Anas ibn Molik al-Ansoriy

أنا بُنْدَارٌ ، نا يَحْيَى ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ ، قَالا : ثنا شُعْبَةُ ، وَثنا الصَّنْعَانِيُّ ، ثنا خَالِدٌ يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ ، عَنْ شُعْبَةَ . ح وَثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، عَنْ شُعْبَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ؛ فَإِنَّ تَسْوِيَةَ الصُّفُوفِ مِنْ تَمَامِ الصَّلاةِ " . هَذَا حَدِيثُ بُنْدَارٍ . وَقَالَ سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ : عَنْ قَتَادَةَ ، وَقَالَ : " إِنَّ مِنْ حُسْنِ الصَّلاةِ إِقَامَةَ الصَّفِّ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Saflaringizni toʻgʻri qilinglar; zero, saflarni tekislash namozning kamolidandir», dedilar. Bu Bundorning hadisidir. Salm ibn Junoda esa: Qatodadan (deb rivoyat qildi) va: «Albatta, safni toʻgʻri qilish namozning goʻzalligidandir», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сафларингизни тўғри қилинглар; зеро, сафларни текислаш намознинг камолидандир», дедилар. Бу Бундорнинг ҳадисидир. Салм ибн Жунода эса: Қатодадан (деб ривоят қилди) ва: «Албатта, сафни тўғри қилиш намознинг гўзаллигидандир», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرِ بْنِ رِبْعِيٍّ الْقَيْسِيُّ ، نا مُسْلِمٌ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ ، نا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ ، ثنا قَتَادَةُ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " رُصُّوا صُفُوفَكُمْ ، وَقَارِبُوا بَيْنَهَا ، وَحَاذُوا بِالأَعْنَاقِ ، فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنِّي لأَرَى الشَّيْطَانَ يَدْخُلُ مِنْ خِلَلِ الصَّفِّ كَأَنَّهَا الْحَذَفُ " . قَالَ مُسْلِمٌ : يَعْنِي النَّقَدَ الصِّغَارَ ، النَّقَدُ الصِّغَارُ : أَوْلادُ الْغَنَمِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Saflaringizni zich qilinglar, ularni bir-biriga yaqinlashtiringlar va boʻyinlarni bir tekisda tutinglar. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men shaytonni safning boʻshliqlaridan xuddi mayda qoʻychivonlardek kirib kelayotganini koʻrib turibman», dedilar. Muslim aytdi: yaʼni mayda naqadlarni (nazarda tutdilar); mayda naqad — qoʻy bolalaridir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сафларингизни зич қилинглар, уларни бир-бирига яқинлаштиринглар ва бўйинларни бир текисда тутинглар. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, мен шайтонни сафнинг бўшлиқларидан худди майда қўйчивонлардек кириб келаётганини кўриб турибман», дедилар. Муслим айтди: яъни майда нақадларни (назарда тутдилар); майда нақад — қўй болаларидир.

نا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى ، ثنا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَتِمُّوا الصَّفَّ الْمُتَقَدِّمَ ، فَإِنْ كَانَ نَقْصًا فَلْيَكُنْ فِي الْمُؤَخَّرِ " . نا أَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ الصَّنْعَانِيُّ ، ثنا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ شُعْبَةَ بِمِثْلِهِ . قَالَ : " أَتِمُّوا الصَّفَّ الأَوَّلَ وَالثَّانِيَ ، فَإِنْ كَانَ خَلَلٌ فَلْيَكُنْ فِي الثَّالِثِ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Oldingi safni toʻldiringlar; agar kamchilik boʻlsa, u orqadagida boʻlsin», dedilar. Bizga Abu Bakr ibn Ishoq as-Sanʼoniy aytdi: bizga Abu Osim Shuʼbadan shunga oʻxshashini aytdi. U zot: «Birinchi va ikkinchi safni toʻldiringlar; agar boʻshliq boʻlsa, u uchinchisida boʻlsin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Олдинги сафни тўлдиринглар; агар камчилик бўлса, у орқадагида бўлсин», дедилар. Бизга Абу Бакр ибн Ишоқ ас-Санъоний айтди: бизга Абу Осим Шуъбадан шунга ўхшашини айтди. У зот: «Биринчи ва иккинчи сафни тўлдиринглар; агар бўшлиқ бўлса, у учинчисида бўлсин», дедилар.

نا بُنْدَارٌ ، نا يَحْيَى ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ هَانِئٍ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ مَحْمُودٍ ، قَالَ : صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَزَحَمَنَا إِلَى السَّوَارِي ، فَقَالَ " كُنَّا نَتَّقِي هَذَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "

Abdulhamid ibn Mahmud aytadi: Men Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning yonida namoz oʻqidim, bizni ustunlar tomon surib yuborishdi. Shunda u: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida bundan saqlanar edik», dedi.Абдулҳамид ибн Маҳмуд айтади: Мен Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг ёнида намоз ўқидим, бизни устунлар томон суриб юборишди. Шунда у: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида бундан сақланар эдик», деди.

نا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ الْقَيْسِيُّ ، نا أَبُو عَامِرٍ ، وَثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ أَيْضًا ، ثنا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ ، عَنْ زَرْبِيٍّ مَوْلًى لآلِ الْمُهَلَّبِ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جُلُوسًا ، فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ أَعْطَانِي خِصَالا ثَلاثَةً " ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ : وَمَا هَذِهِ الْخِصَالُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : " أَعْطَانِي صَلاةً فِي الصُّفُوفِ ، وَأَعْطَانِي التَّحِيَّةَ ، إِنَّهَا لَتَحِيَّةُ أَهْلِ الْجَنَّةِ ، وَأَعْطَانِي التَّأْمِينَ ، وَلَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا مِنَ النَّبِيِّينَ قَبْلُ ، إِلا أَنْ يَكُونَ اللَّهُ أَعْطَى هَارُونَ ، يَدْعُو مُوسَى وَيُؤَمِّنُ هَارُونُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik. U zot: «Albatta, Alloh menga uchta xislatni berdi», dedilar. Huzurlarida oʻtirganlardan bir kishi: Bu xislatlar nima, yo Rasululloh? dedi. U zot: «U menga saflardagi namozni berdi; menga tahiyyatni berdi — u jannat ahlining tahiyyatidir; menga oministuvni berdi — buni mendan oldin paygʻambarlardan birortasiga bermagan, faqat Alloh Horunga bergan boʻlsa: Muso duo qilar, Horun omin aytar edi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик. У зот: «Албатта, Аллоҳ менга учта хислатни берди», дедилар. Ҳузурларида ўтирганлардан бир киши: Бу хислатлар нима, ё Расулуллоҳ? деди. У зот: «У менга сафлардаги намозни берди; менга таҳийятни берди — у жаннат аҳлининг таҳийятидир; менга оминистувни берди — буни мендан олдин пайғамбарлардан бирортасига бермаган, фақат Аллоҳ Ҳорунга берган бўлса: Мусо дуо қилар, Ҳорун омин айтар эди», дедилар.

