Anas ibn Molik al-Ansoriy

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، قَالا : حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ ، قَالَ : سُئِلَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ صَوْمِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : " كَانَ يَصُومُ مِنَ الشَّهْرِ حَتَّى نَرَى أَنَّهُ لا يُرِيدُ يُفْطِرُ مِنْهُ شَيْئًا ، وَيُفْطِرُ مِنَ الشَّهْرِ حَتَّى نَرَى أَنَّهُ لا يُرِيدُ يَصُومُ مِنْهُ شَيْئًا . وَكُنْتَ لا تَشَاءُ أَنْ تَرَاهُ مِنَ اللَّيْلِ مُصَلِّيًا إِلا رَأَيْتَهُ ، وَلا نَائِمًا إِلا رَأَيْتَهُ " . هَذَا حَدِيثُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ . وَفِي حَدِيثِ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ : سُئِلَ أَنَسٌ عَنْ صَلاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَصَوْمِهِ تَطَوُّعًا

Humayd aytdi: Anas ibn Molikdan Nabiy ﷺning roʻzalari haqida soʻralgan edi, u shunday dedi: «U zot oyda shu qadar roʻza tutardilarki, biz: ‹Bu oydan biror narsani iftor qilishni istamaydilar shekilli›, deb oʻylardik; yana shu qadar iftor qilardilarki, biz: ‹Bu oydan biror narsani roʻza tutishni istamaydilar shekilli›, deb oʻylardik. U zotni kechasi namoz oʻqiyotgan holda koʻrishni istasang, albatta shu holda koʻrar eding; uxlayotgan holda koʻrishni istasang, albatta shu holda koʻrar eding». Bu Ismoil ibn Jaʼfarning hadisidir. Xolid ibn al-Horisning hadisida esa: Anasdan Nabiy ﷺning namozlari va nafl roʻzalari haqida soʻraldi, deyilgan.Ҳумайд айтди: Анас ибн Моликдан Набий ﷺнинг рўзалари ҳақида сўралган эди, у шундай деди: «У зот ойда шу қадар рўза тутардиларки, биз: ‹Бу ойдан бирор нарсани ифтор қилишни истамайдилар шекилли›, деб ўйлардик; яна шу қадар ифтор қилардиларки, биз: ‹Бу ойдан бирор нарсани рўза тутишни истамайдилар шекилли›, деб ўйлардик. У зотни кечаси намоз ўқиётган ҳолда кўришни истасанг, албатта шу ҳолда кўрар эдинг; ухлаётган ҳолда кўришни истасанг, албатта шу ҳолда кўрар эдинг». Бу Исмоил ибн Жаъфарнинг ҳадисидир. Холид ибн ал-Ҳориснинг ҳадисида эса: Анасдан Набий ﷺнинг намозлари ва нафл рўзалари ҳақида сўралди, дейилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، قَالَ : أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ ، فَسَافَرَ عَامًا ، فَلَمْ يَعْتَكِفْ ، فَاعْتَكَفَ فِي الْعَامِ الْمُقْبِلِ عِشْرِينَ لَيْلَةً "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida iʼtikof oʻtirardilar. Bir yili safarga chiqdilar va iʼtikof oʻtirmadilar; keyingi yili boʻlganda esa yigirma kecha iʼtikof oʻtirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида иътикоф ўтирардилар. Бир йили сафарга чиқдилар ва иътикоф ўтирмадилар; кейинги йили бўлганда эса йигирма кеча иътикоф ўтирдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، قَالَ : أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ ، فَلَمْ يَعْتَكِفْ عَامًا ، فَلَمَّا كَانَ الْعَامُ الْمُقْبِلُ اعْتَكَفَ عِشْرِينَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida iʼtikof oʻtirardilar. Bir yili iʼtikof oʻtirmadilar, keyingi yili boʻlganda esa yigirma (kun) iʼtikof oʻtirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида иътикоф ўтирардилар. Бир йили иътикоф ўтирмадилар, кейинги йили бўлганда эса йигирма (кун) иътикоф ўтирдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , قَالا : حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ الْكِلابِيُّ ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ وَهُوَ ابْنُ دَاوَرِ أَبُو الْعَوَّامِ الْقَطَّانُ ، حَدَّثَنَا مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْتَدَّتِ الْعَرَبُ ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : يَا أَبَا بَكْرٍ ، أَتُرِيدُ أَنْ تُقَاتِلَ الْعَرَبَ ؟ قَالَ : فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ : إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ ، وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ، وَيُقِيمُوا الصَّلاةَ ، وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ، وَاللَّهِ لَوْ مَنَعُونِي عِنَاقًا مِمَّا كَانُوا يُعْطُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، لأُقَاتِلَنَّهُمْ عَلَيْهِ " ، قَالَ : قَالَ عُمَرُ : فَلَمَّا رَأَيْتُ رَأْيَ أَبِي بَكْرٍ قَدْ شُرِحَ عَلَيْهِ عَلِمْتُ أَنَّهُ الْحَقُّ ، جَمِيعُهُمَا لَفْظًا وَاحِدًا ، غَيْرَ أَنَّ بُنْدَارًا ، قَالَ : لَقَاتَلْتُهُمْ عَلَيْهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, arablar dindan qaytdilar. Shunda Umar ibn al-Xattob: «Ey Abu Bakr, arablar bilan jang qilmoqchimisan?» dedi. Abu Bakr: «Rasululloh ﷺ: ‹Men odamlar Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berib, namozni toʻkis ado etib, zakotni bermagunlaricha ular bilan jang qilishga buyurildim›, deganlar. Alloh nomiga qasamki, agar ular Rasulullohga ﷺ berib turgan narsalaridan bir echki bolasini menga bermasalar, buning uchun ular bilan albatta jang qilaman», dedi. Umar aytdi: Men Abu Bakrning raʼyi (jang haqida) ochilganini koʻrganimda, uning haq ekanini bildim. Ikkovining lafzi bir xil, faqat Bundor: «buning uchun ular bilan jang qilardim», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, араблар диндан қайтдилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб: «Эй Абу Бакр, араблар билан жанг қилмоқчимисан?» деди. Абу Бакр: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен одамлар Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик бериб, намозни тўкис адо этиб, закотни бермагунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим›, деганлар. Аллоҳ номига қасамки, агар улар Расулуллоҳга ﷺ бериб турган нарсаларидан бир эчки боласини менга бермасалар, бунинг учун улар билан албатта жанг қиламан», деди. Умар айтди: Мен Абу Бакрнинг раъйи (жанг ҳақида) очилганини кўрганимда, унинг ҳақ эканини билдим. Икковининг лафзи бир хил, фақат Бундор: «бунинг учун улар билан жанг қилардим», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَأَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالُوا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ ثُمَامَةَ ، حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ ، لَمَّا اسْتُخْلِفَ كَتَبَ لَهُ حِينَ وَجَّهَهُ إِلَى الْبَحْرَيْنِ ، فَكَتَبَ لَهُ هَذَا الْكِتَابُ : " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ ، وَالَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَهُ فَمَنْ سُئِلَهَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ عَلَى وَجْهِهَا فَلْيُعْطِهَا ، وَمَنْ سُئِلَهَا فَوْقَهَا فَلا يُعْطِهِ فِي أَرْبَعَةٍ وَعِشْرِينَ مِنَ الإِبِلِ ، فَمَا دُونَهُ الْغَنَمُ ، فِي كُلِّ خَمْسٍ شَاةٌ ، فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا وَعِشْرِينَ إِلَى خَمْسٍ وَثَلاثِينَ ، فَفِيهَا بِنْتُ مَخَاضٍ ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهَا ابْنَةُ مَخَاضٍ ، فَابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ ، فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَثَلاثِينَ إِلَى خَمْسٍ وَأَرْبَعِينَ ، فَفِيهَا ابْنَةُ لَبُونٍ ، فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَأَرْبَعِينَ إِلَى سِتِّينَ ، فَفِيهَا حِقَّةٌ طَرُوقَةُ الْجَمَلِ ، فَإِذَا بَلَغَتْ وَاحِدَةً وَسِتِّينَ إِلَى خَمْسٍ وَسَبْعِينَ ، فَفِيهَا جَذَعَةٌ ، فَإِذَا بَلَغَتْ سِتًّا وَسَبْعِينَ إِلَى تِسْعِينَ ، فَفِيهَا ابْنَتَا لَبُونٍ ، فَإِذَا بَلَغَتْ إِحْدَى وَتِسْعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ ، فَفِيهَا حِقَّتَانِ طَرُوقَتَا الْجَمَلِ ، فَإِذَا زَادَتْ عَلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ ، فَفِي كُلِّ أَرْبَعِينَ ابْنَةُ لَبُونٍ ، وَفِي كُلِّ خَمْسٍ حِقَّةٌ ، وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ إِلا أَرْبَعَةٌ مِنَ الإِبِلِ ، فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا ، فَإِذَا بَلَغَتْ خَمْسًا مِنَ الإِبِلِ ، فَفِيهَا شَاةٌ ، وَصَدَقَةُ الْغَنَمِ فِي سَائِمَتِهَا إِذَا كَانَتْ أَرْبَعِينَ إِلَى عِشْرِينَ وَمِائَةٍ ، شَاةٌ شَاةٌ ، فَإِذَا زَادَتْ عَلَى الْعِشْرِينَ وَالْمِائَةِ إِلَى أَنْ تَبْلُغَ الْمِائَتَيْنِ فَفِيهَا شَاتَانِ ، فَإِذَا زَادَتْ عَلَى الْمِائَتَيْنِ إِلَى ثُلْثِمِائَةٍ ، فَفِيهَا ثَلاثُ شِيَاهٍ ، فَإِذَا زَادَتْ عَلَى ثَلاثِمِائَةٍ فَفِي كُلِّ مِائَةٍ شَاةٌ ، فَإِذَا كَانَتْ سَائِمَةُ الرَّجُلِ نَاقِصَةً مِنْ أَرْبَعِينَ شَاةً شَاةٌ وَاحِدَةٌ ، فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا " ، ثُمَّ ذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ ، هَذَا حَدِيثُ بُنْدَارٍ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : النَّاقَةُ إِذَا وَلَدَتْ فَتَمَّ لِوَلَدِهَا سَنَةٌ وَدَخَلَ وَلَدُهَا فِي السَّنَةِ الثَّانِيَةِ ، فَإِنْ كَانَ الْوَلِيدُ ذَكَرًا فَهُوَ ابْنُ مَخَاضٍ ، وَالأُنْثَى بِنْتُ مَخَاضٍ ، لأَنَّ النَّاقَةَ إِذَا وَلَدَتْ لَمْ تَرْجِعْ إِلَى الْفَحْلِ لِيَضْرِبَهَا الْفَحْلُ إِلَى سَنَةٍ ، فَإِذَا تَمَّ لَهَا سَنَةٌ مِنْ حِينِ وِلادَتِهَا رَجَعَتْ إِلَى الْفَحْلِ ، فَإِذَا ضَرَبَهَا الْفَحْلُ أَلْحَقَتْ بِالْمَخَاضِ ، وَهُنَّ الْحَوَامِلُ ، فَكَانَتِ الأُمُّ مِنَ الْمُوَاخِضِ ، وَالْمَاخِضُ الَّتِي قَدْ خَاضَ الْوَلَدُ فِي بَطْنِهَا أَيْ تَحَرَّكَ الْوَلَدُ فِي الْبَطْنِ ، فَكَانَ ابْنُهَا ابْنُ مَخَاضٍ ، وَابْنَتُهَا ابْنَةُ مَخَاضٍ ، فَتَمْكُثُ النَّاقَةُ حَامِلا سَنَةً ثَانِيَةً ، ثُمَّ تَلِدُ ، فَإِذَا وَلَدَتْ صَارَ لَهَا ابْنٌ فَسُمِّيَتْ لَبُونًا ، وَابْنُهَا ابْنُ لَبُونٍ ، وَابْنَتُهَا ابْنَةُ لَبُونٍ ، وَقَدْ تَمَّ لِلْوَلَدِ سَنَتَانِ ، وَدَخَلَ فِي السَّنَةِ الثَّالِثَةِ فَإِذَا مَكَثَ الْوَلَدُ بَعْدَ ذَلِكَ تَمَامَ السَّنَةِ الثَّالِثَةِ وَدَخَلَ فِي السَّنَةِ الرَّابِعَةِ سُمِّيَّ حِقَّةٌ ، وَإِنَّمَا تُسَمَّى حِقَّةً ، لأَنَّهَا إِنْ كَانَتْ أُنْثَى اسْتُحِقَّتْ أَنْ يُحْمَلَ الْفَحْلُ عَلَيْهَا ، وَتُحْمَلَ عَلَيْهَا الأَحْمَالُ ، وَإِنْ كَانَ ذَكَرًا اسْتُحِقَّ الْحَمُولَةَ عَلَيْهِ ، فَسُمِّيَ حِقَّةً لِهَذِهِ الْعِلَّةِ ، فَأَمَّا قَبْلَ ذَلِكَ ، فَإِنَّمَا يُضَافُ الْوَلَدُ إِلَى الأُمِّ فَيُسَمَّى إِذَا تَمَّ لَهُ سَنَةٌ وَدَخَلَ فِي السَّنَةِ الثَّانِيَةِ ابْنُ مَخَاضٍ ، لأَنَّ أُمَّهُ مِنَ الْمَخَاضِ ، وَإِذَا تَمَّ لَهُ سَنَتَانِ وَدَخَلَ السَّنَةَ الثَّالِثَةَ سُمِّيَ ابْنُ لَبُونٍ ، لأَنَّ أُمَّهُ لَبُونٌ بَعْدَ وَضْعِ الْحَمْلِ الثَّانِي ، وَإِنَّمَا سُمِّيَ حِقَّةً لِعِلَّةِ نَفْسِهِ عَلَى مَا بَيَّنْتُ أَنَّهُ يَسْتَحِقُّ الْحَمُولَةَ ، فَإِذَا تَمَّ لَهُ أَرْبَعُ سِنِينَ ، وَدَخَلَ فِي السَّنَةِ الْخَامِسَةِ ، فَهُوَ حِينَئِذٍ جَذَعَةٌ ، فَإِذَا تَمَّ لَهُ خَمْسُ سِنِينَ ، وَدَخَلَ فِي السَّنَةِ السَّادِسَةِ ، فَهُوَ ثَنِيٌّ ، فَإِذَا مَضَتْ وَدَخَلَ فِي السَّابِعَةِ ، فَهُوَ حِينَئِذٍ رَبَاعٌ ، وَالأُنْثَى رَبَاعِيَةٌ ، فَلا يَزَالُ كَذَلِكَ ، حَتَّى يَمْضِيَ السَّنَةُ السَّابِعَةُ ، فَإِذَا مَضَتِ السَّابِعَةُ ، وَدَخَلَ فِي الثَّامِنَةِ أَلْقَى السِّنَّ الَّتِي بَعْدَ الرَّبَاعِيَّةِ ، فَهُوَ حِينَئِذٍ سَدِيسٌ وَسَدَسٌ لُغَتَانِ ، وَكَذَلِكَ الأُنْثَى لَفْظُهُمَا فِي هَذَا السِّنِّ وَاحِدَةٌ ، فَلا يَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى تَمْضِيَ السَّنَةُ الثَّامِنَةُ ، فَإِذَا مَضَتِ الثَّامِنَةُ ، وَدَخَلَ فِي التَّاسِعَةِ ، فَقَدْ فَطَرَ نَابُهُ وَطَلَعَ ، فَهُوَ حِينَئِذٍ بَازِلٌ ، وَكَذَلِكَ الأُنْثَى بَازِلٌ بِلَفْظِهِ ، فَلا يَزَالُ بَازِلا حَتَّى يُمْضِيَ التَّاسِعَةَ ، فَإِذَا مَضَتْ وَدَخَلَ فِي الْعَاشِرَةِ ، فَهُوَ حِينَئِذٍ مُخْلِفٌ ، ثُمَّ لَيْسَ لَهُ اسْمٌ بَعْدَ الإِخْلافِ ، وَلَكِنْ يُقَالُ بَازِلُ عَامٍ ، وَبَازِلُ عَامَيْنِ ، وَمُخْلِفُ عَامٍ ، وَمُخْلِفُ عَامَيْنِ إِلَى مَا زَادَ عَلَى ذَلِكَ ، فَإِذَا كَبُرَ فَهُوَ عُودٌ وَالأُنْثَى عُودَةٌ وَإِذَا هَرِمَ ، فَهُوَ قَحْرٌ لِلذَّكَرِ ، وَأَمَّا الأُنْثَى فَهِيَ الثَّابُ وَالشَّارِفُ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr as-Siddiq xalifa qilinganida, uni Bahraynga joʻnatgan chogʻida unga mana bu maktubni yozib berdi: «Bismillahir rohmanir rohiym. Bu — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan, Alloh oʻz Rasuliga buyurgan sadaqa farizasidir. Bas, musulmonlardan kimdan u oʻz oʻrnida soʻralsa, uni bersin; kimdan undan ortigʻi soʻralsa, unga bermasin. Yigirma toʻrt tuyada va undan pastida qoʻy (beriladi): har beshtasiga bir qoʻy. Yigirma beshtadan oʻttiz beshtagacha yetsa, unda bintu maxoz bor; agar unda bintu maxoz boʻlmasa, erkak ibnu labun (beriladi). Oʻttiz oltitadan qirq beshtagacha yetsa, unda ibnatu labun bor. Qirq oltitadan oltmishtagacha yetsa, unda erkak tuya qoplaydigan hiqqa bor. Oltmish birtadan yetmish beshtagacha yetsa, unda jazaa bor. Yetmish oltitadan toʻqsontagacha yetsa, unda ikkita ibnatu labun bor. Toʻqson birtadan bir yuz yigirmatagacha yetsa, unda erkak tuya qoplaydigan ikkita hiqqa bor. Bir yuz yigirmatadan oshsa, har qirqtasida bir ibnatu labun, har elligida bir hiqqa bor. Kimning yonida toʻrttagina tuya boʻlsa, unda sadaqa yoʻq — magar egasi xohlasa (boshqa gap). Tuyalar beshtaga yetsa, unda bir qoʻy bor. Qoʻyning sadaqasi esa oʻtlab yuruvchisida: qirqtadan bir yuz yigirmatagacha boʻlsa — bittadan qoʻy; bir yuz yigirmatadan oshib, ikki yuztaga yetguncha — ikkita qoʻy; ikki yuztadan oshib, uch yuztagacha — uchta qoʻy; uch yuztadan oshsa — har yuztasiga bitta qoʻy. Agar kishining oʻtlab yuruvchi qoʻylari qirqtadan bitta kam boʻlsa, unda sadaqa yoʻq — magar egasi xohlasa (boshqa gap)». Soʻng hadisni toʻliq zikr qildi. Bu Bundorning hadisidir. Abu Bakr aytdi: Tuya tugʻib, bolasiga bir yil toʻlsa va bolasi ikkinchi yilga kirsa — bola erkak boʻlsa ibnu maxoz, urgʻochi boʻlsa bintu maxoz (deyiladi). Chunki tuya tugʻsa, bir yilgacha erkak tuya qoplashi uchun unga qaytmaydi; tugʻqanidan bir yil toʻlgach, erkak tuyaga qaytadi. Erkak tuya uni qoplagach, u maxoz — homiladorlar (qatoriga) qoʻshiladi. Shunda ona movoxizlardan boʻladi; moxiz — bolasi qornida qimirlagan, yaʼni bolasi qornida harakatlangan (tuya)dir. Bas, uning oʻgʻli ibnu maxoz, qizi bintu maxoz boʻladi. Soʻng tuya ikkinchi yil homilador yuradi, keyin tugʻadi. Tugʻqanida uning bolasi boʻladi va u labun deb ataladi; oʻgʻli ibnu labun, qizi bintu labun (deyiladi) — bunda bolaga ikki yil toʻlib, uchinchi yilga kirgan boʻladi. Bola shundan keyin uchinchi yilni toʻldirib, toʻrtinchi yilga kirsa, hiqqa deb ataladi. Hiqqa deb atalishining sababi shuki, agar u urgʻochi boʻlsa — erkak tuya unga qoʻyilishga va unga yuklar ortilishga haqli boʻladi; erkak boʻlsa — unga yuk ortilishga haqli boʻladi. Mana shu illat sababli u hiqqa deb ataldi. Bundan oldingisida esa bola onasiga nisbat beriladi: unga bir yil toʻlib ikkinchi yilga kirsa, onasi maxozdan boʻlgani uchun ibnu maxoz deyiladi; ikki yili toʻlib uchinchi yilga kirsa, onasi ikkinchi homilani tugʻgandan keyin labun boʻlgani uchun ibnu labun deyiladi. Hiqqa esa — men bayon qilganimdek, yuk ortishga haqli boʻlgani uchun oʻzining holatiga koʻra shunday ataladi. Unga toʻrt yil toʻlib, beshinchi yilga kirsa — u jazaadir. Besh yil toʻlib, oltinchi yilga kirsa — u saniydir. U (yil) oʻtib, yettinchisiga kirsa — u robaʼ, urgʻochisi robaʼiyyadir. U shu holda yettinchi yil oʻtguncha turadi. Yettinchisi oʻtib, sakkizinchisiga kirsa, robaʼiyyadan keyingi tishini tashlaydi — shunda u sadis yoki sadasdir (bu ikki til); urgʻochisining ham bu yoshdagi nomi shu bitta lafzdir. U shu holda sakkizinchi yil oʻtguncha turadi. Sakkizinchisi oʻtib toʻqqizinchisiga kirsa, qoziq tishi yorib chiqqan boʻladi — shunda u bozildir; urgʻochisi ham xuddi shu lafz bilan bozildir. U toʻqqizinchi yilni oʻtkazguncha bozil boʻlib turadi. U oʻtib oʻninchisiga kirsa — shunda u muxlifdir. Ixlofdan keyin uning nomi yoʻq, balki: bir yillik bozil, ikki yillik bozil, bir yillik muxlif, ikki yillik muxlif — va undan ortigʻi (shunday) deyiladi. Qarigach — u ud, urgʻochisi udadir. Butunlay qariganda esa erkagi qahr, urgʻochisi esa sob va shorifdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр ас-Сиддиқ халифа қилинганида, уни Баҳрайнга жўнатган чоғида унга мана бу мактубни ёзиб берди: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган, Аллоҳ ўз Расулига буюрган садақа фаризасидир. Бас, мусулмонлардан кимдан у ўз ўрнида сўралса, уни берсин; кимдан ундан ортиғи сўралса, унга бермасин. Йигирма тўрт туяда ва ундан пастида қўй (берилади): ҳар бештасига бир қўй. Йигирма бештадан ўттиз бештагача етса, унда бинту махоз бор; агар унда бинту махоз бўлмаса, эркак ибну лабун (берилади). Ўттиз олтитадан қирқ бештагача етса, унда ибнату лабун бор. Қирқ олтитадан олтмиштагача етса, унда эркак туя қоплайдиган ҳиққа бор. Олтмиш биртадан етмиш бештагача етса, унда жазаа бор. Етмиш олтитадан тўқсонтагача етса, унда иккита ибнату лабун бор. Тўқсон биртадан бир юз йигирматагача етса, унда эркак туя қоплайдиган иккита ҳиққа бор. Бир юз йигирматадан ошса, ҳар қирқтасида бир ибнату лабун, ҳар эллигида бир ҳиққа бор. Кимнинг ёнида тўрттагина туя бўлса, унда садақа йўқ — магар эгаси хоҳласа (бошқа гап). Туялар бештага етса, унда бир қўй бор. Қўйнинг садақаси эса ўтлаб юрувчисида: қирқтадан бир юз йигирматагача бўлса — биттадан қўй; бир юз йигирматадан ошиб, икки юзтага етгунча — иккита қўй; икки юзтадан ошиб, уч юзтагача — учта қўй; уч юзтадан ошса — ҳар юзтасига битта қўй. Агар кишининг ўтлаб юрувчи қўйлари қирқтадан битта кам бўлса, унда садақа йўқ — магар эгаси хоҳласа (бошқа гап)». Сўнг ҳадисни тўлиқ зикр қилди. Бу Бундорнинг ҳадисидир. Абу Бакр айтди: Туя туғиб, боласига бир йил тўлса ва боласи иккинчи йилга кирса — бола эркак бўлса ибну махоз, урғочи бўлса бинту махоз (дейилади). Чунки туя туғса, бир йилгача эркак туя қоплаши учун унга қайтмайди; туғқанидан бир йил тўлгач, эркак туяга қайтади. Эркак туя уни қоплагач, у махоз — ҳомиладорлар (қаторига) қўшилади. Шунда она мовохизлардан бўлади; мохиз — боласи қорнида қимирлаган, яъни боласи қорнида ҳаракатланган (туя)дир. Бас, унинг ўғли ибну махоз, қизи бинту махоз бўлади. Сўнг туя иккинчи йил ҳомиладор юради, кейин туғади. Туғқанида унинг боласи бўлади ва у лабун деб аталади; ўғли ибну лабун, қизи бинту лабун (дейилади) — бунда болага икки йил тўлиб, учинчи йилга кирган бўлади. Бола шундан кейин учинчи йилни тўлдириб, тўртинчи йилга кирса, ҳиққа деб аталади. Ҳиққа деб аталишининг сабаби шуки, агар у урғочи бўлса — эркак туя унга қўйилишга ва унга юклар ортилишга ҳақли бўлади; эркак бўлса — унга юк ортилишга ҳақли бўлади. Мана шу иллат сабабли у ҳиққа деб аталди. Бундан олдингисида эса бола онасига нисбат берилади: унга бир йил тўлиб иккинчи йилга кирса, онаси махоздан бўлгани учун ибну махоз дейилади; икки йили тўлиб учинчи йилга кирса, онаси иккинчи ҳомилани туғгандан кейин лабун бўлгани учун ибну лабун дейилади. Ҳиққа эса — мен баён қилганимдек, юк ортишга ҳақли бўлгани учун ўзининг ҳолатига кўра шундай аталади. Унга тўрт йил тўлиб, бешинчи йилга кирса — у жазаадир. Беш йил тўлиб, олтинчи йилга кирса — у санийдир. У (йил) ўтиб, еттинчисига кирса — у робаъ, урғочиси робаъийядир. У шу ҳолда еттинчи йил ўтгунча туради. Еттинчиси ўтиб, саккизинчисига кирса, робаъийядан кейинги тишини ташлайди — шунда у садис ёки садасдир (бу икки тил); урғочисининг ҳам бу ёшдаги номи шу битта лафздир. У шу ҳолда саккизинчи йил ўтгунча туради. Саккизинчиси ўтиб тўққизинчисига кирса, қозиқ тиши ёриб чиққан бўлади — шунда у бозилдир; урғочиси ҳам худди шу лафз билан бозилдир. У тўққизинчи йилни ўтказгунча бозил бўлиб туради. У ўтиб ўнинчисига кирса — шунда у мухлифдир. Ихлофдан кейин унинг номи йўқ, балки: бир йиллик бозил, икки йиллик бозил, бир йиллик мухлиф, икки йиллик мухлиф — ва ундан ортиғи (шундай) дейилади. Қаригач — у уд, урғочиси удадир. Бутунлай қариганда эса эркаги қаҳр, урғочиси эса соб ва шорифдир.