Ali ibn Husayn

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ‏.‏ فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ‏.‏ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏[quran sura="59" aya_start="6" aya_end="6"]{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) uni (Molik ibn Avsni) chaqirdi. Shu payt uning eshik ogʻasi (hojibi) Yarfa kelib: «Usmon, Abdurrahmon, Zubayr va Saʼd (kirishga) izn soʻrayaptilar, (qabul qilasizmi)?» dedi. (Umar:) «Ha, ularni kiritgin», dedi. Bir oz oʻtgach, (Yarfa yana) kelib: «Abbos va Ali (kirishga) izn soʻrayaptilar, (qabul qilasizmi)?» dedi. (Umar:) «Ha», dedi. Ikkovi kirganda, Abbos: «Ey moʻminlar amiri, men bilan mana bu (Ali) orasida hukm chiqar», dedi — ikkovi Alloh Rasuliga ﷺ Bani Nazirdan fay (qilib) bergan (mol) haqida tortishayotgan edilar. Ali va Abbos bir-biriga ( keskin) gapirishdi. (Haligi) jamoa: «Ey moʻminlar amiri, ikkovining orasida hukm chiqar va birini boshqasidan halos qil (tinchit)», deyishdi. Umar: «Shoshmanglar! Osmon va Yer Uning izni bilan turadigan Alloh (nomi) bilan sizlardan soʻrayman: bilasizmiki, Rasululloh ﷺ: ‹Biz (paygʻambarlar)dan meros olinmaydi, biz qoldirgan (mol) sadaqadir› dedilarmi?» dedi — buni (aytib) oʻzlarini (paygʻambarlarni) nazarda tutdilar. Ular: «(Ha,) buni aytgan edilar», deyishdi. Soʻng Umar Abbos va Aliga yuzlanib: «Ikkovingizdan Alloh (nomi) bilan soʻrayman: bilasizlarmiki, Rasululloh ﷺ buni aytdilar?» dedi. Ikkovi: «Ha», deyishdi. (Umar:) «Bas, men sizlarga shu ish haqida (gapirib) beraman. Albatta Alloh subhonahu mana bu fayda Rasuliga ﷺ — boshqa hech kimga bermagan — bir narsani xos qilgan edi. Alloh — zikri ulugʻ Zot — shunday dedi: ‹Alloh Rasuliga ulardan (qaytarib) bergan fayga (kelsak), sizlar uning (uchun) ot ham, tuya ham yugurtirmadingiz...› — ‹...qodirdir› (Hashr surasi, 6) (degan) soʻzigacha. Bas, bu Rasululloh ﷺning xolis (mulki) edi. Soʻng, Allohga qasamki, u zot uni sizlardan (yashirib) oʻzlariga olib qolmadilar va sizlardan (ortiq) oʻzlariga tanlab (xususiy qilib) olmadilar — uni sizlarga (ham) berib, oranggizda taqsimladilar, to undan mana shu mol qolguncha. Rasululloh ﷺ mana shu moldan ahliga bir yillik nafaqalarini sarflar, soʻng qolganini olib, uni Allohning moli (sarf qilinadigan) joyga qoʻyardilar (umumiy xazinaga). Rasululloh ﷺ buni hayotlari (davomida) qildilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ vafot etdilar. Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺning valiysiman (oʻrinbosariman)› dedi va uni qoʻlga olib, unda Rasululloh ﷺ qilgan (ish)dek qildi — oʻsha paytda sizlar ham (bor edingiz)», dedi. Soʻng (Umar) Ali va Abbosga yuzlanib: «Abu Bakr unda sizlar aytayotgangidek qilganini eslaysizlarmi? Alloh biladiki, u unda rost (soʻzli), yaxshi (amalli), toʻgʻri (yoʻ ldagi), haqqa ergashuvchi edi. Soʻng Alloh Abu Bakrni vafot ettirdi va men: ‹Men Rasululloh ﷺ va Abu Bakrning valiysiman› dedim. Uni amirligimning ikki yili (davomida) qoʻlga olib, unda Rasululloh ﷺ va Abu Bakr qilgan (ish)dek qildim. Alloh biladiki, men unda rost (soʻzli), yaxshi (amalli), toʻgʻri (yoʻldagi), haqqa ergashuvchiman. Soʻng ikkovingiz oldimga keldingiz — soʻzingiz bitta, ishingiz bir (jamuljam) edi. Sen — yaʼni Abbos — oldimga kelding. Men ikkovingizga: ‹Rasululloh ﷺ: ‹Biz(dan) meros olinmaydi, biz qoldirgan (mol) sadaqadir› dedilar› dedim. Uni sizlarga (boshqarishga) topshirish menga maʼqul boʻlganda, men: ‹Agar xohlasangiz, men uni sizlarga topshiraman — shu shartdaki, sizlarga Allohning ahdi va paymoni boʻlsin: unda Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va men — voliy boʻlganimdan beri — qilgan (ish)dek qilasizlar; aks holda men bilan (bu haqda) gaplashmanglar› dedim. Sizlar: ‹Uni bizga shu (shart) bilan topshir› dedingiz. Men uni sizlarga topshirdim. Endi mendan bundan boshqa hukm istayapsizlarmi? Osmon va Yer Uning izni bilan turadigan Alloh (nomi) bilan (qasamki), men unda — qiyomat qoyim boʻlguncha — bundan boshqa hukm chiqarmayman! Agar sizlar undan (boshqarishdan) ojiz boʻlsangiz, uni menga qaytaring, men sizlarga (uning ishi)da kifoya qilaman», dedi. (Zuhriy) aytdi: Men bu hadisni Urva ibn Zubayrga (gapirib) berdim. U: «Molik ibn Avs rost aytdi. Men Paygʻambar ﷺning zavjasi Oisha (roziyallohu anho)ning shunday deganini eshitganman: Paygʻambar ﷺning zavjalari Usmonni Abu Bakrning oldiga yuborib, undan Alloh Rasuliga ﷺ fay (qilib) bergan (mol)dan oʻzlarining sakkizdan bir (ulush)larini soʻradilar. Men esa ularni qaytarardim (toʻsardim). Men ularga: ‹Allohdan qoʻrqmaysizlarmi? Bilmaysizlarmi, Paygʻambar ﷺ: ‹Biz(dan) meros olinmaydi, biz qoldirgan (mol) sadaqadir› — buni (aytib) oʻzlarini nazarda tutardilar — ‹Muhammad oilasi faqat mana shu moldan (kun kechirib) yeydi› derdilar› dedim. Shunda Paygʻambar ﷺning zavjalari men ularga xabar bergan narsada toʻxtadilar (qoʻyishdi)», dedi. (Zuhriy) aytdi: Bu sadaqa Alining qoʻlida edi — Ali uni Abbosdan (boshqarishdan) toʻsib, unga (bu masalada) gʻolib boʻlgan edi. Soʻng u Hasan ibn Alining qoʻlida, soʻng Husayn ibn Alining qoʻlida, soʻng Ali ibn Husayn va Hasan ibn Hasanning qoʻlida — ikkovi uni navbatma-navbat (boshqarib) turdilar — soʻng Zayd ibn Hasanning qoʻlida (boʻldi). U haqiqatan Rasululloh ﷺning sadaqasidir.