نا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبَانَ ، نا عَمْرُو بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ طَارِقٍ ، نا عِكْرِمَةُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، نا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " بَيْنَا أَنَا بَيْنَ الرُّكْنِ ، وَالْمَقَامِ إِذْ سَمِعَتْهُ يَقُولُ : أَحَدًا يُكَلِّمُهُ " ، فَذَكَرَ حَدِيثَ الْمِعْرَاجِ بِطُولِهِ ، وَقَالَ : " ثُمَّ نُودِيَ أَنَّ لَكَ بِكُلِّ صَلاةٍ عَشْرًا ، قَالَ : فَهَبَطْتُ ، فَلَمَّا زَالَتِ الشَّمْسُ عَنْ كَبِدِ السَّمَاءِ ، نَزَلَ جِبْرِيلُ فِي صَفٍّ مِنَ الْمَلائِكَةِ ، فَصَلَّى بِهِ ، وَأَمَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَصْحَابَهُ ، فَصَفُّوا خَلْفَهُ ، فَائْتَمَّ بِجِبْرِيلَ ، وَائْتَمَّ أَصْحَابُ النَّبِيِّ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَصَلَّى بِهِمْ أَرْبَعًا ، يُخَافِتُ الْقِرَاءَةِ ، ثُمَّ تَرَكَهُمْ ، حَتَّى تَصَوَّبَتِ الشَّمْسُ وَهِيَ بَيْضَاءُ نَقِيَّةٌ ، نَزَلَ جِبْرِيلُ فَصَلَّى بِهِمْ أَرْبَعًا يُخَافِتُ فِيهِنَّ الْقِرَاءَةَ ، فَائْتَمَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِجِبْرِيلَ ، وَائْتَمَّ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ تَرَكَهُمْ ، حَتَّى إِذَا غَابَتِ الشَّمْسُ ، نَزَلَ جِبْرِيلُ ، فَصَلَّى بِهِمْ ثَلاثًا ، يَجْهَرُ فِي رَكْعَتَيْنِ ، وَيُخَافِتُ فِي وَاحِدَةٍ ، ائْتَمَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِجِبْرِيلَ ، وَائْتَمَّ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، إِذَا غَابَ الشَّفَقُ نَزَلَ جِبْرِيلُ فَصَلَّى بِهِمْ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ : يَجْهَرُ فِي رَكْعَتَيْنِ ، وَيُخَافِتُ فِي اثْنَيْنِ ، ائْتَمَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِجِبْرِيلَ ، وَائْتَمَّ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالنَّبِيِّ عَلَيْهِ السَّلامُ ، فَبَاتُوا حَتَّى أَصْبَحُوا ، نَزَلَ جِبْرِيلُ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَتَيْنِ يُطِيلُ فِيهِنَّ الْقِرَاءَةَ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ رَوَاهُ الْبَصْرِيُّونَ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ قِصَّةَ الْمِعْرَاجِ ، وَقَالُوا فِي آخِرِهِ قَالَ الْحَسَنُ : " فَلَمَّا زَالَتِ الشَّمْسُ نَزَلَ جِبْرِيلُ " ، إِلَى آخِرِهِ ، فَجَعَلَ الْخَبَرَ مِنْ هَذَا الْمَوْضِعِ فِي إِمَامَةِ جِبْرِيلَ مُرْسَلا ، عَنِ الْحَسَنِ ، وَعِكْرِمَةَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، أَدْرَجَ هَذِهِ الْقِصَّةَ فِي خَبَرِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . وَهَذِهِ الْقِصَّةُ غَيْرُ مَحْفُوظَةٍ عَنْ أَنَسٍ ، إِلا أَنَّ أَهْلَ الْقِبْلَةِ لَمْ يَخْتَلِفُوا أَنَّ كُلَّ مَا ذُكِرَ فِي هَذَا الْخَبَرِ مِنَ الْجَهْرِ وَالْمُخَافَتَةِ مِنَ الْقِرَاءَةِ فِي الصَّلاةِ فَكَمَا ذُكِرَ فِي هَذَا الْخَبَرِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men Rukn bilan Maqom orasida turganimda, birov uning bilan gaplashayotganini eshitdim» — soʻng u miʼroj hadisini toʻlaligicha zikr qildi va (u zot) dedilar: «Soʻng: Senga har bir namoz uchun oʻn (namoz savobi) bor, deb nido qilindi. Men tushdim. Quyosh osmon oʻrtasidan ogʻganida, Jibril farishtalar safi bilan tushdi va u zotga namoz oʻqib berdi; Nabiy ﷺ ashoblariga buyurdilar, ular u zotning orqalarida saf tortdilar. Bas, u zot Jibrilga iqtido qildilar, Nabiyning ashoblari esa Nabiy ﷺga iqtido qildilar; u zot ularga toʻrt (rakat) oʻqidilar, qiroatni past ovozda qildilar. Soʻng quyosh oq va tiniq holida pasaygunicha ularni qoʻyib turdi; Jibril tushib, ularga toʻrt (rakat) oʻqib berdi, ularda qiroatni past ovozda qildi; Nabiy ﷺ Jibrilga, Nabiy ﷺning ashoblari esa Nabiy ﷺga iqtido qildilar. Soʻng quyosh botgunicha ularni qoʻyib turdi; Jibril tushib, ularga uch (rakat) oʻqib berdi: ikki rakatda ovoz chiqarib, bir rakatda past ovozda (oʻqidi); Nabiy ﷺ Jibrilga, Nabiy ﷺning ashoblari esa Nabiy ﷺga iqtido qildilar. Shafaq gʻoyib boʻlganida Jibril tushib, ularga toʻrt rakat oʻqib berdi: ikki rakatda ovoz chiqarib, ikkitasida past ovozda (oʻqidi); Nabiy ﷺ Jibrilga, Nabiy ﷺning ashoblari esa Nabiy alayhissalomga iqtido qildilar. Soʻng ular tonggacha tunadilar; Jibril tushib, ularga ikki rakat oʻqib berdi, ularda qiroatni uzun qildi». Abu Bakr aytdi: Bu xabarni basraliklar Saiddan, u Qatodadan, u Anasdan, u Molik ibn Saʼsaʼadan miʼroj qissasi (tarzida) rivoyat qildilar va uning oxirida: Hasan aytdi: «Quyosh ogʻganida Jibril tushdi», deb oxirigacha (keltirdilar). Shunday qilib, ular xabarni shu joydan — Jibrilning imomligi haqidagi qismidan — Hasandan mursal qilib keltirdilar. Ikrima ibn Ibrohim esa bu qissani Anas ibn Molikning xabariga kiritib yuborgan. Bu qissa Anasdan mahfuz emas. Lekin qibla ahli bu xabarda zikr qilingan, namozdagi qiroatni ovoz chiqarib va past ovozda oʻqish haqidagi barcha narsa shu xabarda zikr qilinganidek ekanida ixtilof qilmaganlar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен Рукн билан Мақом орасида турганимда, биров унинг билан гаплашаётганини эшитдим» — сўнг у миърож ҳадисини тўлалигича зикр қилди ва (у зот) дедилар: «Сўнг: Сенга ҳар бир намоз учун ўн (намоз савоби) бор, деб нидо қилинди. Мен тушдим. Қуёш осмон ўртасидан оғганида, Жибрил фаришталар сафи билан тушди ва у зотга намоз ўқиб берди; Набий ﷺ ашобларига буюрдилар, улар у зотнинг орқаларида саф тортдилар. Бас, у зот Жибрилга иқтидо қилдилар, Набийнинг ашоблари эса Набий ﷺга иқтидо қилдилар; у зот уларга тўрт (ракат) ўқидилар, қироатни паст овозда қилдилар. Сўнг қуёш оқ ва тиниқ ҳолида пасайгунича уларни қўйиб турди; Жибрил тушиб, уларга тўрт (ракат) ўқиб берди, уларда қироатни паст овозда қилди; Набий ﷺ Жибрилга, Набий ﷺнинг ашоблари эса Набий ﷺга иқтидо қилдилар. Сўнг қуёш ботгунича уларни қўйиб турди; Жибрил тушиб, уларга уч (ракат) ўқиб берди: икки ракатда овоз чиқариб, бир ракатда паст овозда (ўқиди); Набий ﷺ Жибрилга, Набий ﷺнинг ашоблари эса Набий ﷺга иқтидо қилдилар. Шафақ ғойиб бўлганида Жибрил тушиб, уларга тўрт ракат ўқиб берди: икки ракатда овоз чиқариб, иккитасида паст овозда (ўқиди); Набий ﷺ Жибрилга, Набий ﷺнинг ашоблари эса Набий алайҳиссаломга иқтидо қилдилар. Сўнг улар тонггача тунадилар; Жибрил тушиб, уларга икки ракат ўқиб берди, уларда қироатни узун қилди». Абу Бакр айтди: Бу хабарни басраликлар Саиддан, у Қатодадан, у Анасдан, у Молик ибн Саъсаъадан миърож қиссаси (тарзида) ривоят қилдилар ва унинг охирида: Ҳасан айтди: «Қуёш оғганида Жибрил тушди», деб охиригача (келтирдилар). Шундай қилиб, улар хабарни шу жойдан — Жибрилнинг имомлиги ҳақидаги қисмидан — Ҳасандан мурсал қилиб келтирдилар. Икрима ибн Иброҳим эса бу қиссани Анас ибн Моликнинг хабарига киритиб юборган. Бу қисса Анасдан маҳфуз эмас. Лекин қибла аҳли бу хабарда зикр қилинган, намоздаги қироатни овоз чиқариб ва паст овозда ўқиш ҳақидаги барча нарса шу хабарда зикр қилинганидек эканида ихтилоф қилмаганлар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، ثنا الْمُعْتَمِرُ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ لَمْ نَزَلْ قِيَامًا حَتَّى نَرَاهُ قَدْ سَجَدَ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida, biz u zotni sajdaga borganlarini koʻrmagunimizcha tik turaverar edik».Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ рукуъдан бошларини кўтарганларида, биз у зотни саждага борганларини кўрмагунимизча тик тураверар эдик».

نا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ ، ثنا ابْنُ فُضَيْلٍ ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ ، وَانْصَرَفَ مِنَ الصَّلاةِ ، وَأَقْبَلَ إِلَيْنَا بِوَجْهِهِ ، فَقَالَ : " يَأَيُّهَا النَّاسُ ، إِنِّي إِمَامُكُمْ ، فَلا تَسْبِقُونِي بِالرُّكُوعِ وَلا بِالسُّجُودِ ، وَلا بِالْقِيَامِ وَلا بِالْقُعُودِ ، وَلا بِالانْصِرَافِ ، فَإِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ خَلْفِي ، وَايْمُ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ ، لَوْ رَأَيْتُمْ مَا رَأَيْتُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلا ، وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا " ، قَالَ : فَقُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَمَا رَأَيْتَ ؟ قَالَ : " رَأَيْتُ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bir kuni namozdan chiqib, bizga yuzlandilar va: «Ey odamlar! Men sizlarning imomingizman; rukuʼda ham, sajdada ham, qiyomda ham, oʻtirishda ham, (namozdan) chiqishda ham mendan oʻzib ketmanglar. Chunki men sizlarni ortimdan ham koʻrib turaman. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men koʻrgan narsani koʻrganingizda, oz kulib, koʻp yigʻlagan boʻlar edingiz», dedilar. (Anas) aytdi: Biz: Yo Rasululloh, nimani koʻrdingiz? dedik. U zot: «Jannat va doʻzaxni koʻrdim», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир куни намоздан чиқиб, бизга юзландилар ва: «Эй одамлар! Мен сизларнинг имомингизман; рукуъда ҳам, саждада ҳам, қиёмда ҳам, ўтиришда ҳам, (намоздан) чиқишда ҳам мендан ўзиб кетманглар. Чунки мен сизларни ортимдан ҳам кўриб тураман. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен кўрган нарсани кўрганингизда, оз кулиб, кўп йиғлаган бўлар эдингиз», дедилар. (Анас) айтди: Биз: Ё Расулуллоҳ, нимани кўрдингиз? дедик. У зот: «Жаннат ва дўзахни кўрдим», дедилар.

نا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ ، نا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَفَّ النَّاسِ صَلاةً فِي تَمَامٍ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ odamlarning namozni eng yengil, (ayni paytda) toʻliq oʻqiydiganlari edilar».Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ одамларнинг намозни энг енгил, (айни пайтда) тўлиқ ўқийдиганлари эдилар».

نا بِشْرُ بْنُ هِلالٍ الصَّوَّافُ ، ثنا جَعْفَرٌ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيَّ ، ثنا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ مَعَ أُمَّهِ ، فَيَقْرَأُ بِالسُّورَةِ الْقَصِيرَةِ ، أَوِ الْخَفِيفَةِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ onasi bilan (kelgan) chaqaloqning yigʻisini eshitsalar, qisqa yoki yengil surani oʻqir edilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ онаси билан (келган) чақалоқнинг йиғисини эшитсалар, қисқа ёки енгил сурани ўқир эдилар».

نا بُنْدَارٌ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِنِّي لأَدْخُلُ فِي الصَّلاةِ ، فَأُرِيدُ إِطَالَتَهَا ، فَأَسْمَعُ بُكَاءَ الصَّبِيِّ ، فَأَتَجَوَّزُ فِي صَلاتِي ، مِمَّا أَعْلَمُ مِنْ وَجْدِ أُمَّهِ مِنْ بُكَائِهِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ: «Men namozni boshlayman va uni choʻzishni istayman, lekin bola yigʻisini eshitib, namozimni qisqartiraman — chunki bola yigʻisi onasiga qanchalik taʼsir qilishini bilaman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Мен намозни бошлайман ва уни чўзишни истайман, лекин бола йиғисини эшитиб, намозимни қисқартираман — чунки бола йиғиси онасига қанчалик таъсир қилишини биламан», дедилар.

