيَا تَكُونُ بَيْنَهُمْ بِحَجَرٍ أَوْ سَوْطٍ أَوْ بِعَصًا فَعَقْلُهُ عَقْلُ خَطَإٍ وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَقَوَدُ يَدِهِ فَمَنْ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (ikki jamoa) oʻrtasidagi koʻr janjalda yoki otishmada tosh, qamchi yoxud tayoq bilan oʻldirilsa, uning tovoni xato (bexosdan) oʻldirish tovonidir. Kim ataylab oʻldirsa, uning qoʻliga qasos boʻladi. Kim (qasos bilan qotil) oʻrtasiga toʻsiq boʻlsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin, undan na fidya (badal) va na (boshqa) tovon qabul qilinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (икки жамоа) ўртасидаги кўр жанжалда ёки отишмада тош, қамчи ёхуд таёқ билан ўлдирилса, унинг товони хато (бехосдан) ўлдириш товонидир. Ким атайлаб ўлдирса, унинг қўлига қасос бўлади. Ким (қасос билан қотил) ўртасига тўсиқ бўлса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин, ундан на фидя (бадал) ва на (бошқа) товон қабул қилинади», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، يَرْفَعُهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّةٍ أَوْ رِمِّيَّةٍ بِحَجَرٍ أَوْ سَوْطٍ أَوْ عَصًا فَعَقْلُهُ عَقْلُ الْخَطَإِ وَمَنْ قُتِلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدٌ وَمَنْ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ marfuʼ tarzda: «Kim toʻs-toʻpolonda yoki koʻrʼ-koʻrona otilgan narsadan, tosh yoki qamchi yoki tayoq bilan oʻldirilsa, uning diyati xato bilan oʻldirishning diyatidir. Kim qasddan oʻldirsa, unda qasos boʻladi. Kim uning oʻrtasiga toʻsqinlik qilsa, Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati unga boʻlsin. Alloh undan na tavba, na tovonni qabul qilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ марфуъ тарзда: «Ким тўс-тўполонда ёки кўръ-кўрона отилган нарсадан, тош ёки қамчи ёки таёқ билан ўлдирилса, унинг дияти хато билан ўлдиришнинг диятидир. Ким қасддан ўлдирса, унда қасос бўлади. Ким унинг ўртасига тўсқинлик қилса, Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати унга бўлсин. Аллоҳ ундан на тавба, на товонни қабул қилмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَتِيلُ الْخَطَإِ شِبْهِ الْعَمْدِ بِالسَّوْطِ أَوِ الْعَصَا مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ أَرْبَعُونَ مِنْهَا فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qasdga oʻxshash xato bilan, qamchi yoki tayoq bilan oʻldirilgan kishining diyati yuz tuyadir. Ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қасдга ўхшаш хато билан, қамчи ёки таёқ билан ўлдирилган кишининг дияти юз туядир. Улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ يَوْمَ الْفَتْحِ ‏.‏ مُرْسَلٌ ‏.‏

Qosim ibn Rabiʼa (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fath kuni xutba qildilar. Bu mursal rivoyatdir.Қосим ибн Рабиъа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ куни хутба қилдилар. Бу мурсал ривоятдир.

أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ، - يَعْنِي الْحَذَّاءَ - عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ شِبْهِ الْعَمْدِ مَا كَانَ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻoh boʻlinglar! Albatta, qasdga oʻxshash xato bilan, qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishining diyati yuz tuyadir. Ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғоҳ бўлинглар! Албатта, қасдга ўхшаш хато билан, қамчи ва таёқ билан ўлдирилган кишининг дияти юз туядир. Улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَامِلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ شِبْهِ الْعَمْدِ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا وَالْحَجَرِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ فِيهَا أَرْبَعُونَ ثَنِيَّةً إِلَى بَازِلِ عَامِهَا كُلُّهُنَّ خَلِفَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Avs (rahimahulloh) Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bir kishidan rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ Makka fathi kuni xutba qildilar va: «Ogʻoh boʻlinglar! Albatta, qasdga oʻxshash xato bilan, qamchi, tayoq va tosh bilan oʻldirilgan kishining diyati yuz tuyadir. Ularning qirqtasi olti yoshdan toʻqqiz yoshgacha boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Уқба ибн Авс (раҳимаҳуллоҳ) Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ Макка фатҳи куни хутба қилдилар ва: «Оғоҳ бўлинглар! Албатта, қасдга ўхшаш хато билан, қамчи, таёқ ва тош билан ўлдирилган кишининг дияти юз туядир. Уларнинг қирқтаси олти ёшдан тўққиз ёшгача бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا فِيهِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ مُغَلَّظَةٌ أَرْبَعُونَ مِنْهَا فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Avs (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻoh boʻlinglar! Albatta, xato bilan, qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishining diyati yuz tuya boʻlib, ogʻirlashtirilgan diyatdir. Ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Уқба ибн Авс (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғоҳ бўлинглар! Албатта, хато билан, қамчи ва таёқ билан ўлдирилган кишининг дияти юз туя бўлиб, оғирлаштирилган диятдир. Улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا دَخَلَ مَكَّةَ يَوْمَ الْفَتْحِ قَالَ ‏"‏ أَلاَ وَإِنَّ كُلَّ قَتِيلِ خَطَإِ الْعَمْدِ أَوْ شِبْهِ الْعَمْدِ قَتِيلِ السَّوْطِ وَالْعَصَا مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Yaʼqub ibn Avs (rahimahulloh) Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bir kishidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Fath kuni Makkaga kirganlarida: «Ogʻoh boʻlinglar! Albatta, qasd xatosi yoki qasdga oʻxshash xato bilan, qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan har bir kishining diyatidan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Яъқуб ибн Авс (раҳимаҳуллоҳ) Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан бир кишидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ куни Маккага кирганларида: «Оғоҳ бўлинглар! Албатта, қасд хатоси ёки қасдга ўхшаш хато билан, қамчи ва таёқ билан ўлдирилган ҳар бир кишининг диятидан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا قَدِمَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ قَالَ ‏"‏ أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ الْعَمْدِ قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Yaʼqub ibn Avs (rahimahulloh)ga Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bir kishi rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ Fath yili Makkaga kelganlarida: «Ogʻoh boʻlinglar! Albatta, qasd xatosi bilan, qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishining diyatidan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Яъқуб ибн Авс (раҳимаҳуллоҳ)га Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан бир киши ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Маккага келганларида: «Оғоҳ бўлинглар! Албатта, қасд хатоси билан, қамчи ва таёқ билан ўлдирилган кишининг диятидан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ أَوْسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ قَالَ ‏"‏ أَلاَ وَإِنَّ قَتِيلَ الْخَطَإِ الْعَمْدِ قَتِيلَ السَّوْطِ وَالْعَصَا مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Yaʼqub ibn Avs (rahimahulloh)ga Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bir kishi rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺ Fath yili Makkaga kirib: «Ogʻoh boʻlinglar! Albatta, qasd xatosi bilan, qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishining diyatidan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Яъқуб ибн Авс (раҳимаҳуллоҳ)га Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан бир киши ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺ Фатҳ йили Маккага кириб: «Оғоҳ бўлинглар! Албатта, қасд хатоси билан, қамчи ва таёқ билан ўлдирилган кишининг диятидан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُدْعَانَ، سَمِعَهُ مِنَ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ فَتْحِ مَكَّةَ عَلَى دَرَجَةِ الْكَعْبَةِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ أَلاَ إِنَّ قَتِيلَ الْعَمْدِ الْخَطَإِ بِالسَّوْطِ وَالْعَصَا شِبْهِ الْعَمْدِ فِيهِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ مُغَلَّظَةٌ مِنْهَا أَرْبَعُونَ خَلِفَةٌ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni Kaʼba zinasi ustida turib, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: «Vaʼdasini rost qilgan, bandasiga nusrat bergan va ahzob (qabilalar)ni yolgʻiz oʻzi magʻlub qilgan Allohga hamd boʻlsin. Ogʻoh boʻlinglar! Albatta, qasdga oʻxshash xato bilan, qamchi va tayoq bilan oʻldirilgan kishining diyati yuz tuya boʻlib, ogʻirlashtirilgan diyatdir. Ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни Каъба зинаси устида туриб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: «Ваъдасини рост қилган, бандасига нусрат берган ва аҳзоб (қабилалар)ни ёлғиз ўзи мағлуб қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин. Оғоҳ бўлинглар! Албатта, қасдга ўхшаш хато билан, қамчи ва таёқ билан ўлдирилган кишининг дияти юз туя бўлиб, оғирлаштирилган диятдир. Улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ رَبِيعَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَطَأُ شِبْهُ الْعَمْدِ - يَعْنِي بِالْعَصَا وَالسَّوْطِ - مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ مِنْهَا أَرْبَعُونَ فِي بُطُونِهَا أَوْلاَدُهَا ‏"‏ ‏.‏

