حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فِي الْجَدِّ أَمَّا الَّذِي قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ خَلِيلًا لَاتَّخَذْتُهُ فَإِنَّهُ قَضَاهُ أَبًا يَعْنِي أَبَا بَكْرٍ
Ikrima aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bobo (ning merosi) haqida: «Rasululloh ﷺ oʻzi haqida: ‹Agar men bu ummatdan bir xalil tutadigan boʻlsam, albatta uni tutgan boʻlardim›, degan kishini — yaʼni Abu Bakrni — u zot ota (oʻrnida) hukm qilganlar», dedi.Икрима айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) бобо (нинг мероси) ҳақида: «Расулуллоҳ ﷺ ўзи ҳақида: ‹Агар мен бу умматдан бир халил тутадиган бўлсам, албатта уни тутган бўлардим›, деган кишини — яъни Абу Бакрни — у зот ота (ўрнида) ҳукм қилганлар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنًَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ وَاطَّلَعْتُ فِي النَّارِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ: «Men jannatga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi kambagʻallar ekanini koʻrdim. Doʻzaxga ham nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ: «Мен жаннатга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги камбағаллар эканини кўрдим. Дўзахга ҳам назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ قَالَ فِي السُّجُودِ فِي ص لَيْسَتْ مِنْ عَزَائِمِ السُّجُودِ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْجُدُ فِيهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) «Sod» (surasi)dagi sajda haqida: «U vojib sajdalardan emas, lekin men Rasululloh ﷺ unda sajda qilganlarini koʻrdim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) «Сод» (сураси)даги сажда ҳақида: «У вожиб саждалардан эмас, лекин мен Расулуллоҳ ﷺ унда сажда қилганларини кўрдим», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي غَنِيَّةَ قَالَ أَنْبَأَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ قَالَسَأَلْتُ مُجَاهِدًا عَنْ السَّجْدَةِ الَّتِي فِي ص فَقَالَ نَعَمْ سَأَلْتُ عَنْهَا ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ أَتَقْرَأُ هَذِهِ الْآيَةَ {وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِ دَاوُدَ وَسُلَيْمَانَ وَفِي آخِرِهَا فَبِهُدَاهُمْ اقْتَدِهْ} قَالَ أُمِرَ نَبِيُّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقْتَدِيَ بِدَاوُدَ
Avvom ibn Havshab aytdi: Men Mujohiddan «Sod» (surasi)dagi sajda haqida soʻradim. U: «Ha, men bu haqda Ibn Abbosdan soʻragan edim, u: ‹Sen ushbu oyatni oʻqiysanmi: {Va uning zurriyotidan Dovud va Sulaymonni...}, oxirida esa: {Bas, ularning hidoyatiga ergash}?› dedi va: ‹Paygʻambaringiz ﷺ Dovudga ergashishga buyurilganlar›, dedi», dedi.Аввом ибн Ҳавшаб айтди: Мен Мужоҳиддан «Сод» (сураси)даги сажда ҳақида сўрадим. У: «Ҳа, мен бу ҳақда Ибн Аббосдан сўраган эдим, у: ‹Сен ушбу оятни ўқийсанми: {Ва унинг зурриётидан Довуд ва Сулаймонни...}, охирида эса: {Бас, уларнинг ҳидоятига эргаш}?› деди ва: ‹Пайғамбарингиз ﷺ Довудга эргашишга буюрилганлар›, деди», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ فَقُمْتُ أُصَلِّي مَعَهُ فَقُمْتُ عَنْ شِمَالِهِ فَقَالَ لِي هَكَذَا فَأَخَذَ بِرَأْسِي فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Xolam Maymuna huzurida tunab qoldim. Rasululloh ﷺ tunda turib namoz oʻqiy boshladilar. Men u zotning chap tomonlariga turdim. U zot menga mana bunday qildilar: boshimdan ushlab, meni oʻng tomonlariga turgʻizdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Холам Маймуна ҳузурида тунаб қолдим. Расулуллоҳ ﷺ тунда туриб намоз ўқий бошладилар. Мен у зотнинг чап томонларига турдим. У зот менга мана бундай қилдилар: бошимдан ушлаб, мени ўнг томонларига турғиздилар».