نا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، نا الْمُعْتَمِرُ ، قَالَ : سَمِعْتُ حُمَيْدًا ، ثنا أَنَسٌ . ح وَثنا الصَّنْعَانِيُّ أَيْضًا ، ثنا بِشْرٌ يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ ، ثنا حُمَيْدٌ ، قَالَ : قَالَ أَنَسٌ . ح وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى ، نا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ ، نا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسٍ ، وَهَذَا حَدِيثُ بِشْرِ بْنِ الْمُفَضَّلِ ، قَالَ : صَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَعْضِ حُجَرِهِ ، فَجَاءَ نَاسٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يُصَلُّونَ بِصَلاتِهِ ، فَلَمَّا أَحَسَّ بِمَكَانِهِمْ تَجَوَّزَ فِي صَلاتِهِ ، ثُمَّ دَخَلَ الْبَيْتَ فَصَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ ، ثُمَّ خَرَجَ ، فَعَلَ ذَلِكَ مِرَارًا ، فَلَمَّا أَصْبَحُوا ، قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، صَلَّيْنَا بِصَلاتِكَ اللَّيْلَةَ وَنَحْنُ نُحِبُّ أَنْ نَبْسُطَ ، قَالَ : " عَمْدًا فَعَلْتُ ذَلِكَ "

Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ hujralaridan birida namoz oʻqidilar. Musulmonlardan bir necha kishi kelib, u zotning namozlari bilan namoz oʻqiy boshladilar. U zot ularning borligini sezgach, namozlarini yengil qildilar, soʻng uyga kirib, Alloh xohlaganicha namoz oʻqidilar, keyin chiqdilar. Buni bir necha marta qildilar. Tong otganda ular: Yo Rasululloh, kecha biz sizning namozingiz bilan namoz oʻqidik va (namozni) choʻzishni istagan edik, dedilar. U zot: «Men buni ataylab qildim», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ ҳужраларидан бирида намоз ўқидилар. Мусулмонлардан бир неча киши келиб, у зотнинг намозлари билан намоз ўқий бошладилар. У зот уларнинг борлигини сезгач, намозларини енгил қилдилар, сўнг уйга кириб, Аллоҳ хоҳлаганича намоз ўқидилар, кейин чиқдилар. Буни бир неча марта қилдилар. Тонг отганда улар: Ё Расулуллоҳ, кеча биз сизнинг намозингиз билан намоз ўқидик ва (намозни) чўзишни истаган эдик, дедилар. У зот: «Мен буни атайлаб қилдим», дедилар.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، قَالا : ثنا سُفْيَانُ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . ح وَأَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَزِيزٍ الأَيْلِيُّ ، أَنَّ سَلامَةَ بْنَ رَوْحٍ حَدَّثَهُمْ ، عَنْ عُقَيْلٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ الأَنْصَارِيِّ أَخْبَرَهُ : أَنَّ الْمُسْلِمِينَ بَيْنَمَا هُمْ فِي صَلاةِ الْفَجْرِ مِنْ يَوْمِ الاثْنَيْنِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِهِمْ ، لَمْ يَفْجَأْهُمْ إِلا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَدْ كَشَفَ سِتْرَ حُجْرَةِ عَائِشَةَ ، فَنَظَرَ إِلَيْهِمْ وَهُمْ صُفُوفٌ فِي الصَّلاةِ ، ثُمَّ تَبَسَّمَ فَضَحِكَ " ، فَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى عَقِبَيْهِ لِيَصِلَ الصَّفَّ ، وَظَنَّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرِيدُ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الصَّلاةِ ، وَقَالَ أَنَسٌ : وَهَمَّ الْمُسْلِمُونَ أَنْ يَفْتَتِنُوا فِي صَلاتِهِمْ فَرَحًا بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " فَأَشَارَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَتِمُّوا صَلاتَكُمْ ، ثُمَّ دَخَلَ الْحُجْرَةَ ، وَأَرْخَى السِّتْرَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُمْ ، فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ " . هَذَا حَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ عَزِيزٍ ، وَهُوَ أَحْسَنَهُمْ سِيَاقًا لِلْحَدِيثِ ، وَأَتَمُهُّمْ حَدِيثًا . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي خَبَرِ عَبْدِ الْوَارِثِ بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ ، عَنْ أَنَسٍ : لَمْ يَخْرُجْ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلاثًا . خَرَّجْتُهُ فِي كِتَابِ الْكَبِيرِ ، حَدَّثَنَاهُ عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ ، نا عَبْدُ الْوَارِثِ

Anas ibn Molik al-Ansoriy (roziyallohu anhu) xabar berdiki, musulmonlar dushanba kuni bomdod namozida — Abu Bakr ularga namoz oʻqib berayotgan paytda — birdan Rasululloh ﷺni koʻrib qoldilar: u zot «Oishaning hujrasi pardasini koʻtarib, ular namoz saflarida turgan holda ularga qaradilar, soʻng tabassum qilib kuldilar». Abu Bakr — Rasululloh ﷺ namozga chiqmoqchi deb oʻylab — safga qoʻshilish uchun tovonlari ustida ortiga chekindi. Anas aytdi: Musulmonlar Rasululloh ﷺdan xursand boʻlib, namozlarini buzib yuborishga yaqin qoldilar. Shunda «Rasululloh ﷺ ularga: Namozingizni toʻldiringlar, deb ishora qildilar, soʻng hujraga kirib, oʻzlari bilan ularning orasidagi pardani tushirdilar. Rasululloh ﷺ oʻsha kuni vafot etdilar». Bu Muhammad ibn Aziyzning hadisidir; u hadisni eng chiroyli siyoq bilan keltirgan va eng toʻliq hadis aytgandir. Abu Bakr aytdi: Abdulvoris ibn Saidning Abdulaziz ibn Suhaybdan, u Anasdan (qilgan) xabarida: Rasululloh ﷺ uch (kun) bizga chiqmadilar, (deyilgan). Men uni Kitobul-kabirda chiqarganman; uni bizga Imron ibn Muso al-Qazzoz aytdi, unga Abdulvoris aytdi.Анас ибн Молик ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) хабар бердики, мусулмонлар душанба куни бомдод намозида — Абу Бакр уларга намоз ўқиб бераётган пайтда — бирдан Расулуллоҳ ﷺни кўриб қолдилар: у зот «Оишанинг ҳужраси пардасини кўтариб, улар намоз сафларида турган ҳолда уларга қарадилар, сўнг табассум қилиб кулдилар». Абу Бакр — Расулуллоҳ ﷺ намозга чиқмоқчи деб ўйлаб — сафга қўшилиш учун товонлари устида ортига чекинди. Анас айтди: Мусулмонлар Расулуллоҳ ﷺдан хурсанд бўлиб, намозларини бузиб юборишга яқин қолдилар. Шунда «Расулуллоҳ ﷺ уларга: Намозингизни тўлдиринглар, деб ишора қилдилар, сўнг ҳужрага кириб, ўзлари билан уларнинг орасидаги пардани туширдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўша куни вафот этдилар». Бу Муҳаммад ибн Азийзнинг ҳадисидир; у ҳадисни энг чиройли сиёқ билан келтирган ва энг тўлиқ ҳадис айтгандир. Абу Бакр айтди: Абдулворис ибн Саиднинг Абдулазиз ибн Суҳайбдан, у Анасдан (қилган) хабарида: Расулуллоҳ ﷺ уч (кун) бизга чиқмадилар, (дейилган). Мен уни Китобул-кабирда чиқарганман; уни бизга Имрон ибн Мусо ал-Қаззоз айтди, унга Абдулворис айтди.

نا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، قَالُوا : ثنا سُفْيَانُ ، نا الزُّهْرِيُّ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يُحَدِّثُ : عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أَنَّهُ قَالَ : " إِذَا حَضَرَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتِ الصَّلاةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ " . هَذَا حَدِيثُ عَبْدِ الْجَبَّارِ . وَقَالَ الْمَخْزُومِيُّ ، وَأَحْمَدُ : عَنِ الزُّهْرِيِّ . وَقَالَ أَحْمَدُ : عَنْ أَنَسٍ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qilib aytdiki, u zot: «Kechki taom hozir boʻlsa va namozga iqoma aytilsa, kechki taomdan boshlanglar», dedilar. Bu Abdul-Jabborning hadisidir. Maxzumiy va Ahmad: Zuhriydan, dedilar; Ahmad esa: Anasdan, dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилиб айтдики, у зот: «Кечки таом ҳозир бўлса ва намозга иқома айтилса, кечки таомдан бошланглар», дедилар. Бу Абдул-Жабборнинг ҳадисидир. Махзумий ва Аҳмад: Зуҳрийдан, дедилар; Аҳмад эса: Анасдан, деди.

نا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، نا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ , فَلَمَّا سَلَّمَ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga imom boʻlib namoz oʻqidilar, soʻng salom berganlarida yuzlarini bizga qaratdilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга имом бўлиб намоз ўқидилар, сўнг салом берганларида юзларини бизга қаратдилар».