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) уни (Молик ибн Авсни) чақирди. Шу пайт унинг эшик оғаси (ҳожиби) Ярфа келиб: «Усмон, Абдурраҳмон, Зубайр ва Саъд (киришга) изн сўраяптилар, (қабул қиласизми)?» деди. (Умар:) «Ҳа, уларни киритгин», деди. Бир оз ўтгач, (Ярфа яна) келиб: «Аббос ва Али (киришга) изн сўраяптилар, (қабул қиласизми)?» деди. (Умар:) «Ҳа», деди. Иккови кирганда, Аббос: «Эй мўминлар амири, мен билан мана бу (Али) орасида ҳукм чиқар», деди — иккови Аллоҳ Расулига ﷺ Бани Назирдан фай (қилиб) берган (мол) ҳақида тортишаётган эдилар. Али ва Аббос бир-бирига ( кескин) гапиришди. (Ҳалиги) жамоа: «Эй мўминлар амири, икковининг орасида ҳукм чиқар ва бирини бошқасидан ҳалос қил (тинчит)», дейишди. Умар: «Шошманглар! Осмон ва Ер Унинг изни билан турадиган Аллоҳ (номи) билан сизлардан сўрайман: биласизмики, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Биз (пайғамбарлар)дан мерос олинмайди, биз қолдирган (мол) садақадир› дедиларми?» деди — буни (айтиб) ўзларини (пайғамбарларни) назарда тутдилар. Улар: «(Ҳа,) буни айтган эдилар», дейишди. Сўнг Умар Аббос ва Алига юзланиб: «Икковингиздан Аллоҳ (номи) билан сўрайман: биласизлармики, Расулуллоҳ ﷺ буни айтдилар?» деди. Иккови: «Ҳа», дейишди. (Умар:) «Бас, мен сизларга шу иш ҳақида (гапириб) бераман. Албатта Аллоҳ субҳонаҳу мана бу файда Расулига ﷺ — бошқа ҳеч кимга бермаган — бир нарсани хос қилган эди. Аллоҳ — зикри улуғ Зот — шундай деди: ‹Аллоҳ Расулига улардан (қайтариб) берган файга (келсак), сизлар унинг (учун) от ҳам, туя ҳам югуртирмадингиз...› — ‹...қодирдир› (Ҳашр сураси, 6) (деган) сўзигача. Бас, бу Расулуллоҳ ﷺнинг холис (мулки) эди. Сўнг, Аллоҳга қасамки, у зот уни сизлардан (яшириб) ўзларига олиб қолмадилар ва сизлардан (ортиқ) ўзларига танлаб (хусусий қилиб) олмадилар — уни сизларга (ҳам) бериб, оранггизда тақсимладилар, то ундан мана шу мол қолгунча. Расулуллоҳ ﷺ мана шу молдан аҳлига бир йиллик нафақаларини сарфлар, сўнг қолганини олиб, уни Аллоҳнинг моли (сарф қилинадиган) жойга қўярдилар (умумий хазинага). Расулуллоҳ ﷺ буни ҳаётлари (давомида) қилдилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ вафот этдилар. Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг валийсиман (ўринбосариман)› деди ва уни қўлга олиб, унда Расулуллоҳ ﷺ қилган (иш)дек қилди — ўша пайтда сизлар ҳам (бор эдингиз)», деди. Сўнг (Умар) Али ва Аббосга юзланиб: «Абу Бакр унда сизлар айтаётгангидек қилганини эслайсизларми? Аллоҳ биладики, у унда рост (сўзли), яхши (амалли), тўғри (йў лдаги), ҳаққа эргашувчи эди. Сўнг Аллоҳ Абу Бакрни вафот эттирди ва мен: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакрнинг валийсиман› дедим. Уни амирлигимнинг икки йили (давомида) қўлга олиб, унда Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр қилган (иш)дек қилдим. Аллоҳ биладики, мен унда рост (сўзли), яхши (амалли), тўғри (йўлдаги), ҳаққа эргашувчиман. Сўнг икковингиз олдимга келдингиз — сўзингиз битта, ишингиз бир (жамулжам) эди. Сен — яъни Аббос — олдимга келдинг. Мен икковингизга: ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Биз(дан) мерос олинмайди, биз қолдирган (мол) садақадир› дедилар› дедим. Уни сизларга (бошқаришга) топшириш менга маъқул бўлганда, мен: ‹Агар хоҳласангиз, мен уни сизларга топшираман — шу шартдаки, сизларга Аллоҳнинг аҳди ва паймони бўлсин: унда Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва мен — волий бўлганимдан бери — қилган (иш)дек қиласизлар; акс ҳолда мен билан (бу ҳақда) гаплашманглар› дедим. Сизлар: ‹Уни бизга шу (шарт) билан топшир› дедингиз. Мен уни сизларга топширдим. Энди мендан бундан бошқа ҳукм истаяпсизларми? Осмон ва Ер Унинг изни билан турадиган Аллоҳ (номи) билан (қасамки), мен унда — қиёмат қойим бўлгунча — бундан бошқа ҳукм чиқармайман! Агар сизлар ундан (бошқаришдан) ожиз бўлсангиз, уни менга қайтаринг, мен сизларга (унинг иши)да кифоя қиламан», деди. (Зуҳрий) айтди: Мен бу ҳадисни Урва ибн Зубайрга (гапириб) бердим. У: «Молик ибн Авс рост айтди. Мен Пайғамбар ﷺнинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг шундай деганини эшитганман: Пайғамбар ﷺнинг завжалари Усмонни Абу Бакрнинг олдига юбориб, ундан Аллоҳ Расулига ﷺ фай (қилиб) берган (мол)дан ўзларининг саккиздан бир (улуш)ларини сўрадилар. Мен эса уларни қайтарардим (тўсардим). Мен уларга: ‹Аллоҳдан қўрқмайсизларми? Билмайсизларми, Пайғамбар ﷺ: ‹Биз(дан) мерос олинмайди, биз қолдирган (мол) садақадир› — буни (айтиб) ўзларини назарда тутардилар — ‹Муҳаммад оиласи фақат мана шу молдан (кун кечириб) ейди› дердилар› дедим. Шунда Пайғамбар ﷺнинг завжалари мен уларга хабар берган нарсада тўхтадилар (қўйишди)», деди. (Зуҳрий) айтди: Бу садақа Алининг қўлида эди — Али уни Аббосдан (бошқаришдан) тўсиб, унга (бу масалада) ғолиб бўлган эди. Сўнг у Ҳасан ибн Алининг қўлида, сўнг Ҳусайн ибн Алининг қўлида, сўнг Али ибн Ҳусайн ва Ҳасан ибн Ҳасаннинг қўлида — иккови уни навбатма-навбат (бошқариб) турдилар — сўнг Зайд ибн Ҳасаннинг қўлида (бўлди). У ҳақиқатан Расулуллоҳ ﷺнинг садақасидир.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ حَلْحَلَةَ الدُّؤَلِيُّ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ حَدَّثَهُ أَنَّهُمْ، حِينَ قَدِمُوا الْمَدِينَةَ مِنْ عِنْدِ يَزِيدَ بْنِ مُعَاوِيَةَ مَقْتَلَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ رضى الله عنهما لَقِيَهُ الْمِسْوَرُ بْنُ مَخْرَمَةَ فَقَالَ لَهُ هَلْ لَكَ إِلَىَّ مِنْ حَاجَةٍ تَأْمُرُنِي بِهَا قَالَ فَقُلْتُ لَهُ لاَ ‏.