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، وَأَبُو مُوسَى , وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى , قَالُوا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ ثُمَامَةَ ، حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ لَمَّا اسْتُخْلِفَ كَتَبَ لَهُ حِينَ وَجَّهَهُ إِلَى الْبَحْرَيْنِ ، فَكَتَبَ لَهُ هَذَا الْكِتَابَ : " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَهُ " ‏ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ , وَقَالَ : " وَلا تَخْرُجُ فِي الصَّدَقَةِ هَرِمَةٌ ، وَلا ذَاتُ عَوَارٍ ، وَلا تَيْسٌ ، إِلا أَنْ يَشَاءَ الْمُصَدِّقُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr xalifa qilinganida, uni Bahraynga joʻnatgan chogʻida unga bu maktubni yozib berdi: «Bismillahir rohmanir rohiym. Bu — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan, Alloh oʻz Rasuliga buyurgan sadaqa farizasidir» — soʻng hadisni zikr qildi va: «Sadaqaga qarigan (hayvon) ham, aybli (hayvon) ham, taka ham chiqarilmaydi — magar zakot yigʻuvchi xohlasa (boshqa gap)», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр халифа қилинганида, уни Баҳрайнга жўнатган чоғида унга бу мактубни ёзиб берди: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган, Аллоҳ ўз Расулига буюрган садақа фаризасидир» — сўнг ҳадисни зикр қилди ва: «Садақага қариган (ҳайвон) ҳам, айбли (ҳайвон) ҳам, така ҳам чиқарилмайди — магар закот йиғувчи хоҳласа (бошқа гап)», деди.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، وَأَبُو مُوسَى , وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، قَالُوا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ ثُمَامَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقِ ، لَمَّا اسْتُخْلِفَ كَتَبَ لَهُ : " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَهُ " ‏ ، فَذَكَرُوا الْحَدِيثَ ، وَقَالُوا : " لا يَجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ ، وَلا يُفَرِّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ ، وَمَا كَانَ مِنْ خَلِيطَيْنِ ، فَهُمَا يَتَرَاجَعَانِ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr as-Siddiq xalifa qilinganida unga: «Bismillahir rohmanir rohiym. Bu — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan, Alloh oʻz Rasuliga buyurgan sadaqa farizasidir», deb yozib berdi — soʻng ular hadisni zikr qildilar va: «Sadaqadan qoʻrqib, ayri turganlar birlashtirilmaydi va birlashgani ayrilmaydi. Ikki sherik boʻlgan (mol)da esa ular oʻzaro teng ravishda hisob-kitob qilishadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр ас-Сиддиқ халифа қилинганида унга: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган, Аллоҳ ўз Расулига буюрган садақа фаризасидир», деб ёзиб берди — сўнг улар ҳадисни зикр қилдилар ва: «Садақадан қўрқиб, айри турганлар бирлаштирилмайди ва бирлашгани айрилмайди. Икки шерик бўлган (мол)да эса улар ўзаро тенг равишда ҳисоб-китоб қилишади», дедилар.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، وَأَبُو مُوسَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالُوا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ ثُمَامَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَتَبَ لَهُ : " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ، هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَهُ " ‏ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ، وَقَالُوا فِي الْحَدِيثِ : " مَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْجَذَعَةِ ، وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ جَذَعَةٌ ، وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ ، فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ، وَيَجْعَلُ مَعَهَا شَاتَيْنِ إِذَا اسْتَيْسَرَتَا أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا " ‏ قَالَ بُنْدَارٌ : " وَيَجْعَلُ مَكَانَهَا شَاتَيْنِ ، وَمَنْ بَلَغَتْ عِنْدَهُ صَدَقَةُ الْحِقَّةِ ، وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ حِقَّةٌ ، وَعِنْدَهُ جَذَعَةٌ ، فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْجَذَعَةُ ، وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ ، وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ الْحِقَّةَ ، وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ إِلا ابْنَةُ لَبُونٍ ، فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ابْنَةُ لَبُونٍ ، وَيُعْطَى مَعَهَا شَاتَيْنِ أَوْ عِشْرِينَ دِرْهَمًا ، وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ ابْنَةُ لَبُونٍ ، وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ وَعِنْدَهُ حِقَّةٌ ، فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ الْحِقَّةُ ، وَيُعْطِيهِ مَعَهَا الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ ، وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ ابْنَةُ لَبُونٍ ، وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ ، وَعِنْدَهُ مَخَاضٌ ، فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ ، وَيُعْطَى مَعَهَا عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ ، وَمَنْ بَلَغَتْ صَدَقَتُهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ ، وَلَيْسَتْ عِنْدَهُ ، وَعِنْدَهُ ابْنَةُ لَبُونٍ ، فَإِنَّهَا تُقْبَلُ مِنْهُ بِنْتُ لَبُونٍ ، وَيُعْطِيهِ الْمُصَدِّقُ عِشْرِينَ دِرْهَمًا أَوْ شَاتَيْنِ ، فَمَنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ ابْنَةُ مَخَاضٍ عَلَى وَجْهِهَا ، وَعِنْدَهُ ابْنُ لَبُونٍ ذَكَرٌ فَإِنَّهُ يُقْبَلُ مِنْهُ ، وَلَيْسَ مَعَهُ شَيْءٌ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr unga: «Bismillahir rohmanir rohiym. Bu — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan, Alloh oʻz Rasuliga buyurgan sadaqa farizasidir», deb yozib berdi — soʻng hadisni zikr qildi va ular hadisda shunday dedilar: «Kimning zimmasiga jazaa sadaqasi yetgan boʻlsa-yu, unda jazaa boʻlmay, hiqqa boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga — oson boʻlsa — ikkita qoʻy yoki yigirma dirham (qoʻshib) beradi». Bundor: «Uning oʻrniga ikkita qoʻy qoʻshadi», dedi. «Kimning zimmasiga hiqqa sadaqasi yetgan boʻlsa-yu, unda hiqqa boʻlmay, jazaa boʻlsa, undan jazaa qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi unga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beradi. Kimning sadaqasi hiqqaga yetgan boʻlsa-yu, unda bintu labundan boshqasi boʻlmasa, undan bintu labun qabul qilinadi va u bilan birga ikkita qoʻy yoki yigirma dirham beradi. Kimning sadaqasi bintu labunga yetgan boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, hiqqa boʻlsa, undan hiqqa qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi u bilan birga unga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beradi. Kimning sadaqasi bintu labunga yetgan boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, maxoz boʻlsa, undan bintu maxoz qabul qilinadi va u bilan birga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beradi. Kimning sadaqasi bintu maxozga yetgan boʻlsa-yu, unda u boʻlmay, bintu labun boʻlsa, undan bintu labun qabul qilinadi va zakot yigʻuvchi unga yigirma dirham yoki ikkita qoʻy beradi. Kimda oʻz holicha bintu maxoz boʻlmay, erkak ibnu labun boʻlsa, undan u qabul qilinadi va u bilan birga hech narsa (qoʻshilmaydi)».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр унга: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган, Аллоҳ ўз Расулига буюрган садақа фаризасидир», деб ёзиб берди — сўнг ҳадисни зикр қилди ва улар ҳадисда шундай дедилар: «Кимнинг зиммасига жазаа садақаси етган бўлса-ю, унда жазаа бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга — осон бўлса — иккита қўй ёки йигирма дирҳам (қўшиб) беради». Бундор: «Унинг ўрнига иккита қўй қўшади», деди. «Кимнинг зиммасига ҳиққа садақаси етган бўлса-ю, унда ҳиққа бўлмай, жазаа бўлса, ундан жазаа қабул қилинади ва закот йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимнинг садақаси ҳиққага етган бўлса-ю, унда бинту лабундан бошқаси бўлмаса, ундан бинту лабун қабул қилинади ва у билан бирга иккита қўй ёки йигирма дирҳам беради. Кимнинг садақаси бинту лабунга етган бўлса-ю, унда у бўлмай, ҳиққа бўлса, ундан ҳиққа қабул қилинади ва закот йиғувчи у билан бирга унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимнинг садақаси бинту лабунга етган бўлса-ю, унда у бўлмай, махоз бўлса, ундан бинту махоз қабул қилинади ва у билан бирга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимнинг садақаси бинту махозга етган бўлса-ю, унда у бўлмай, бинту лабун бўлса, ундан бинту лабун қабул қилинади ва закот йиғувчи унга йигирма дирҳам ёки иккита қўй беради. Кимда ўз ҳолича бинту махоз бўлмай, эркак ибну лабун бўлса, ундан у қабул қилинади ва у билан бирга ҳеч нарса (қўшилмайди)».