ثنا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ ، ثنا ابْنُ فُضَيْلٍ ، وَثنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، ثنا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ ، كِلاهُمَا عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ , فَلَمَّا انْصَرَفَ مِنَ الصَّلاةِ أَقْبَلَ إِلَيْنَا بِوَجْهِهِ ، فَقَالَ : " أَيُّهَا النَّاسُ ، إِنِّي إِمَامُكُمْ , فَلا تَسْبِقُونِي بِالرُّكُوعِ , وَلا بِالسُّجُودِ , وَلا بِالْقِيَامِ , وَلا بِالْقُعُودِ , وَلا بِالانْصِرَافِ , وَإِنِّي أَرَاكُمْ خَلْفِي , وَايْمُ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ , لَوْ رَأَيْتُمْ مَا رَأَيْتُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلا , وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا " . قَالَ : قُلْنَا : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَمَا رَأَيْتَ ؟ قَالَ : " رَأَيْتُ الْجَنَّةَ وَالنَّارَ " . هَذَا حَدِيثُ هَارُونَ . لَمْ يَقُلْ عَلِيٌّ : " وَلا بِالْقُعُودِ " , وَقَالَ : " إِنِّي أَرَاكُمْ مِنْ أَمَامِي وَمِنْ خَلْفِي "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ bizga namoz oʻqib berdilar; namozdan chiqqanlarida bizga yuzlanib: «Ey odamlar! Men sizlarning imomingizman; rukuda ham, sajdada ham, qiyomda ham, oʻtirishda ham, namozdan chiqishda ham mendan oʻzib ketmanglar. Chunki men sizlarni ortimdan ham koʻrib turaman. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men koʻrgan narsani koʻrganingizda, oz kulib, koʻp yigʻlagan boʻlar edingiz», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, nimani koʻrdingiz?» dedik. U zot: «Jannat va doʻzaxni koʻrdim», dedilar. Bu Horunning hadisidir. Ali «oʻtirishda ham» demadi va: «Albatta, men sizlarni oldimdan ham, ortimdan ham koʻrib turaman», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ бизга намоз ўқиб бердилар; намоздан чиққанларида бизга юзланиб: «Эй одамлар! Мен сизларнинг имомингизман; рукуда ҳам, саждада ҳам, қиёмда ҳам, ўтиришда ҳам, намоздан чиқишда ҳам мендан ўзиб кетманглар. Чунки мен сизларни ортимдан ҳам кўриб тураман. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен кўрган нарсани кўрганингизда, оз кулиб, кўп йиғлаган бўлар эдингиз», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, нимани кўрдингиз?» дедик. У зот: «Жаннат ва дўзахни кўрдим», дедилар. Бу Ҳоруннинг ҳадисидир. Али «ўтиришда ҳам» демади ва: «Албатта, мен сизларни олдимдан ҳам, ортимдан ҳам кўриб тураман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، قَالَ : ثنا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، قَالَ : أَخْبَرَنَا ابْنُ فَرُّوخَ ، وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمُغِيرَةِ ، قَالَ : ثنا عَمْرُو بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ طَارِقٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ فَرُّوخَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَفَّ النَّاسِ صَلاةً فِي إِتْمَامٍ " , قَالَ : صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , " فَكَانَ سَاعَةَ يُسَلِّمُ يَقُومُ " , ثُمَّ صَلَّيْتُ مَعَ أَبِي بَكْرٍ , فَكَانَ إِذَا سَلَّمَ وَثَبَ مَكَانَهُ كَأَنَّهُ يَقُومُ عَنْ رَضْفٍ . لَمْ يَذْكُرْ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ : كَانَ أَخَفَّ النَّاسِ صَلاةً . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ , لَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ عَبْدِ اللَّهِ بْنُ فَرُّوخَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ namozni odamlarning eng yengil, ayni paytda mukammal oʻqiydiganlari edilar». U aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqidim; u zot salom bergan zahoti turar edilar. Soʻng Abu Bakr bilan namoz oʻqidim; u salom berganida, xuddi qizigan toshdan turayotgandek, oʻrnidan sapchib turar edi. Ali ibn Abdurrahmon: «Namozni odamlarning eng yengil oʻqiydigani edilar», degan soʻzni zikr qilmadi. Abu Bakr aytdi: Bu gʻarib hadis boʻlib, uni Abdulloh ibn Farruxdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ намозни одамларнинг энг енгил, айни пайтда мукаммал ўқийдиганлари эдилар». У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқидим; у зот салом берган заҳоти турар эдилар. Сўнг Абу Бакр билан намоз ўқидим; у салом берганида, худди қизиган тошдан тураётгандек, ўрнидан сапчиб турар эди. Али ибн Абдурраҳмон: «Намозни одамларнинг энг енгил ўқийдигани эдилар», деган сўзни зикр қилмади. Абу Бакр айтди: Бу ғариб ҳадис бўлиб, уни Абдуллоҳ ибн Фаррухдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган.

نا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا عِيسَى يَعْنِي ابْنَ يُونُسَ ، عَنِ الْمُبَارَكِ وَهُوَ ابْنُ فَضَالَةَ , عَنِ الْحَسَنِ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُومُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ يُسْنِدُ ظَهْرَهُ إِلَى سَارِيَةٍ مِنْ خَشَبٍ أَوْ جِذْعٍ أَوْ نَخْلَةٍ ، ‏ شَكَّ الْمُبَارَكُ ، فَلَمَّا كَثُرَ النَّاسُ قَالَ : " ابْنُوا لِي مِنْبَرًا " . فَبَنَوْا لَهُ الْمِنْبَرَ . فَتَحَوَّلَ إِلَيْهِ , حَنَّتِ الْخَشَبَةُ حَنِينَ الْوَالِهِ , فَمَا زَالَتْ حَتَّى نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْمِنْبَرِ , فَأَتَاهَا , فَاحْتَضَنَهَا , فَسَكَنَتْ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : الْوَالِهُ : يُرِيدُ بِهَا الْمَرْأَةَ إِذَا مَاتَ لَهَا وَلَدٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma kuni turib, orqalarini yogʻoch ustunga yoki xurmo tanasiga suyar edilar — Muborak shubha qildi. Odamlar koʻpaygach, u zot: «Menga minbar yasanglar», dedilar. Ular u zotga minbar yasadilar. U zot unga oʻtganlarida, yogʻoch — farzandidan judo boʻlgan ayol ingraganidek — ingradi va Rasululloh ﷺ minbardan tushib, uning oldiga borib, uni quchoqlamagunlaricha toʻxtamadi; shunda u tinchidi. Abu Bakr aytdi: «Volih» bilan farzandi vafot etgan ayolni iroda qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума куни туриб, орқаларини ёғоч устунга ёки хурмо танасига суяр эдилар — Муборак шубҳа қилди. Одамлар кўпайгач, у зот: «Менга минбар ясанглар», дедилар. Улар у зотга минбар ясадилар. У зот унга ўтганларида, ёғоч — фарзандидан жудо бўлган аёл инграганидек — ингради ва Расулуллоҳ ﷺ минбардан тушиб, унинг олдига бориб, уни қучоқламагунларича тўхтамади; шунда у тинчиди. Абу Бакр айтди: «Волиҳ» билан фарзанди вафот этган аёлни ирода қилган.

نا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ ، نا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ، نا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي طَلْحَةَ ، ثنا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُومُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَيُسْنِدُ ظَهْرَهُ إِلَى جِذْعٍ مَنْصُوبٍ فِي الْمَسْجِدِ فَيَخْطُبُ , فَجَاءَ رُومِيٌّ فَقَالَ : أَلا نَصْنَعُ لَكَ شَيْئًا تَقْعُدُ وَكَأَنَّكَ قَائِمٌ ؟ فَصَنَعَ لَهُ مِنْبَرًا ، لَهُ دَرَجَتَانِ , وَيَقْعُدُ عَلَى الثَّالِثَةِ , فَلَمَّا قَعَدَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ خَارَ الْجِذْعُ خُوَارَ الثَّوْرِ ، حَتَّى ارْتَجَّ الْمَسْجِدُ بِخُوَارِهِ حُزْنًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَنَزَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنَ الْمِنْبَرِ , فَالْتَزَمَهُ وَهُوَ يَخُورُ , فَلَمَّا الْتَزَمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَكَتَ , ثُمَّ قَالَ : " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ , لَوْ لَمْ أَلْتَزِمْهُ مَا زَالَ هَكَذَا حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ حُزْنًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " , فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدُفِنَ يَعْنِي الْجِذْعَ . وَفِي خَبَرِ جَابِرٍ : فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ هَذَا بَكَى لِمَا فَقَدَ مِنَ الذِّكْرِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ juma kuni turib, orqalarini masjidda tiklangan xurmo tanasiga suyab xutba qilar edilar. Bir rumlik kelib: «Sizga shunday narsa yasab bermaylikmi — oʻtirasiz-u, xuddi tik turgandek boʻlasiz?» dedi. Bas, u zotga ikki zinali minbar yasadi, u zot uchinchisiga oʻtirar edilar. Allohning Nabiysi ﷺ minbarga oʻtirganlarida, xurmo tanasi buqa boʻkirganidek boʻkirdi, hatto Rasululloh ﷺ dan ayrilgani gʻamidan uning boʻkirishidan masjid larzaga keldi. Shunda Rasululloh ﷺ minbardan tushib, uning oldiga bordilar va u boʻkirayotgan holda uni quchoqladilar; Rasululloh ﷺ uni quchoqlaganlarida, u tindi. Soʻng u zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar men uni quchoqlamaganimda, u Rasululloh ﷺ dan ayrilgani gʻamidan Qiyomat qoim boʻlgunicha shu holda qolar edi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ buyurdilar va u — yaʼni xurmo tanasi — koʻmildi. Jobirning xabarida esa: Nabiy ﷺ: «Albatta, bu oʻzi mahrum boʻlgan zikr uchun yigʻladi», dedilar, deyilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жума куни туриб, орқаларини масжидда тикланган хурмо танасига суяб хутба қилар эдилар. Бир румлик келиб: «Сизга шундай нарса ясаб бермайликми — ўтирасиз-у, худди тик тургандек бўласиз?» деди. Бас, у зотга икки зинали минбар ясади, у зот учинчисига ўтирар эдилар. Аллоҳнинг Набийси ﷺ минбарга ўтирганларида, хурмо танаси буқа бўкирганидек бўкирди, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ дан айрилгани ғамидан унинг бўкиришидан масжид ларзага келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ минбардан тушиб, унинг олдига бордилар ва у бўкираётган ҳолда уни қучоқладилар; Расулуллоҳ ﷺ уни қучоқлаганларида, у тинди. Сўнг у зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар мен уни қучоқламаганимда, у Расулуллоҳ ﷺ дан айрилгани ғамидан Қиёмат қоим бўлгунича шу ҳолда қолар эди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ буюрдилар ва у — яъни хурмо танаси — кўмилди. Жобирнинг хабарида эса: Набий ﷺ: «Албатта, бу ўзи маҳрум бўлган зикр учун йиғлади», дедилар, дейилган.