Qosim ibn Rabiʼa (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasdga oʻxshash xato, yaʼni tayoq va qamchi bilan boʻlgani, diyati yuz tuyadir. Ulardan qirqtasi qorinlarida bolalari boʻlgan homilador tuyalardir», dedilar.Қосим ибн Рабиъа (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасдга ўхшаш хато, яъни таёқ ва қамчи билан бўлгани, дияти юз туядир. Улардан қирқтаси қоринларида болалари бўлган ҳомиладор туялардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ ثَلاَثُونَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَثَلاَثُونَ بِنْتَ لَبُونٍ وَثَلاَثُونَ حِقَّةً وَعَشْرَةٌ بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةَ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ وَيُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الإِبِلِ إِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَانَتْ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا عَلَى نَحْوِ الزَّمَانِ مَا كَانَ فَبَلَغَ قِيمَتُهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ الأَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ ‏.‏ قَالَ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الْبَقَرِ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَمَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الشَّاةِ أَلْفَىْ شَاةٍ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى فَرَائِضِهِمْ فَمَا فَضَلَ فَلِلْعَصَبَةِ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَعْقِلَ عَلَى الْمَرْأَةِ عَصَبَتُهَا مَنْ كَانُوا وَلاَ يَرِثُونَ مِنْهُ شَيْئًا إِلاَّ مَا فَضَلَ عَنْ وَرَثَتِهَا وَإِنْ قُتِلَتْ فَعَقْلُهَا بَيْنَ وَرَثَتِهَا وَهُمْ يَقْتُلُونَ قَاتِلَهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xato bilan oʻldirilsa, uning tovoni yuz tuyadir: oʻttizta bint maxod (bir yoshli urgʻochi tuya), oʻttizta bint labun (ikki yoshli urgʻochi tuya), oʻttizta hiqqa (uch yoshli urgʻochi tuya) va oʻnta ibn labun (ikki yoshli erkak tuya)», dedilar. Rasululloh ﷺ buni qishloq ahli uchun toʻrt yuz dinor yoki uning kumushdan boʻlgan qiymatiga baholardilar, tuya egalari uchun esa tuya narxi qimmatlashsa qiymatini koʻtarib, arzonlashsa qiymatini kamaytirib, zamon holatiga qarab baholardilar. Rasululloh ﷺ davrida uning qiymati toʻrt yuz dinordan sakkiz yuz dinorgacha yoki uning kumushdan boʻlgan miqdoricha yetardi. Rasululloh ﷺ diyati sigirdan boʻlgan kishiga, sigir egalari uchun ikki yuz sigirni, diyati qoʻydan boʻlgan kishiga esa ikki ming qoʻyni hukm qildilar. Rasululloh ﷺ diyat oʻldirilgan kishining vorislari orasida ularning meros ulushlariga qarab boʻlinishini, ortib qolgani asaba (ota tomonidan qarindoshlar)ga tegishli ekanini hukm qildilar. Rasululloh ﷺ ayol uchun diyatni uning asabasi, kim boʻlishidan qatʼi nazar, toʻlashini, biroq uning vorislaridan ortib qolganidan boshqasiga ular meros olmasliklarini hukm qildilar. Agar ayol oʻldirilsa, uning diyati vorislari orasida boʻlinadi va ular uni oʻldirgan qotilni oʻldiradilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хато билан ўлдирилса, унинг товони юз туядир: ўттизта бинт маход (бир ёшли урғочи туя), ўттизта бинт лабун (икки ёшли урғочи туя), ўттизта ҳиққа (уч ёшли урғочи туя) ва ўнта ибн лабун (икки ёшли эркак туя)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ буни қишлоқ аҳли учун тўрт юз динор ёки унинг кумушдан бўлган қийматига баҳолардилар, туя эгалари учун эса туя нархи қимматлашса қийматини кўтариб, арзонлашса қийматини камайтириб, замон ҳолатига қараб баҳолардилар. Расулуллоҳ ﷺ даврида унинг қиймати тўрт юз динордан саккиз юз диноргача ёки унинг кумушдан бўлган миқдорича етарди. Расулуллоҳ ﷺ дияти сигирдан бўлган кишига, сигир эгалари учун икки юз сигирни, дияти қўйдан бўлган кишига эса икки минг қўйни ҳукм қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ дият ўлдирилган кишининг ворислари орасида уларнинг мерос улушларига қараб бўлинишини, ортиб қолгани асаба (ота томонидан қариндошлар)га тегишли эканини ҳукм қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ аёл учун диятни унинг асабаси, ким бўлишидан қатъи назар, тўлашини, бироқ унинг ворисларидан ортиб қолганидан бошқасига улар мерос олмасликларини ҳукм қилдилар. Агар аёл ўлдирилса, унинг дияти ворислари орасида бўлинади ва улар уни ўлдирган қотилни ўлдирадилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ حَجَّاجٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ خِشْفِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِيَةَ الْخَطَإِ عِشْرِينَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَعِشْرِينَ ابْنَ مَخَاضٍ ذُكُورًا وَعِشْرِينَ بِنْتَ لَبُونٍ وَعِشْرِينَ جَذَعَةً وَعِشْرِينَ حِقَّةً ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xato bilan oʻldirishning diyatini yigirmata bint maxod (bir yoshli urgʻochi tuya), yigirmata ibn maxod (bir yoshli erkak tuya), yigirmata bint labun (ikki yoshli urgʻochi tuya), yigirmata jazaʼa (toʻrt yoshli tuya) va yigirmata hiqqa (uch yoshli urgʻochi tuya) deb hukm qildilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хато билан ўлдиришнинг диятини йигирмата бинт маход (бир ёшли урғочи туя), йигирмата ибн маход (бир ёшли эркак туя), йигирмата бинт лабун (икки ёшли урғочи туя), йигирмата жазаъа (тўрт ёшли туя) ва йигирмата ҳиққа (уч ёшли урғочи туя) деб ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ هَانِئٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، ح وَأَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَتَلَ رَجُلٌ رَجُلاً عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دِيَتَهُ اثْنَىْ عَشَرَ أَلْفًا وَذَكَرَ قَوْلَهُ إِلاَّ أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فِي أَخْذِهِمُ الدِّيَةَ ‏.‏ وَاللَّفْظُ لأَبِي دَاوُدَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ davrida bir kishi boshqa bir kishini oʻldirdi. Paygʻambar ﷺ uning diyatini oʻn ikki ming (dirham) qilib belgiladilar. U zot {Alloh va Uning Paygʻambari Oʻz fazlidan ularni boy qilib qoʻygani uchungina} degan oyatni ularning diyat olishi haqida zikr qildilar. Bu lafz Abu Dovudnikidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ даврида бир киши бошқа бир кишини ўлдирди. Пайғамбар ﷺ унинг диятини ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгиладилар. У зот {Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари Ўз фазлидан уларни бой қилиб қўйгани учунгина} деган оятни уларнинг дият олиши ҳақида зикр қилдилар. Бу лафз Абу Довудникидир.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، سَمِعْنَاهُ مَرَّةً، يَقُولُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِاثْنَىْ عَشَرَ أَلْفًا يَعْنِي فِي الدِّيَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ diyat sifatida oʻn ikki ming (dirham) toʻlanishiga hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дият сифатида ўн икки минг (дирҳам) тўланишига ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا ضَمْرَةُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَقْلُ الْمَرْأَةِ مِثْلُ عَقْلِ الرَّجُلِ حَتَّى يَبْلُغَ الثُّلُثَ مِنْ دِيَتِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ayolning diyati diyatning uchdan biriga yetguncha erkakning diyatiga oʻxshashdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлнинг дияти диятнинг учдан бирига етгунча эркакнинг диятига ўхшашдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، وَذَكَرَ، كَلِمَةً مَعْنَاهَا عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَقْلُ أَهْلِ الذِّمَّةِ نِصْفُ عَقْلِ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَهُمُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zimmiylarning diyati musulmonlar diyatining yarmidir», dedilar. Ular yahudiylar va nasroniylardir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зиммийларнинг дияти мусулмонлар диятининг ярмидир», дедилар. Улар яҳудийлар ва насронийлардир.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَقْلُ الْكَافِرِ نِصْفُ عَقْلِ الْمُؤْمِنِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kofirning diyati moʻminning diyatining yarmidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кофирнинг дияти мўминнинг диятининг ярмидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُكَاتَبِ يُقْتَلُ بِدِيَةِ الْحُرِّ عَلَى قَدْرِ مَا أَدَّى ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻldirilgan mukotab (ozodlik uchun pul toʻlab kelayotgan qul) haqida u toʻlagan miqdorga qarab hur (ozod) kishining diyatiga hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган мукотаб (озодлик учун пул тўлаб келаётган қул) ҳақида у тўлаган миқдорга қараб ҳур (озод) кишининг диятига ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطَّرَائِفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي الْمُكَاتَبِ أَنْ يُودَى بِقَدْرِ مَا عَتَقَ مِنْهُ دِيَةَ الْحُرِّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ mukotab haqida u ozod boʻlgan miqdorga qarab hur kishining diyati toʻlanishiga hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ мукотаб ҳақида у озод бўлган миқдорга қараб ҳур кишининг дияти тўланишига ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْلَى، عَنِ الْحَجَّاجِ الصَّوَّافِ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُكَاتَبِ يُودَى بِقَدْرِ مَا أَدَّى مِنْ مُكَاتَبَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْعَبْدِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mukotab haqida u oʻz kotibatidan (ozodlik shartnomasidan) toʻlagan miqdoriga hur kishining diyati, qolgan miqdoriga esa qulning diyati toʻlanishiga hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мукотаб ҳақида у ўз котибатидан (озодлик шартномасидан) тўлаган миқдорига ҳур кишининг дияти, қолган миқдорига эса қулнинг дияти тўланишига ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ النَّقَّاشِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ هَارُونَ - قَالَ أَنْبَأَنَا حَمَّادٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ خِلاَسٍ، عَنْ عَلِيٍّ، وَعَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُكَاتَبُ يَعْتِقُ بِقَدْرِ مَا أَدَّى وَيُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ بِقَدْرِ مَا عَتَقَ مِنْهُ وَيَرِثُ بِقَدْرِ مَا عَتَقَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mukotab toʻlagan miqdoriga qarab ozod boʻladi, ozod boʻlgan miqdoriga qarab unga had joriy qilinadi va ozod boʻlgan miqdoriga qarab meros oladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мукотаб тўлаган миқдорига қараб озод бўлади, озод бўлган миқдорига қараб унга ҳад жорий қилинади ва озод бўлган миқдорига қараб мерос олади», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الأَشْعَثِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، وَعَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مُكَاتَبًا، قُتِلَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ أَنْ يُودَى مَا أَدَّى دِيَةَ الْحُرِّ وَمَا لاَ دِيَةَ الْمَمْلُوكِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida bir mukotab oʻldirilgan edi. Shunda u zot toʻlagan miqdoriga hur kishining diyati, toʻlamagan miqdoriga esa qulning diyati toʻlanishiga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида бир мукотаб ўлдирилган эди. Шунда у зот тўлаган миқдорига ҳур кишининг дияти, тўламаган миқдорига эса қулнинг дияти тўланишига буюрдилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يُونُسَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، خَذَفَتِ امْرَأَةً فَأَسْقَطَتْ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَلَدِهَا خَمْسِينَ شَاةً وَنَهَى يَوْمَئِذٍ عَنِ الْخَذْفِ ‏.‏ أَرْسَلَهُ أَبُو نُعَيْمٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol boshqa bir ayolga (mayda tosh) otib, uni bola tashlashiga sabab boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ uning bolasi uchun ellik qoʻy (diyat) qilib berdilar va oʻsha kuni tosh otishdan qaytardilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл бошқа бир аёлга (майда тош) отиб, уни бола ташлашига сабаб бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг боласи учун эллик қўй (дият) қилиб бердилар ва ўша куни тош отишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، خَذَفَتِ امْرَأَةً فَأَسْقَطَتِ الْمَخْذُوفَةُ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ عَقْلَ وَلَدِهَا خَمْسَمِائَةٍ مِنَ الْغُرِّ وَنَهَى يَوْمَئِذٍ عَنِ الْخَذْفِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا وَهْمٌ وَيَنْبَغِي أَنْ يَكُونَ أَرَادَ مِائَةً مِنَ الْغُرِّ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ النَّهْىُ عَنِ الْخَذْفِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol boshqa bir ayolga (mayda tosh) otdi, tosh yegan ayol bola tashladi. Bu ish Nabiy ﷺ ga koʻtarilib borgach, u zot uning bolasi uchun besh yuz (miqdorda) diyat qilib berdilar va oʻsha kuni tosh otishdan qaytardilar. Abu Abdurrahmon (an-Nasoiy) aytdi: Bu bir vahm (xato) boʻlib, undan yuz tuya koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл бошқа бир аёлга (майда тош) отди, тош еган аёл бола ташлади. Бу иш Набий ﷺ га кўтарилиб боргач, у зот унинг боласи учун беш юз (миқдорда) дият қилиб бердилар ва ўша куни тош отишдан қайтардилар. Абу Абдурраҳмон (ан-Насоий) айтди: Бу бир ваҳм (хато) бўлиб, ундан юз туя кўзда тутилган бўлиши керак.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، قَالَ أَنْبَأَنَا كَهْمَسٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّهُ رَأَى رَجُلاً يَخْذِفُ فَقَالَ لاَ تَخْذِفْ فَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْهَى عَنِ الْخَذْفِ أَوْ يَكْرَهُ الْخَذْفَ ‏.‏ شَكَّ كَهْمَسُ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir kishining tosh otayotganini koʻrib: «Tosh otma, chunki Allohning Nabiysi ﷺ tosh otishdan qaytar edilar», yoki «tosh otishni yoqtirmas edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир кишининг тош отаётганини кўриб: «Тош отма, чунки Аллоҳнинг Набийси ﷺ тош отишдан қайтар эдилар», ёки «тош отишни ёқтирмас эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، أَنَّ عُمَرَ، اسْتَشَارَ النَّاسَ فِي الْجَنِينِ فَقَالَ حَمَلُ بْنُ مَالِكٍ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْجَنِينِ غُرَّةً ‏.‏ قَالَ طَاوُسٌ إِنَّ الْفَرَسَ غُرَّةٌ ‏.‏