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ , قَالُوا : حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ يَزِيدَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : حِينَ وَلَدَتْ أُمِّي انْطَلَقْتُ بِالصَّبِيِّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُحَنِّكَهُ ، " فَإِذَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي مِرْبَدٍ لَهُ ، يَسِمُ غَنَمًا " ، قَالَ شُعْبَةُ : أَكْثَرُ عِلْمِي أَنَّهُ قَالَ : فِي آذَانِهَا

Hishom ibn Yazid aytdi: Anas ibn Molikning shunday deganini eshitdim: Onam tugʻqanida, men chaqaloqni tahniq qildirish uchun Nabiy ﷺning oldilariga olib bordim. Qarasam, Nabiy ﷺ oʻzlarining qoʻralarida qoʻylarni tamgʻalab turgan ekanlar. Shuʼba aytdi: Bilishimcha, u: «Ularning quloqlariga», dedi.Ҳишом ибн Язид айтди: Анас ибн Моликнинг шундай деганини эшитдим: Онам туғқанида, мен чақалоқни таҳниқ қилдириш учун Набий ﷺнинг олдиларига олиб бордим. Қарасам, Набий ﷺ ўзларининг қўраларида қўйларни тамғалаб турган эканлар. Шуъба айтди: Билишимча, у: «Уларнинг қулоқларига», деди.

حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، وَأَبُو مُوسَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، وَيُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، قَالُوا : حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ ثُمَامَةَ ، حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِي اللَّهُ عَنْهُ حِينَ اسْتُخْلِفَ كَتَبَ لَهُ : " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ، هَذِهِ فَرِيضَةُ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ ، الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ بِهَا رَسُولَهُ " ‏ ، فَذَكَرُوا الْحَدِيثَ ، وَقَالُوا فِي الْحَدِيثِ : " وَفِي الرِّقَّةِ رُبْعُ الْعُشْرِ ، فَإِنْ لَمْ تَكُنْ إِلا تِسْعِينَ وَمِائَةً ، فَلَيْسَ فِيهَا صَدَقَةٌ ، إِلا أَنْ يَشَاءَ رَبُّهَا " ، وَقَالَ أَبُو مُوسَى : فَإِنْ لَمْ يَكُنْ مَالٌ إِلا تِسْعِينَ وَمِائَةً