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ قَالَ أُنْبِئْتُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَجَاءَ الْمَلَكُ بِهَا حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَوْضِعِ زَمْزَمَ فَضَرَبَ بِعَقِبِهِ فَفَارَتْ عَيْنًا فَعَجِلَتْ الْإِنْسَانَةُ فَجَعَلَتْ تَقْدَحُ فِي شَنَّتِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَحِمَ اللَّهُ أُمَّ إِسْمَاعِيلَ لَوْلَا أَنَّهَا عَجِلَتْ لَكَانَتْ زَمْزَمُ عَيْنًا مَعِينًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Soʻng farishta uni (olib) keldi, to Zamzam oʻrniga yetdi-da, tovoni bilan urdi; shunda bir buloq otilib chiqdi. Ayol shoshildi va uni oʻz meshiga hovuchlab quya boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Alloh Ismoilning onasiga rahm qilsin! Agar u shoshilmaganida, Zamzam oqib turadigan buloq boʻlar edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Сўнг фаришта уни (олиб) келди, то Замзам ўрнига етди-да, товони билан урди; шунда бир булоқ отилиб чиқди. Аёл шошилди ва уни ўз мешига ҳовучлаб қуя бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ Исмоилнинг онасига раҳм қилсин! Агар у шошилмаганида, Замзам оқиб турадиган булоқ бўлар эди», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ شَيْخٍ مِنْ بَنِي سَدُوسٍ قَالَسُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ الْقُبْلَةِ لِلصَّائِمِ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصِيبُ مِنْ الرُّءُوسِ وَهُوَ صَائِمٌحَدَّثَنَاه ابْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فَذَكَرَهُ
Ibn Abbosdan (roziyallohu anhumo) roʻzadorning oʻpishi haqida soʻralganda, u: «Rasululloh ﷺ roʻzador holda boshdan (oʻpib) olar edilar», dedi.Ибн Аббосдан (розияллоҳу анҳумо) рўзадорнинг ўпиши ҳақида сўралганда, у: «Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолда бошдан (ўпиб) олар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا يُونُسُ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ الْأَعْرَجِ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ يَوْمِ عَاشُورَاءَ فَقَالَ إِذَا رَأَيْتَ هِلَالَ الْمُحَرَّمِ فَاعْدُدْ فَإِذَا أَصْبَحْتَ مِنْ تَاسِعَةٍ فَأَصْبِحْ صَائِمًا قَالَ يُونُسُ فَأُنْبِئْتُ عَنْ الْحَكَمِ أَنَّهُ قَالَ فَقُلْتُ أَكَذَاكَ صَامَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ
Hakam ibn Aʼraj aytdi: Men Ibn Abbosdan Ashuro kuni haqida soʻradim. U: «Muharram hilolini koʻrsang, sanay boshla; toʻqqizinchi kuni tongni roʻzador holda qarshi ol», dedi. Yunus aytdi: Menga Hakamdan xabar berildiki, u: «Men: ‹Muhammad ﷺ shunday roʻza tutganmilar?› dedim. U: ‹Ha›, dedi», degan.Ҳакам ибн Аъраж айтди: Мен Ибн Аббосдан Ашуро куни ҳақида сўрадим. У: «Муҳаррам ҳилолини кўрсанг, санай бошла; тўққизинчи куни тонгни рўзадор ҳолда қарши ол», деди. Юнус айтди: Менга Ҳакамдан хабар берилдики, у: «Мен: ‹Муҳаммад ﷺ шундай рўза тутганмилар?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди», деган.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي الْحَسَنِ قَالَكُنْتُ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ وَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ إِنِّي رَجُلٌ إِنَّمَا مَعِيشَتِي مِنْ صَنْعَةِ يَدِي وَإِنِّي أَصْنَعُ هَذِهِ التَّصَاوِيرَ قَالَ فَإِنِّي لَا أُحَدِّثُكَ إِلَّا بِمَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ صَوَّرَ صُورَةً فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ مُعَذِّبُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَنْفُخَ فِيهَا الرُّوحَ وَلَيْسَ بِنَافِخٍ فِيهَا أَبَدًا قَالَ فَرَبَا لَهَا الرَّجُلُ رَبْوَةً شَدِيدَةً فَاصْفَرَّ وَجْهُهُ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ وَيْحَكَ إِنْ أَبَيْتَ إِلَّا أَنْ تَصْنَعَ فَعَلَيْكَ بِهَذَا الشَّجَرِ وَكُلِّ شَيْءٍ لَيْسَ فِيهِ رُوحٌ
Said ibn Abulhasan aytdi: Men Ibn Abbosning huzurida edim. Bir kishi undan soʻrab: «Ey Ibn Abbos, mening tirikchiligim faqat qoʻl kasbimdan; men mana shu suratlarni yasayman», dedi. U: «Men senga faqat Rasululloh ﷺdan eshitgan narsani aytaman. Men u zotning: ‹Kim bir surat yasasa, Alloh azza va jalla uni qiyomat kunida — to unga jon puflamaguncha — azoblaydi, holbuki u unga hech qachon jon pufla olmaydi›, deganlarini eshitdim», dedi. Shunda u kishi qattiq entikib nafas oldi va yuzi sargʻayib ketdi. Ibn Abbos unga: «Senga afsus! Agar yasashdan boshqasiga koʻnmasang, mana shu daraxtlarni va joni yoʻq har bir narsani (yasashni) ixtiyor qil», dedi.Саид ибн Абулҳасан айтди: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида эдим. Бир киши ундан сўраб: «Эй Ибн Аббос, менинг тирикчилигим фақат қўл касбимдан; мен мана шу суратларни ясайман», деди. У: «Мен сенга фақат Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсани айтаман. Мен у зотнинг: ‹Ким бир сурат ясаса, Аллоҳ азза ва жалла уни қиёмат кунида — то унга жон пуфламагунча — азоблайди, ҳолбуки у унга ҳеч қачон жон пуфла олмайди›, деганларини эшитдим», деди. Шунда у киши қаттиқ энтикиб нафас олди ва юзи сарғайиб кетди. Ибн Аббос унга: «Сенга афсус! Агар ясашдан бошқасига кўнмасанг, мана шу дарахтларни ва жони йўқ ҳар бир нарсани (ясашни) ихтиёр қил», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ رَجُلٍ قَالَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نَحِلَّ فَحَلَلْنَا فَلُبِسَتْ الثِّيَابُ وَسَطَعَتْ الْمَجَامِرُ وَنُكِحَتْ النِّسَاءُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni ehromdan chiqishga buyurdilar. Bas, biz ehromdan chiqdik; kiyimlar kiyildi, isiriqdonlardan hid taraldi va ayollarga yaqinlashildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни эҳромдан чиқишга буюрдилар. Бас, биз эҳромдан чиқдик; кийимлар кийилди, исириқдонлардан ҳид таралди ва аёлларга яқинлашилди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا لَيْثٌ قَالَ قَالَ طَاوُسٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يُصَلِّ فِيهِ وَلَكِنَّهُ اسْتَقْبَلَ زَوَايَاهُ