‏ قَالَ لَهُ هَلْ أَنْتَ مُعْطِيَّ سَيْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَغْلِبَكَ الْقَوْمُ عَلَيْهِ وَايْمُ اللَّهِ لَئِنْ أَعْطَيْتَنِيهِ لاَ يُخْلَصُ إِلَيْهِ أَبَدًا حَتَّى تَبْلُغَ نَفْسِي إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ خَطَبَ بِنْتَ أَبِي جَهْلٍ عَلَى فَاطِمَةَ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَخْطُبُ النَّاسَ فِي ذَلِكَ عَلَى مِنْبَرِهِ هَذَا وَأَنَا يَوْمَئِذٍ مُحْتَلِمٌ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ فَاطِمَةَ مِنِّي وَإِنِّي أَتَخَوَّفُ أَنْ تُفْتَنَ فِي دِينِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ ذَكَرَ صِهْرًا لَهُ مِنْ بَنِي عَبْدِ شَمْسٍ فَأَثْنَى عَلَيْهِ فِي مُصَاهَرَتِهِ إِيَّاهُ فَأَحْسَنَ قَالَ ‏"‏ حَدَّثَنِي فَصَدَقَنِي وَوَعَدَنِي فَأَوْفَى لِي وَإِنِّي لَسْتُ أُحَرِّمُ حَلاَلاً وَلاَ أُحِلُّ حَرَامًا وَلَكِنْ وَاللَّهِ لاَ تَجْتَمِعُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ وَبِنْتُ عَدُوِّ اللَّهِ مَكَانًا وَاحِدًا أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Misvar ibn Maxrama (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: ular Yazid ibn Muoviya huzuridan, Husayn ibn Alining oʻlimi (voqeasi)dan soʻng Madinaga kelganlarida, Misvar ibn Maxrama (Ali ibn Husayn) bilan uchrashib, unga: «Senga mening (bajaradigan) biror hojating bormi, buyursang?» — dedi. (Ali ibn Husayn) dedi: Men unga: «Yoʻq», — dedim. U menga: «Sen menga Rasululloh ﷺ ning qilichini berasanmi? Chunki men bu qavm uni sendan tortib olishidan qoʻrqaman. Alloh nomiga qasamki, agar sen uni menga bersang, men oʻlmagunimcha hech kim unga yeta olmaydi», — dedi. (Soʻng dedi): Ali ibn Abu Tolib Fotimaning ustiga Abu Jahlning qizini soʻradi. Shunda men Rasululloh ﷺ ning shu mana shu minbarlari ustida odamlarga bu haqda xutba qilayotganlarini eshitdim — men oʻsha kunlari balogʻatga yetgan edim. U zot: «Albatta Fotima mendandir va men uning diniga fitna yetishidan qoʻrqaman», — dedilar. (Ali ibn Husayn) dedi: Soʻng U zot Abdushams qabilasidan boʻlgan bir kuyovini zikr qilib, qudachiligida unga yaxshi soʻzlar aytib, maqtadilar va: «U menga (gap) aytdi va rost aytdi, menga vaʼda berdi va vaʼdasiga vafo qildi. Men halolni harom, haromni halol qilmayman, lekin Allohga qasamki, Rasulullohning qizi bilan Allohning dushmanining qizi hech qachon bir joyda jam boʻlmaydi», — dedilar.Мисвар ибн Махрама (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: улар Язид ибн Муовия ҳузуридан, Ҳусайн ибн Алининг ўлими (воқеаси)дан сўнг Мадинага келганларида, Мисвар ибн Махрама (Али ибн Ҳусайн) билан учрашиб, унга: «Сенга менинг (бажарадиган) бирор ҳожатинг борми, буюрсанг?» — деди. (Али ибн Ҳусайн) деди: Мен унга: «Йўқ», — дедим. У менга: «Сен менга Расулуллоҳ ﷺ нинг қиличини берасанми? Чунки мен бу қавм уни сендан тортиб олишидан қўрқаман. Аллоҳ номига қасамки, агар сен уни менга берсанг, мен ўлмагунимча ҳеч ким унга ета олмайди», — деди. (Сўнг деди): Али ибн Абу Толиб Фотиманинг устига Абу Жаҳлнинг қизини сўради. Шунда мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шу мана шу минбарлари устида одамларга бу ҳақда хутба қилаётганларини эшитдим — мен ўша кунлари балоғатга етган эдим. У зот: «Албатта Фотима мендандир ва мен унинг динига фитна етишидан қўрқаман», — дедилар. (Али ибн Ҳусайн) деди: Сўнг У зот Абдушамс қабиласидан бўлган бир куёвини зикр қилиб, қудачилигида унга яхши сўзлар айтиб, мақтадилар ва: «У менга (гап) айтди ва рост айтди, менга ваъда берди ва ваъдасига вафо қилди. Мен ҳалолни ҳаром, ҳаромни ҳалол қилмайман, лекин Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳнинг қизи билан Аллоҳнинг душманининг қизи ҳеч қачон бир жойда жам бўлмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ ‏}‏ الآيَةَ وَذَلِكَ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَهُوَ أَحَقُّ بِرَجْعَتِهَا وَإِنْ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَنُسِخَ ذَلِكَ وَقَالَ ‏{‏ الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ ‏}‏ ‏.‏

Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy bizga aytdi, menga Ali ibn Husayn ibn Voqid, u otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki, u (shu oyat haqida) dedi: {Taloq qilingan ayollar oʻzlarini uch quru (hayz) kutib tursinlar va Alloh ularning bachadonlarida yaratgan narsani yashirishlari ular uchun halol emas} — oyat. Bu shu (sababdan)ki, kishi xotinini taloq qilsa, garchi uni uch marta taloq qilgan boʻlsa-da, uni qaytarib olishga u haqliroq edi. Soʻng bu (hukm) bekor qilindi va (Alloh): {Taloq ikki martadir} dedi.Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий бизга айтди, менга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид, у отасидан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, у (шу оят ҳақида) деди: {Талоқ қилинган аёллар ўзларини уч қуру (ҳайз) кутиб турсинлар ва Аллоҳ уларнинг бачадонларида яратган нарсани яширишлари улар учун ҳалол эмас} — оят. Бу шу (сабабдан)ки, киши хотинини талоқ қилса, гарчи уни уч марта талоқ қилган бўлса-да, уни қайтариб олишга у ҳақлироқ эди. Сўнг бу (ҳукм) бекор қилинди ва (Аллоҳ): {Талоқ икки мартадир} деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَبُّويَةَ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ ‏}‏ فَكَانَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّوُا الْعَتَمَةَ حَرُمَ عَلَيْهِمُ الطَّعَامُ وَالشَّرَابُ وَالنِّسَاءُ وَصَامُوا إِلَى الْقَابِلَةِ فَاخْتَانَ رَجُلٌ نَفْسَهُ فَجَامَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ صَلَّى الْعِشَاءَ وَلَمْ يُفْطِرْ فَأَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَجْعَلَ ذَلِكَ يُسْرًا لِمَنْ بَقِيَ وَرُخْصَةً وَمَنْفَعَةً فَقَالَ سُبْحَانَهُ ‏{‏ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ ‏}‏ ‏.‏ وَكَانَ هَذَا مِمَّا نَفَعَ اللَّهُ بِهِ النَّاسَ وَرَخَّصَ لَهُمْ وَيَسَّرَ ‏.‏