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) xalifa qilinganida unga: «Bismillahir rohmanir rohiym. Bu — Rasululloh ﷺ musulmonlarga farz qilgan, Alloh oʻz Rasuliga buyurgan sadaqa farizasidir», deb yozib berdi — soʻng ular hadisni zikr qildilar va hadisda: «Kumushda qirqdan bir bor. Agar bir yuz toʻqsontagina boʻlsa, unda sadaqa yoʻq — magar egasi xohlasa (boshqa gap)», dedilar. Abu Muso esa: «Agar bir yuz toʻqsontadan boshqa mol boʻlmasa», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) халифа қилинганида унга: «Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм. Бу — Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларга фарз қилган, Аллоҳ ўз Расулига буюрган садақа фаризасидир», деб ёзиб берди — сўнг улар ҳадисни зикр қилдилар ва ҳадисда: «Кумушда қирқдан бир бор. Агар бир юз тўқсонтагина бўлса, унда садақа йўқ — магар эгаси хоҳласа (бошқа гап)», дедилар. Абу Мусо эса: «Агар бир юз тўқсонтадан бошқа мол бўлмаса», деди.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْحَارِثِ ، وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ سِنَانِ بْنِ سَعْدٍ الْكِنْدِيِّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا إِيمَانَ لِمَنْ لا أَمَانَ لَهُ ، وَالْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Omonati yoʻq kishining imoni yoʻq; sadaqada haddan oshuvchi esa uni bermay tortuvchi kabidir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Омонати йўқ кишининг имони йўқ; садақада ҳаддан ошувчи эса уни бермай тортувчи кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ : وَحَدَّثَنِي اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيَّ ، حَدَّثَهُ عَنْ شَرِيكِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ . ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ تَمَامٍ الْمِصْرِيُّ ، حَدَّثَنَا النَّصْرُ بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ ، وَيَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ الْكِنَانِيِّ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جُلُوسٌ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ عَلَى جَمَلٍ فَأَنَاخَهُ فِي الْمَسْجِدِ ، ثُمَّ عَقَلَهُ ، ثُمَّ قَالَ : أَيُّكُمْ مُحَمَّدٌ ؟ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَّكِئٌ بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ ، قَالَ : فَقُلْنَا لَهُ : هَذَا الأَبْيَضُ ، الرَّجُلُ الْمُتَّكِئُ ، فَقَالَ : " يَا ابْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " قَدْ أَجَبْتُكَ " ، قَالَ لَهُ الرَّجُلُ : إِنِّي سَائِلُكَ ، فَمُشَدِّدٌ مَسْأَلَتَكَ ، فَلا تَأْخُذَنَّ فِي نَفْسِكَ عَلَيَّ ، قَالَ : " سَلْ عَمَّا بَدَا لَكَ " ، قَالَ : أَنْشُدُكَ بِرَبِّكَ وَرَبِّ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ ، آللَّهُ أَرْسَلَكَ إِلَى النَّاسِ كُلِّهِمْ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اللَّهُمَّ نَعَمْ " ، قَالَ : أَنْشُدُ اللَّهَ ، آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تُصَلِّيَ الصَّلَوَاتِ الْخَمْسَ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ ؟ قَالَ : " اللَّهُمَّ نَعَمْ " ، قَالَ : فَأَنْشُدُكَ اللَّهَ ، آللَّهُ أَمَرَكَ أَنْ تَأْخُذَ هَذِهِ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَائِنَا فَتَقْسِمُهَا عَلَى فُقَرَائِنَا ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اللَّهُمَّ نَعَمْ ، قَالَ الرَّجُلُ : قَدْ آمَنْتُ بِمَا جِئْتَ بِهِ ، وَأَنَا رَسُولُ مَنْ وَرَائِي مِنْ قَوْمِي ، وَأَنَا ضِمَامُ بْنُ ثَعْلَبَةَ ، أَخُو سَعْدِ بْنِ الْحَكَمِ ، أَلْفَاظُهُمْ قَرِيبَةٌ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ ، وَهَذَا حَدِيثُ ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي هَذَا الْخَبَرِ دَلالَةٌ عَلَى أَنَّ الصَّدَقَةَ الْمَفْرُوضَةَ غَيْرُ جَائِزٍ دَفْعَهَا إِلَى غَيْرِ الْمُسْلِمِينَ ، وَإِنْ كَانُوا فُقَرَاءَ أَوْ مَسَاكِينَ ، لأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ أَمَرَهُ أَنْ يَأْخُذَ الصَّدَقَةَ مِنْ أَغْنِيَاءِ الْمُسْلِمِينَ ، وَيَقْسِمُهَا عَلَى فُقَرَائِهِمْ لا عَلَى فُقَرَاءِ غَيْرِهِمْ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytardi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga masjidda oʻtirgan edik, bir kishi tuya minib kirdi-da, uni masjidda choʻktirib, soʻng boyladi. Keyin: «Qaysingiz Muhammad?» dedi. Rasululloh ﷺ esa ular orasida yastanib oʻtirgan edilar. Biz unga: «Mana bu yastanib oʻtirgan oq yuzli kishi», dedik. U kishi: «Ey Abdulmuttalibning oʻgʻli!» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Senga javob berdim», dedilar. U kishi u zotga: «Men sizdan soʻrayman va soʻrashda qattiq boʻlaman, koʻnglingizga ogʻir olmang», dedi. U zot: «Xohlaganingni soʻra», dedilar. U: «Sizning Robbingiz va sizdan oldingilarning Robbi bilan qasam ichib soʻrayman: sizni barcha odamlarga Alloh yubordimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohim, ha», dedilar. U: «Alloh nomi bilan soʻrayman: kecha-yu kunduzda besh vaqt namozni oʻqishni sizga Alloh buyurdimi?» dedi. U zot: «Allohim, ha», dedilar. U: «Alloh nomi bilan sizdan soʻrayman: boylarimizdan bu sadaqani olib, kambagʻallarimizga taqsimlashni sizga Alloh buyurdimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohim, ha», dedilar. Shunda u kishi: «Siz keltirgan narsaga imon keltirdim. Men ortimdagi qavmimning elchisiman. Men Zimom ibn Saʼlaba, Saʼd ibn al-Hakamning birodariman», dedi. Ularning lafzlari bir-biriga yaqin, bu esa Ibn Vahbning hadisidir. Abu Bakr aytdi: Bu xabarda farz sadaqani musulmonlardan boshqasiga berish joiz emasligiga dalil bor, garchi ular faqir yoki miskin boʻlsalar ham. Chunki Nabiy ﷺ Alloh u zotga sadaqani musulmonlarning boylaridan olib, ularning faqirlariga taqsimlashni buyurganini bildirdilar, boshqalarning faqirlariga emas.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтарди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга масжидда ўтирган эдик, бир киши туя миниб кирди-да, уни масжидда чўктириб, сўнг бойлади. Кейин: «Қайсингиз Муҳаммад?» деди. Расулуллоҳ ﷺ эса улар орасида ястаниб ўтирган эдилар. Биз унга: «Мана бу ястаниб ўтирган оқ юзли киши», дедик. У киши: «Эй Абдулмутталибнинг ўғли!» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенга жавоб бердим», дедилар. У киши у зотга: «Мен сиздан сўрайман ва сўрашда қаттиқ бўламан, кўнглингизга оғир олманг», деди. У зот: «Хоҳлаганингни сўра», дедилар. У: «Сизнинг Роббингиз ва сиздан олдингиларнинг Робби билан қасам ичиб сўрайман: сизни барча одамларга Аллоҳ юбордими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, ҳа», дедилар. У: «Аллоҳ номи билан сўрайман: кеча-ю кундузда беш вақт намозни ўқишни сизга Аллоҳ буюрдими?» деди. У зот: «Аллоҳим, ҳа», дедилар. У: «Аллоҳ номи билан сиздан сўрайман: бойларимиздан бу садақани олиб, камбағалларимизга тақсимлашни сизга Аллоҳ буюрдими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, ҳа», дедилар. Шунда у киши: «Сиз келтирган нарсага имон келтирдим. Мен ортимдаги қавмимнинг элчисиман. Мен Зимом ибн Саълаба, Саъд ибн ал-Ҳакамнинг биродариман», деди. Уларнинг лафзлари бир-бирига яқин, бу эса Ибн Ваҳбнинг ҳадисидир. Абу Бакр айтди: Бу хабарда фарз садақани мусулмонлардан бошқасига бериш жоиз эмаслигига далил бор, гарчи улар фақир ёки мискин бўлсалар ҳам. Чунки Набий ﷺ Аллоҳ у зотга садақани мусулмонларнинг бойларидан олиб, уларнинг фақирларига тақсимлашни буюрганини билдирдилар, бошқаларнинг фақирларига эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، وَأَبُو مُوسَى ، قَالا : حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يُسْأَلْ شَيْئًا عَلَى الإِسْلامِ إِلا أَعْطَاهُ ، قَالَ : فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ ، فَأَمَرَ لَهُ بِشِيَاءٍ كَثِيرَةٍ بَيْنَ جَبَلَيْنِ مِنْ شِيَاءِ الصَّدَقَةِ ، قَالَ : فَرَجَعَ إِلَى قَوْمِهِ ، فَقَالَ : " يَا قَوْمِ ، أَسْلِمُوا فَإِنَّ مُحَمَّدًا يُعْطِي عَطَاءً لا يَخْشَى الْفَاقَةَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan Islom uchun biror narsa soʻralsa, albatta uni berar edilar. U aytdi: Bir kishi u zotning huzurlariga kelib soʻradi. U zot unga sadaqa qoʻylaridan ikki togʻ orasini toʻldirgan koʻp qoʻyni berishni buyurdilar. U qavmiga qaytib: «Ey qavmim, Islomga kiringlar! Chunki Muhammad kambagʻallikdan qoʻrqmagan kishidek ato beradi», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан Ислом учун бирор нарса сўралса, албатта уни берар эдилар. У айтди: Бир киши у зотнинг ҳузурларига келиб сўради. У зот унга садақа қўйларидан икки тоғ орасини тўлдирган кўп қўйни беришни буюрдилар. У қавмига қайтиб: «Эй қавмим, Исломга киринглар! Чунки Муҳаммад камбағалликдан қўрқмаган кишидек ато беради», деди.