Hamal ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) homila (jenin) haqida odamlar bilan maslahatlashdi. Shunda Hamal ibn Molik: «Rasululloh ﷺ homila uchun bir qul (diyat) qilishga hukm qilgan edilar», dedi.Ҳамал ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) ҳомила (женин) ҳақида одамлар билан маслаҳатлашди. Шунда Ҳамал ибн Молик: «Расулуллоҳ ﷺ ҳомила учун бир қул (дият) қилишга ҳукм қилган эдилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنِينِ امْرَأَةٍ مِنْ بَنِي لِحْيَانَ سَقَطَ مَيِّتًا بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ ثُمَّ إِنَّ الْمَرْأَةَ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا بِالْغُرَّةِ تُوُفِّيَتْ فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَنَّ مِيرَاثَهَا لِبَنِيهَا وَزَوْجِهَا وَأَنَّ الْعَقْلَ عَلَى عَصَبَتِهَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Banu Lihyondan boʻlgan bir ayolning oʻlik tushgan homilasi uchun bir qul yoki choiri (diyat) qilishga hukm qildilar. Soʻng oʻzi haqiga qul (diyat) hukm qilingan ayol vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning merosi bolalari va eriga tegishli ekaniga, diyati esa uning asobasi (ota tomonidan qarindoshlari) zimmasida ekaniga hukm qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бану Лиҳёндан бўлган бир аёлнинг ўлик тушган ҳомиласи учун бир қул ёки чоири (дият) қилишга ҳукм қилдилар. Сўнг ўзи ҳақига қул (дият) ҳукм қилинган аёл вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг мероси болалари ва эрига тегишли эканига, дияти эса унинг асобаси (ота томонидан қариндошлари) зиммасида эканига ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ اقْتَتَلَتِ امْرَأَتَانِ مِنْ هُذَيْلٍ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِحَجَرٍ وَذَكَرَ كَلِمَةً مَعْنَاهَا فَقَتَلَتْهَا وَمَا فِي بَطْنِهَا فَاخْتَصَمُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ دِيَةَ جَنِينِهَا غُرَّةٌ عَبْدٌ أَوْ وَلِيدَةٌ وَقَضَى بِدِيَةِ الْمَرْأَةِ عَلَى عَاقِلَتِهَا وَوَرَّثَهَا وَلَدَهَا وَمَنْ مَعَهُمْ ‏.‏ فَقَالَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ الْهُذَلِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ أُغَرَّمُ مَنْ لاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلْ وَلاَ نَطَقَ وَلاَ اسْتَهَلّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا هَذَا مِنْ إِخْوَانِ الْكُهَّانِ ‏"‏ ‏.‏ مِنْ أَجْلِ سَجْعِهِ الَّذِي سَجَعَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Huzayl qabilasidan boʻlgan ikki ayol janjallashib qoldi. Ulardan biri ikkinchisiga tosh otib, uni qornidagi homilasi bilan birga oʻldirib qoʻydi. Shunda ular Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdilar. Rasululloh ﷺ homilaning diyati bir qul yoxud choʻri (berilishi) haqida, ayolning diyati esa uning oqilasi (ota tomonidan boʻlgan erkak qarindoshlari) zimmasida boʻlishi haqida hukm qildilar hamda uning merosini bolasi va ular bilan birga boʻlganlarga (qarindoshlarga) berdilar. Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa al-Huzaliy: «Ey Rasululloh, na ichgan, na yegan, na gapirgan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan kimsaning diyatini qanday toʻlayman? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Rasululloh ﷺ uning qofiyalab gapirgani sababli: «Bu — kohinlarning birodarlaridan biridir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳузайл қабиласидан бўлган икки аёл жанжаллашиб қолди. Улардан бири иккинчисига тош отиб, уни қорнидаги ҳомиласи билан бирга ўлдириб қўйди. Шунда улар Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳомиланинг дияти бир қул ёхуд чўри (берилиши) ҳақида, аёлнинг дияти эса унинг оқиласи (ота томонидан бўлган эркак қариндошлари) зиммасида бўлиши ҳақида ҳукм қилдилар ҳамда унинг меросини боласи ва улар билан бирга бўлганларга (қариндошларга) бердилар. Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ал-Ҳузалий: «Эй Расулуллоҳ, на ичган, на еган, на гапирган, на (туғилиб) овоз чиқарган кимсанинг диятини қандай тўлайман? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Расулуллоҳ ﷺ унинг қофиялаб гапиргани сабабли: «Бу — коҳинларнинг биродарларидан биридир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، مِنْ هُذَيْلٍ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى فَطَرَحَتْ جَنِينَهَا فَقَضَى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ وَلِيدَةٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonlarida Huzayl qabilasidan boʻlgan ikki ayoldan biri ikkinchisiga (biror narsa) otib, uning homilasini tushirib yubordi. Shunda Rasululloh ﷺ bu haqda bir qul yoxud choʻri (diyat berilishi) haqida hukm qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонларида Ҳузайл қабиласидан бўлган икки аёлдан бири иккинчисига (бирор нарса) отиб, унинг ҳомиласини тушириб юборди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бу ҳақда бир қул ёхуд чўри (дият берилиши) ҳақида ҳукм қилдилар.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي الْجَنِينِ يُقْتَلُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ وَلِيدَةٍ فَقَالَ الَّذِي قَضَى عَلَيْهِ كَيْفَ أُغَرَّمُ مَنْ لاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلَ وَلاَ اسْتَهَلّ وَلاَ نَطَقَ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا هَذَا مِنَ الْكُهَّانِ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ onasining qornida oʻldirilgan homila haqida bir qul yoxud choʻri (diyat berilishi) haqida hukm qildilar. Shunda hukm chiqarilgan kimsa: «Na ichgan, na yegan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan, na gapirgan kimsaning diyatini qanday toʻlayman? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — kohinlardan biridir», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ онасининг қорнида ўлдирилган ҳомила ҳақида бир қул ёхуд чўри (дият берилиши) ҳақида ҳукм қилдилар. Шунда ҳукм чиқарилган кимса: «На ичган, на еган, на (туғилиб) овоз чиқарган, на гапирган кимсанинг диятини қандай тўлайман? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — коҳинлардан биридир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَلَفٌ، - وَهُوَ ابْنُ تَمِيمٍ - قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، ضَرَبَتْ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ فَقَتَلَتْهَا وَهِيَ حُبْلَى فَأُتِيَ فِيهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ بِالدِّيَةِ وَفِي الْجَنِينِ غُرَّةً ‏.‏ فَقَالَ عَصَبَتُهَا أَدِي مَنْ لاَ طَعِمَ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ صَاحَ فَاسْتَهَلّ فَمِثْلُ هَذَا يُطَلّ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol kundoshini chodir ustuni bilan urib oʻldirib qoʻydi. Kundoshi esa homilador edi. Shunda bu haqda Nabiy ﷺ huzuriga kelindi. Rasululloh ﷺ qotil ayolning asabasi (erkak qarindoshlari) zimmasiga diyatni, homila uchun esa bir qulni (diyat qilib) hukm qildilar. Shunda uning asabasi: «Na yegan, na ichgan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan kimsaning diyatini toʻlaymanmi? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Nabiy ﷺ: «Aʼrobiylarning qofiyabozligiday qofiyabozlikmi bu?» dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир аёл кундошини чодир устуни билан уриб ўлдириб қўйди. Кундоши эса ҳомиладор эди. Шунда бу ҳақда Набий ﷺ ҳузурига келинди. Расулуллоҳ ﷺ қотил аёлнинг асабаси (эркак қариндошлари) зиммасига диятни, ҳомила учун эса бир қулни (дият қилиб) ҳукм қилдилар. Шунда унинг асабаси: «На еган, на ичган, на (туғилиб) овоз чиқарган кимсанинг диятини тўлайманми? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Набий ﷺ: «Аъробийларнинг қофиябозлигидай қофиябозликми бу?» дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ الْخُزَاعِيِّ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ الْفُسْطَاطِ وَهِيَ حُبْلَى فَقَتَلَتْهَا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دِيَةَ الْمَقْتُولَةِ عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ وَغُرَّةً لِمَا فِي بَطْنِهَا ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ أَنَغْرَمُ دِيَةَ مَنْ لاَ أَكَلْ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ اسْتَهَلّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏ فَجَعَلَ عَلَيْهِمُ الدِّيَةَ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol homilador boʻlgan kundoshini chodir ustuni bilan urib oʻldirib qoʻydi. Shunda Rasululloh ﷺ oʻldirilgan ayolning diyatini qotil ayolning asabasi (erkak qarindoshlari) zimmasiga, qornidagi homila uchun esa bir qulni (diyat) qilib berdilar. Shunda qotil ayolning asabasidan bir kishi: «Na yegan, na ichgan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan kimsaning diyatini toʻlaymizmi? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Rasululloh ﷺ: «Aʼrobiylarning qofiyabozligiday qofiyabozlikmi bu?» dedilar va ularga diyatni (toʻlashni) yukladilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл ҳомиладор бўлган кундошини чодир устуни билан уриб ўлдириб қўйди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган аёлнинг диятини қотил аёлнинг асабаси (эркак қариндошлари) зиммасига, қорнидаги ҳомила учун эса бир қулни (дият) қилиб бердилар. Шунда қотил аёлнинг асабасидан бир киши: «На еган, на ичган, на (туғилиб) овоз чиқарган кимсанинг диятини тўлаймизми? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аъробийларнинг қофиябозлигидай қофиябозликми бу?» дедилар ва уларга диятни (тўлашни) юкладилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ ضَرَّتَيْنِ، ضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ فَقَتَلَتْهَا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالدِّيَةِ عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ وَقَضَى لِمَا فِي بَطْنِهَا بِغُرَّةٍ ‏.‏ فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ تُغَرِّمُنِي مَنْ لاَ أَكَلْ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ صَاحَ فَاسْتَهَلّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ ‏"‏ سَجْعٌ كَسَجْعِ الْجَاهِلِيَّةِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَضَى لِمَا فِي بَطْنِهَا بِغُرَّةٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ikki kundoshdan biri ikkinchisini chodir ustuni bilan urib oʻldirib qoʻydi. Shunda Rasululloh ﷺ diyatni qotil ayolning asabasi (erkak qarindoshlari) zimmasiga, qornidagi homila uchun esa bir qulni (diyat qilib) hukm qildilar. Shunda aʼrobiy: «Na yegan, na ichgan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan kimsaning diyatini menga toʻlatasanmi? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. U zot: «Johiliyatning qofiyabozligiday qofiyabozlik», dedilar va qornidagi homila uchun bir qulni (diyat qilib) hukm qildilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, икки кундошдан бири иккинчисини чодир устуни билан уриб ўлдириб қўйди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ диятни қотил аёлнинг асабаси (эркак қариндошлари) зиммасига, қорнидаги ҳомила учун эса бир қулни (дият қилиб) ҳукм қилдилар. Шунда аъробий: «На еган, на ичган, на (туғилиб) овоз чиқарган кимсанинг диятини менга тўлатасанми? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. У зот: «Жоҳилиятнинг қофиябозлигидай қофиябозлик», дедилар ва қорнидаги ҳомила учун бир қулни (дият қилиб) ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي لِحْيَانَ ضَرَّتَهَا بِعَمُودِ الْفُسْطَاطِ فَقَتَلَتْهَا وَكَانَ بِالْمَقْتُولَةِ حَمْلٌ فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى عَصَبَةِ الْقَاتِلَةِ بِالدِّيَةِ وَلِمَا فِي بَطْنِهَا بِغُرَّةٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Lihyondan boʻlgan bir ayol kundoshini chodir ustuni bilan urib oʻldirib qoʻydi. Oʻldirilgan ayol homilador edi. Shunda Rasululloh ﷺ qotil ayolning asabasi (erkak qarindoshlari) zimmasiga diyatni, qornidagi homila uchun esa bir qulni (diyat qilib) hukm qildilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Лиҳёндан бўлган бир аёл кундошини чодир устуни билан уриб ўлдириб қўйди. Ўлдирилган аёл ҳомиладор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қотил аёлнинг асабаси (эркак қариндошлари) зиммасига диятни, қорнидаги ҳомила учун эса бир қулни (дият қилиб) ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ امْرَأَتَيْنِ، كَانَتَا تَحْتَ رَجُلٍ مِنْ هُذَيْلٍ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودِ فُسْطَاطٍ فَأَسْقَطَتْ فَاخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا كَيْفَ نَدِي مَنْ لاَ صَاحَ وَلاَ اسْتَهَلّ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلْ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَضَى بِالْغُرَّةِ عَلَى عَاقِلَةِ الْمَرْأَةِ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ikki ayol Huzayldan boʻlgan bir kishining nikohida edi. Ulardan biri ikkinchisiga chodir ustunini otib, uning homilasini tushirib yubordi. Shunda ular Nabiy ﷺ huzurida daʼvolashib: «Na (tugʻilib) ovoz chiqargan, na yigʻlagan, na ichgan, na yegan kimsaning diyatini qanday toʻlaymiz?» dedilar. Nabiy ﷺ: «Aʼrobiylarning qofiyabozligiday qofiyabozlikmi bu?» dedilar va bir qulni ayolning oqilasi zimmasiga (diyat qilib) hukm qildilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, икки аёл Ҳузайлдан бўлган бир кишининг никоҳида эди. Улардан бири иккинчисига чодир устунини отиб, унинг ҳомиласини тушириб юборди. Шунда улар Набий ﷺ ҳузурида даъволашиб: «На (туғилиб) овоз чиқарган, на йиғлаган, на ичган, на еган кимсанинг диятини қандай тўлаймиз?» дедилар. Набий ﷺ: «Аъробийларнинг қофиябозлигидай қофиябозликми бу?» дедилар ва бир қулни аёлнинг оқиласи зиммасига (дият қилиб) ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، قَالَ سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ نُضَيْلَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ هُذَيْلٍ كَانَ لَهُ امْرَأَتَانِ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِعَمُودِ الْفُسْطَاطِ فَأَسْقَطَتْ فَقِيلَ أَرَأَيْتَ مَنْ لاَ أَكَلْ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ صَاحَ فَاسْتَهَلّ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَضَى فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ وَجُعِلَتْ عَلَى عَاقِلَةِ الْمَرْأَةِ ‏.‏ أَرْسَلَهُ الأَعْمَشُ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Huzayldan boʻlgan bir kishining ikki xotini bor edi. Ulardan biri ikkinchisiga chodir ustunini otib, uning homilasini tushirib yubordi. Shunda: «Na yegan, na ichgan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan, na yigʻlagan kimsa haqida nima deysiz?» deyildi. U zot: «Aʼrobiylarning qofiyabozligiday qofiyabozlikmi bu?» dedilar va Rasululloh ﷺ bu haqda bir qul yoxud choʻri (diyat berilishi) haqida hukm qildilar. Bu esa ayolning oqilasi zimmasiga yuklandi.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Ҳузайлдан бўлган бир кишининг икки хотини бор эди. Улардан бири иккинчисига чодир устунини отиб, унинг ҳомиласини тушириб юборди. Шунда: «На еган, на ичган, на (туғилиб) овоз чиқарган, на йиғлаган кимса ҳақида нима дейсиз?» дейилди. У зот: «Аъробийларнинг қофиябозлигидай қофиябозликми бу?» дедилар ва Расулуллоҳ ﷺ бу ҳақда бир қул ёхуд чўри (дият берилиши) ҳақида ҳукм қилдилар. Бу эса аёлнинг оқиласи зиммасига юкланди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُصْعَبٌ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ ضَرَبَتِ امْرَأَةٌ ضَرَّتَهَا بِحَجَرٍ وَهِيَ حُبْلَى فَقَتَلَتْهَا فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا فِي بَطْنِهَا غُرَّةً وَجَعَلَ عَقْلَهَا عَلَى عَصَبَتِهَا فَقَالُوا نُغَرَّمُ مَنْ لاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلْ وَلاَ اسْتَهَلّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلّ فَقَالَ ‏"‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الأَعْرَابِ هُوَ مَا أَقُولُ لَكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibrohim an-Naxaʼiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol homilador boʻlgan kundoshini tosh bilan urib oʻldirib qoʻydi. Shunda Rasululloh ﷺ uning qornidagi homila uchun bir qulni (diyat) qildilar, ayolning diyatini esa uning asabasi (erkak qarindoshlari) zimmasiga qoʻydilar. Shunda ular: «Na ichgan, na yegan, na (tugʻilib) ovoz chiqargan kimsaning diyatini toʻlaymizmi? Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedilar. U zot: «Aʼrobiylarning qofiyabozligiday qofiyabozlikmi bu? Men sizlarga aytayotgan narsa ana shudir», dedilar.Иброҳим ан-Нахаъий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир аёл ҳомиладор бўлган кундошини тош билан уриб ўлдириб қўйди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг қорнидаги ҳомила учун бир қулни (дият) қилдилар, аёлнинг диятини эса унинг асабаси (эркак қариндошлари) зиммасига қўйдилар. Шунда улар: «На ичган, на еган, на (туғилиб) овоз чиқарган кимсанинг диятини тўлаймизми? Бундай нарса эса бекор кетиши керак», дедилар. У зот: «Аъробийларнинг қофиябозлигидай қофиябозликми бу? Мен сизларга айтаётган нарса ана шудир», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ حَكِيمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ أَسْبَاطٍ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتِ امْرَأَتَانِ جَارَتَانِ كَانَ بَيْنَهُمَا صَخَبٌ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِحَجَرٍ فَأَسْقَطَتْ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ مَيْتًا وَمَاتَتِ الْمَرْأَةُ فَقَضَى عَلَى الْعَاقِلَةِ الدِّيَةَ ‏.‏ فَقَالَ عَمُّهَا إِنَّهَا قَدْ أَسْقَطَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو الْقَاتِلَةِ إِنَّهُ كَاذِبٌ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا اسْتَهَلّ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلْ فَمِثْلُهُ يُطَلّ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسَجْعٌ كَسَجْعِ الْجَاهِلِيَّةِ وَكِهَانَتِهَا إِنَّ فِي الصَّبِيِّ غُرَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَتْ إِحْدَاهُمَا مُلَيْكَةَ وَالأُخْرَى أُمَّ غَطِيفٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ikki ayol qoʻshni edi, ular oʻrtasida janjal chiqib qoldi. Ulardan biri ikkinchisiga tosh otib, u soch chiqargan bir bolani oʻlik holida tushirib yubordi, ayolning oʻzi ham vafot etdi. Shunda (Nabiy ﷺ) diyatni oqila zimmasiga hukm qildilar. Shunda ayolning amakisi: «Ey Rasululloh, u soch chiqargan bir bolani tushirib yubordi-ku», dedi. Qotil ayolning otasi esa: «U yolgʻonchi. Allohga qasamki, u na (tugʻilib) ovoz chiqardi, na ichdi, na yedi. Bunday narsa esa bekor ketishi kerak», dedi. Nabiy ﷺ: «Johiliyatning va uning kohinligining qofiyabozligiday qofiyabozlikmi bu? Albatta, bola uchun bir qul (diyat) bordir», dedilar. Ibn Abbos aytdi: Ulardan biri Mulayka, ikkinchisi esa Ummu Gʻatif edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Икки аёл қўшни эди, улар ўртасида жанжал чиқиб қолди. Улардан бири иккинчисига тош отиб, у соч чиқарган бир болани ўлик ҳолида тушириб юборди, аёлнинг ўзи ҳам вафот этди. Шунда (Набий ﷺ) диятни оқила зиммасига ҳукм қилдилар. Шунда аёлнинг амакиси: «Эй Расулуллоҳ, у соч чиқарган бир болани тушириб юборди-ку», деди. Қотил аёлнинг отаси эса: «У ёлғончи. Аллоҳга қасамки, у на (туғилиб) овоз чиқарди, на ичди, на еди. Бундай нарса эса бекор кетиши керак», деди. Набий ﷺ: «Жоҳилиятнинг ва унинг коҳинлигининг қофиябозлигидай қофиябозликми бу? Албатта, бола учун бир қул (дият) бордир», дедилар. Ибн Аббос айтди: Улардан бири Мулайка, иккинчиси эса Умму Ғатиф эди.

أَخْبَرَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، قَالَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ كَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى كُلِّ بَطْنٍ عُقُولَةً وَلاَ يَحِلُّ لِمَوْلًى أَنْ يَتَوَلَّى مُسْلِمًا بِغَيْرِ إِذْنِهِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ har bir qabila zimmasiga diyatni (jamoa boʻlib toʻlashni) yozdilar hamda: «Ozod qilingan qulga oʻz xoʻjayinining iznisiz boshqa bir musulmonni mavlo (homiy) tutish halol emas», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳар бир қабила зиммасига диятни (жамоа бўлиб тўлашни) ёздилар ҳамда: «Озод қилинган қулга ўз хўжайинининг изнисиз бошқа бир мусулмонни мавло (ҳомий) тутиш ҳалол эмас», дедилар.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مُصَفًّى، قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَطَبَّبَ وَلَمْ يُعْلَمْ مِنْهُ طِبٌّ قَبْلَ ذَلِكَ فَهُوَ ضَامِنٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilgari tabiblik qilgani maʼlum boʻlmagan holida tabiblik qilsa, u zomindir (zararga javobgardir)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илгари табиблик қилгани маълум бўлмаган ҳолида табиблик қилса, у зоминдир (зарарга жавобгардир)», дедилар.