Ahmad ibn Muhammad ibn Shabbuya bizga aytib berdi: Ali ibn Husayn ibn Voqid menga aytib berdi, otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: {Ey iymon keltirganlar! Sizdan oldingilarga farz qilingani kabi, sizlarga ham roʻza tutish farz qilindi} (Baqara 183) degan oyat haqida (shunday dedi): Paygʻambar ﷺ davrida odamlar xufton namozini oʻqiganlaridan keyin ular uchun taom, ichimlik va ayollar (bilan yaqinlik) harom boʻlar, ertangi kechagacha roʻza tutar edilar. Bir kishi oʻziga xiyonat qildi: xufton namozini oʻqib boʻlganidan keyin, hali iftor qilmagan holida, ayoli bilan yaqinlik qildi. Shunda Alloh azza va jalla buni qolganlar uchun yengillik, ruxsat va manfaat qilishni iroda qildi va subhonahu (taolo): {Alloh, albatta, sizlar oʻzlaringizga xiyonat qilayotganingizni bildi} (Baqara 187) dedi. Bu Alloh odamlarga manfaat berib, ularga ruxsat berib va yengillik qilgan narsalardan boʻldi.Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Шаббуя бизга айтиб берди: Али ибн Ҳусайн ибн Воқид менга айтиб берди, отасидан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: {Эй иймон келтирганлар! Сиздан олдингиларга фарз қилингани каби, сизларга ҳам рўза тутиш фарз қилинди} (Бақара 183) деган оят ҳақида (шундай деди): Пайғамбар ﷺ даврида одамлар хуфтон намозини ўқиганларидан кейин улар учун таом, ичимлик ва аёллар (билан яқинлик) ҳаром бўлар, эртанги кечагача рўза тутар эдилар. Бир киши ўзига хиёнат қилди: хуфтон намозини ўқиб бўлганидан кейин, ҳали ифтор қилмаган ҳолида, аёли билан яқинлик қилди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла буни қолганлар учун енгиллик, рухсат ва манфаат қилишни ирода қилди ва субҳонаҳу (таоло): {Аллоҳ, албатта, сизлар ўзларингизга хиёнат қилаётганингизни билди} (Бақара 187) деди. Бу Аллоҳ одамларга манфаат бериб, уларга рухсат бериб ва енгиллик қилган нарсалардан бўлди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، ‏{‏ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ ‏}‏ فَكَانَ مَنْ شَاءَ مِنْهُمْ أَنْ يَفْتَدِيَ بِطَعَامِ مِسْكِينٍ افْتَدَى وَتَمَّ لَهُ صَوْمُهُ فَقَالَ ‏{‏ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ ‏}‏ وَقَالَ ‏{‏ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ‏}‏ ‏.‏

Ahmad ibn Muhammad bizga aytib berdi: Ali ibn Husayn menga aytib berdi, otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: {(Roʻza tutishga) qodir boʻlganlar zimmasiga fidya — bir miskinning taomi (vojibdir)} (Baqara 184) oyati haqida (shunday dedi): Ulardan kim bir miskinga taom berib fidya berishni xohlasa, fidya berar va uning roʻzasi (oʻrniga shu) yetib kifoya qilar edi. Soʻng (Alloh): {Kim oʻz ixtiyori bilan yaxshilik qilsa, bu oʻzi uchun yaxshidir. Roʻza tutishingiz esa siz uchun yanada yaxshidir} (Baqara 184) dedi. Yana: {Sizlardan kim bu oyga (Ramazonga) shohid boʻlsa, uni roʻza tutsin. Kim kasal yoki safarda boʻlsa, boshqa kunlarda (oʻsha kunlar) sanogʻicha (tutsin)} (Baqara 185) dedi.Аҳмад ибн Муҳаммад бизга айтиб берди: Али ибн Ҳусайн менга айтиб берди, отасидан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: {(Рўза тутишга) қодир бўлганлар зиммасига фидя — бир мискиннинг таоми (вожибдир)} (Бақара 184) ояти ҳақида (шундай деди): Улардан ким бир мискинга таом бериб фидя беришни хоҳласа, фидя берар ва унинг рўзаси (ўрнига шу) етиб кифоя қилар эди. Сўнг (Аллоҳ): {Ким ўз ихтиёри билан яхшилик қилса, бу ўзи учун яхшидир. Рўза тутишингиз эса сиз учун янада яхшидир} (Бақара 184) деди. Яна: {Сизлардан ким бу ойга (Рамазонга) шоҳид бўлса, уни рўза тутсин. Ким касал ёки сафарда бўлса, бошқа кунларда (ўша кунлар) саноғича (тутсин)} (Бақара 185) деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ‏}‏ فَنُسِخَتْ قَالَ ‏{‏ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ‏}‏ ‏.‏

Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy bizga hadis aytdi, Ali ibn Husayn menga hadis aytdi, u otasidan, u Yazid an-Nahaviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib: «{Agar ular sening oldingga kelsalar, ular oʻrtasida hukm qil yoki ulardan yuz oʻgir} (Moida 42) oyati {Alloh nozil qilgan narsa bilan ular oʻrtasida hukm qil} (Moida 49) oyati bilan mansux qilindi (bekor qilindi)», dedi.Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий бизга ҳадис айтди, Али ибн Ҳусайн менга ҳадис айтди, у отасидан, у Язид ан-Наҳавийдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб: «{Агар улар сенинг олдингга келсалар, улар ўртасида ҳукм қил ёки улардан юз ўгир} (Моида 42) ояти {Аллоҳ нозил қилган нарса билан улар ўртасида ҳукм қил} (Моида 49) ояти билан мансух қилинди (бекор қилинди)», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ الأَحْوَلُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نَذْرَ لاِبْنِ آدَمَ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ وَلاَ عِتْقَ لَهُ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ وَلاَ طَلاَقَ لَهُ فِيمَا لاَ يَمْلِكُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَحْسَنُ شَيْءٍ رُوِيَ فِي هَذَا الْبَابِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ رُوِيَ ذَلِكَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ وَالْحَسَنِ وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ وَشُرَيْحٍ وَجَابِرِ بْنِ زَيْدٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ قَالَ فِي الْمَنْصُوبَةِ إِنَّهَا تَطْلُقُ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ وَالشَّعْبِيِّ وَغَيْرِهِمَا مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ قَالُوا إِذَا وَقَّتَ نُزِّلَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ أَنَّهُ إِذَا سَمَّى امْرَأَةً بِعَيْنِهَا أَوْ وَقَّتَ وَقْتًا أَوْ قَالَ إِنْ تَزَوَّجْتُ مِنْ كُورَةِ كَذَا فَإِنَّهُ إِنْ تَزَوَّجَ فَإِنَّهَا تَطْلُقُ ‏.‏ وَأَمَّا ابْنُ الْمُبَارَكِ فَشَدَّدَ فِي هَذَا الْبَابِ وَقَالَ إِنْ فَعَلَ لاَ أَقُولُ هِيَ حَرَامٌ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ إِنْ تَزَوَّجَ لاَ آمُرُهُ أَنْ يُفَارِقَ امْرَأَتَهُ ‏.‏ وَقَالَ إِسْحَاقُ أَنَا أُجِيزُ فِي الْمَنْصُوبَةِ لِحَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَإِنْ تَزَوَّجَهَا لاَ أَقُولُ تَحْرُمُ عَلَيْهِ امْرَأَتُهُ ‏.‏ وَوَسَّعَ إِسْحَاقُ فِي غَيْرِ الْمَنْصُوبَةِ ‏.