Tovus aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Albatta, Nabiy ﷺ uning ichida namoz oʻqimadilar, lekin uning burchaklariga yuzlandilar», dedi.Товус айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Албатта, Набий ﷺ унинг ичида намоз ўқимадилар, лекин унинг бурчакларига юзландилар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا لَيْثٌ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ فِي السَّفَرِ وَالْحَضَرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ safarda ham, muqim holda ham peshin bilan asrni, shom bilan xuftonni jamlab oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ сафарда ҳам, муқим ҳолда ҳам пешин билан асрни, шом билан хуфтонни жамлаб ўқидилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَفْطَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ وَبَعَثَتْ إِلَيْهِ أُمُّ الْفَضْلِ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Arafada roʻza tutmadilar; Ummul-Fazl u zotga sut yubordi, u zot uni ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Арафада рўза тутмадилар; Уммул-Фазл у зотга сут юборди, у зот уни ичдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍقَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا أُمِرَ أَنْ يَقْرَأَ فِيهِ وَسَكَتَ فِيمَا أُمِرَ أَنْ يَسْكُتَ فِيهِ {وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا} وَ {لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}
Ikrima aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Rasululloh ﷺ oʻzlariga (qiroat) buyurilgan (namoz)larda oʻqidilar va sukut qilish buyurilgan (namoz)larda sukut qildilar. {Robbing unutuvchi emas} (Maryam, 64) va {Darhaqiqat, sizlar uchun Allohning Rasulida goʻzal namuna bordir} (Ahzob, 21)», dedi.Икрима айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Расулуллоҳ ﷺ ўзларига (қироат) буюрилган (намоз)ларда ўқидилар ва сукут қилиш буюрилган (намоз)ларда сукут қилдилар. {Роббинг унутувчи эмас} (Марям, 64) ва {Дарҳақиқат, сизлар учун Аллоҳнинг Расулида гўзал намуна бордир} (Аҳзоб, 21)», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Maymunaga, oʻzlari ehromda boʻla turib uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маймунага, ўзлари эҳромда бўла туриб уйландилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَمِسُوا لَيْلَةَ الْقَدْرِ فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى أَوْ خَامِسَةٍ تَبْقَى أَوْ سَابِعَةٍ تَبْقَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qadr kechasini oxirgi oʻn kunlikda — toʻqqiz kun qolganda, yoki besh kun qolganda, yoki yetti kun qolganda — axtaringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қадр кечасини охирги ўн кунликда — тўққиз кун қолганда, ёки беш кун қолганда, ёки етти кун қолганда — ахтаринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا الْجَعْدُ صَاحِبُ الْحِلَى أَبُو عُثْمَانَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيمَا يَرْوِي عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَتَبَ الْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ ثُمَّ بَيَّنَ ذَلِكَ فَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ إِلَى أَضْعَافٍ كَثِيرَةٍ وَإِنْ هُوَ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كَتَبَهَا اللَّهُ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةً كَامِلَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ سَيِّئَةً وَاحِدَةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Robbilari azza va jalladan rivoyat qilib, shunday dedilar: «Albatta, Alloh azza va jalla yaxshiliklar va yomonliklarni yozdi, soʻng buni bayon qildi: kim bir yaxshilikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida toʻliq bir yaxshilik qilib yozadi; agar uni qilsa, Alloh unga oʻnta yaxshilikdan to yetti yuz barobargacha, undan-da koʻp barobargacha yozadi. Agar u bir yomonlikni niyat qilib, uni qilmasa, Alloh uni Oʻz huzurida toʻliq bir yaxshilik qilib yozadi; agar uni qilsa, unga bitta yomonlik qilib yoziladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Роббилари азза ва жалладан ривоят қилиб, шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла яхшиликлар ва ёмонликларни ёзди, сўнг буни баён қилди: ким бир яхшиликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида тўлиқ бир яхшилик қилиб ёзади; агар уни қилса, Аллоҳ унга ўнта яхшиликдан то етти юз баробаргача, ундан-да кўп баробаргача ёзади. Агар у бир ёмонликни ният қилиб, уни қилмаса, Аллоҳ уни Ўз ҳузурида тўлиқ бир яхшилик қилиб ёзади; агар уни қилса, унга битта ёмонлик қилиб ёзилади», дедилар.
حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْتَهَسَ مِنْ كَتِفٍ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yelka (goʻshti)dan (tishlab) yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat olmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ елка (гўшти)дан (тишлаб) едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат олмадилар.
حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عَزْرَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَعَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ صَاحِبٍ لَهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الْجُمُعَةِ بِالْجُمُعَةِ وَالْمُنَافِقِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma namozida Jumʼa surasi va Munofiqun surasini oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума намозида Жумъа сураси ва Мунофиқун сурасини ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ أَنْبَأَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ زَوْجَ بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا أَسْوَدَ يُسَمَّى مُغِيثًا وَكُنْتُ أَرَاهُ يَتْبَعُهَا فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ يَعْصِرُ عَيْنَيْهِ عَلَيْهَا قَالَ فَقَضَى فِيهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعَ قَضِيَّاتٍ قَضَى أَنَّ الْوَلَاءَ لِمَنْ أَعْتَقَ وَخَيَّرَهَا وَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ قَالَ هَمَّامٌ مَرَّةً عِدَّةَ الْحُرَّةِ قَالَ وَتُصُدِّقَ عَلَيْهَا بِصَدَقَةٍ فَأَهْدَتْ مِنْهَا إِلَى عَائِشَةَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ هُوَ عَلَيْهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bariraning eri Mugʻiys deb atalgan qora qul edi. Men uni Madina koʻchalarida uning ortidan yigʻlab yurganini koʻrar edim. U aytdi: Nabiy ﷺ uning haqida toʻrtta hukm chiqardilar: valo ozod qilgan kishiga tegishli ekaniga hukm qildilar, uni ixtiyorli qildilar va unga idda saqlashni buyurdilar — Hammom bir marta: «hur ayolning iddasini», dedi — va unga sadaqa berilgan edi, u undan Oishaga hadya qildi. Bu Nabiy ﷺga zikr qilinganda, u zot: «U unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бариранинг эри Муғийс деб аталган қора қул эди. Мен уни Мадина кўчаларида унинг ортидан йиғлаб юрганини кўрар эдим. У айтди: Набий ﷺ унинг ҳақида тўртта ҳукм чиқардилар: вало озод қилган кишига тегишли эканига ҳукм қилдилар, уни ихтиёрли қилдилар ва унга идда сақлашни буюрдилар — Ҳаммом бир марта: «ҳур аёлнинг иддасини», деди — ва унга садақа берилган эди, у ундан Оишага ҳадя қилди. Бу Набий ﷺга зикр қилинганда, у зот: «У унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар.
حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَعَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ الْأَشَجُّ أَخُو بَنِي عَصَرٍ فَقَالُوا يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّا حَيٌّ مِنْ رَبِيعَةَ وَإِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارَ مُضَرَ وَإِنَّا لَا نَصِلُ إِلَيْكَ إِلَّا فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ إِذَا عَمِلْنَا بِهِ دَخَلْنَا الْجَنَّةَ وَنَدْعُو بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ أَمَرَهُمْ أَنْ يَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَأَنْ يَصُومُوا رَمَضَانَ وَأَنْ يَحُجُّوا الْبَيْتَ وَأَنْ يُعْطُوا الْخُمُسَ مِنْ الْمَغَانِمِ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ عَنْ الشُّرْبِ فِي الْحَنْتَمِ وَالدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ فَقَالُوا فَفِيمَ نَشْرَبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ عَلَيْكُمْ بِأَسْقِيَةِ الْأَدَمِ الَّتِي يُلَاثُ عَلَى أَفْوَاهِهَاحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ يَذْكُرُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهِمْ الْأَشَجُّ أَخُو بَنِي عَصَرٍ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulqays elchilari Rasululloh ﷺ huzurlariga keldilar, ular orasida Banu Asr qabilasidan boʻlgan Ashaj ham bor edi. Ular: «Ey Allohning nabiysi, biz Rabia (qabilasi)dan boʻlgan bir toifamiz, biz bilan sizning oraliqda Muzar kofirlari bor va biz sizning huzuringizga faqat harom oyda yeta olamiz. Bizga shunday bir ishni buyuringki, uni qilsak jannatga kirsak va ortimizdagilarni ham unga chorlasak», dedilar. Shunda u zot ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. Ularni Allohga ibodat qilishga va Unga hech narsani sherik qilmaslikka, Ramazon roʻzasini tutishga, Baytni haj qilishga va oʻljalardan beshdan birini berishga buyurdilar. Toʻrt narsadan — hantam, dubbo, naqiyr va muzaffatda (yaʼni shu idishlarda) ichishdan qaytardilar. Ular: «Yo Rasululloh, unda biz nimada ichamiz?» dedilar. U zot: «Ogʻzi bogʻlanadigan teri meshlarni