أنا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّاعِدِيُّ ، نا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، نا شَرِيكٌ وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ , عَنْ أَنَسٍ ، أَنَّ رَجُلا دَخَلَ الْمَسْجِدَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ مِنْ بَابٍ كَانَ نَحْوَ دَارِ الْقَضَاءِ , وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ يَخْطُبُ , فَاسْتَقْبَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمًا , ثُمَّ قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكَتِ الأَمْوَالُ , وَانْقَطَعَتِ السُّبُلُ , فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يُغِيثَنَا . قَالَ : فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَيْهِ , ثُمَّ قَالَ : " اللَّهُمَّ أَغِثْنَا , اللَّهُمَّ أَغِثْنَا , اللَّهُمَّ أَغِثْنَا " , قَالَ أَنَسٌ : وَلا وَاللَّهِ مَا نَرَى فِي السَّمَاءِ مِنْ سَحَابٍ ، وَلا قَزْعَةٍ , وَلا مَا بَيْنَنَا وَبَيْنَ سَلْعٍ مِنْ بَيْتٍ وَلا دَارٍ , فَطَلَعَتْ مِنْ وَرَائِهِ سَحَابَةٌ مِثْلُ التُّرْسِ , فَلَمَّا تَوَسَّطَتْ يَعْنِي السَّمَاءَ انْتَشَرَتْ , ثُمَّ أَمْطَرَتْ . قَالَ أَنَسٌ : فَلا وَاللَّهِ مَا رَأَيْنَا الشَّمْسَ سَبْعًا , قَالَ : ثُمَّ دَخَلَ رَجُلٌ مِنْ ذَلِكِ الْبَابِ فِي الْجُمُعَةِ الْمُقْبِلَةِ ، وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يَخْطُبُ , فَاسْتَقْبَلَهُ قَائِمًا ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , هَلَكَتِ الأَمْوَالُ وَانْقَطَعَتِ السُّبُلُ , فَادْعُ اللَّهُ أَنْ يُمْسِكَهَا عَنَّا . قَالَ : فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَيْهِ , ثُمَّ قَالَ : " اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا , وَلا عَلَيْنَا , اللَّهُمَّ عَلَى الآكَامِ وَالظِّرَابِ , وَبُطُونِ الأَوْدِيَةِ وَمَنَابِتِ الشَّجَرِ " , قَالَ : فَأَقْلَعَتْ ، وَخَرَجْنَا نَمْشِي فِي الشَّمْسِ . قَالَ شَرِيكٌ : فَسَأَلْتُ أَنَسًا : أَهُوَ الرَّجُلُ الأَوَّلُ ؟ فَقَالَ : لا أَدْرِي . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : السَّلْعُ : جَبَلٌ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juma kuni bir kishi masjidga — Dorul-qazo tomonidagi eshikdan — kirdi, Rasululloh ﷺ esa minbarda turib xutba qilayotgan edilar. U kishi Rasululloh ﷺ ga roʻbaroʻ turib: «Yo Rasululloh, mollar halok boʻldi, yoʻllar uzildi; bizga yomgʻir berishini Allohdan soʻrang», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ ikki qoʻllarini koʻtarib: «Allohim, bizga yomgʻir ber! Allohim, bizga yomgʻir ber! Allohim, bizga yomgʻir ber!» dedilar. Anas aytdi: Allohga qasamki, osmonda na bulut, na bulut parchasini koʻrar edik; biz bilan Salʼ orasida esa na bir uy, na bir hovli bor edi. Bas, uning ortidan qalqondek bir bulut koʻtarildi va u osmonning oʻrtasiga yetganida yoyildi, soʻng yomgʻir yogʻdi. Anas aytdi: Allohga qasamki, biz yetti kun quyoshni koʻrmadik. Soʻng keyingi juma oʻsha eshikdan bir kishi kirdi, Rasululloh ﷺ esa turib xutba qilayotgan edilar. U kishi u zotga roʻbaroʻ turib: «Yo Rasululloh, mollar halok boʻldi, yoʻllar uzildi; uni bizdan toʻxtatishini Allohdan soʻrang», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ ikki qoʻllarini koʻtarib: «Allohim, atrofimizga, ustimizga emas! Allohim, tepaliklarga, kichik togʻlarga, vodiylarning ichiga va daraxt oʻsadigan joylarga!» dedilar. Bas, yomgʻir toʻxtadi va biz quyoshda yurib chiqdik. Sharik aytdi: Men Anasdan: «U oʻsha birinchi kishimidi?» deb soʻradim. U: «Bilmayman», dedi. Abu Bakr aytdi: Salʼ — bir togʻdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жума куни бир киши масжидга — Дорул-қазо томонидаги эшикдан — кирди, Расулуллоҳ ﷺ эса минбарда туриб хутба қилаётган эдилар. У киши Расулуллоҳ ﷺ га рўбарў туриб: «Ё Расулуллоҳ, моллар ҳалок бўлди, йўллар узилди; бизга ёмғир беришини Аллоҳдан сўранг», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ икки қўлларини кўтариб: «Аллоҳим, бизга ёмғир бер! Аллоҳим, бизга ёмғир бер! Аллоҳим, бизга ёмғир бер!» дедилар. Анас айтди: Аллоҳга қасамки, осмонда на булут, на булут парчасини кўрар эдик; биз билан Салъ орасида эса на бир уй, на бир ҳовли бор эди. Бас, унинг ортидан қалқондек бир булут кўтарилди ва у осмоннинг ўртасига етганида ёйилди, сўнг ёмғир ёғди. Анас айтди: Аллоҳга қасамки, биз етти кун қуёшни кўрмадик. Сўнг кейинги жума ўша эшикдан бир киши кирди, Расулуллоҳ ﷺ эса туриб хутба қилаётган эдилар. У киши у зотга рўбарў туриб: «Ё Расулуллоҳ, моллар ҳалок бўлди, йўллар узилди; уни биздан тўхтатишини Аллоҳдан сўранг», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ икки қўлларини кўтариб: «Аллоҳим, атрофимизга, устимизга эмас! Аллоҳим, тепаликларга, кичик тоғларга, водийларнинг ичига ва дарахт ўсадиган жойларга!» дедилар. Бас, ёмғир тўхтади ва биз қуёшда юриб чиқдик. Шарик айтди: Мен Анасдан: «У ўша биринчи кишимиди?» деб сўрадим. У: «Билмайман», деди. Абу Бакр айтди: Салъ — бир тоғдир.

نا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، نا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ ، ثنا حُمَيْدٌ ، عَنْ أَنَسٍ . وَحَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , وَعَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الدِّرْهَمِيُّ ، قَالا : ثنا خَالِدٌ وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ , ثنا حُمَيْدٌ ، قَالَ : سُئِلَ أَنَسٌ : هَلْ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ ؟ قَالَ : قِيلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , قَحَطَ الْمَطَرُ , وَأَجْدَبَتِ الأَرْضُ , وَهَلَكَ الْمَالُ . قَالَ : فَرَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى رَأَيْتُ بَيَاضَ إِبْطَيْهِ , فَاسْتَسْقَى وَمَا نَرَى فِي السَّمَاءِ سَحَابَةً . قَالَ : فَمَا قَضَيْنَا الصَّلاةَ حَتَّى إِنَّ الشَّابَّ الْقَرِيبَ الْمَنْزِلِ لَيُهِمُّهُ الرُّجُوعُ إِلَى أَهْلِهِ مِنْ شِدَّةِ الْمَطَرِ , فَدَامَتْ جُمُعَةً . فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ , تَهَدَّمَتِ الْبُيُوتُ , وَاحْتُبِسَتِ الرُّكْبَانُ , فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَقَالَ بِيَدِهِ : " اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا , وَلا عَلَيْنَا " , فَكُشِطَتْ عَنِ الْمَدِينَةِ . هَذَا لَفْظُ حَدِيثِ خَالِدِ بْنِ الْحَارِثِ ، غَيْرَ أَنَّ أَبَا مُوسَى قَالَ : قَحَطَ الْمَطَرُ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Humayd aytdi: Anasdan: «Allohning Nabiysi ﷺ qoʻllarini koʻtarar edilarmi?» deb soʻraldi. U aytdi: Juma kuni: «Yo Rasululloh, yomgʻir toʻxtadi, yer qurib qoldi, mol-hol halok boʻldi», deyildi. Shunda u zot qoʻllarini — men qoʻltiqlarining oqini koʻrguncha — koʻtardilar va yomgʻir soʻradilar; holbuki, osmonda biror bulut koʻrmas edik. U aytdi: Biz namozni tugatmasimizdan, uyi yaqin boʻlgan yigit yomgʻirning qattiqligidan oilasiga qaytishdan tashvishga tusha boshladi. Yomgʻir bir juma davom etdi. Shunda ular: «Yo Rasululloh, uylar buzildi, yoʻlovchilar toʻxtab qoldi», dedilar. Rasululloh ﷺ tabassum qilib, qoʻllari bilan ishora qilib: «Allohim, atrofimizga, ustimizga emas», dedilar. Bas, bulut Madinadan koʻtarildi. Bu Xolid ibn Horis hadisining lafzidir; faqat Abu Muso: «yomgʻir toʻxtadi», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ҳумайд айтди: Анасдан: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ қўлларини кўтарар эдиларми?» деб сўралди. У айтди: Жума куни: «Ё Расулуллоҳ, ёмғир тўхтади, ер қуриб қолди, мол-ҳол ҳалок бўлди», дейилди. Шунда у зот қўлларини — мен қўлтиқларининг оқини кўргунча — кўтардилар ва ёмғир сўрадилар; ҳолбуки, осмонда бирор булут кўрмас эдик. У айтди: Биз намозни тугатмасимиздан, уйи яқин бўлган йигит ёмғирнинг қаттиқлигидан оиласига қайтишдан ташвишга туша бошлади. Ёмғир бир жума давом этди. Шунда улар: «Ё Расулуллоҳ, уйлар бузилди, йўловчилар тўхтаб қолди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ табассум қилиб, қўллари билан ишора қилиб: «Аллоҳим, атрофимизга, устимизга эмас», дедилар. Бас, булут Мадинадан кўтарилди. Бу Холид ибн Ҳорис ҳадисининг лафзидир; фақат Абу Мусо: «ёмғир тўхтади», деди.