‏ وَذُكِرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ حَلَفَ بِالطَّلاَقِ أَنَّهُ لاَ يَتَزَوَّجُ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَتَزَوَّجَ هَلْ لَهُ رُخْصَةٌ بِأَنْ يَأْخُذَ بِقَوْلِ الْفُقَهَاءِ الَّذِينَ رَخَّصُوا فِي هَذَا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ إِنْ كَانَ يَرَى هَذَا الْقَوْلَ حَقًّا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُبْتَلَى بِهَذِهِ الْمَسْأَلَةِ فَلَهُ أَنْ يَأْخُذَ بِقَوْلِهِمْ فَأَمَّا مَنْ لَمْ يَرْضَ بِهَذَا فَلَمَّا ابْتُلِيَ أَحَبَّ أَنْ يَأْخُذَ بِقَوْلِهِمْ فَلاَ أَرَى لَهُ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Odam farzandi uchun oʻzi ega boʻlmagan narsada nazr yoʻq, oʻzi ega boʻlmagan (qul)da ozod qilish yoʻq, oʻzi ega boʻlmagan (xotin)da taloq yoʻq», dedilar. (Rivoyat qiluvchi) aytdi: Bu bobda Ali, Muoz ibn Jabal, Jobir, Ibn Abbos va Oishadan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Amrning hadisi hasan sahihdir va bu bobda rivoyat qilingan eng yaxshi (hadis)dir. Bu Nabiy ﷺ sahobalaridan boʻlgan va boshqa koʻpchilik ilm ahlining soʻzidir. Bu Ali ibn Abu Tolib, Ibn Abbos, Jobir ibn Abdulloh, Said ibn Musayyab, Hasan, Said ibn Jubayr, Ali ibn Husayn, Shurayh, Jobir ibn Zayd va boshqa bir necha tobeʼin fuqaholaridan rivoyat qilingan; Shofeiy ham shuni aytadi. Ibn Masʼuddan rivoyat qilinishicha, u aniq belgilangan (ayol) haqida: «U taloq boʻladi», degan. Ibrohim Naxaiy, Shaʼbiy va boshqa ilm ahlidan rivoyat qilinishicha, ular: «Agar (taloqni biror vaqtga) belgilab qoʻysa, (oʻsha vaqt kelganda taloq) tushadi», dedilar. Bu Sufyon Savriy va Molik ibn Anasning soʻzidirki: «Agar muayyan bir ayolni nomma-nom aytsa, yoki bir vaqtni belgilasa, yoki ‹falon viloyatdan uylansam (talogʻi qoʻyilgan boʻlsin)› desa, uylangan taqdirda u (ayol) taloq boʻladi». Ibn Muborak esa bu bobda qattiqlik qildi va: «Agar (shunday) qilsa, men u (xotin) harom deb aytmayman», dedi. Ahmad: «Agar uylansa, men unga xotinidan ajralishni buyurmayman», dedi. Ishoq: «Men aniq belgilangan (ayol) haqida — Ibn Masʼudning hadisi sababli — (taloq tushishini) joiz deb bilaman, agar uylansa, xotini unga harom boʻladi demayman», dedi. Ishoq aniq belgilanmaganda (hukmni) kengaytirdi. Abdulloh ibn Muborakdan zikr qilinishicha, undan: agar taloq bilan ‹uylanmayman› deb qasam ichgan, soʻng uylanish koʻngliga kelgan kishiga, bu haqda ruxsat bergan fuqaholarning soʻzini olishga ruxsat bormi? — deb soʻralganda, Abdulloh ibn Muborak: «Agar u shu masalaga giriftor boʻlishidan oldin bu soʻzni haq deb bilgan boʻlsa, ularning soʻzini olishi mumkin. Ammo buni rozi boʻlmagan, giriftor boʻlgach esa ularning soʻzini olishni xohlab qolgan kishi — men uning uchun bunga (ruxsat) deb koʻrmayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Одам фарзанди учун ўзи эга бўлмаган нарсада назр йўқ, ўзи эга бўлмаган (қул)да озод қилиш йўқ, ўзи эга бўлмаган (хотин)да талоқ йўқ», дедилар. (Ривоят қилувчи) айтди: Бу бобда Али, Муоз ибн Жабал, Жобир, Ибн Аббос ва Оишадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир ва бу бобда ривоят қилинган энг яхши (ҳадис)дир. Бу Набий ﷺ саҳобаларидан бўлган ва бошқа кўпчилик илм аҳлининг сўзидир. Бу Али ибн Абу Толиб, Ибн Аббос, Жобир ибн Абдуллоҳ, Саид ибн Мусайяб, Ҳасан, Саид ибн Жубайр, Али ибн Ҳусайн, Шурайҳ, Жобир ибн Зайд ва бошқа бир неча тобеъин фуқаҳоларидан ривоят қилинган; Шофеий ҳам шуни айтади. Ибн Масъуддан ривоят қилинишича, у аниқ белгиланган (аёл) ҳақида: «У талоқ бўлади», деган. Иброҳим Нахаий, Шаъбий ва бошқа илм аҳлидан ривоят қилинишича, улар: «Агар (талоқни бирор вақтга) белгилаб қўйса, (ўша вақт келганда талоқ) тушади», дедилар. Бу Суфён Саврий ва Молик ибн Анаснинг сўзидирки: «Агар муайян бир аёлни номма-ном айтса, ёки бир вақтни белгиласа, ёки ‹фалон вилоятдан уйлансам (талоғи қўйилган бўлсин)› деса, уйланган тақдирда у (аёл) талоқ бўлади». Ибн Муборак эса бу бобда қаттиқлик қилди ва: «Агар (шундай) қилса, мен у (хотин) ҳаром деб айтмайман», деди. Аҳмад: «Агар уйланса, мен унга хотинидан ажралишни буюрмайман», деди. Ишоқ: «Мен аниқ белгиланган (аёл) ҳақида — Ибн Масъуднинг ҳадиси сабабли — (талоқ тушишини) жоиз деб биламан, агар уйланса, хотини унга ҳаром бўлади демайман», деди. Ишоқ аниқ белгиланмаганда (ҳукмни) кенгайтирди. Абдуллоҳ ибн Муборакдан зикр қилинишича, ундан: агар талоқ билан ‹уйланмайман› деб қасам ичган, сўнг уйланиш кўнглига келган кишига, бу ҳақда рухсат берган фуқаҳоларнинг сўзини олишга рухсат борми? — деб сўралганда, Абдуллоҳ ибн Муборак: «Агар у шу масалага гирифтор бўлишидан олдин бу сўзни ҳақ деб билган бўлса, уларнинг сўзини олиши мумкин. Аммо буни рози бўлмаган, гирифтор бўлгач эса уларнинг сўзини олишни хоҳлаб қолган киши — мен унинг учун бунга (рухсат) деб кўрмайман», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ إِذَا قُلْتَهُنَّ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَإِنْ كُنْتَ مَغْفُورًا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ وَأَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِمِثْلِ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ فِي آخِرِهَا ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Senga shunday kalimalarni oʻrgatib qoʻymaymi, agar sen ularni aytsang, magʻfirat qilingan boʻlsang ham, Alloh seni (yana) magʻfirat qiladi?› dedilar. U zot: ‹Ayt: La ilaha illalloh ul-aliyyul-aziym, la ilaha illalloh ul-haliymul-kariym, la ilaha illalloh, subhanallohi rabbil-arshil-aziym (Eng oliy va ulugʻ Allohdan boshqa iloh yoʻq, halim va karim Allohdan boshqa iloh yoʻq, Allohdan boshqa iloh yoʻq, ulugʻ Arshning Robbi Alloh pokdir)›, dedilar», dedi. Ali ibn Xashram aytdi: Bizga Ali ibn Husayn ibn Voqid otasidan shunga oʻxshashini xabar berdi, faqat u oxirida: «Alhamdu lillahi rabbil-olamiyn (Olamlar Robbi Allohga hamd boʻlsin)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Abu Ishoqning Horisdan, uning Alidan (qilgan) rivoyatidan bilamiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенга шундай калималарни ўргатиб қўймайми, агар сен уларни айтсанг, мағфират қилинган бўлсанг ҳам, Аллоҳ сени (яна) мағфират қилади?