lozim tutinglar», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham: Abdulqays elchilari Rasululloh ﷺ huzurlariga keldilar, ular orasida Banu Asr qabilasidan boʻlgan Ashaj ham bor edi, deb rivoyat qilinib, soʻng uning maʼnosi zikr qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдулқайс элчилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдилар, улар орасида Бану Аср қабиласидан бўлган Ашаж ҳам бор эди. Улар: «Эй Аллоҳнинг набийси, биз Рабиа (қабиласи)дан бўлган бир тоифамиз, биз билан сизнинг оралиқда Музар кофирлари бор ва биз сизнинг ҳузурингизга фақат ҳаром ойда ета оламиз. Бизга шундай бир ишни буюрингки, уни қилсак жаннатга кирсак ва ортимиздагиларни ҳам унга чорласак», дедилар. Шунда у зот уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. Уларни Аллоҳга ибодат қилишга ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликка, Рамазон рўзасини тутишга, Байтни ҳаж қилишга ва ўлжалардан бешдан бирини беришга буюрдилар. Тўрт нарсадан — ҳантам, дуббо, нақийр ва музаффатда (яъни шу идишларда) ичишдан қайтардилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, унда биз нимада ичамиз?» дедилар. У зот: «Оғзи боғланадиган тери мешларни лозим тутинглар», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам: Абдулқайс элчилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдилар, улар орасида Бану Аср қабиласидан бўлган Ашаж ҳам бор эди, деб ривоят қилиниб, сўнг унинг маъноси зикр қилинди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدِرْعُهُ مَرْهُونَةٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِثَلَاثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَخَذَهُ طَعَامًا لِأَهْلِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, sovutlari ahllari uchun taom qilib olingan oʻttiz soʻ arpaga bir yahudiyning huzurida garovda edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, совутлари аҳллари учун таом қилиб олинган ўттиз сў арпага бир яҳудийнинг ҳузурида гаровда эди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنِ ابْنِ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍسِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ لَا نَخَافُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ نُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Makka va Madina orasida Alloh azza va jalladan boshqa hech kimdan qoʻrqmagan holda safar qilardik, ikki rakaat oʻqir edik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Макка ва Мадина орасида Аллоҳ азза ва жалладан бошқа ҳеч кимдан қўрқмаган ҳолда сафар қилардик, икки ракаат ўқир эдик.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ وَهُوَ مُحْرِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan holda Maymuna binti al-Horis bilan uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолда Маймуна бинти ал-Ҳорис билан уйландилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan holda uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолда уйландилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ التَّمِيمِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا سَجَدَ يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ sajda qilganlarida, sajda holatida qoʻltiqlarining oqligi koʻrinar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сажда қилганларида, сажда ҳолатида қўлтиқларининг оқлиги кўринар эди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَعْتَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الطَّائِفِ مَنْ خَرَجَ مِنْ رَقِيقِ الْمُشْرِكِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Toif kuni mushriklarning qullaridan (huzurlariga) chiqib kelganlarni ozod qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Тоиф куни мушрикларнинг қулларидан (ҳузурларига) чиқиб келганларни озод қилдилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ سَلْمٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا مُسَاعَاةَ فِي الْإِسْلَامِ مَنْ سَاعَى فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَدْ أَلْحَقْتُهُ بِعَصَبَتِهِ وَمَنْ ادَّعَى وَلَدَهُ مِنْ غَيْرِ رِشْدَةٍ فَلَا يَرِثُ وَلَا يُورَثُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Islomda musoat (zino orqali nasab biriktirish) yoʻq. Kim johiliyatda musoat qilgan boʻlsa, men uni oʻz asabasiga qoʻshdim. Kim toʻgʻri nikohdan boʻlmagan bolani oʻzimniki deb daʼvo qilsa, u na meros oladi, na undan meros olinadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Исломда мусоат (зино орқали насаб бириктириш) йўқ. Ким жоҳилиятда мусоат қилган бўлса, мен уни ўз асабасига қўшдим. Ким тўғри никоҳдан бўлмаган болани ўзимники деб даъво қилса, у на мерос олади, на ундан мерос олинади».