أَخْبَرَنِي مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، مِثْلَهُ سَوَاءً ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan yuqoridagiga oʻxshash rivoyat aynan shu tarzda naql qilingan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан юқоридагига ўхшаш ривоят айнан шу тарзда нақл қилинган.

أَخْبَرَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبْجَرَ، عَنْ إِيَادِ بْنِ لَقِيطٍ، عَنْ أَبِي رِمْثَةَ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَبِي فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذَا مَعَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنِي أَشْهَدُ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّكَ لاَ تَجْنِي عَلَيْهِ وَلاَ يَجْنِي عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Rimsa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Otam bilan Paygʻambar ﷺ huzuriga keldim. U zot: «Yoningdagi bu kim?» dedilar. (Otam): «Bu mening oʻgʻlim, buni oʻgʻlim deb guvohlik beraman», dedi. (Paygʻambar ﷺ): «Bilib qoʻygin, sen uning gunohi uchun jazolanmaysan, u ham sening gunohing uchun jazolanmaydi», dedilar.Абу Римса (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Отам билан Пайғамбар ﷺ ҳузурига келдим. У зот: «Ёнингдаги бу ким?» дедилар. (Отам): «Бу менинг ўғлим, буни ўғлим деб гувоҳлик бераман», деди. (Пайғамбар ﷺ): «Билиб қўйгин, сен унинг гуноҳи учун жазоланмайсан, у ҳам сенинг гуноҳинг учун жазоланмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ زَهْدَمٍ الْيَرْبُوعِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فِي أُنَاسٍ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلاَءِ بَنُو ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعٍ قَتَلُوا فُلاَنًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهَتَفَ بِصَوْتِهِ ‏"‏ أَلاَ لاَ تَجْنِي نَفْسٌ عَلَى الأُخْرَى ‏"‏ ‏.‏

Saʼlaba ibn Zahdam al-Yarbuʼiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ansorlardan bir toʻda odam ichida xutba qilayotgan edilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ana ular Banu Saʼlaba ibn Yarbuʼ boʻlib, johiliyat davrida falonchini oʻldirishgan», deyishdi. Shunda Paygʻambar ﷺ ovozlarini koʻtarib: «Ogʻoh boʻlinglar! Hech bir jon boshqasining gunohi uchun jazolanmaydi», dedilar.Саълаба ибн Заҳдам ал-Ярбуъий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бир тўда одам ичида хутба қилаётган эдилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, ана улар Бану Саълаба ибн Ярбуъ бўлиб, жоҳилият даврида фалончини ўлдиришган», дейишди. Шунда Пайғамбар ﷺ овозларини кўтариб: «Оғоҳ бўлинглар! Ҳеч бир жон бошқасининг гуноҳи учун жазоланмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ زَهْدَمٍ، قَالَ انْتَهَى قَوْمٌ مِنْ بَنِي ثَعْلَبَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَخْطُبُ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلاَءِ بَنُو ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعٍ قَتَلُوا فُلاَنًا رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَجْنِي نَفْسٌ عَلَى أُخْرَى ‏"‏ ‏.‏

Saʼlaba ibn Zahdam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Saʼlabadan bir qavm Paygʻambar ﷺ huzuriga yetib kelishdi, u zot xutba qilayotgan edilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, ana ular Banu Saʼlaba ibn Yarbuʼ boʻlib, falonchini — Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan bir kishini oʻldirishgan», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Hech bir jon boshqasining gunohi uchun jazolanmaydi», dedilar.Саълаба ибн Заҳдам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Саълабадан бир қавм Пайғамбар ﷺ ҳузурига етиб келишди, у зот хутба қилаётган эдилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, ана улар Бану Саълаба ибн Ярбуъ бўлиб, фалончини — Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бир кишини ўлдиришган», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч бир жон бошқасининг гуноҳи учун жазоланмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ الأَسْوَدَ بْنَ هِلاَلٍ، يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعٍ أَنَّ نَاسًا، مِنْ بَنِي ثَعْلَبَةَ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلاَءِ بَنُو ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعٍ قَتَلُوا فُلاَنًا رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَجْنِي نَفْسٌ عَلَى أُخْرَى ‏"‏ ‏.‏

Banu Saʼlaba ibn Yarbuʼdan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Saʼlabadan baʼzi odamlar Paygʻambar ﷺ huzuriga kelishdi. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, ana ular Banu Saʼlaba ibn Yarbuʼ boʻlib, falonchini — Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridan bir kishini oʻldirishgan», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Hech bir jon boshqasining gunohi uchun jazolanmaydi», dedilar.Бану Саълаба ибн Ярбуъдан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Саълабадан баъзи одамлар Пайғамбар ﷺ ҳузурига келишди. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, ана улар Бану Саълаба ибн Ярбуъ бўлиб, фалончини — Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидан бир кишини ўлдиришган», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч бир жон бошқасининг гуноҳи учун жазоланмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَتَّابٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ هِلاَلٍ، - وَكَانَ قَدْ أَدْرَكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعٍ أَنَّ نَاسًا مِنْ بَنِي ثَعْلَبَةَ أَصَابُوا رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلاَءِ بَنُو ثَعْلَبَةَ قَتَلَتْ فُلاَنًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَجْنِي نَفْسٌ عَلَى أُخْرَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ أَىْ لاَ يُؤْخَذُ أَحَدٌ بِأَحَدٍ وَاللَّهُ تَعَالَى أَعْلَمُ ‏.‏

Banu Saʼlaba ibn Yarbuʼdan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Saʼlabadan baʼzi odamlar Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan bir kishini oʻldirib qoʻyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ ning sahobalaridan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, ana ular Banu Saʼlaba boʻlib, falonchini oʻldirishdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Hech bir jon boshqasining gunohi uchun jazolanmaydi», dedilar. Shuʼba: «Yaʼni, hech kim boshqaning oʻrniga ushlanmaydi, Alloh taolo eng bilguvchidir», dedi.Бану Саълаба ибн Ярбуъдан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Саълабадан баъзи одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан бир кишини ўлдириб қўйишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаларидан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, ана улар Бану Саълаба бўлиб, фалончини ўлдиришди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир жон бошқасининг гуноҳи учун жазоланмайди», дедилар. Шуъба: «Яъни, ҳеч ким бошқанинг ўрнига ушланмайди, Аллоҳ таоло энг билгувчидир», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعٍ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَتَكَلَّمُ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلاَءِ بَنُو ثَعْلَبَةَ بْنِ يَرْبُوعٍ الَّذِينَ أَصَابُوا فُلاَنًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ - يَعْنِي - لاَ تَجْنِي نَفْسٌ عَلَى نَفْسٍ ‏"‏ ‏.‏

Banu Saʼlaba ibn Yarbuʼdan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ huzuriga keldim, u zot gapirayotgan edilar. Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, ana ular Banu Saʼlaba ibn Yarbuʼ boʻlib, falonchiga zarar yetkazishgan», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻq», — yaʼni, hech bir jon boshqasining gunohi uchun jazolanmaydi — dedilar.Бану Саълаба ибн Ярбуъдан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳузурига келдим, у зот гапираётган эдилар. Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, ана улар Бану Саълаба ибн Ярбуъ бўлиб, фалончига зарар етказишган», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ», — яъни, ҳеч бир жон бошқасининг гуноҳи учун жазоланмайди — дедилар.

أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي يَرْبُوعٍ قَالَ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فَقَامَ إِلَيْهِ نَاسٌ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلاَءِ بَنُو فُلاَنٍ الَّذِينَ قَتَلُوا فُلاَنًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَجْنِي نَفْسٌ عَلَى أُخْرَى ‏"‏ ‏.‏

Banu Yarbuʼdan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzuriga keldik, u zot odamlarga gapirayotgan edilar. Baʼzi odamlar u zotning oldiga turib: «Ey Allohning Rasuli, ana ular falonchining oʻgʻillari boʻlib, falonchini oʻldirishgan», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hech bir jon boshqasining gunohi uchun jazolanmaydi», dedilar.Бану Ярбуъдан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келдик, у зот одамларга гапираётган эдилар. Баъзи одамлар у зотнинг олдига туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ана улар фалончининг ўғиллари бўлиб, фалончини ўлдиришган», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир жон бошқасининг гуноҳи учун жазоланмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ - عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ طَارِقٍ الْمُحَارِبِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَؤُلاَءِ بَنُو ثَعْلَبَةَ الَّذِينَ قَتَلُوا فُلاَنًا فِي الْجَاهِلِيَّةِ ‏.‏ فَخُذْ لَنَا بِثَأْرِنَا ‏.‏ فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تَجْنِي أُمٌّ عَلَى وَلَدٍ ‏"‏ ‏.‏ مَرَّتَيْنِ ‏.‏