نا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ ، نا يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ ، ثنا سَعِيدٌ ، عَنْ قَتَادَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ دُعَائِهِ أَوْ عِنْدَ شَيْءٍ مِنْ دُعَائِهِ إِلا فِي الاسْتِسْقَاءِ ؛ فَإِنَّهُ كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فِي خَبَرِ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدَيْهِ ، قَدْ أَمْلَيْتُهُ قَبْلُ فِي خَبَرِ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ : لا يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ دُعَائِهِ إِلا فِي الاسْتِسْقَاءِ ، يُرِيدُ إِلا عِنْدَ مَسْأَلَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَسْقِيَهُمْ , وَعِنْدَ مَسْأَلَتِهِ بِحَبْسِ الْمَطَرِ عَنْهُمْ . وَقَدْ أَوْقَعَ اسْمَ الاسْتِسْقَاءِ عَلَى الْمَعْنَيَيْنِ جَمِيعًا , أَحَدُهُمَا : مَسْأَلَتُهُ أَنْ يَسْقِيَهُمْ . وَالْمَعْنَى الثَّانِي : أَنْ يَحْبِسَ الْمَطَرُ عَنْهُمْ . وَالدَّلِيلُ عَلَى صِحَّةِ مَا تَأَوَّلْتُ أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ قَدْ خْبَرَ فِي خَبَرِ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْهُ , أَنَّهُ رَفَعَ يَدَيْهِ فِي الْخُطْبَةِ عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ حِينَ سَأَلَ اللَّهَ أَنْ يُغِيثَهُمْ , وَكَذَلِكَ رَفَعَ يَدَيْهِ حِينَ قَالَ : " اللَّهُمَّ حَوَالَيْنَا وَلا عَلَيْنَا " , فَهَذِهِ اللَّفْظَةُ أَيْضًا اسْتِسْقَاءٌ إِلا أَنَّهُ سَأَلَ اللَّهَ أَنْ يَحْبِسَ الْمَطَرُ عَنِ الْمَنَازِلِ وَالْبُيُوتِ , وَتَكُونَ السُّقْيَا عَلَى الْجِبَالِ وَالآكَامِ وَالأَوْدِيَةِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ duolarining hech birida — yoki duolarining biror joyida — qoʻllarini koʻtarmas edilar, faqat istisqodan boshqa; unda esa qoʻltiqlarining oqi koʻringuncha qoʻllarini koʻtarar edilar». Abu Bakr aytdi: Sharik ibn Abdullohning Anasdan qilgan xabarida: «Bas, Rasululloh ﷺ ikki qoʻllarini koʻtardilar», deyilgan — buni men avval imlo qilganman. Qatodaning Anasdan qilgan xabaridagi: «Duolarining hech birida qoʻllarini koʻtarmas edilar, faqat istisqodan boshqa» degan soʻz bilan: Alloh azza va jalladan ularga yomgʻir berishini soʻraganda va yomgʻirni ulardan toʻxtatishini soʻraganda koʻtarar edilar, deganni iroda qilgan. «Istisqo» nomi ikkala maʼnoga ham qoʻyilgan: biri — ularga yomgʻir berishini soʻrash, ikkinchi maʼnosi — yomgʻirni ulardan toʻxtatishini soʻrash. Men taʼvil qilgan narsaning toʻgʻriligiga dalil shuki, Anas ibn Molik Sharik ibn Abdullohning undan qilgan xabarida u zot juma kuni minbarda xutbada — Allohdan yomgʻir soʻraganlarida — qoʻllarini koʻtarganlarini xabar qilgan; shuningdek: «Allohim, atrofimizga, ustimizga emas», deganlarida ham qoʻllarini koʻtarganlar. Bas, bu lafz ham istisqodir; faqat u zot Allohdan yomgʻirni manzillar va uylardan toʻxtatishini, sugʻorish esa togʻlar, tepaliklar va vodiylarga boʻlishini soʻraganlar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ дуоларининг ҳеч бирида — ёки дуоларининг бирор жойида — қўлларини кўтармас эдилар, фақат истисқодан бошқа; унда эса қўлтиқларининг оқи кўрингунча қўлларини кўтарар эдилар». Абу Бакр айтди: Шарик ибн Абдуллоҳнинг Анасдан қилган хабарида: «Бас, Расулуллоҳ ﷺ икки қўлларини кўтардилар», дейилган — буни мен аввал имло қилганман. Қатоданинг Анасдан қилган хабаридаги: «Дуоларининг ҳеч бирида қўлларини кўтармас эдилар, фақат истисқодан бошқа» деган сўз билан: Аллоҳ азза ва жалладан уларга ёмғир беришини сўраганда ва ёмғирни улардан тўхтатишини сўраганда кўтарар эдилар, деганни ирода қилган. «Истисқо» номи иккала маънога ҳам қўйилган: бири — уларга ёмғир беришини сўраш, иккинчи маъноси — ёмғирни улардан тўхтатишини сўраш. Мен таъвил қилган нарсанинг тўғрилигига далил шуки, Анас ибн Молик Шарик ибн Абдуллоҳнинг ундан қилган хабарида у зот жума куни минбарда хутбада — Аллоҳдан ёмғир сўраганларида — қўлларини кўтарганларини хабар қилган; шунингдек: «Аллоҳим, атрофимизга, устимизга эмас», деганларида ҳам қўлларини кўтарганлар. Бас, бу лафз ҳам истисқодир; фақат у зот Аллоҳдан ёмғирни манзиллар ва уйлардан тўхтатишини, суғориш эса тоғлар, тепаликлар ва водийларга бўлишини сўраганлар.

نا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ ، نا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ ، نا شَرِيكٌ . . . . . . . . . عَلَى الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ , مَتَى السَّاعَةُ ؟ فَأَشَارَ إِلَيْهِ النَّاسُ أَنِ اسْكُتْ , فَسَأَلَهُ ثَلاثَ مَرَّاتٍ , كُلُّ ذَلِكَ يُشِيرُونَ إِلَيْهِ أَنِ اسْكُتْ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ الثَّالِثَةِ : " وَيْحَكَ مَاذَا أَعْدَدْتَ لَهَا ؟ " قَالَ : حُبَّ اللَّهِ وَرَسُولِهِ , قَالَ : " إِنَّكَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: ... juma kuni minbarda edilar. Shunda bir kishi: «Yo Rasululloh, Qiyomat qachon?» dedi. Odamlar unga: «Jim boʻl», deb ishora qildilar. U uch marta soʻradi, har safar unga: «Jim boʻl», deb ishora qilardilar. Uchinchisida Rasululloh ﷺ: «Voy senga, sen unga nima tayyorlagansan?» dedilar. U: «Alloh va Uning Rasulining muhabbatini», dedi. U zot: «Sen sevgan kishing bilan birgasan», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ... жума куни минбарда эдилар. Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ, Қиёмат қачон?» деди. Одамлар унга: «Жим бўл», деб ишора қилдилар. У уч марта сўради, ҳар сафар унга: «Жим бўл», деб ишора қилардилар. Учинчисида Расулуллоҳ ﷺ: «Вой сенга, сен унга нима тайёрлагансан?» дедилар. У: «Аллоҳ ва Унинг Расулининг муҳаббатини», деди. У зот: «Сен севган кишинг билан биргасан», дедилар.

نا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، نا وَكِيعٌ ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْزِلُ مِنَ الْمِنْبَرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَيُكَلِّمُ الرَّجُلَ وَيُكَلِّمُهُ ، ثُمَّ يَنْتَهِي إِلَى مُصَلاهُ فَيُصَلِّي "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma kuni minbardan tushar, bir kishi bilan gaplashar va u bilan soʻzlashar, soʻng namozgohlariga yetib borib, namoz oʻqir edilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума куни минбардан тушар, бир киши билан гаплашар ва у билан сўзлашар, сўнг намозгоҳларига етиб бориб, намоз ўқир эдилар.

نا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، ثنا أَبُو خَالِدٍ ، عَنْ حُمَيْدٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : " كُنَّا نُبَكِّرُ يَعْنِي بِالْجُمُعَةِ ، ثُمَّ نَقِيلُ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz erta oʻqir edik — yaʼni jumani — soʻng qaylula qilar edik.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз эрта ўқир эдик — яъни жумани — сўнг қайлула қилар эдик.

نا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ ، ثنا حَرَمِيُّ بْنُ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ ، حَدَّثَنِي أَبُو خَلْدَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، وَنَادَاهُ يَزِيدُ الضَّبِّيُّ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي زَمَنِ الْحَجَّاجِ ، فَقَالَ : يَا أَبَا حَمْزَةَ ، قَدْ شَهِدْتَ الصَّلاةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَشَهِدْتَ الصَّلاةَ مَعَنَا ، فَكَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي ؟ قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اشْتَدَّ الْبَرْدُ بَكَّرَ بِالصَّلاةِ ، وَإِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ ، أَبْرَدَ بِالصَّلاةِ "

Abu Xolda aytadi: Men Anas ibn Molikdan eshitdim: Hajjoj zamonida juma kuni Yazid az-Zabbiy unga nido qilib: «Ey Abu Hamza, sen Rasululloh ﷺning namozlarida hozir boʻlgansan, biz bilan ham namozda hozir boʻlding; Rasululloh ﷺ qanday namoz oʻqir edilar?» dedi. U: «Rasululloh ﷺ sovuq qattiq boʻlganda namozni erta oʻqir, issiq qattiq boʻlganda esa namozni salqinga surar edilar», dedi.Абу Холда айтади: Мен Анас ибн Моликдан эшитдим: Ҳажжож замонида жума куни Язид аз-Заббий унга нидо қилиб: «Эй Абу Ҳамза, сен Расулуллоҳ ﷺнинг намозларида ҳозир бўлгансан, биз билан ҳам намозда ҳозир бўлдинг; Расулуллоҳ ﷺ қандай намоз ўқир эдилар?» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ совуқ қаттиқ бўлганда намозни эрта ўқир, иссиқ қаттиқ бўлганда эса намозни салқинга сурар эдилар», деди.

نا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، ثنا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، ثنا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : " كُنَّا نَجْمَعُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ نَرْجِعُ فَنَقِيلُ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan jumani oʻqir, soʻng qaytib, qaylula qilar edik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан жумани ўқир, сўнг қайтиб, қайлула қилар эдик.

قَالَ : فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاعَةً , ثُمَّ مَرَّ غُلامٌ شَنَئِيٌّ , قَالَ أَنَسٌ : أَقُولُ : أَنَا هُوَ ، مِنْ أَقْرَانِي قَدِ احْتَلَمَ , أَوْ نَاهَزَ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيْنَ السَّائِلُ عَنِ السَّاعَةِ ؟ " قَالَ : هَا هُوَ ذَا , قَالَ : " إِنْ أَكْمَلَ هَذَا الْغُلامُ عُمُرَهُ فَلَنْ يَمُوتَ حَتَّى يَرَى أَشْرَاطَهَا "