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَهْدَى الصَّعْبُ بْنُ جَثَّامَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِمَارَ وَحْشٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّهُ وَقَالَ لَوْلَا أَنَّا مُحْرِمُونَ لَقَبِلْنَاهُ مِنْكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Saʼb ibn Jassoma Rasululloh ﷺga yovvoyi eshak hadya qildi, u zot esa ehromda edilar. Shunda u zot uni qaytarib berib: «Agar biz ehromda boʻlmaganimizda, uni sendan qabul qilgan boʻlardik», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Саъб ибн Жассома Расулуллоҳ ﷺга ёввойи эшак ҳадя қилди, у зот эса эҳромда эдилар. Шунда у зот уни қайтариб бериб: «Агар биз эҳромда бўлмаганимизда, уни сендан қабул қилган бўлардик», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ فِي الثَّوْبِ الْمَصْبُوغِ مَا لَمْ يَكُنْ بِهِ نَفْضٌ وَلَا رَدْعٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ boʻyalgan kiyimga — undan (boʻyoq) toʻkilmasa va (badanga) yuqmasa — ruxsat berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бўялган кийимга — ундан (бўёқ) тўкилмаса ва (баданга) юқмаса — рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ قَالَ سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا مَرِضَ أَبُو طَالِبٍ دَخَلَ عَلَيْهِ رَهْطٌ مِنْ قُرَيْشٍ مِنْهُمْ أَبُو جَهْلٍ فَقَالُوا يَا أَبَا طَالِبٍ ابْنُ أَخِيكَ يَشْتِمُ آلِهَتَنَا يَقُولُ وَيَقُولُ وَيَفْعَلُ وَيَفْعَلُ فَأَرْسِلْ إِلَيْهِ فَانْهَهُ قَالَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ أَبُو طَالِبٍ وَكَانَ قُرْبَ أَبِي طَالِبٍ مَوْضِعُ رَجُلٍ فَخَشِيَ إِنْ دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى عَمِّهِ أَنْ يَكُونَ أَرَقَّ لَهُ عَلَيْهِ فَوَثَبَ فَجَلَسَ فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ فَلَمَّا دَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَجِدْ مَجْلِسًا إِلَّا عِنْدَ الْبَابِ فَجَلَسَ فَقَالَ أَبُو طَالِبٍ يَا ابْنَ أَخِي إِنَّ قَوْمَكَ يَشْكُونَكَ يَزْعُمُونَ أَنَّكَ تَشْتُمُ آلِهَتَهُمْ وَتَقُولُ وَتَقُولُ وَتَفْعَلُ وَتَفْعَلُ فَقَالَ يَا عَمِّ إِنِّي إِنَّمَا أُرِيدُهُمْ عَلَى كَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ تَدِينُ لَهُمْ بِهَا الْعَرَبُ وَتُؤَدِّي إِلَيْهِمْ بِهَا الْعَجَمُ الْجِزْيَةَ قَالُوا وَمَا هِيَ نَعَمْ وَأَبِيكَ عَشْرًا قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ قَالَ فَقَامُوا وَهُمْ يَنْفُضُونَ ثِيَابَهُمْ وَهُمْ يَقُولُونَ {أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ} قَالَ ثُمَّ قَرَأَ حَتَّى بَلَغَ {لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Abu Tolib kasal boʻlganida, uning huzuriga Qurayshdan bir guruh kishi kirdi, ular orasida Abu Jahl ham bor edi. Ular: «Ey Abu Tolib, jiyaning bizning ilohlarimizni soʻkmoqda, u shunday-shunday deydi va shunday-shunday qiladi. Unga odam yuborib, uni qaytargin», dedilar. Shunda Abu Tolib unga odam yubordi. Abu Tolibning yonida bir kishilik joy bor edi; (Abu Jahl) Nabiy ﷺ amakisining yoniga kirsa, u yanada mehribonroq boʻlib qolishidan qoʻrqib, sakrab oʻsha joyga oʻtirib oldi. Nabiy ﷺ kirganlarida, eshik yonidan boshqa oʻtirar joy topmadilar va (oʻsha yerga) oʻtirdilar. Abu Tolib: «Ey jiyanim, qavming sendan shikoyat qilmoqda; sen ularning ilohlarini soʻkasan, shunday-shunday deysan va shunday-shunday qilasan, deb daʼvo qilmoqdalar», dedi. U zot: «Ey amaki, men ulardan faqat bitta kalimani xohlayman, oʻsha (kalima) sababli arablar ularga boʻysunadi va ajamlar ularga jizya toʻlaydi», dedilar. Ular: «U nima? Ha, otang haqi, oʻntasi ham (mayli)!» dedilar. U zot: «Lo ilaha illalloh», dedilar. Shunda ular kiyimlarini qoqib turib ketdilar va: {U ilohlarni bitta ilohga aylantirdimi? Haqiqatan, bu — ajablanarli narsadir!