Toriq al-Muhoribiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, ana ular Banu Saʼlaba boʻlib, johiliyat davrida falonchini oʻldirishgan. Biz uchun oʻchimizni oling», dedi. Shunda (Paygʻambar ﷺ) qoʻllarini koʻtardilar, hatto qoʻltiqlarining oqligini koʻrdim, u zot: «Ona bola uchun jazolanmaydi», deb ikki marta aytdilar.Ториқ ал-Муҳорибий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, ана улар Бану Саълаба бўлиб, жоҳилият даврида фалончини ўлдиришган. Биз учун ўчимизни олинг», деди. Шунда (Пайғамбар ﷺ) қўлларини кўтардилар, ҳатто қўлтиқларининг оқлигини кўрдим, у зот: «Она бола учун жазоланмайди», деб икки марта айтдилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَائِذٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْعَلاَءُ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى فِي الْعَيْنِ الْعَوْرَاءِ السَّادَّةِ لِمَكَانِهَا إِذَا طُمِسَتْ بِثُلُثِ دِيَتِهَا وَفِي الْيَدِ الشَّلاَّءِ إِذَا قُطِعَتْ بِثُلُثِ دِيَتِهَا وَفِي السِّنِّ السَّوْدَاءِ إِذَا نُزِعَتْ بِثُلُثِ دِيَتِهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz oʻrnida turgan, koʻrmaydigan koʻz mahv etilsa (yoʻqotilsa), uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga; kesib tashlangan shol qoʻlga uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga; sugʻurib olingan qora tishga uning diyatining uchdan biri toʻlanishiga hukm qildilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ўрнида турган, кўрмайдиган кўз маҳв этилса (йўқотилса), унинг диятининг учдан бири тўланишига; кесиб ташланган шол қўлга унинг диятининг учдан бири тўланишига; суғуриб олинган қора тишга унинг диятининг учдан бири тўланишига ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادٌ، عَنْ حُسَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فِي الأَسْنَانِ خَمْسٌ مِنَ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tishlar (diyati) uchun beshtadan tuya», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тишлар (дияти) учун бештадан туя», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الأَسْنَانُ سَوَاءٌ خَمْسًا خَمْسًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tishlar (diyatda) baravardir, har biriga beshtadan (tuya)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тишлар (диятда) баравардир, ҳар бирига бештадан (туя)», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو الأَشْعَثِ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فِي الأَصَابِعِ عَشْرٌ عَشْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Barmoqlar (diyati) uchun oʻntadan-oʻntadan (tuya)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бармоқлар (дияти) учун ўнтадан-ўнтадан (туя)», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الأَصَابِعُ سَوَاءٌ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ: «Barmoqlar (diyatda) baravardir, oʻntadan (tuya)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бармоқлар (диятда) баравардир, ўнтадан (туя)», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْبَلْخِيُّ - عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الأَصَابِعَ سَوَاءٌ عَشْرًا عَشْرًا مِنَ الإِبِلِ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ barmoqlar baravar ekaniga va (diyati) oʻntadan-oʻntadan tuya boʻlishiga hukm qildilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бармоқлар баравар эканига ва (дияти) ўнтадан-ўнтадан туя бўлишига ҳукм қилдилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ لَمَّا وُجِدَ الْكِتَابُ الَّذِي عِنْدَ آلِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ الَّذِي ذَكَرُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ لَهُمْ وَجَدُوا فِيهِ ‏"‏ وَفِيمَا هُنَالِكَ مِنَ الأَصَابِعِ عَشْرًا عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Amr ibn Hazm oilasi qoʻlida boʻlgan, Rasululloh ﷺ ular uchun yozib berganlarini aytgan hujjat topilganda, uning ichida barmoqlar haqida: «Barmoqlarning har birida oʻn tuyadan (diyat bor)», deb yozilganini koʻrishdi.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Амр ибн Ҳазм оиласи қўлида бўлган, Расулуллоҳ ﷺ улар учун ёзиб берганларини айтган ҳужжат топилганда, унинг ичида бармоқлар ҳақида: «Бармоқларнинг ҳар бирида ўн туядан (дият бор)», деб ёзилганини кўришди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي قَتَادَةُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْخِنْصَرَ وَالإِبْهَامَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ, chinchaloq bilan bosh barmoqni nazarda tutib: «Bu bilan bu barobardir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ, чинчалоқ билан бош бармоқни назарда тутиб: «Бу билан бу баробардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فَهَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ الإِبْهَامُ وَالْخِنْصَرُ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Bu bilan bu barobardir: bosh barmoq bilan chinchaloq».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Бу билан бу баробардир: бош бармоқ билан чинчалоқ».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ الأَصَابِعُ عَشْرٌ عَشْرٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Barmoqlarning har birida oʻn tuyadan (diyat bor)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Бармоқларнинг ҳар бирида ўн туядан (дият бор)».

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ لَمَّا افْتَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَالَ فِي خُطْبَتِهِ ‏"‏ وَفِي الأَصَابِعِ عَشْرٌ عَشْرٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkani fath qilganlarida xutbalarida: «Barmoqlarning har birida oʻn tuyadan (diyat bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилганларида хутбаларида: «Бармоқларнинг ҳар бирида ўн туядан (дият бор)», дедилар.

أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْهَيْثَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، وَابْنُ، جُرَيْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي خُطْبَتِهِ وَهُوَ مُسْنِدٌ ظَهْرَهُ إِلَى الْكَعْبَةِ ‏"‏ الأَصَابِعُ سَوَاءٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ orqalarini Kaʼbaga suyab turgan holda xutbalarida: «Barmoqlar barobardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ орқаларини Каъбага суяб турган ҳолда хутбаларида: «Бармоқлар баробардир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ لَمَّا افْتَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَالَ فِي خُطْبَتِهِ ‏"‏ وَفِي الْمَوَاضِحِ خَمْسٌ خَمْسٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkani fath qilganlarida xutbalarida: «Suyakni ochib yuboradigan yaralarda beshtadan (tuya diyat bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилганларида хутбаларида: «Суякни очиб юборадиган яраларда бештадан (туя дият бор)», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ كِتَابًا فِيهِ الْفَرَائِضُ وَالسُّنَنُ وَالدِّيَاتُ وَبَعَثَ بِهِ مَعَ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ فَقُرِئَتْ عَلَى أَهْلِ الْيَمَنِ هَذِهِ نُسْخَتُهَا ‏"‏ مِنْ مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى شُرَحْبِيلَ بْنِ عَبْدِ كُلاَلٍ وَنُعَيْمِ بْنِ عَبْدِ كُلاَلٍ وَالْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ كُلاَلٍ قَيْلِ ذِي رُعَيْنٍ وَمُعَافِرَ وَهَمْدَانَ أَمَّا بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ فِي كِتَابِهِ ‏"‏ أَنَّ مَنِ اعْتَبَطَ مُؤْمِنًا قَتْلاً عَنْ بَيِّنَةٍ فَإِنَّهُ قَوَدٌ إِلاَّ أَنْ يَرْضَى أَوْلِيَاءُ الْمَقْتُولِ وَأَنَّ فِي النَّفْسِ الدِّيَةُ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَفِي الأَنْفِ إِذَا أُوعِبَ جَدْعُهُ الدِّيَةُ وَفِي اللِّسَانِ الدِّيَةُ وَفِي الشَّفَتَيْنِ الدِّيَةُ وَفِي الْبَيْضَتَيْنِ الدِّيَةُ وَفِي الذَّكَرِ الدِّيَةُ وَفِي الصُّلْبِ الدِّيَةُ وَفِي الْعَيْنَيْنِ الدِّيَةُ وَفِي الرِّجْلِ الْوَاحِدَةِ نِصْفُ الدِّيَةِ وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ الدِّيَةِ وَفِي الْجَائِفَةِ ثُلُثُ الدِّيَةِ وَفِي الْمُنَقِّلَةِ خَمْسَ عَشَرَةَ مِنَ الإِبِلِ وَفِي كُلِّ أُصْبُعٍ مِنْ أَصَابِعِ الْيَدِ وَالرِّجْلِ عَشْرٌ مِنَ الإِبِلِ وَفِي السِّنِّ خَمْسٌ مِنَ الإِبِلِ وَفِي الْمُوضِحَةِ خَمْسٌ مِنَ الإِبِلِ وَأَنَّ الرَّجُلَ يُقْتَلُ بِالْمَرْأَةِ وَعَلَى أَهْلِ الذَّهَبِ أَلْفُ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏ خَالَفَهُ مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ ‏.‏

Amr ibn Hazm (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Yaman ahliga farzlar, sunnatlar va diyatlar bayon etilgan bir maktub yozib, uni Amr ibn Hazm bilan yubordilar va u Yaman ahliga oʻqib berildi. Uning nusxasi bunday edi: «Muhammad Nabiy ﷺdan Shurahbil ibn Abdukulol, Nuaym ibn Abdukulol va Horis ibn Abdukulolga, Zu Ruaynning, Maofir va Hamdonning boshligʻiga. Ammo baʼd». Uning maktubida shu ham bor edi: «Kim bir moʻminni dalil bilan sababsiz oʻldirsa, oʻldirilganning vorislari rozi boʻlmaguncha, unga qasos boʻladi. Jonda diyat yuzta tuyadir. Burun tamomila kesib tashlansa, unda diyat bor. Tilda diyat bor. Ikki labda diyat bor. Ikki moyakda diyat bor. Zakarda diyat bor. Umurtqada diyat bor. Ikki koʻzda diyat bor. Bir oyoqda diyatning yarmi bor. Miyaga yetgan bosh yarasida diyatning uchdan biri bor. Ich boʻshligʻiga yetgan yarada diyatning uchdan biri bor. Suyakni surib yuboradigan yarada oʻn beshta tuya bor. Qoʻl va oyoq barmoqlarining har birida oʻnta tuya bor. Tishda beshta tuya bor. Suyakni ochib yuboradigan yarada beshta tuya bor. Erkak ayol uchun oʻldiriladi. Oltin egalari zimmasida ming dinor bor». Buni Muhammad ibn Bakkor ibn Bilol boshqacharoq rivoyat qildi.Амр ибн Ҳазм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига фарзлар, суннатлар ва диятлар баён этилган бир мактуб ёзиб, уни Амр ибн Ҳазм билан юбордилар ва у Яман аҳлига ўқиб берилди. Унинг нусхаси бундай эди: «Муҳаммад Набий ﷺдан Шураҳбил ибн Абдукулол, Нуайм ибн Абдукулол ва Ҳорис ибн Абдукулолга, Зу Руайннинг, Маофир ва Ҳамдоннинг бошлиғига. Аммо баъд». Унинг мактубида шу ҳам бор эди: «Ким бир мўминни далил билан сабабсиз ўлдирса, ўлдирилганнинг ворислари рози бўлмагунча, унга қасос бўлади. Жонда дият юзта туядир. Бурун тамомила кесиб ташланса, унда дият бор. Тилда дият бор. Икки лабда дият бор. Икки моякда дият бор. Закарда дият бор. Умуртқада дият бор. Икки кўзда дият бор. Бир оёқда диятнинг ярми бор. Мияга етган бош ярасида диятнинг учдан бири бор. Ич бўшлиғига етган ярада диятнинг учдан бири бор. Суякни суриб юборадиган ярада ўн бешта туя бор. Қўл ва оёқ бармоқларининг ҳар бирида ўнта туя бор. Тишда бешта туя бор. Суякни очиб юборадиган ярада бешта туя бор. Эркак аёл учун ўлдирилади. Олтин эгалари зиммасида минг динор бор». Буни Муҳаммад ибн Баккор ибн Билол бошқачароқ ривоят қилди.

أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ مَرْوَانَ بْنِ الْهَيْثَمِ بْنِ عِمْرَانَ الْعَنْسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَى أَهْلِ الْيَمَنِ بِكِتَابٍ فِيهِ الْفَرَائِضُ وَالسُّنَنُ وَالدِّيَاتُ وَبَعَثَ بِهِ مَعَ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ فَقُرِئَ عَلَى أَهْلِ الْيَمَنِ هَذِهِ نُسْخَتُهُ فَذَكَرَ مِثْلَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ وَفِي الْعَيْنِ الْوَاحِدَةِ نِصْفُ الدِّيَةِ وَفِي الْيَدِ الْوَاحِدَةِ نِصْفُ الدِّيَةِ وَفِي الرِّجْلِ الْوَاحِدَةِ نِصْفُ الدِّيَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَذَا أَشْبَهُ بِالصَّوَابِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ وَسُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ مُرْسَلاً ‏.‏

Amr ibn Hazm (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Yaman ahliga farzlar, sunnatlar va diyatlar bayon etilgan bir maktub yozib, uni Amr ibn Hazm bilan yubordilar va u Yaman ahliga oʻqib berildi. Bu uning nusxasidir. Roviy oldingiga oʻxshash hadisni zikr qildi, faqat u: «Bir koʻzda diyatning yarmi, bir qoʻlda diyatning yarmi, bir oyoqda diyatning yarmi bor», dedi. Abu Abdurrahmon aytdi: «Bu toʻgʻriroqqa yaqinroqdir, Alloh bilguvchidir. Sulaymon ibn Arqam esa hadisi tark etilgan roviydir. Bu hadisni Yunus az-Zuhriydan mursal tarzda rivoyat qilgan».Амр ибн Ҳазм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Яман аҳлига фарзлар, суннатлар ва диятлар баён этилган бир мактуб ёзиб, уни Амр ибн Ҳазм билан юбордилар ва у Яман аҳлига ўқиб берилди. Бу унинг нусхасидир. Ровий олдингига ўхшаш ҳадисни зикр қилди, фақат у: «Бир кўзда диятнинг ярми, бир қўлда диятнинг ярми, бир оёқда диятнинг ярми бор», деди. Абу Абдурраҳмон айтди: «Бу тўғрироққа яқинроқдир, Аллоҳ билгувчидир. Сулаймон ибн Арқам эса ҳадиси тарк этилган ровийдир. Бу ҳадисни Юнус аз-Зуҳрийдан мурсал тарзда ривоят қилган».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَرَأْتُ كِتَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَتَبَ لِعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ حِينَ بَعَثَهُ عَلَى نَجْرَانَ - وَكَانَ الْكِتَابُ عِنْدَ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ - فَكَتَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا بَيَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ وَكَتَبَ الآيَاتِ مِنْهَا حَتَّى بَلَغَ ‏{‏ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ ‏}‏ ثُمَّ كَتَبَ ‏"‏ هَذَا كِتَابُ الْجِرَاحِ فِي النَّفْسِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ ‏"‏ ‏.‏ نَحْوَهُ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ Amr ibn Hazmni Najronga yuborganlarida unga yozib bergan maktublarini oʻqidim — maktub Abu Bakr ibn Hazm qoʻlida edi. Rasululloh ﷺ shunday yozgan edilar: ‹Bu Alloh va Uning Rasulidan bayondir. {Ey iymon keltirganlar! Ahdlarga vafo qilinglar}›». Roviy oyatlardan {Albatta, Alloh hisob-kitobda tezdir} degan joyga yetguncha yozib berdi. Soʻng: «‹Bu yaralar hujjatidir: jonda yuzta tuya bor›», deb va shunga oʻxshash zikr qildi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ Амр ибн Ҳазмни Нажронга юборганларида унга ёзиб берган мактубларини ўқидим — мактуб Абу Бакр ибн Ҳазм қўлида эди. Расулуллоҳ ﷺ шундай ёзган эдилар: ‹Бу Аллоҳ ва Унинг Расулидан баёндир. {Эй иймон келтирганлар! Аҳдларга вафо қилинглар}›». Ровий оятлардан {Албатта, Аллоҳ ҳисоб-китобда тездир} деган жойга етгунча ёзиб берди. Сўнг: «‹Бу яралар ҳужжатидир: жонда юзта туя бор›», деб ва шунга ўхшаш зикр қилди.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ جَاءَنِي أَبُو بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ بِكِتَابٍ فِي رُقْعَةٍ مِنْ أَدَمٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا بَيَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ فَتَلاَ مِنْهَا آيَاتٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ فِي النَّفْسِ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ وَفِي الْعَيْنِ خَمْسُونَ وَفِي الْيَدِ خَمْسُونَ وَفِي الرِّجْلِ خَمْسُونَ وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ الدِّيَةِ وَفِي الْجَائِفَةِ ثُلُثُ الدِّيَةِ وَفِي الْمُنَقِّلَةِ خَمْسَ عَشْرَةَ فَرِيضَةً وَفِي الأَصَابِعِ عَشْرٌ عَشْرٌ وَفِي الأَسْنَانِ خَمْسٌ خَمْسٌ وَفِي الْمُوضِحَةِ خَمْسٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Abu Bakr ibn Hazm menga bir parcha teri ustiga yozilgan, Rasululloh ﷺdan boʻlgan maktubni keltirdi: ‹Bu Alloh va Uning Rasulidan bayondir. {Ey iymon keltirganlar! Ahdlarga vafo qilinglar}›». Roviy undan ayrim oyatlarni oʻqidi, soʻng: «‹Jonda yuzta tuya, koʻzda ellik, qoʻlda ellik, oyoqda ellik, miyaga yetgan bosh yarasida diyatning uchdan biri, ich boʻshligʻiga yetgan yarada diyatning uchdan biri, suyakni surib yuboradigan yarada oʻn beshta farz (tuya), barmoqlarda oʻntadan, tishlarda beshtadan, suyakni ochib yuboradigan yarada beshta bor›», dedi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Абу Бакр ибн Ҳазм менга бир парча тери устига ёзилган, Расулуллоҳ ﷺдан бўлган мактубни келтирди: ‹Бу Аллоҳ ва Унинг Расулидан баёндир. {Эй иймон келтирганлар! Аҳдларга вафо қилинглар}›». Ровий ундан айрим оятларни ўқиди, сўнг: «‹Жонда юзта туя, кўзда эллик, қўлда эллик, оёқда эллик, мияга етган бош ярасида диятнинг учдан бири, ич бўшлиғига етган ярада диятнинг учдан бири, суякни суриб юборадиган ярада ўн бешта фарз (туя), бармоқларда ўнтадан, тишларда бештадан, суякни очиб юборадиган ярада бешта бор›», деди.