U aytdi: Rasululloh ﷺ bir muddat sukut qildilar, soʻng Shanaʼa qabilasidan bir oʻsmir oʻtib qoldi. Anas aytdi: Men: «Oʻsha men edim», deyman — tengdoshlarimdan boʻlib, balogʻatga yetgan yoki unga yaqinlashgan edi. Shunda Nabiy ﷺ: «Qiyomat haqida soʻragan kishi qani?» dedilar. U: «Mana u», dedi. U zot: «Agar bu oʻsmir oʻz umrini toʻliq yashasa, uning alomatlarini koʻrmagunicha oʻlmaydi», dedilar.У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бир муддат сукут қилдилар, сўнг Шанаъа қабиласидан бир ўсмир ўтиб қолди. Анас айтди: Мен: «Ўша мен эдим», дейман — тенгдошларимдан бўлиб, балоғатга етган ёки унга яқинлашган эди. Шунда Набий ﷺ: «Қиёмат ҳақида сўраган киши қани?» дедилар. У: «Мана у», деди. У зот: «Агар бу ўсмир ўз умрини тўлиқ яшаса, унинг аломатларини кўрмагунича ўлмайди», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، ثنا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ حَمْزَةَ الْقَيْسِيُّ ، ثنا خَلَفٌ أَبُو الرَّبِيعِ إِمَامُ مَسْجِدِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ ، ثنا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَسْتَقْبِلُكُمْ وَتَسْتَقْبِلُونَ " ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، وَحْيٌ نَزَلَ ؟ قَالَ : " لا " . قَالَ : عَدُوٌّ حَضَرَ ؟ قَالَ : " لا " . قَالَ : فَمَاذَا ؟ قَالَ : " إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَغْفِرُ فِي أَوَّلِ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ لِكُلِّ أَهْلِ هَذِهِ الْقِبْلَةِ " ، وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَيْهَا ، فَجَعَلَ رَجُلٌ يَهُزُّ رَأْسَهُ ، وَيَقُولُ : بَخٍ بَخٍ ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يَا فُلانُ ، ضَاقَ بِهِ صَدْرُكَ ؟ " قَالَ : لا ، وَلَكِنْ ذَكَرْتُ الْمُنَافِقَ ، فَقَالَ : " إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْكَافِرُونَ ، وَلَيْسَ لِكَافِرٍ مِنْ ذَلِكِ شَيْءٌ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uch marta: «Sizlarni qarshi olmoqda va sizlar qarshi olmoqdasizlar», dedilar. Umar ibn Xattob: «Ey Allohning Rasuli, vahiy nozil boʻldimi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Dushman keldimi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Unda nima?» dedi. U zot: «Albatta, Alloh azza va jalla ramazon oyining birinchi kechasida mana shu qibla ahlining barchasini magʻfirat qiladi», dedilar va qoʻllari bilan unga ishora qildilar. Shunda bir kishi boshini chayqab: «Bax-bax!» dey boshladi. Rasululloh ﷺ unga: «Ey falonchi, koʻngling shu narsadan torlik qildimi?» dedilar. U: «Yoʻq, lekin men munofiqni esladim», dedi. U zot: «Albatta, munofiqlar — oʻsha kofirlardir, kofirga esa bundan hech narsa yoʻq», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уч марта: «Сизларни қарши олмоқда ва сизлар қарши олмоқдасизлар», дедилар. Умар ибн Хаттоб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ваҳий нозил бўлдими?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Душман келдими?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Унда нима?» деди. У зот: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла рамазон ойининг биринчи кечасида мана шу қибла аҳлининг барчасини мағфират қилади», дедилар ва қўллари билан унга ишора қилдилар. Шунда бир киши бошини чайқаб: «Бах-бах!» дей бошлади. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй фалончи, кўнглинг шу нарсадан торлик қилдими?» дедилар. У: «Йўқ, лекин мен мунофиқни эсладим», деди. У зот: «Албатта, мунофиқлар — ўша кофирлардир, кофирга эса бундан ҳеч нарса йўқ», дедилар.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ . ح وَثنا أَبُو عَمَّارٍ ، ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، وَحَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى الْقَزَّازُ ، ثنا عَبْدُ الْوَارِثِ . ح وَثنا بُنْدَارٌ ، ثنا مُحَمَّدٌ ، ثنا شُعْبَةُ ، كُلُّهُمْ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ . ح وَحَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، ثنا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " تَسَحَّرُوا ؛ فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Saharlik qilinglar, chunki saharlikda baraka bor», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Саҳарлик қилинглар, чунки саҳарликда барака бор», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ كُرَيْبٍ ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ ، عَنْ عَاصِمٍ ، عَنْ مُوَرِّقٍ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ , فَصَامَ بَعْضٌ ، وَأَفْطَرَ بَعْضٌ , فَتَحَزَّمَ الْمُفْطِرُونَ وَعَمِلُوا , وَضَعُفَ الصُّوَّامُ عَنْ بَعْضِ الْعَمَلِ , فَقَالَ فِي ذَلِكَ : " ذَهَبَ الْمُفْطِرُونَ الْيَوْمَ بِالأَجْرِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarda edilar. Baʼzilar roʻza tutdi, baʼzilar iftor qildi. Roʻzasizlar belbogʻlarini bogʻlab ish qildilar, roʻzadorlar esa baʼzi ishlardan holsizlanib qoldilar. Shu haqida (Rasululloh ﷺ): «Bugun roʻzasizlar ajrni olib ketdilar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарда эдилар. Баъзилар рўза тутди, баъзилар ифтор қилди. Рўзасизлар белбоғларини боғлаб иш қилдилар, рўзадорлар эса баъзи ишлардан ҳолсизланиб қолдилар. Шу ҳақида (Расулуллоҳ ﷺ): «Бугун рўзасизлар ажрни олиб кетдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ ، عَنْ مُوَرِّقٍ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ , فَمِنَّا الصَّائِمُ ، وَمِنَّا الْمُفْطِرُ , فَنَزَلْنَا مَنْزِلا فِي يَوْمٍ حَارٍّ شَدِيدِ الْحَرِّ , فَمِنَّا مَنْ يَتَّقِي الشَّمْسَ بِيَدِهِ , وَأَكْثَرُنَا ظِلا صَاحِبُ الْكِسَاءِ يَسْتَظِلُّ بِهَا الصَّائِمُونَ , وَقَامَ الْمُفْطِرُونَ , فَضَرَبُوا الأَبْنِيَةَ , وَسَقُوا الرِّكَابَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ذَهَبَ الْمُفْطِرُونَ الْيَوْمَ بِالأَجْرِ "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz safarda Nabiy ﷺ bilan birga edik. Bizdan baʼzimiz roʻzador, baʼzimiz roʻzasiz edik. Juda issiq bir kunda bir manzilga tushdik. Bizdan baʼzimiz quyoshdan qoʻli bilan soyalanardi; eng koʻp soya egasi choponi bor kishi edi, roʻzadorlar oʻsha bilan soyalanardilar. Roʻzasizlar esa turib chodirlarni tikdilar va ulovlarni sugʻordilar. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bugun roʻzasizlar ajrni olib ketdilar›, dedilar».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз сафарда Набий ﷺ билан бирга эдик. Биздан баъзимиз рўзадор, баъзимиз рўзасиз эдик. Жуда иссиқ бир кунда бир манзилга тушдик. Биздан баъзимиз қуёшдан қўли билан сояланарди; энг кўп соя эгаси чопони бор киши эди, рўзадорлар ўша билан сояланардилар. Рўзасизлар эса туриб чодирларни тикдилар ва уловларни суғордилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бугун рўзасизлар ажрни олиб кетдилар›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَرْقِيُّ ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ ، حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ ، أَنَّ بَكْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيّ حَدَّثَهُ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ، يَقُولُ : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي سَفَرٍ وَمَعَهُ أَصْحَابُهُ , فَشَقَّ عَلَيْهِمُ الصَّوْمُ , فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ , فَشَرِبَ وَهُوَ عَلَى رَاحِلَتِهِ , وَالنَّاسُ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ "

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ safarda edilar, sahobalari ham u zot bilan birga edi. Roʻza ularga ogʻirlik qildi. Shunda Rasululloh ﷺ ichida suv boʻlgan bir idishni soʻradilar va ulovlari ustida turib ichdilar, odamlar esa u zotga qarab turardi».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ сафарда эдилар, саҳобалари ҳам у зот билан бирга эди. Рўза уларга оғирлик қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ичида сув бўлган бир идишни сўрадилар ва уловлари устида туриб ичдилар, одамлар эса у зотга қараб турарди».

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَأَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، قَالا : حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ , حَدَّثَنَا أَيُّوبُ ، قَالَ : كَانَ أَبُو قِلابَةَ حَدَّثَنِي هَذَا الْحَدِيثَ ، ثُمّ قَالَ لِي : هَلْ لَكَ فِي الَّذِي حَدَّثَنِيهِ ؟ فَدَلَّنِي عَلَيْهِ , فَلَقِيتُهُ ، قَالَ : حَدَّثَنِي قَرِيبٌ لِي يُقَالُ لَهُ : أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ، قَالَ : أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي إِبِلٍ كَانَتْ لِي أُخِذَتْ , فَوَافَقْتُهُ وَهُوَ يَأْكُلُ , فَدَعَانِي إِلَى طَعَامِهِ , فَقُلْتُ : إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ : " ادْنُ " , أَوْ قَالَ : " هَلُمَّ أُخْبِرْكَ عَنْ ذَاكِ , إِنَّ اللَّهَ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ الصَّوْمَ وَشَطْرَ الصَّلاةِ , وَعَنِ الْحُبْلَى وَالْمُرْضِعِ " . فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ يَقُولُ : أَلا أَكَلْتُ مِنْ طَعَامِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ دَعَانِي إِلَيْهِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا الْخَبَرُ مِنَ الْجِنْسِ الَّذِي أَعْلَمْتُ فِي كِتَابِ الإِيمَانِ أَنَّ اسْمَ النِّصْفِ قَدْ يَقَعُ عَلَى جُزْءٍ مِنْ أَجْزَاءِ الشَّيْءِ ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ نِصْفًا عَلَى الْكَمَالِ وَالتَّمَامِ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَعْلَمَ فِي هَذَا الْخَبَرِ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ شَطْرَ الصَّلاةِ , وَالشَّطْرُ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ النِّصْفُ ، لا الْقِبَلُ , وَلا التِّلْقَاءُ وَالْجِهَةُ , أَعْنِي قَوْلَهُ تَعَالَى : ‏ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَلَمْ يَضَعِ اللَّهُ عَنِ الْمُسَافِرِ نِصْفَ فَرِيضَةِ الصَّلاةِ عَلَى الْكَمَالِ وَالتَّمَامِ ؛ لأَنَّهُ لَمْ يَضَعْ مِنْ صَلاةِ الْفَجْرِ ، وَلا مِنْ صَلاةِ الْمَغْرِبِ عَنِ الْمُسَافِرِ شَيْئًا