} — der edilar. Soʻng u {toki azobimni totib koʻrmadilar} (oyati)ga yetguncha oʻqidi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Абу Толиб касал бўлганида, унинг ҳузурига Қурайшдан бир гуруҳ киши кирди, улар орасида Абу Жаҳл ҳам бор эди. Улар: «Эй Абу Толиб, жиянинг бизнинг илоҳларимизни сўкмоқда, у шундай-шундай дейди ва шундай-шундай қилади. Унга одам юбориб, уни қайтаргин», дедилар. Шунда Абу Толиб унга одам юборди. Абу Толибнинг ёнида бир кишилик жой бор эди; (Абу Жаҳл) Набий ﷺ амакисининг ёнига кирса, у янада меҳрибонроқ бўлиб қолишидан қўрқиб, сакраб ўша жойга ўтириб олди. Набий ﷺ кирганларида, эшик ёнидан бошқа ўтирар жой топмадилар ва (ўша ерга) ўтирдилар. Абу Толиб: «Эй жияним, қавминг сендан шикоят қилмоқда; сен уларнинг илоҳларини сўкасан, шундай-шундай дейсан ва шундай-шундай қиласан, деб даъво қилмоқдалар», деди. У зот: «Эй амаки, мен улардан фақат битта калимани хоҳлайман, ўша (калима) сабабли араблар уларга бўйсунади ва ажамлар уларга жизя тўлайди», дедилар. Улар: «У нима? Ҳа, отанг ҳақи, ўнтаси ҳам (майли)!» дедилар. У зот: «Ло илаҳа иллаллоҳ», дедилар. Шунда улар кийимларини қоқиб туриб кетдилар ва: {У илоҳларни битта илоҳга айлантирдими? Ҳақиқатан, бу — ажабланарли нарсадир!} — дер эдилар. Сўнг у {токи азобимни тотиб кўрмадилар} (ояти)га етгунча ўқиди.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرِ رَمَضَانَ فَأَقْضِيهِ عَنْهَا قَالَ أَرَأَيْتَكِ لَوْ كَانَ عَلَيْهَا دَيْنٌ كُنْتِ تَقْضِينَهُ قَالَتْ نَعَمْ قَالَ فَدَيْنُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: Bir ayol u zotning huzurlariga kelib: «Onam vafot etdi, uning zimmasida Ramazon oyining roʻzasi bor edi; men uni onam nomidan qazo qilaymi?» dedi. U zot: «Aytgin-chi, agar uning zimmasida qarz boʻlganida, sen uni toʻlar miding?» dedilar. Ayol: «Ha», dedi. U zot: «Alloh azza va jallaning qarzi toʻlanishga haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: Бир аёл у зотнинг ҳузурларига келиб: «Онам вафот этди, унинг зиммасида Рамазон ойининг рўзаси бор эди; мен уни онам номидан қазо қилайми?» деди. У зот: «Айтгин-чи, агар унинг зиммасида қарз бўлганида, сен уни тўлар мидинг?» дедилар. Аёл: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳ азза ва жалланинг қарзи тўланишга ҳақлироқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا مَالِكٌ يَعْنِي ابْنَ أَنَسٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَيِّمُ أَوْلَى بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا وَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, bokira qizdan esa oʻzi haqida izn soʻraladi; uning jim turishi — uning roziligidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса ўзи ҳақида изн сўралади; унинг жим туриши — унинг розилигидир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَعْلَى وَمُحَمَّدٌ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَيُّ الْقِرَاءَتَيْنِ تَعُدُّونَ أَوَّلَ قَالُوا قِرَاءَةَ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ لَا بَلْ هِيَ الْآخِرَةُ كَانَ يُعْرَضُ الْقُرْآنُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ عُرِضَ عَلَيْهِ مَرَّتَيْنِ فَشَهِدَهُ عَبْدُ اللَّهِ فَعَلِمَ مَا نُسِخَ مِنْهُ وَمَا بُدِّلَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Ikki qiroatdan qaysi birini avvalgisi deb hisoblaysizlar?» Ular: «Abdullohning qiroatini», dedilar. U: «Yoʻq, balki u — oxirgisidir. Qurʼon Rasululloh ﷺga har yili bir marta arz qilinar edi. U zot vafot etgan yilda esa unga ikki marta arz qilindi. Abdulloh oʻshanda hozir boʻldi va undan nima mansux qilinganini hamda nima oʻzgartirilganini bildi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Икки қироатдан қайси бирини аввалгиси деб ҳисоблайсизлар?» Улар: «Абдуллоҳнинг қироатини», дедилар. У: «Йўқ, балки у — охиргисидир. Қуръон Расулуллоҳ ﷺга ҳар йили бир марта арз қилинар эди. У зот вафот этган йилда эса унга икки марта арз қилинди. Абдуллоҳ ўшанда ҳозир бўлди ва ундан нима мансух қилинганини ҳамда нима ўзгартирилганини билди», деди.
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ عَنْ يَحْيَى عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُكَاتِبِ يُقْتَلُ يُودَى لِمَا أَدَّى مِنْ مُكَاتَبَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْعَبْدِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻldirilgan mukotab haqida — u oʻz kitobatidan (ozodlik shartnomasidan) toʻlagan miqdoriga hur kishining diyati, qolgan miqdoriga esa qulning diyati toʻlanishiga — hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган мукотаб ҳақида — у ўз китобатидан (озодлик шартномасидан) тўлаган миқдорига ҳур кишининг дияти, қолган миқдорига эса қулнинг дияти тўланишига — ҳукм қилдилар.