قَالَ الْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ الْكِتَابُ الَّذِي كَتَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِعَمْرِو بْنِ حَزْمٍ فِي الْعُقُولِ ‏"‏ إِنَّ فِي النَّفْسِ مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَفِي الأَنْفِ إِذَا أُوعِيَ جَدْعًا مِائَةً مِنَ الإِبِلِ وَفِي الْمَأْمُومَةِ ثُلُثُ النَّفْسِ وَفِي الْجَائِفَةِ مِثْلُهَا وَفِي الْيَدِ خَمْسُونَ وَفِي الْعَيْنِ خَمْسُونَ وَفِي الرِّجْلِ خَمْسُونَ وَفِي كُلِّ إِصْبَعٍ مِمَّا هُنَالِكَ عَشْرٌ مِنَ الإِبِلِ وَفِي السِّنِّ خَمْسٌ وَفِي الْمُوضِحَةِ خَمْسٌ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn Hazm (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Amr ibn Hazmga diyatlar haqida yozib bergan maktublarida: «Jonda yuzta tuya, burun tamomila kesib tashlansa yuzta tuya, miyaga yetgan bosh yarasida jonning diyatidan uchdan biri, ich boʻshligʻiga yetgan yarada ham shundaydir, qoʻlda ellik, koʻzda ellik, oyoqda ellik, oʻsha yerdagi har bir barmoqda oʻnta tuya, tishda beshta, suyakni ochib yuboradigan yarada beshta bor», dedilar.Амр ибн Ҳазм (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Амр ибн Ҳазмга диятлар ҳақида ёзиб берган мактубларида: «Жонда юзта туя, бурун тамомила кесиб ташланса юзта туя, мияга етган бош ярасида жоннинг диятидан учдан бири, ич бўшлиғига етган ярада ҳам шундайдир, қўлда эллик, кўзда эллик, оёқда эллик, ўша ердаги ҳар бир бармоқда ўнта туя, тишда бешта, суякни очиб юборадиган ярада бешта бор», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ أَعْرَابِيًّا، أَتَى بَابَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَلْقَمَ عَيْنَهُ خُصَاصَةَ الْبَابِ فَبَصُرَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَوَخَّاهُ بِحَدِيدَةٍ أَوْ عُودٍ لِيَفْقَأَ عَيْنَهُ فَلَمَّا أَنْ بَصُرَ انْقَمَعَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّكَ لَوْ ثَبَتَّ لَفَقَأْتُ عَيْنَكَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy Rasululloh ﷺning eshiklariga kelib, koʻzini eshik tirqishiga tiqdi. Nabiy ﷺ uni koʻrib qoldilar-da, koʻzini oʻyib yuborish uchun temir yoki tayoq bilan unga qarab moʻljalladilar. U (buni) koʻrib qolganida (boshini) tortib qochdi. Nabiy ﷺ unga: «Agar (joyingda) turganingda edi, albatta koʻzingni oʻyib tashlagan boʻlardim», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аъробий Расулуллоҳ ﷺнинг эшикларига келиб, кўзини эшик тирқишига тиқди. Набий ﷺ уни кўриб қолдилар-да, кўзини ўйиб юбориш учун темир ёки таёқ билан унга қараб мўлжалладилар. У (буни) кўриб қолганида (бошини) тортиб қочди. Набий ﷺ унга: «Агар (жойингда) турганингда эди, албатта кўзингни ўйиб ташлаган бўлардим», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَجُلاً اطَّلَعَ مِنْ جُحْرٍ فِي بَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِدْرَى يَحُكُّ بِهَا رَأْسَهُ فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ عَلِمْتُ أَنَّكَ تَنْظُرُنِي لَطَعَنْتُ بِهِ فِي عَيْنِكَ إِنَّمَا جُعِلَ الإِذْنُ مِنْ أَجْلِ الْبَصَرِ ‏"‏ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺning eshiklaridagi teshikdan moʻraladi, Rasululloh ﷺning qoʻllarida esa boshlarini qashiyotgan taroq bor edi. Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida: «Agar meni kuzatib turganingni bilganimda, buni koʻzingga sanchgan boʻlardim. Izn (soʻrash) faqat koʻz uchun (nigoh sababli) joriy qilingan», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг эшикларидаги тешикдан мўралади, Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларида эса бошларини қашиётган тароқ бор эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида: «Агар мени кузатиб турганингни билганимда, буни кўзингга санчган бўлардим. Изн (сўраш) фақат кўз учун (нигоҳ сабабли) жорий қилинган», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اطَّلَعَ فِي بَيْتِ قَوْمٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ فَفَقَئُوا عَيْنَهُ فَلاَ دِيَةَ لَهُ وَلاَ قِصَاصَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim bir qavmning uyiga ularning ruxsatisiz moʻralasa-yu, ular uning koʻzini oʻyib qoʻysalar, unga na diyat, na qasos bor», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким бир қавмнинг уйига уларнинг рухсатисиз мўраласа-ю, улар унинг кўзини ўйиб қўйсалар, унга на дият, на қасос бор», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ أَنَّ امْرَأً اطَّلَعَ عَلَيْكَ بِغَيْرِ إِذْنٍ فَخَذَفْتَهُ فَفَقَأْتَ عَيْنَهُ مَا كَانَ عَلَيْكَ حَرَجٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى ‏"‏ جُنَاحٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar bir kishi senga ruxsatsiz moʻralasa-yu, sen unga tosh otib, koʻzini oʻyib qoʻysang, senga hech qanday gunoh boʻlmaydi», dedilar. Boshqa bir marta esa: «Ayb boʻlmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар бир киши сенга рухсатсиз мўраласа-ю, сен унга тош отиб, кўзини ўйиб қўйсанг, сенга ҳеч қандай гуноҳ бўлмайди», дедилар. Бошқа бир марта эса: «Айб бўлмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي فَإِذَا بِابْنٍ لِمَرْوَانَ يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ فَدَرَأَهُ فَلَمْ يَرْجِعْ فَضَرَبَهُ فَخَرَجَ الْغُلاَمُ يَبْكِي حَتَّى أَتَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ مَرْوَانُ لأَبِي سَعِيدٍ لِمَ ضَرَبْتَ ابْنَ أَخِيكَ قَالَ مَا ضَرَبْتُهُ إِنَّمَا ضَرَبْتُ الشَّيْطَانَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَةٍ فَأَرَادَ إِنْسَانٌ يَمُرُّ بَيْنَ يَدَيْهِ فَيَدْرَؤُهُ مَا اسْتَطَاعَ فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ فَإِنَّهُ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u namoz oʻqiyotgan edi. Shu payt Marvonning bir oʻgʻli uning oldidan oʻtmoqchi boʻldi. U bolani qaytardi, lekin u qaytmadi, shunda u bolani urdi. Bola yigʻlagancha chiqib, Marvonning oldiga borib, unga xabar berdi. Marvon Abu Saidga: «Nega akangning oʻgʻlini urding?» dedi. U: «Men uni urganim yoʻq, balki shaytonni urdim. Rasululloh ﷺ: ‹Biringiz namozda boʻlsa-yu, bir odam uning oldidan oʻtmoqchi boʻlsa, imkoni boricha uni qaytarsin. Agar u koʻnmasa, u bilan olishsin, chunki u shaytondir›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у намоз ўқиётган эди. Шу пайт Марвоннинг бир ўғли унинг олдидан ўтмоқчи бўлди. У болани қайтарди, лекин у қайтмади, шунда у болани урди. Бола йиғлаганча чиқиб, Марвоннинг олдига бориб, унга хабар берди. Марвон Абу Саидга: «Нега акангнинг ўғлини урдинг?» деди. У: «Мен уни урганим йўқ, балки шайтонни урдим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингиз намозда бўлса-ю, бир одам унинг олдидан ўтмоқчи бўлса, имкони борича уни қайтарсин. Агар у кўнмаса, у билан олишсин, чунки у шайтондир›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ، لَفْظًا قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ أَمَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبْزَى أَنْ أَسْأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ، عَنْ هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِ، ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لَمْ يَنْسَخْهَا شَىْءٌ ‏.‏ وَعَنْ هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ فِي أَهْلِ الشِّرْكِ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Abzo menga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan quyidagi ikki oyat haqida soʻrashni buyurdi: {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi jahannamdir}. Men undan soʻradim. U: «Buni hech narsa nasx qilmagan», dedi. Yana bu oyat haqida: {Ular Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar va Alloh harom qilgan jonni nohaq oʻldirmaydilar} soʻraganimda: «Bu mushriklar haqida nozil boʻlgan», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Абзо менга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан қуйидаги икки оят ҳақида сўрашни буюрди: {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир}. Мен ундан сўрадим. У: «Буни ҳеч нарса насх қилмаган», деди. Яна бу оят ҳақида: {Улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар ва Аллоҳ ҳаром қилган жонни ноҳақ ўлдирмайдилар} сўраганимда: «Бу мушриклар ҳақида нозил бўлган», деди.

أَخْبَرَنَا أَزْهَرُ بْنُ جَمِيلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْكُوفَةِ فِي هَذِهِ الآيَةِ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ‏}‏ فَرَحَلْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ نَزَلَتْ فِي آخِرِ مَا أُنْزِلَتْ وَمَا نَسَخَهَا شَىْءٌ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Kufa ahli {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa} degan bu oyat haqida ixtilof qildilar. Shunda men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga safar qilib borib, undan soʻradim. U: «Bu oyat eng oxirgi nozil boʻlgan oyatlardan boʻlib, uni hech narsa nasx qilmagan», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Куфа аҳли {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса} деган бу оят ҳақида ихтилоф қилдилар. Шунда мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига сафар қилиб бориб, ундан сўрадим. У: «Бу оят энг охирги нозил бўлган оятлардан бўлиб, уни ҳеч нарса насх қилмаган», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ أَبِي بَزَّةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ هَلْ لِمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ لاَ ‏.‏ وَقَرَأْتُ عَلَيْهِ الآيَةَ الَّتِي فِي الْفُرْقَانِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ قَالَ هَذِهِ آيَةٌ مَكِّيَّةٌ نَسَخَتْهَا آيَةٌ مَدَنِيَّةٌ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ ‏.‏

Said ibn Jubayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Bir moʻminni qasddan oʻldirgan kishiga tavba bormi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Men unga Furqon surasidagi oyatni oʻqib berdim: {Ular Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilmaydilar va Alloh harom qilgan jonni nohaq oʻldirmaydilar}. U: «Bu Makkada nozil boʻlgan oyat boʻlib, uni Madinada nozil boʻlgan oyat nasx qilgan: {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi jahannamdir}», dedi.Саид ибн Жубайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Бир мўминни қасддан ўлдирган кишига тавба борми?» дедим. У: «Йўқ», деди. Мен унга Фурқон сурасидаги оятни ўқиб бердим: {Улар Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилмайдилар ва Аллоҳ ҳаром қилган жонни ноҳақ ўлдирмайдилар}. У: «Бу Маккада нозил бўлган оят бўлиб, уни Мадинада нозил бўлган оят насх қилган: {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир}», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمَّارٍ الدُّهْنِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، سُئِلَ عَمَّنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ثُمَّ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ثُمَّ اهْتَدَى فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَنَّى لَهُ التَّوْبَةُ سَمِعْتُ نَبِيَّكُمْ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَجِيءُ مُتَعَلِّقًا بِالْقَاتِلِ تَشْخَبُ أَوْدَاجُهُ دَمًا يَقُولُ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ أَنْزَلَهَا وَمَا نَسَخَهَا ‏.‏

Solim ibn Abul Jaʼd (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan bir moʻminni qasddan oʻldirgan, soʻng tavba qilib, iymon keltirgan va yaxshi amal qilgan, keyin toʻgʻri yoʻlni tutgan kishi haqida soʻraldi. Shunda Ibn Abbos: «Unga qayerdan tavba boʻlsin?! Men Paygʻambaringiz ﷺ: ‹U (oʻldirilgan kishi) qotilga osilib, boʻyin tomirlaridan qon otilib turgan holda kelib: ‹Bundan soʻrang, meni nima uchun oʻldirdi?› deb keladi›, deganlarini eshitganman», dedi. Soʻng: «Allohga qasamki, Alloh bu oyatni nozil qildi va uni nasx qilmadi», dedi.Солим ибн Абул Жаъд (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан бир мўминни қасддан ўлдирган, сўнг тавба қилиб, иймон келтирган ва яхши амал қилган, кейин тўғри йўлни тутган киши ҳақида сўралди. Шунда Ибн Аббос: «Унга қаердан тавба бўлсин?! Мен Пайғамбарингиз ﷺ: ‹У (ўлдирилган киши) қотилга осилиб, бўйин томирларидан қон отилиб турган ҳолда келиб: ‹Бундан сўранг, мени нима учун ўлдирди?› деб келади›, деганларини эшитганман», деди. Сўнг: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳ бу оятни нозил қилди ва уни насх қилмади», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح وَأَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْكَبَائِرُ الشِّرْكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَقَتْلُ النَّفْسِ وَقَوْلُ الزُّورِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kabira gunohlar: Allohga shirk keltirish, ota-onaga oq boʻlish, jonni oʻldirish va yolgʻon soʻzlashdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кабира гуноҳлар: Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш, жонни ўлдириш ва ёлғон сўзлашдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَنْبَأَنَا فِرَاسٌ، قَالَ سَمِعْتُ الشَّعْبِيَّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَقَتْلُ النَّفْسِ وَالْيَمِينُ الْغَمُوسُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kabira gunohlar: Allohga shirk keltirish, ota-onaga oq boʻlish, jonni oʻldirish va bila turib yolgʻon qasam ichishdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кабира гуноҳлар: Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш, жонни ўлдириш ва била туриб ёлғон қасам ичишдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ، عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَزْنِي الْعَبْدُ حِينَ يَزْنِي وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَشْرَبُ الْخَمْرَ حِينَ يَشْرَبُهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَسْرِقُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلاَ يَقْتُلُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zino qilayotgan banda zino qilayotgan paytida moʻmin holida boʻlmaydi, xamr ichayotgan kishi uni ichayotgan paytida moʻmin holida boʻlmaydi, oʻgʻirlik qilayotgan kishi moʻmin holida boʻlmaydi va odam oʻldirayotgan kishi moʻmin holida boʻlmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зино қилаётган банда зино қилаётган пайтида мўмин ҳолида бўлмайди, хамр ичаётган киши уни ичаётган пайтида мўмин ҳолида бўлмайди, ўғирлик қилаётган киши мўмин ҳолида бўлмайди ва одам ўлдираётган киши мўмин ҳолида бўлмайди», дедилар.