› дедилар. У зот: ‹Айт: Ла илаҳа иллаллоҳ ул-алийюл-азийм, ла илаҳа иллаллоҳ ул-ҳалиймул-карийм, ла илаҳа иллаллоҳ, субҳаналлоҳи раббил-аршил-азийм (Энг олий ва улуғ Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, ҳалим ва карим Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, улуғ Аршнинг Робби Аллоҳ покдир)›, дедилар», деди. Али ибн Хашрам айтди: Бизга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид отасидан шунга ўхшашини хабар берди, фақат у охирида: «Алҳамду лиллаҳи раббил-оламийн (Оламлар Робби Аллоҳга ҳамд бўлсин)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Абу Ишоқнинг Ҳорисдан, унинг Алидан (қилган) ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُوَقَّرِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ طَلَعَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَانِ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ إِلاَّ النَّبِيِّينَ وَالْمُرْسَلِينَ يَا عَلِيُّ لاَ تُخْبِرْهُمَا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُوَقَّرِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَلَمْ يَسْمَعْ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَلِيٍّ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga edim, shu payt Abu Bakr va Umar koʻrindi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bu ikkalasi avvalgilar va keyingilar orasidagi jannat ahlining keksalarining sayyidlaridir, faqat nabiylar va rasullar mustasno. Ey Ali, ularga buni bildirma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻnalishdan gʻaribdir. Valid ibn Muhammad al-Muvaqqariy hadisda zaif sanaladi va Ali ibn Husayn Ali ibn Abu Tolibdan eshitmagan. Bu hadis Alidan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Bu bobda Anas va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим, шу пайт Абу Бакр ва Умар кўринди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу иккаласи аввалгилар ва кейингилар орасидаги жаннат аҳлининг кексаларининг саййидларидир, фақат набийлар ва расуллар мустасно. Эй Али, уларга буни билдирма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўналишдан ғарибдир. Валид ибн Муҳаммад ал-Муваққарий ҳадисда заиф саналади ва Али ибн Ҳусайн Али ибн Абу Толибдан эшитмаган. Бу ҳадис Алидан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Бу бобда Анас ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَسِيرَ يَوْمَهُ جَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَسِيرَ لَيْلَهُ جَمَعَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ ‏.‏

Molikka Ali ibn Husayn (rahimahulloh)dan yetib kelishicha, u shunday der edi: «Rasululloh ﷺ kunduzi yurmoqchi boʻlsalar, peshin bilan asrni jam qilardilar; kechasi yurmoqchi boʻlsalar, shom bilan xuftonni jam qilardilar».Моликка Али ибн Ҳусайн (раҳимаҳуллоҳ)дан етиб келишича, у шундай дер эди: «Расулуллоҳ ﷺ кундузи юрмоқчи бўлсалар, пешин билан асрни жам қилардилар; кечаси юрмоқчи бўлсалар, шом билан хуфтонни жам қилардилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ إِنَّمَا، وَرِثَ أَبَا طَالِبٍ عَقِيلٌ وَطَالِبٌ وَلَمْ يَرِثْهُ عَلِيٌّ - قَالَ - فَلِذَلِكَ تَرَكْنَا نَصِيبَنَا مِنَ الشِّعْبِ ‏.‏

Ali ibn Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib (rahimahulloh) xabar berishicha, Abu Tolibga faqat Aqil va Tolib meros boʻlgan, Ali unga meros boʻlmagan. U dedi: «Shu sababli biz Shiʼbdagi ulushimizni tark etdik».Али ибн Ҳусайн ибн Али ибн Абу Толиб (раҳимаҳуллоҳ) хабар беришича, Абу Толибга фақат Ақил ва Толиб мерос бўлган, Али унга мерос бўлмаган. У деди: «Шу сабабли биз Шиъбдаги улушимизни тарк этдик».

وَعَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا نَذْرَ لِابْنِ آدَمَ فِيمَا لَا يَمْلِكُ وَلَا عِتْقَ فِيمَا لَا يَمْلِكُ وَلَا طَلَاقَ فِيمَا لَا يَمْلِكُ» . رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَزَادَ أَبُو دَاوُدَ: «وَلَا بَيْعَ إِلَّا فِيمَا يملك»

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Odam farzandi uchun oʻzi ega boʻlmagan narsada nazr yoʻq, oʻzi ega boʻlmagan (qul)da ozod qilish yoʻq, oʻzi ega boʻlmagan (xotin)da taloq yoʻq», dedilar. (Rivoyat qiluvchi) aytdi: Bu bobda Ali, Muoz ibn Jabal, Jobir, Ibn Abbos va Oishadan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Amrning hadisi hasan sahihdir va bu bobda rivoyat qilingan eng yaxshi (hadis)dir. Bu Nabiy ﷺ sahobalaridan boʻlgan va boshqa koʻpchilik ilm ahlining soʻzidir. Bu Ali ibn Abu Tolib, Ibn Abbos, Jobir ibn Abdulloh, Said ibn Musayyab, Hasan, Said ibn Jubayr, Ali ibn Husayn, Shurayh, Jobir ibn Zayd va boshqa bir necha tobeʼin fuqaholaridan rivoyat qilingan; Shofeiy ham shuni aytadi. Ibn Masʼuddan rivoyat qilinishicha, u aniq belgilangan (ayol) haqida: «U taloq boʻladi», degan. Ibrohim Naxaiy, Shaʼbiy va boshqa ilm ahlidan rivoyat qilinishicha, ular: «Agar (taloqni biror vaqtga) belgilab qoʻysa, (oʻsha vaqt kelganda taloq) tushadi», dedilar. Bu Sufyon Savriy va Molik ibn Anasning soʻzidirki: «Agar muayyan bir ayolni nomma-nom aytsa, yoki bir vaqtni belgilasa, yoki ‹falon viloyatdan uylansam (talogʻi qoʻyilgan boʻlsin)› desa, uylangan taqdirda u (ayol) taloq boʻladi». Ibn Muborak esa bu bobda qattiqlik qildi va: «Agar (shunday) qilsa, men u (xotin) harom deb aytmayman», dedi. Ahmad: «Agar uylansa, men unga xotinidan ajralishni buyurmayman», dedi. Ishoq: «Men aniq belgilangan (ayol) haqida — Ibn Masʼudning hadisi sababli — (taloq tushishini) joiz deb bilaman, agar uylansa, xotini unga harom boʻladi demayman», dedi. Ishoq aniq belgilanmaganda (hukmni) kengaytirdi. Abdulloh ibn Muborakdan zikr qilinishicha, undan: agar taloq bilan ‹uylanmayman› deb qasam ichgan, soʻng uylanish koʻngliga kelgan kishiga, bu haqda ruxsat bergan fuqaholarning soʻzini olishga ruxsat bormi? — deb soʻralganda, Abdulloh ibn Muborak: «Agar u shu masalaga giriftor boʻlishidan oldin bu soʻzni haq deb bilgan boʻlsa, ularning soʻzini olishi mumkin. Ammo buni rozi boʻlmagan, giriftor boʻlgach