حَدَّثَنَا يَعْلَى حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ عَنْ يَحْيَى عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَكُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ بِالْمَدِينَةِ فَمَرَّ شَيْخٌ يُقَالُ لَهُ شُرَحْبِيلُ أَبُو سَعْدٍ فَقَالَ يَا أَبَا سَعْدٍ مِنْ أَيْنَ جِئْتَ فَقَالَ مِنْ عِنْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ حَدَّثْتُهُ بِحَدِيثٍ فَقَالَ لَأَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثُ حَقًّا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِي حُمْرُ النَّعَمِ قَالَ حَدِّثْ بِهِ الْقَوْمَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ مُسْلِمٍ تُدْرِكُ لَهُ ابْنَتَانِ فَيُحْسِنُ إِلَيْهِمَا مَا صَحِبَتَاهُ أَوْ صَحِبَهُمَا إِلَّا أَدْخَلَتَاهُ الْجَنَّةَ
Ikrima (rahimahulloh) aytdi: Men Madinada Zayd ibn Alining huzurida oʻtirgan edim. Shunda Shurahbil Abu Saʼd deb ataladigan bir keksa kishi oʻtib qoldi. (Zayd): «Ey Abu Saʼd, qayerdan kelding?» dedi. U: «Amirul-moʻminin huzuridan; men unga bir hadis aytib berdim. U: ‹Bu hadisning haq boʻlishi menga qizil tuyalar boʻlishidan koʻra sevimliroqdir›, dedi», dedi. (Zayd): «Uni bu qavmga ham aytib ber», dedi. U aytdi: Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmonning ikki qizi voyaga yetsa-yu, ular u bilan birga boʻlgan muddat davomida u ularga yaxshilik qilsa, albatta, ular uni jannatga kiritadilar», dedilar.Икрима (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Мадинада Зайд ибн Алининг ҳузурида ўтирган эдим. Шунда Шураҳбил Абу Саъд деб аталадиган бир кекса киши ўтиб қолди. (Зайд): «Эй Абу Саъд, қаердан келдинг?» деди. У: «Амирул-мўминин ҳузуридан; мен унга бир ҳадис айтиб бердим. У: ‹Бу ҳадиснинг ҳақ бўлиши менга қизил туялар бўлишидан кўра севимлироқдир›, деди», деди. (Зайд): «Уни бу қавмга ҳам айтиб бер», деди. У айтди: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмоннинг икки қизи вояга етса-ю, улар у билан бирга бўлган муддат давомида у уларга яхшилик қилса, албатта, улар уни жаннатга киритадилар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ بِالْخَيْرِ وَكَانَ أَجْوَدَ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ كُلَّ لَيْلَةٍ فِي رَمَضَانَ حَتَّى يَنْسَلِخَ يَعْرِضُ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقُرْآنَ فَإِذَا لَقِيَهُ جِبْرِيلُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ odamlarning xayr borasida eng saxiysi edilar; u zot Ramazonda — Jibril u zot bilan uchrashganda — eng saxiy holatlarida boʻlar edilar. Jibril Ramazonning har kechasi u zot bilan uchrashar, to oy chiqib ketguncha (shunday davom etar) va Rasululloh ﷺ unga Qurʼonni arz qilar edilar. Jibril u zot bilan uchrashganda, Rasululloh ﷺ xayr borasida esib turgan shamoldan ham saxiyroq boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ одамларнинг хайр борасида энг сахийси эдилар; у зот Рамазонда — Жибрил у зот билан учрашганда — энг сахий ҳолатларида бўлар эдилар. Жибрил Рамазоннинг ҳар кечаси у зот билан учрашар, то ой чиқиб кетгунча (шундай давом этар) ва Расулуллоҳ ﷺ унга Қуръонни арз қилар эдилар. Жибрил у зот билан учрашганда, Расулуллоҳ ﷺ хайр борасида эсиб турган шамолдан ҳам сахийроқ бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْمَعْنَى عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمْ الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا مِنْ خَيْرِ ثِيَابِكُمْ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ وَإِنَّ خَيْرَ أَكْحَالِكُمُ الْإِثْمِدُ إِنَّهُ يُنْبِتُ الشَّعْرَ وَيَجْلُو الْبَصَرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kiyimlaringizdan oq (rangini) kiyinglar, chunki u kiyimlaringizning eng yaxshisidir va oʻliklaringizni ham unda kafanlanglar. Surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir: u kiprikni oʻstiradi va koʻzni tiniqlashtiradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кийимларингиздан оқ (рангини) кийинглар, чунки у кийимларингизнинг энг яхшисидир ва ўликларингизни ҳам унда кафанланглар. Сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир: у киприкни ўстиради ва кўзни тиниқлаштиради».
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا نَافِعٌ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَكَتَبْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَكَتَبَ إِلَيَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ وَلَوْ أُعْطِيَ النَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ لَادَّعَى أُنَاسٌ أَمْوَالَ النَّاسِ وَدِمَاءَهُمْ
Ibn Abu Mulayka (rahimahulloh) aytdi: Men Ibn Abbosga xat yozdim, u menga shunday deb yozdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, qasam daʼvo qilinuvchining zimmasidadir. Agar odamlarga daʼvolariga koʻra berilaversa, baʼzi odamlar (boshqa) odamlarning mollarini va qonlarini daʼvo qilib olardilar», dedilar.Ибн Абу Мулайка (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Ибн Аббосга хат ёздим, у менга шундай деб ёзди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қасам даъво қилинувчининг зиммасидадир. Агар одамларга даъволарига кўра берилаверса, баъзи одамлар (бошқа) одамларнинг молларини ва қонларини даъво қилиб олардилар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ الْعَطَّارُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الرَّجُلِ يَأْتِي امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَنِصْفِ دِينَارٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: Ayoli hayzli holida u bilan yaqinlik qilgan kishi haqida u zot: «Bir dinor sadaqa qilsin; agar topa olmasa, yarim dinor (sadaqa qilsin)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: Аёли ҳайзли ҳолида у билан яқинлик қилган киши ҳақида у зот: «Бир динор садақа қилсин; агар топа олмаса, ярим динор (садақа қилсин)», дедилар.