Ayyub aytdi: Abu Qilaba menga bu hadisni soʻzlab bergan edi, soʻng menga: «Uni menga soʻzlab bergan kishini (koʻrishni) istaysanmi?» dedi va meni unga boshladi. Men uni uchratdim. U dedi: Menga Anas ibn Molik deb ataladigan bir qarindoshim soʻzlab berdi. U dedi: Men olib qoʻyilgan tuyalarim (haqida) Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim va u zotni taom yeb oʻtirgan holda uchratdim. U zot meni taomlariga chorladilar. Men: «Men roʻzadorman», dedim. Shunda u zot: «Yaqin kel», yoki: «Beri kel, senga u haqda xabar beray. Albatta, Alloh musofirdan roʻzani va namozning yarmini, homilador va emizuvchidan esa (roʻzani) soqit qilgan», dedilar. Shundan keyin u: «Rasululloh ﷺ meni taomlariga chorlaganlarida, koshki yegan boʻlsam edi», der edi. Abu Bakr aytdi: Bu xabar men «Kitobul-iymon»da bildirgan turdandir: «yarim» nomi narsaning bir qismiga ham tushishi mumkin, garchi u toʻliq va mukammal yarim boʻlmasa ham. Nabiy ﷺ bu xabarda Alloh azza va jalla musofirdan namozning shatrini soqit qilganini bildirdilar; bu oʻrinda shatr — yarim (degani), tomon yoki yoʻnalish emas, yaʼni Allohning: «Yuzingni Masjidul-Harom tomon burgin» degan soʻzidagi (maʼno) emas. Alloh musofirdan farz namozning toʻliq yarmini soqit qilgan emas; chunki U musofirdan bomdod namozidan ham, shom namozidan ham hech narsani soqit qilmagan.Айюб айтди: Абу Қилаба менга бу ҳадисни сўзлаб берган эди, сўнг менга: «Уни менга сўзлаб берган кишини (кўришни) истайсанми?» деди ва мени унга бошлади. Мен уни учратдим. У деди: Менга Анас ибн Молик деб аталадиган бир қариндошим сўзлаб берди. У деди: Мен олиб қўйилган туяларим (ҳақида) Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим ва у зотни таом еб ўтирган ҳолда учратдим. У зот мени таомларига чорладилар. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. Шунда у зот: «Яқин кел», ёки: «Бери кел, сенга у ҳақда хабар берай. Албатта, Аллоҳ мусофирдан рўзани ва намознинг ярмини, ҳомиладор ва эмизувчидан эса (рўзани) соқит қилган», дедилар. Шундан кейин у: «Расулуллоҳ ﷺ мени таомларига чорлаганларида, кошки еган бўлсам эди», дер эди. Абу Бакр айтди: Бу хабар мен «Китобул-иймон»да билдирган турдандир: «ярим» номи нарсанинг бир қисмига ҳам тушиши мумкин, гарчи у тўлиқ ва мукаммал ярим бўлмаса ҳам. Набий ﷺ бу хабарда Аллоҳ азза ва жалла мусофирдан намознинг шатрини соқит қилганини билдирдилар; бу ўринда шатр — ярим (дегани), томон ёки йўналиш эмас, яъни Аллоҳнинг: «Юзингни Масжидул-Ҳаром томон бургин» деган сўзидаги (маъно) эмас. Аллоҳ мусофирдан фарз намознинг тўлиқ ярмини соқит қилган эмас; чунки У мусофирдан бомдод намозидан ҳам, шом намозидан ҳам ҳеч нарсани соқит қилмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الْعِجْلِيُّ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ أَبِي قِلابَةَ ، عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ وَهُوَ يَتَغَدَّى , فَقَالَ : " ادْنُهْ " . قَالَ : إِنِّي صَائِمٌ . فَقَالَ : " ادْنُهْ أُحَدِّثْكَ عَنِ الصِّيَامِ , إِنَّ اللَّهَ قَدْ وَضَعَ عَنِ الْمُسَافِرِ الصِّيَامَ وَشَطْرَ الصَّلاةِ , وَعَنِ الْحُبْلَى أَوِ الْمُرْضِعِ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ الأَنْصَارِيُّ هُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ . حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ ، عَنْ أَبِي هِلالٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَوَادَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ رَجُلٍ مِنْ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ , حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنِي عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا أَبُو هِلالٍ . ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ أَيْضًا , حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا أَبُو هِلالٍ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ . فَقَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَلَيْسَ بِالأَنْصَارِيِّ , وَقَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ : وَالْمُرْضِعِ

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ nonushta qilib oʻtirganlarida u zotning huzurlariga bir kishi keldi. U zot: «Yaqin kel», dedilar. U: «Men roʻzadorman», dedi. U zot: «Yaqin kel, senga roʻza haqida soʻzlab beray. Albatta, Alloh musofirdan roʻzani va namozning yarmini, homilador yoki emizuvchidan esa (roʻzani) soqit qilgan», dedilar. Abu Bakr aytdi: Anas ibn Molik al-Ansoriy — u Banu Abdulloh ibn Molikdandir. Affon oʻz hadisida: «Anas ibn Molikdan — u ansoriy emas», dedi va oʻz hadisida: «va emizuvchidan», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нонушта қилиб ўтирганларида у зотнинг ҳузурларига бир киши келди. У зот: «Яқин кел», дедилар. У: «Мен рўзадорман», деди. У зот: «Яқин кел, сенга рўза ҳақида сўзлаб берай. Албатта, Аллоҳ мусофирдан рўзани ва намознинг ярмини, ҳомиладор ёки эмизувчидан эса (рўзани) соқит қилган», дедилар. Абу Бакр айтди: Анас ибн Молик ал-Ансорий — у Бану Абдуллоҳ ибн Моликдандир. Аффон ўз ҳадисида: «Анас ибн Моликдан — у ансорий эмас», деди ва ўз ҳадисида: «ва эмизувчидан», деди.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبَانَ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْوَاسِطِيُّ , حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ , حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ سَهْلٍ الرَّمْلِيُّ , حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ , حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ غُصْنٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , " أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ لا يُصَلِّي الْمَغْرِبَ حَتَّى يُفْطِرَ , وَلَوْ كَانَ شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ " . قَالَ مُوسَى بْنُ سَهْلٍ : أَصْلُهُ كُوفِيٌّ يَعْنِي الْقَاسِمَ بْنَ غُصْنٍ رَوَى عَنْهُ وَكِيعٌ , وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ, garchi bir hoʻplam suv bilan boʻlsa ham, iftor qilmagunlaricha shom namozini oʻqimas edilar. Muso ibn Sahl aytdi: Uning asli kufalik — yaʼni Qosim ibn Gʻusnni (nazarda tutdi); undan Vakiʼ va Sulaymon ibn Hayyon rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ, гарчи бир ҳўплам сув билан бўлса ҳам, ифтор қилмагунларича шом намозини ўқимас эдилар. Мусо ибн Саҳл айтди: Унинг асли куфалик — яъни Қосим ибн Ғуснни (назарда тутди); ундан Вакиъ ва Сулаймон ибн Ҳайён ривоят қилган.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبَانَ , حَدَّثَنَا مِسْكِينُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّمِيمِيُّ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ , عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ صَائِمًا لَمْ يُصَلِّ حَتَّى نَأْتِيَهُ بِرُطَبٍ وَمَاءٍ ، فَيَأْكُلُ وَيَشْرَبُ ، إِذَا كَانَ الرُّطَبُ , وَأَمَّا الشِّتَاءُ لَمْ يُصَلِّ حَتَّى نَأْتِيَهُ بِتَمْرٍ وَمَاءٍ " . حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحْرِزٍ عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ الْجُعْفِيِّ , عَنْ زَائِدَةَ , عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ بِهَذَا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ roʻzador boʻlganlarida, biz u zotga yangi xurmo va suv keltirmagunimizcha namoz oʻqimas edilar — yangi xurmo (mavsumi) boʻlsa, yeb-ichar edilar. Qish (boʻlsa), biz u zotga quruq xurmo va suv keltirmagunimizcha namoz oʻqimas edilar».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ рўзадор бўлганларида, биз у зотга янги хурмо ва сув келтирмагунимизча намоз ўқимас эдилар — янги хурмо (мавсуми) бўлса, еб-ичар эдилар. Қиш (бўлса), биз у зотга қуруқ хурмо ва сув келтирмагунимизча намоз ўқимас эдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُقَدَّمٍ , وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ ، قَالا : حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ , عَنْ شُعْبَةَ , عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ , عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَجَدَ تَمْرًا فَلْيُفْطِرْ عَلَيْهِ , وَمَنْ لا فَلْيُفْطِرْ عَلَى مَاءٍ , فَإِنَّهُ طُهُورٌ " . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : هَذَا لَمْ يَرْوِهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَامِرٍ , عَنْ شُعْبَةَ إِلا هَذَا

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xurmo topsa, u bilan iftor qilsin, kim topmasa, suv bilan iftor qilsin, chunki u pokdir», dedilar. Abu Bakr aytdi: Buni Said ibn Omirdan, u Shuʼbadan (deb) faqat shu (rivoyatdagina) keltirgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хурмо топса, у билан ифтор қилсин, ким топмаса, сув билан ифтор қилсин, чунки у покдир», дедилар. Абу Бакр айтди: Буни Саид ибн Омирдан, у Шуъбадан (деб) фақат шу (ривоятдагина) келтирган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الزُّهْرِيُّ , حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ يَعْنِي مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ ، عَنْ شُعْبَةَ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِيَّاكُمْ وَالْوِصَالَ " . قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ , إِنَّكَ تُوَاصِلُ . قَالَ : " إِنِّي أَبِيتُ أُطْعَمُ وَأُسْقَى "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Visoldan saqlaninglar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, axir siz visol qilasiz», deyishdi. U zot: «Men tunni taomlantirilgan va sugʻorilgan holda oʻtkazaman», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Висолдан сақланинглар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, ахир сиз висол қиласиз», дейишди. У зот: «Мен тунни таомлантирилган ва суғорилган ҳолда ўтказаман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ , حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ , وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ , حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ , عَنْ حُمَيْدٍ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ أَنَسٍ ، قَالَ : وَاصَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ , فَوَاصَلَ نَاسٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ , فَبَلَغَهُ ذَلِكَ , فَقَالَ : " لَوْ مُدَّ لَنَا الشَّهْرُ ، لَوَاصَلْتُ وِصَالا , يَدَعُ الْمُتَعَمِّقُونَ التَّعَمُّقَ , لَسْتُمْ مِثْلِي , إِنِّي أَظَلُّ , فَيُطْعِمُنِي رَبِّي وَيَسْقِينِي "

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazon oyida visol qildilar, musulmonlardan bir qancha odamlar ham visol qildi. Bu u zotga yetganida: «Agar oy biz uchun uzaytirilganida, chuqur ketuvchilar chuqur ketishni tashlab qoʻyadigan bir visol qilar edim. Sizlar men kabi emassizlar: men Robbim meni taomlantirib va sugʻorib turgan holda kunni oʻtkazaman», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазон ойида висол қилдилар, мусулмонлардан бир қанча одамлар ҳам висол қилди. Бу у зотга етганида: «Агар ой биз учун узайтирилганида, чуқур кетувчилар чуқур кетишни ташлаб қўядиган бир висол қилар эдим. Сизлар мен каби эмассизлар: мен Роббим мени таомлантириб ва суғориб турган ҳолда кунни ўтказаман», дедилар.