esa ularning soʻzini olishni xohlab qolgan kishi — men uning uchun bunga (ruxsat) deb koʻrmayman», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Одам фарзанди учун ўзи эга бўлмаган нарсада назр йўқ, ўзи эга бўлмаган (қул)да озод қилиш йўқ, ўзи эга бўлмаган (хотин)да талоқ йўқ», дедилар. (Ривоят қилувчи) айтди: Бу бобда Али, Муоз ибн Жабал, Жобир, Ибн Аббос ва Оишадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир ва бу бобда ривоят қилинган энг яхши (ҳадис)дир. Бу Набий ﷺ саҳобаларидан бўлган ва бошқа кўпчилик илм аҳлининг сўзидир. Бу Али ибн Абу Толиб, Ибн Аббос, Жобир ибн Абдуллоҳ, Саид ибн Мусайяб, Ҳасан, Саид ибн Жубайр, Али ибн Ҳусайн, Шурайҳ, Жобир ибн Зайд ва бошқа бир неча тобеъин фуқаҳоларидан ривоят қилинган; Шофеий ҳам шуни айтади. Ибн Масъуддан ривоят қилинишича, у аниқ белгиланган (аёл) ҳақида: «У талоқ бўлади», деган. Иброҳим Нахаий, Шаъбий ва бошқа илм аҳлидан ривоят қилинишича, улар: «Агар (талоқни бирор вақтга) белгилаб қўйса, (ўша вақт келганда талоқ) тушади», дедилар. Бу Суфён Саврий ва Молик ибн Анаснинг сўзидирки: «Агар муайян бир аёлни номма-ном айтса, ёки бир вақтни белгиласа, ёки ‹фалон вилоятдан уйлансам (талоғи қўйилган бўлсин)› деса, уйланган тақдирда у (аёл) талоқ бўлади». Ибн Муборак эса бу бобда қаттиқлик қилди ва: «Агар (шундай) қилса, мен у (хотин) ҳаром деб айтмайман», деди. Аҳмад: «Агар уйланса, мен унга хотинидан ажралишни буюрмайман», деди. Ишоқ: «Мен аниқ белгиланган (аёл) ҳақида — Ибн Масъуднинг ҳадиси сабабли — (талоқ тушишини) жоиз деб биламан, агар уйланса, хотини унга ҳаром бўлади демайман», деди. Ишоқ аниқ белгиланмаганда (ҳукмни) кенгайтирди. Абдуллоҳ ибн Муборакдан зикр қилинишича, ундан: агар талоқ билан ‹уйланмайман› деб қасам ичган, сўнг уйланиш кўнглига келган кишига, бу ҳақда рухсат берган фуқаҳоларнинг сўзини олишга рухсат борми? — деб сўралганда, Абдуллоҳ ибн Муборак: «Агар у шу масалага гирифтор бўлишидан олдин бу сўзни ҳақ деб билган бўлса, уларнинг сўзини олиши мумкин. Аммо буни рози бўлмаган, гирифтор бўлгач эса уларнинг сўзини олишни хоҳлаб қолган киши — мен унинг учун бунга (рухсат) деб кўрмайман», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ: حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: أَرْسَلَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ إِلَى الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، فَسَأَلْتُهَا عَنْ وُضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ ﷺ، فَأَخْرَجَتْ لَهُ إِنَاءً يَكُونُ مُدًّا أَوْ نَحْوَ مُدٍّ وَرُبُعٍ، قَالَتْ: كُنْتُ أُخْرِجُ إِلَيْهِ الْمَاءَ فِي هَذَا، فَيَصُبُّ عَلَى يَدَيْهِ ثَلَاثًا، وَيَغْسِلُ وَجْهَهُ ثَلَاثًا، وَيُمَضْمِضُ ثَلَاثًا، وَيَسْتَنْشِقُ ثَلَاثًا، وَيَغْسِلُ يَدَهُ الْيُمْنَى ثَلَاثًا وَالْيُسْرَى ثَلَاثًا، وَيَمْسَحُ بِرَأْسِهِ مُقْبِلًا وَمُدْبِرًا، ثُمَّ يَغْسِلُ رِجْلَيْهِ ثَلَاثًا. قَدْ جَاءَنِي ابْنُ عَمٍّ لَكَ فَسَأَلَنِي، وَهُوَ ابْنُ عَبَّاسٍ، فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ لِي: «مَا أَجِدُ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَّا مَسْحَتَيْنِ وَغَسْلَتَيْنِ

Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqil aytdi: Ali ibn Husayn meni Rubayyiʼ bint Muavviz ibn Afroning oldiga yubordi. Men undan Rasululloh ﷺning tahoratlari haqida soʻradim. U bir mudd yoki bir mudd-u chorak (suv) sigʻadigan idishni chiqarib dedi: «Men u zotga shu bilan suv chiqarardim. U zot qoʻllariga uch marta suv quyardilar, yuzlarini uch marta yuvardilar, uch marta ogʻiz chayardilar, uch marta burunga suv tortardilar, oʻng qoʻllarini uch marta va chap qoʻllarini uch marta yuvardilar, boshlariga oldinga va orqaga mash tortardilar, soʻng oyoqlarini uch marta yuvardilar. Sening amakivachchang — Ibn Abbos — mening oldimga kelib soʻragan edi, men unga xabar berdim. U menga: ‹Men Allohning Kitobida ikki mash va ikki yuvishdan boshqasini topmayapman›, dedi».Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақил айтди: Али ибн Ҳусайн мени Рубаййиъ бинт Муаввиз ибн Афронинг олдига юборди. Мен ундан Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратлари ҳақида сўрадим. У бир мудд ёки бир мудд-у чорак (сув) сиғадиган идишни чиқариб деди: «Мен у зотга шу билан сув чиқарардим. У зот қўлларига уч марта сув қуярдилар, юзларини уч марта ювардилар, уч марта оғиз чаярдилар, уч марта бурунга сув тортардилар, ўнг қўлларини уч марта ва чап қўлларини уч марта ювардилар, бошларига олдинга ва орқага маш тортардилар, сўнг оёқларини уч марта ювардилар. Сенинг амакиваччанг — Ибн Аббос — менинг олдимга келиб сўраган эди, мен унга хабар бердим. У менга: ‹Мен Аллоҳнинг Китобида икки маш ва икки ювишдан бошқасини топмаяпман›, деди».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ ، حَدَّثَنَا رَوْحٌ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ أَنَّهُ كَانَ " لَا يُوَرِّثُ وَلَدَ الزِّنَا، وَإِنْ ادَّعَاهُ الرَّجُلُ "

Ali ibn Husayn zino bolasiga meros bermas edi, garchi bir kishi uni oʻziniki deb daʼvo qilsa ham.Али ибн Ҳусайн зино боласига мерос бермас эди, гарчи бир киши уни ўзиники деб даъво қилса ҳам.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَزِيزٍ الأَيْلِيُّ ، أَنَّ سَلامَةَ حَدَّثَهُمْ , عَنْ عُقَيْلٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ، لا تُقَسِّمُ وَرَثَتِي شَيْئًا مِمَّا تَرَكْتُ ، مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ " ، وَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ غَلَبَ عَلَيْهَا عَبَّاسًا ، وَطَالَتْ فِيهَا خُصُومَتُهَا ، فَأَبَى عُمَرُ أَنْ يَقْسِمَهَا بَيْنَهُمَا حَتَّى أَعْرَضَ عَنْهَا عَبَّاسٌ غَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ ، ثُمَّ كَانَتْ عَلَى يَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ ، وَحَسَنِ بْنِ حُسَيْنٍ ، فَكَانَا يَتَدَاوِلانِهَا ، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ ، وَهِيَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَقًّا

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, merosxoʻrlarim men qoldirgan narsadan hech nimani taqsimlamaydilar; biz qoldirgan narsa sadaqadir», deganlarini eshitdim. Bu sadaqa Alining qoʻlida edi, u bunda Abbosdan ustun keldi va ular oʻrtasidagi tortishuv choʻzildi. Umar uni ikkovi orasida taqsimlashdan bosh tortdi, oxiri Abbos undan yuz oʻgirdi va Ali unda gʻolib boʻldi. Soʻng u Hasan ibn Alining qoʻlida, soʻng Husayn ibn Alining qoʻlida, soʻng Ali ibn Husayn bilan Hasan ibn Husaynning qoʻlida boʻldi — ular uni navbatma-navbat (boshqarar) edilar — soʻng Zayd ibn Hasanning qoʻlida boʻldi. U haqiqatan ham Rasululloh ﷺning sadaqasidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, меросхўрларим мен қолдирган нарсадан ҳеч нимани тақсимламайдилар; биз қолдирган нарса садақадир», деганларини эшитдим. Бу садақа Алининг қўлида эди, у бунда Аббосдан устун келди ва улар ўртасидаги тортишув чўзилди. Умар уни иккови орасида тақсимлашдан бош тортди, охири Аббос ундан юз ўгирди ва Али унда ғолиб бўлди. Сўнг у Ҳасан ибн Алининг қўлида, сўнг Ҳусайн ибн Алининг қўлида, сўнг Али ибн Ҳусайн билан Ҳасан ибн Ҳусайннинг қўлида бўлди — улар уни навбатма-навбат (бошқарар) эдилар — сўнг Зайд ибн Ҳасаннинг қўлида бўлди. У ҳақиқатан ҳам Расулуллоҳ ﷺнинг садақасидир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، ثنا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ , نا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ , أَنَّ عَلِيَّ بْنَ الْحُسَيْنِ أَرْسَلَهُ إِلَى الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ يَسْأَلُهَا عَنْ وُضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَقَالَتْ : " إِنَّهُ كَانَ يَأْتِيهِنَّ وَكَانَتْ تُخْرِجُ لَهُ الْوَضُوءَ , قَالَ : فَأَتَيْتُهَا فَأَخْرَجَتْ إِلَيَّ إِنَاءً , فَقَالَتْ : فِي هَذَا كُنْتُ أُخْرِجُ لَهُ الْوَضُوءَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَيَبْدَأُ فَيَغْسِلُ يَدَيْهِ قَبْلَ أَنْ يُدْخِلَهُمَا ثَلاثًا , ثُمَّ يَتَوَضَّأُ فَيَغْسِلُ وَجْهَهُ ثَلاثًا , ثُمَّ يُمَضْمِضُ ثَلاثًا , وَيَسْتَنْشِقُ ثَلاثًا , ثُمَّ يَغْسِلُ يَدَيْهِ , ثُمَّ يَمْسَحُ بِرَأْسِهِ مُقْبِلا وَمُدْبِرًا , ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ " , قَالَتْ : وَقَدْ أَتَانِي ابْنُ عَمٍّ لَكَ ‏ تَعْنِي ابْنَ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرْتُهُ , فَقَالَ : مَا أَجِدُ فِي الْكِتَابِ إِلا غَسْلَتَيْنِ وَمَسْحَتَيْنِ , فَقُلْتُ لَهَا : فَبِأَيِّ شَيْءٍ كَانَ الإِنَاءُ ؟ قَالَتْ : قَدْرُ مُدٍّ بِالْهَاشِمِيِّ , أَوْ مُدٍّ وَرُبُعٍ . قَالَ الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ : هَذِهِ الْمَرْأَةُ حَدَّثَتْ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ بَدَأَ بِالْوَجْهِ قَبْلَ الْمَضْمَضَةِ وَالاسْتِنْشَاقِ , وَقَدْ حَدَّثَ أَهْلُ بَدْرٍ مِنْهُمْ : عُثْمَانُ وَعَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا , أَنَّهُ بَدَأَ بِالْمَضْمَضَةِ وَالاسْتِنْشَاقِ قَبْلَ الْوَجْهِ وَالنَّاسُ عَلَيْهِ

Abdulloh ibn Muhammad ibn Aqildan rivoyat qilinadiki, Ali ibn Husayn uni Rubayyiʼ binti Muavviz (roziyallohu anho)ning oldiga Rasululloh ﷺning tahoratlari haqida soʻrash uchun yubordi. U ayol: «U zot ularning huzurlariga kelar edilar, u esa u zotga tahorat suvini chiqarar edi», dedi. (Roviy) aytdi: Men uning oldiga bordim, u menga bir idish chiqarib: «Rasululloh ﷺga tahorat suvini mana shu (idish)da chiqarardim. U zot avval qoʻllarini (idishga) solishdan oldin uch marta yuvar edilar, soʻng tahorat qilib, yuzlarini uch marta yuvar edilar, soʻng uch marta ogʻizlarini chayib, uch marta burunlariga suv tortar edilar, soʻng qoʻllarini yuvar edilar, soʻng boshlariga oldinga va orqaga mash tortar edilar, soʻng oyoqlarini yuvdilar», dedi. U ayol dedi: «Sening amakivachchang — yaʼni Ibn Abbos — huzurimga kelgan edi, men unga xabar berdim. U: ‹Men Kitobda ikki yuvish va ikki mash tortishdan boshqasini topmayapman›, dedi». Men unga: «Idish qanchalik (sigʻimda) edi?» dedim. U: «Hoshimiy (oʻlchovi) bilan bir mudd chamasi, yoki bir mudd-u chorak», dedi. Abbos ibn Yazid aytdi: Bu ayol Nabiy ﷺdan u zot ogʻizni chayish va burunga suv tortishdan oldin yuzdan boshlaganlarini rivoyat qildi. Holbuki Badr ahli — ular orasida Usmon va Ali (roziyallohu anhumo) — u zot yuzdan oldin ogʻizni chayish va burunga suv tortishdan boshlaganlarini rivoyat qilishgan, odamlar ham shunga amal qiladilar.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ибн Ақилдан ривоят қилинадики, Али ибн Ҳусайн уни Рубаййиъ бинти Муаввиз (розияллоҳу анҳо)нинг олдига Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратлари ҳақида сўраш учун юборди. У аёл: «У зот уларнинг ҳузурларига келар эдилар, у эса у зотга таҳорат сувини чиқарар эди», деди. (Ровий) айтди: Мен унинг олдига бордим, у менга бир идиш чиқариб: «Расулуллоҳ ﷺга таҳорат сувини мана шу (идиш)да чиқарардим. У зот аввал қўлларини (идишга) солишдан олдин уч марта ювар эдилар, сўнг таҳорат қилиб, юзларини уч марта ювар эдилар, сўнг уч марта оғизларини чайиб, уч марта бурунларига сув тортар эдилар, сўнг қўлларини ювар эдилар, сўнг бошларига олдинга ва орқага маш тортар эдилар, сўнг оёқларини ювдилар», деди. У аёл деди: «Сенинг амакиваччанг — яъни Ибн Аббос — ҳузуримга келган эди, мен унга хабар бердим. У: ‹Мен Китобда икки ювиш ва икки маш тортишдан бошқасини топмаяпман›, деди». Мен унга: «Идиш қанчалик (сиғимда) эди?» дедим. У: «Ҳошимий (ўлчови) билан бир мудд чамаси, ёки бир мудд-у чорак», деди. Аббос ибн Язид айтди: Бу аёл Набий ﷺдан у зот оғизни чайиш ва бурунга сув тортишдан олдин юздан бошлаганларини ривоят қилди. Ҳолбуки Бадр аҳли — улар орасида Усмон ва Али (розияллоҳу анҳумо) — у зот юздан олдин оғизни чайиш ва бурунга сув тортишдан бошлаганларини ривоят қилишган, одамлар ҳам шунга амал қиладилар.