حَدَّثَنَا الصَّنْعَانِيُّ ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ ، قَالَ : سَمِعْتُ حُمَيْدًا ، قَالَ : أَخْبَرَنَا أَنَسٌ : أَنَّ رَجُلا أَتَى نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَمَرَ لَهُ بِشِيَاءٍ بَيْنَ جَبَلَيْنِ فَرَجَعَ إِلَى قَوْمِهِ ، فَقَالَ : " أَسْلِمُوا ، فَإِنَّ مُحَمَّدًا يُعْطِي عَطَاءَ رَجُلٍ لا يَخْشَى الْفَاقَةَ "

Anas (roziyallohu anhu) xabar berishicha, bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ huzurlariga keldi, u zot unga ikki togʻ orasidagi qoʻylarni berishni buyurdilar. U qavmiga qaytib: «Islomga kiringlar! Chunki Muhammad kambagʻallikdan qoʻrqmagan kishining atosini beradi», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу) хабар беришича, бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурларига келди, у зот унга икки тоғ орасидаги қўйларни беришни буюрдилар. У қавмига қайтиб: «Исломга киринглар! Чунки Муҳаммад камбағалликдан қўрқмаган кишининг атосини беради», деди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ . ح وَحَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ ، عَنْ سِنَانِ بْنِ سَعْدٍ الْكِنْدِيِّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " افْتَدُوا مِنَ النَّارِ ، وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Yarim xurmo bilan boʻlsa-da, oʻzingizni doʻzaxdan qutqaringlar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ярим хурмо билан бўлса-да, ўзингизни дўзахдан қутқаринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي صَفْوَانَ الثَّقَفِيُّ ، حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ ، ثنا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : لَمَّا نَزَلَتْ : ‏ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ، أَتَى أَبُو طَلْحَةَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، لَيْسَ لِي أَرْضٌ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَرْضِي بَيْرَحَى ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بَيْرَحَى خَيْرٌ رَايِحٌ ، أَوْ خَيْرٌ رَابِحٌ " ‏ يَشُكٌّ الشَّيْخُ فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ : وَإِنِّي أَتَقَرَّبُ بِهَا إِلَى اللَّهِ ، فَقَالَ : " اجْعَلْهَا فِي قَرَابَتِكَ " ، فَقَسَمَهَا بَيْنَهُمْ حَدَائِقَ ، خَبَرٌ ثَابِتٌ ، وَحُمَيْدُ بْنُ أَنَسٍ ، خَرَّجْتُهُ فِي غَيْرِ هَذَا الْمَوْضِعِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: «Sevgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizcha yaxshilikka erisha olmaysiz» oyati nozil boʻlganida, Abu Talha Rasululloh ﷺ minbarda ekanlarida huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, menda Bayruha degan yerimdan koʻra suyukliroq yer yoʻq», dedi. Nabiy ﷺ: «Bayruha — foydali moldir, yoki: foyda keltiruvchi moldir», dedilar — shayx shubha qildi. Abu Talha: «Men u bilan Allohga yaqinlashaman», dedi. U zot: «Uni qarindoshlaringga qil», dedilar. U esa uni ular orasida bogʻlar qilib taqsimladi. Bu sobit xabardir. Humayd ibn Anasning rivoyatini men bu joydan boshqa oʻrinda keltirganman.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: «Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча яхшиликка эриша олмайсиз» ояти нозил бўлганида, Абу Талҳа Расулуллоҳ ﷺ минбарда эканларида ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менда Байруҳа деган еримдан кўра суюклироқ ер йўқ», деди. Набий ﷺ: «Байруҳа — фойдали молдир, ёки: фойда келтирувчи молдир», дедилар — шайх шубҳа қилди. Абу Талҳа: «Мен у билан Аллоҳга яқинлашаман», деди. У зот: «Уни қариндошларингга қил», дедилар. У эса уни улар орасида боғлар қилиб тақсимлади. Бу собит хабардир. Ҳумайд ибн Анаснинг ривоятини мен бу жойдан бошқа ўринда келтирганман.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، ثنا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ ، قَالَ : قَالَ أَنَسٌ : أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ، قَالَ : ‏ مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ، قَالَ أَبُو طَلْحَةَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، حَائِطِي الَّذِي فِي كَذَا وَكَذَا هُوَ لِلَّهِ ، وَلَوِ اسْتَطَعْتُ أَنْ أُسِرَّهُ لَمْ أُعْلِنْهُ ، فَقَالَ : " اجْعَلْهُ فِي فُقَرَاءِ أَهْلِكَ ، أَدْنَى أَهْلِ بَيْتِكَ " ، وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Anas aytdi: «Sevgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizcha yaxshilikka erisha olmaysiz» degan oyat nozil boʻldi. U aytdi: «Kim Allohga chiroyli qarz beradi?» Abu Talha: «Yo Rasululloh, falon va falon joydagi bogʻim Alloh uchundir. Agar uni sir tuta olganimda, oshkor qilmagan boʻlardim», dedi. U zot: «Uni ahlingning faqirlariga, oilangning eng yaqinlariga qil», dedilar. Anas yana: «Bu oyat nozil boʻlganida...» deb, Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini zikr qildi.Анас айтди: «Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча яхшиликка эриша олмайсиз» деган оят нозил бўлди. У айтди: «Ким Аллоҳга чиройли қарз беради?» Абу Талҳа: «Ё Расулуллоҳ, фалон ва фалон жойдаги боғим Аллоҳ учундир. Агар уни сир тута олганимда, ошкор қилмаган бўлардим», деди. У зот: «Уни аҳлингнинг фақирларига, оилангнинг энг яқинларига қил», дедилар. Анас яна: «Бу оят нозил бўлганида...» деб, Набий ﷺдан шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي صَفْوَانَ الثَّقَفِيُّ ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : ‏ لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ، قَالَ أَبُو طَلْحَةَ : أَرَى رَبَّنَا يَسْأَلُنَا أَمْوَالَنَا ، فَأُشْهِدُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنِّي قَدْ جَعَلْتُ أَرْضِي بَيْرَحَى لِلَّهِ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اجْعَلْهَا فِي قَرَابَتِكَ " ، قَالَ : فَجَعَلَهَا فِي حَسَّانِ بْنِ ثَابِتٍ ، وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: «Sevgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizcha yaxshilikka erisha olmaysiz» degan oyat nozil boʻlganida, Abu Talha: «Men Robbimizni bizdan mollarimizni soʻrayotganini koʻryapman. Bas, ey Rasululloh, sizni guvoh qilamanki, men Bayruha degan yerimni Alloh uchun qildim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni qarindoshlaringga qil», dedilar. U aytdi: Soʻng u uni Hasson ibn Sobit bilan Ubay ibn Kaʼbga qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: «Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча яхшиликка эриша олмайсиз» деган оят нозил бўлганида, Абу Талҳа: «Мен Роббимизни биздан молларимизни сўраётганини кўряпман. Бас, эй Расулуллоҳ, сизни гувоҳ қиламанки, мен Байруҳа деган еримни Аллоҳ учун қилдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қариндошларингга қил», дедилар. У айтди: Сўнг у уни Ҳассон ибн Собит билан Убай ибн Каъбга қилди.

ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَكَمِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ الْقَطَوَانِيُّ ، ثنا سَيَّارُ بْنُ حَاتِمٍ ، نا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنِّي أُرِيدُ سَفَرًا فَزَوِّدْنِي ، قَالَ : " زَوَّدَكَ اللَّهُ التَّقْوَى " ، قَالَ : زِدْنِي ، قَالَ : " وَغَفَرَ ذَنْبَكَ " ، قَالَ : زِدْنِي بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي ، قَالَ : " وَيَسَّرَ لَكَ حَيْثُ مَا كُنْتَ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men safar qilmoqchiman, menga zod (yoʻl ozigʻi duosini) bering», dedi. U zot: «Zavvadakallohut-taqvo (Alloh senga taqvoni zod qilib bersin)», dedilar. U: «Yana qoʻshing», dedi. U zot: «Va gʻafara zanbaka (va gunohingni magʻfirat qilsin)», dedilar. U: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, yana qoʻshing», dedi. U zot: «Va yassara laka haysumo kunta (va qayerda boʻlsang, senga oson qilsin)», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сафар қилмоқчиман, менга зод (йўл озиғи дуосини) беринг», деди. У зот: «Заввадакаллоҳут-тақво (Аллоҳ сенга тақвони зод қилиб берсин)», дедилар. У: «Яна қўшинг», деди. У зот: «Ва ғафара занбака (ва гуноҳингни мағфират қилсин)», дедилар. У: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, яна қўшинг», деди. У зот: «Ва яссара лака ҳайсумо кунта (ва қаерда бўлсанг, сенга осон қилсин)», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَسْلَمَ ، ثنا قَبِيصَةُ بْنُ عُقْبَةَ ، ثنا اللَّيْثُ ، عَنْ عُقَيْلٍ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " عَلَيْكُمْ بِالدُّلْجَةِ ، فَإِنَّ الأَرْضَ تُطْوَى بِاللَّيْلِ " ، ثنا حُمَيْدُ بْنُ الرَّبِيعِ الْخَزَّازُ ، وَأَبُو بِشْرٍ ، قَالا : ثنا رُوَيْمُ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ ، بِمِثْلِهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ: «Tunda yurishni lozim tutinglar, zero yer kechasi yigʻiladi», dedilar. Humayd ibn Rabiʼ al-Xazzoz va Abu Bishr bizga aytib berdilar: Ruvaym ibn Yazid al-Muqriʼ bizga Lays ibn Saʼddan shunga oʻxshashini aytib berdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тунда юришни лозим тутинглар, зеро ер кечаси йиғилади», дедилар. Ҳумайд ибн Рабиъ ал-Хаззоз ва Абу Бишр бизга айтиб бердилар: Рувайм ибн Язид ал-Муқриъ бизга Лайс ибн Саъддан шунга ўхшашини айтиб берди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي صَفْوَانَ الثَّقَفِيُّ ، ثنا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ هَاشِمٍ ، ثنا ‏5 عُثْمَانُ بْنُ سَعْدٍ الْكَاتِبُ ، وَكَانَ لَهُ مُرُوءَةٌ وَعَقْلٌ 5 ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا يَنْزِلُ مَنْزِلا ، إِلا وَدَّعَهُ بِرَكْعَتَيْنِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) dedi: Nabiy ﷺ biror manzilga tushmas edilarki, undan ikki rakat (namoz) bilan xayrlashmasinlar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) деди: Набий ﷺ бирор манзилга тушмас эдиларки, ундан икки ракат (намоз) билан хайрлашмасинлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا عَبْدُ الأَعْلَى ، ثنا خَالِدٌ ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لَبَّيْكَ بِحَجٍّ وَعُمْرَةٍ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Labbayka, haj va umra bilan», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Лаббайка, ҳаж ва умра билан», дедилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، ثنا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ ، وَحُمَيْدٌ الطَّوِيلُ ، كُلُّهُمْ يَقُولُ : سَمِعْتُ أَنَسًا ، يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " لَبَّيْكَ عُمْرَةً وَحَجًّا ، لَبَّيْكَ عُمْرَةً وَحَجًّا " ، مِرَارًا

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Labbayka, umra va haj; labbayka, umra va haj», deb bir necha marta aytayotganlarini eshitdim.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Лаббайка, умра ва ҳаж; лаббайка, умра ва ҳаж», деб бир неча марта айтаётганларини эшитдим.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، ثنا الْمُعْتَمِرُ ، قَالَ : سَمِعْتُ حُمَيْدًا ، قَالَ : سُئِلَ أَنَسٌ عَنِ الصَّائِمِ يَحْتَجِمُ ، فَقَالَ : مَا كُنَّا نَرَى إِنَّ ذَلِكَ يُكْرَهُ إِلا لِجَهْدِهِ ، وَلَمْ يُسْنِدْهُ ، وَقَالَ : " قَدِ احْتَجَمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ ، وَمِنْ وَجَعٍ وَجَدَهُ فِي رَأْسِهِ "

Humayd aytdi: Anasdan roʻzador qon oldirishi haqida soʻralganda, u: «Biz buni faqat holdan toydirgani uchungina makruh deb bilar edik», dedi va uni (Nabiyga) isnod qilmadi hamda: «Nabiy ﷺ ehromda ekanlarida va boshlarida topgan ogʻriq sababli qon oldirganlar», dedi.Ҳумайд айтди: Анасдан рўзадор қон олдириши ҳақида сўралганда, у: «Биз буни фақат ҳолдан тойдиргани учунгина макруҳ деб билар эдик», деди ва уни (Набийга) иснод қилмади ҳамда: «Набий ﷺ эҳромда эканларида ва бошларида топган оғриқ сабабли қон олдирганлар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ عَلَى ظَهْرِ الْقَدَمِ مِنْ وَجَعٍ كَانَ بِهِ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ehromda ekanlarida oʻzlarida boʻlgan bir ogʻriq sababli oyoq ustidan qon oldirdilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ эҳромда эканларида ўзларида бўлган бир оғриқ сабабли оёқ устидан қон олдирдилар.

ثنا بُنْدَارٌ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا شُعْبَةُ . ح وَثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، وَحَدَّثَنَا عِيسَى ، عَنْ شُعْبَةَ . ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ شُعْبَةَ . ح حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ ، ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى عَلَى رَجُلٍ يَسُوقُ بَدَنَةً ، فَقَالَ : " ارْكَبْهَا " ، قَالَ : إِنَّهَا بَدَنَةٌ ، قَالَ : " ارْكَبْهَا ، وَيْلَكَ أَوْ وَيْحَكَ " ، هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ أَبِي دَاوُدَ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ qurbonlik tuyasini haydab borayotgan bir kishining oldiga keldilar va: «Unga min», dedilar. U: «Bu qurbonlik tuyasi-ku», dedi. U zot: «Unga min, voy senga!» — yoxud: «Unga min, sen bechora!» — dedilar. Bu Abu Dovud hadisining lafzidir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қурбонлик туясини ҳайдаб бораётган бир кишининг олдига келдилар ва: «Унга мин», дедилар. У: «Бу қурбонлик туяси-ку», деди. У зот: «Унга мин, вой сенга!» — ёхуд: «Унга мин, сен бечора!» — дедилар. Бу Абу Довуд ҳадисининг лафзидир.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرِّجَالَ عَنِ التَّزَعْفُرِ " ، قَالَ حَمَّادٌ : يَعْنِي الْخَلُوقَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ erkaklarni zaʼfaron surtishdan qaytardilar», dedi. Hammod: «yaʼni xaluqni», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ эркакларни заъфарон суртишдан қайтардилар», деди. Ҳаммод: «яъни халуқни», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، قَالا : ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُلَيَّةَ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ . ح وَثنا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى ، ثنا عَبْدُ الْوَهَّابِ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَتَزَعْفَرَ الرَّجُلُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ kishining zaʼfaron surtishidan qaytardilar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кишининг заъфарон суртишидан қайтардилар», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ مُعْتَمِرًا قَبْلَ أَنْ يَفْتَحْهَا ، وَابْنُ رَوَاحَةَ يَمْشِي بَيْنَ يَدَيْهِ ، وَهُوَ يَقُولُ : خَلُّوا بَنِي الْكُفَّارِ عَنْ سَبِيلِهِ الْيَوْمَ نَضْرِبُكُمْ عَلَى تَنْزِيلِهِ ضَرْبًا يُزِيلُ الْهَامَ عَنْ مَقِيلِهِ وَيُذْهِلُ الْخَلِيلَ عَنْ خَلِيلِهِ ، فَقَالَ عُمَرُ : يَا ابْنَ رَوَاحَةَ ، فِي حَرَمِ اللَّهِ ، وَبَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَقُولُ هَذَا الشِّعْرَ ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " خَلِّ عَنْهُ يَا عُمَرُ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ، لَكَلامُهُ أَشَدُّ عَلَيْهِمْ مِنْ وَقْعِ النَّبْلِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Makkani fath qilishlaridan oldin umra qilgan holda unga kirdilar. Ibn Ravoha esa u zotning oldilarida yurib: «Ey kofir bolalari, u zotning yoʻlidan chekininglar! Bugun biz sizlarni unga nozil qilingan (Qurʼon) uchun shunday uramizki, u zarba boshni oʻz oʻrnidan uchiradi va doʻstni doʻstidan gʻofil qiladi», der edi. Shunda Umar: «Ey Ibn Ravoha! Allohning haramida, Rasululloh ﷺning oldilarida shu sheʼrni aytasanmi?» dedi. Nabiy ﷺ: «Ey Umar, uni qoʻyib ber! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, uning soʻzi ularga oʻq tegishidan ham ogʻirroqdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилишларидан олдин умра қилган ҳолда унга кирдилар. Ибн Равоҳа эса у зотнинг олдиларида юриб: «Эй кофир болалари, у зотнинг йўлидан чекининглар! Бугун биз сизларни унга нозил қилинган (Қуръон) учун шундай урамизки, у зарба бошни ўз ўрнидан учиради ва дўстни дўстидан ғофил қилади», дер эди. Шунда Умар: «Эй Ибн Равоҳа! Аллоҳнинг ҳарамида, Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларида шу шеърни айтасанми?» деди. Набий ﷺ: «Эй Умар, уни қўйиб бер! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, унинг сўзи уларга ўқ тегишидан ҳам оғирроқдир», дедилар.

ثنا بِخَبَرِ عَاصِمٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : كَانَتِ الأَنْصَارُ يَكْرَهُونَ أَنْ يَطَّوَّفُوا بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى نَزَلَتْ : ‏ إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ، زَادَ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ : فَطَافُوا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Ansorlar Safo bilan Marva orasini tavof qilishni yoqtirmas edilar, toki {Albatta, Safo va Marva Alloh shiorlaridandir} (oyati) nozil boʻlguncha. Salm ibn Junoda qoʻshdi: bas, ular tavof qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Ансорлар Сафо билан Марва орасини тавоф қилишни ёқтирмас эдилар, токи {Албатта, Сафо ва Марва Аллоҳ шиорларидандир} (ояти) нозил бўлгунча. Салм ибн Жунода қўшди: бас, улар тавоф қилдилар.

ثنا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، ثنا إِسْحَاقُ الأَزْرَقُ ، ثنا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، فَقُلْتُ : أَخْبِرْنِي بِشَيْءٍ عَقِلْتَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَيْنَ صَلَّى الظُّهْرَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ؟ قَالَ : " بِمِنًى " ، قُلْتُ : فَأَيْنَ صَلَّى الْعَصْرَ يَوْمَ النَّفْرِ ؟ قَالَ : " بِالأَبْطَحِ " ، ثُمَّ قَالَ : " افْعَلْ كَمَا فَعَلَ أُمَرَاؤُكَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men undan soʻradim: «Menga Rasululloh ﷺdan yodlab olgan biror narsangizdan xabar bering: Rasululloh ﷺ Tarviya kuni peshinni qayerda oʻqidilar?» dedim. U: «Minoda», dedi. Men: «Nafr kuni asrni qayerda oʻqidilar?» dedim. U: «Abtahda», dedi. Soʻng: «Amirlaring qanday qilsa, sen ham shunday qil», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ундан сўрадим: «Менга Расулуллоҳ ﷺдан ёдлаб олган бирор нарсангиздан хабар беринг: Расулуллоҳ ﷺ Тарвия куни пешинни қаерда ўқидилар?» дедим. У: «Минода», деди. Мен: «Нафр куни асрни қаерда ўқидилар?» дедим. У: «Абтаҳда», деди. Сўнг: «Амирларинг қандай қилса, сен ҳам шундай қил», деди.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ ، قَالُوا : ثنا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، ثنا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ ، قَالَ : لَقِيتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَلَى حِمَارٍ مُتَوَجِّهًا إِلَى مِنًى يَوْمَ التَّرْوِيَةِ ، فَقُلْتُ لَهُ : أَيْنَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذَا الْيَوْمَ الظُّهْرَ ؟ قَالَ : " صَلَّى حَيْثُ يُصَلِّي أُمَرَاؤُكَ " ، وَقَالَ ابْنُ هِشَامٍ : عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ

Abdulaziz ibn Rufayʼ aytdi: Men Tarviya kuni eshak minib Minoga yuz tutib borayotgan Anas ibn Molikni uchratdim va unga: «Rasululloh ﷺ bugungi kunda peshinni qayerda oʻqiganlar?» dedim. U: «Amirlaring qayerda oʻqisa, oʻsha yerda oʻqidilar», dedi. Ibn Hishom esa: «Abdulaziz ibn Rufayʼdan», dedi.Абдулазиз ибн Руфайъ айтди: Мен Тарвия куни эшак миниб Минога юз тутиб бораётган Анас ибн Моликни учратдим ва унга: «Расулуллоҳ ﷺ бугунги кунда пешинни қаерда ўқиганлар?» дедим. У: «Амирларинг қаерда ўқиса, ўша ерда ўқидилар», деди. Ибн Ҳишом эса: «Абдулазиз ибн Руфайъдан», деди.

ثنا عَلِيُّ بْنُ شُعَيْبٍ ، ثنا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ ، ثنا وُهَيْبٌ ، ثنا أَيُّوبُ ، عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " وَنَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ سَبْعَ بَدَنَاتٍ قِيَامًا " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : خَبَرُ أَنَسٍ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي غَيْرِ مَوْضِعٍ مِنْ كُتُبِنَا فِي ذِكْرِ الْعَدَدِ الَّذِي لا يَكُونُ نَفْيًا عَمَّا زَادَ عَلَى ذَلِكَ الْعَدَدِ ، وَلَيْسَ فِي قَوْلِ أَنَسٍ : نَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ سَبْعَ بَدَنَاتٍ أَنَّهُ لَمْ يَنْحَرْ بِيَدِهِ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِ بَدَنَاتٍ ، لأَنَّ جَابِرًا قَدْ أَعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ نَحَرَ بِيَدِهِ ثَلاثَةً وَسِتِّينَ مِنْ بُدْنِهِ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ oʻz qoʻllari bilan yettita qurbonlik tuyasini tik turgan holda soʻydilar. Abu Bakr aytdi: Anasning xabari kitoblarimizning bir necha oʻrnida bayon qilganim — sanoqning zikr etilishi oʻsha sanoqdan ortigʻini inkor qilish boʻlmasligi haqidagi — jinsdandir. Anasning: «Rasululloh ﷺ oʻz qoʻllari bilan yettita qurbonlik tuyasini soʻydilar», degan soʻzida u zot oʻz qoʻllari bilan yettitadan ortigʻini soʻymaganlari (maʼnosi) yoʻq; chunki Jobir u zot oʻz qoʻllari bilan oʻz tuyalaridan oltmish uchtasini soʻyganlarini bildirgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўз қўллари билан еттита қурбонлик туясини тик турган ҳолда сўйдилар. Абу Бакр айтди: Анаснинг хабари китобларимизнинг бир неча ўрнида баён қилганим — саноқнинг зикр этилиши ўша саноқдан ортиғини инкор қилиш бўлмаслиги ҳақидаги — жинсдандир. Анаснинг: «Расулуллоҳ ﷺ ўз қўллари билан еттита қурбонлик туясини сўйдилар», деган сўзида у зот ўз қўллари билан еттитадан ортиғини сўймаганлари (маъноси) йўқ; чунки Жобир у зот ўз қўллари билан ўз туяларидан олтмиш учтасини сўйганларини билдирган.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، ثنا شُعْبَةُ ، قَالَ : سَمِعْتُ قَتَادَةَ يُحَدِّثُ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُضَحِّي بِكَبْشَيْنِ أَمْلَحَيْنِ أَقْرَنَيْنِ وَيُسَمِّي وَيُكَبِّرُ ، وَلَقَدْ رَأَيْتُهُ يَذْبَحُ بِيَدِهِ وَاضِعًا قَدَمَهُ عَلَى صِفَاحِهَا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shoxdor, oq-qora ikki qoʻchqorni qurbonlik qilar, Allohning nomini aytib takbir aytar edilar. Men u zotning oyoqlarini ularning yon tomonlariga qoʻyib, oʻz qoʻllari bilan soʻyayotganlarini koʻrdim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шохдор, оқ-қора икки қўчқорни қурбонлик қилар, Аллоҳнинг номини айтиб такбир айтар эдилар. Мен у зотнинг оёқларини уларнинг ён томонларига қўйиб, ўз қўллари билан сўяётганларини кўрдим.

ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ ، عَنْ شُعْبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : فَقُلْتُ لَهُ : أَنْتَ سَمِعْتَهُ ؟ قَالَ : نَعَمْ ، كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " يُضَحِّي بِمِثْلِهِ "

Qatoda aytdi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning aytganini eshitdim. Men unga: «Buni sen oʻzing eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi: Rasululloh ﷺ shunga oʻxshashini qurbonlik qilar edilar.Қатода айтди: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг айтганини эшитдим. Мен унга: «Буни сен ўзинг эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди: Расулуллоҳ ﷺ шунга ўхшашини қурбонлик қилар эдилар.

ثنا أَبُو الْخَطَّابِ زِيَادُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنَّهُ قَالَ : " لَمَّا رَمَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْجَمْرَةَ ، وَنَحَرَ هَدْيَهُ نَاوَلَ الْحَلاقَ شِقَّهُ الأَيْمَنَ فَحَلَقَهُ ، ثُمَّ نَاوَلَهُ أَبَا طَلْحَةَ ، ثُمَّ نَاوَلَهُ الشِّقَّ الأَيْسَرِ فَحَلَقَهُ ، ثُمَّ نَاوَلَهُ أَبَا طَلْحَةَ ، وَأَمَرَهُ أَنْ يَقْسِمَ بَيْنَ النَّاسِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ jamraga tosh otib, hadiylarini soʻyganlaridan soʻng sartaroshga oʻng tomonlarini tutdilar, u uni qirdi. Soʻng uni Abu Talhaga berdilar. Soʻng unga chap tomonlarini tutdilar, u uni qirdi. Soʻng uni Abu Talhaga berdilar va uni odamlar orasida taqsimlashga buyurdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ жамрага тош отиб, ҳадийларини сўйганларидан сўнг сартарошга ўнг томонларини тутдилар, у уни қирди. Сўнг уни Абу Талҳага бердилар. Сўнг унга чап томонларини тутдилар, у уни қирди. Сўнг уни Абу Талҳага бердилар ва уни одамлар орасида тақсимлашга буюрдилар.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّدَفِيُّ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ ، أَنَّ قَتَادَةَ بْنَ دِعَامَةَ أَخْبَرَهُ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ : " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ ، وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَرَقَدَ رَقْدَةً بِالْمُحَصَّبِ ، ثُمَّ رَكِبَ إِلَى الْبَيْتِ ، فَطَافَ بِهِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ بَصْرِيٌ لَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَرَأَ عَلَيَّ أَبُو مُوسَى هَذَا ، قَالَ : كَتَبَ إِلَيَّ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺ peshin, asr, shom va xufton namozlarini oʻqidilar va Muhassabda bir oz uxladilar. Soʻng Bayt tomon ulovga minib borib, uni tavof qildilar. Abu Bakr aytdi: Bu — gʻarib basraviy hadis boʻlib, uni Amr ibn Horisdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan. Abu Bakr aytdi: Buni menga Abu Muso oʻqib berdi va: «Menga Ahmad ibn Solih Ibn Vahbdan (rivoyat qilib) yozgan edi», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺ пешин, аср, шом ва хуфтон намозларини ўқидилар ва Муҳассабда бир оз ухладилар. Сўнг Байт томон уловга миниб бориб, уни тавоф қилдилар. Абу Бакр айтди: Бу — ғариб басравий ҳадис бўлиб, уни Амр ибн Ҳорисдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган. Абу Бакр айтди: Буни менга Абу Мусо ўқиб берди ва: «Менга Аҳмад ибн Солиҳ Ибн Ваҳбдан (ривоят қилиб) ёзган эди», деди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ ، عَنْ يَحْيَى وَهُوَ ابْنُ أَبِي إِسْحَاقَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ ، وَكَانَ يُصَلِّي بِنَا رَكْعَتَيْنِ حَتَّى رَجَعْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ ، قَالَ : قُلْتُ لَهُ : هَلْ أَقَمْتَ بِمَكَّةَ شَيْئًا ؟ قَالَ : " أَقَمْنَا بِهَا عَشْرًا "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Madinadan Makkaga (yoʻlga) chiqdik. U zot Madinaga qaytgunimizcha bizga ikki rakaat, ikki rakaatdan namoz oʻqib berdilar». (Roviy) dedi: Men unga: «Makkada biror muddat turdingizmi?» — dedim. U: «U yerda oʻn (kun) turdik», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Мадинадан Маккага (йўлга) чиқдик. У зот Мадинага қайтгунимизча бизга икки ракаат, икки ракаатдан намоз ўқиб бердилар». (Ровий) деди: Мен унга: «Маккада бирор муддат турдингизми?» — дедим. У: «У ерда ўн (кун) турдик», — деди.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، أَنَّ مَالِكًا حَدَّثَ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ ، وَعَلَى رَأْسِهِ الْمِغْفَرُ ، فَلَمَّا نَزَعَهُ جَاءَهُ رَجُلٌ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، ابْنُ أَخْطَلَ مُتَعَلِّقٌ بِأَسْتَارِ الْكَعْبَةِ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اقْتُلُوهُ " ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ ، وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَئِذٍ مُحْرِمًا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Fath yili boshlariga temir dubulgʻa (migʻfar) kiyib Makkaga kirdilar. Uni yechganlarida bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, Ibn Xatal Kaʼba pardalariga yopishib olibdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni oʻldiringlar», dedilar. Ibn Shihob dedi: Rasululloh ﷺ oʻsha kuni ehromda emas edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили бошларига темир дубулға (миғфар) кийиб Маккага кирдилар. Уни ечганларида бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, Ибн Хатал Каъба пардаларига ёпишиб олибди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўлдиринглар», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Расулуллоҳ ﷺ ўша куни эҳромда эмас эдилар.

ثنا بُنْدَارٌ ، ثنا أَبُو دَاوُدَ ، ثنا هَمَّامٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، قَالَ : قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ : كَمِ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ قَالَ : " أَرْبَعَ عُمَرٍ ، وَحَجَّ حَجَّةً وَاحِدَةً ، وَعُمْرَتُهُ مَعَ حَجَّتِهِ "

Qatoda dedi: Men Anas ibn Molikka: «Rasululloh ﷺ necha marta umra qildilar?» dedim. U: «Toʻrt umra qildilar va bir marta haj qildilar; umralari hajlari bilan birga edi», dedi.Қатода деди: Мен Анас ибн Моликка: «Расулуллоҳ ﷺ неча марта умра қилдилар?» дедим. У: «Тўрт умра қилдилар ва бир марта ҳаж қилдилар; умралари ҳажлари билан бирга эди», деди.