وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَأَبُو دَاوُدَ قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، يَقُولُ . فَذَكَرَا نَحْوَهُ غَيْرَ أَنَّهُمَا قَالاَ تَنْقُزُ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan shunga oʻxshash hadis rivoyat qilinadi, faqat ikkovi (oti) «sapchirdi» (degan soʻzni boshqacha keltirib aytdilar).Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан шунга ўхшаш ҳадис ривоят қилинади, фақат иккови (оти) «сапчирди» (деган сўзни бошқача келтириб айтдилар).
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْوُضُوءِ مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ فَقَالَ " تَوَضَّئُوا مِنْهَا " . وَسُئِلَ عَنِ الْوُضُوءِ مِنْ لُحُومِ الْغَنَمِ فَقَالَ " لاَ تَتَوَضَّئُوا مِنْهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ . وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنَ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ أَنَّهُمْ لَمْ يَرَوُا الْوُضُوءَ مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan tuya goʻshtidan tahorat olish haqida soʻraldi, u zot: «Undan tahorat olinglar», dedilar. Va u zotdan qoʻy goʻshtidan tahorat olish haqida soʻraldi, u zot: «Undan tahorat olmanglar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Jobir ibn Samura va Usayd ibn Huzayrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Hajjoj ibn Artoh Abdulloh ibn Abdullohdan, u Abdurrahmon ibn Abu Laylodan, u Usayd ibn Huzayrdan rivoyat qilgan. Sahihi esa, Abdurrahmon ibn Abu Layloning Baro ibn Ozibdan (qilgan) hadisidir. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Tobeʼinlardan va boshqalardan boʻlgan baʼzi ilm ahlidan rivoyat qilinishicha, ular tuya goʻshtidan tahorat olishni (lozim) deb koʻrmaganlar. Bu Sufyon Savriy va kufaliklarning soʻzidir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан туя гўштидан таҳорат олиш ҳақида сўралди, у зот: «Ундан таҳорат олинглар», дедилар. Ва у зотдан қўй гўштидан таҳорат олиш ҳақида сўралди, у зот: «Ундан таҳорат олманглар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Жобир ибн Самура ва Усайд ибн Ҳузайрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Ҳажжож ибн Артоҳ Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайлодан, у Усайд ибн Ҳузайрдан ривоят қилган. Саҳиҳи эса, Абдурраҳмон ибн Абу Лайлонинг Баро ибн Озибдан (қилган) ҳадисидир. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Тобеъинлардан ва бошқалардан бўлган баъзи илм аҳлидан ривоят қилинишича, улар туя гўштидан таҳорат олишни (лозим) деб кўрмаганлар. Бу Суфён Саврий ва куфаликларнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَرَّ بِي خَالِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ نِيَارٍ وَمَعَهُ لِوَاءٌ فَقُلْتُ أَيْنَ تُرِيدُ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى رَجُلٍ تَزَوَّجَ امْرَأَةَ أَبِيهِ أَنْ آتِيَهُ بِرَأْسِهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ قُرَّةَ الْمُزَنِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْبَرَاءِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ عَدِيٍّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْبَرَاءِ عَنْ أَبِيهِ وَرُوِيَ عَنْ أَشْعَثَ عَنْ عَدِيٍّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْبَرَاءِ عَنْ خَالِهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdilarki: Togʻam Abu Burda ibn Niyor qoʻlida bayroq bilan yonimdan oʻtdi. Men: «Qayoqqa ketyapsan?» dedim. U: «Rasululloh ﷺ meni otasining xotiniga uylangan bir kishining oldiga, uning boshini (kesib) keltirishim uchun yubordilar», dedi. (U yana) aytdi: Bu bobda Qurra al-Muzaniydan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Baroʼning hadisi hasan gʻaribdir. Muhammad ibn Ishoq bu hadisni Adiy ibn Sobitdan, u Abdulloh ibn Yaziddan, u Baroʼdan rivoyat qilgan. Yana bu hadis Ashʼasdan, u Adiydan, u Yazid ibn Baroʼdan, u otasidan (degan yoʻl bilan) ham rivoyat qilingan. Hamda Ashʼasdan, u Adiydan, u Yazid ibn Baroʼdan, u togʻasidan, u Nabiy ﷺdan (degan yoʻl bilan) ham rivoyat qilingan.Барў (розияллоҳу анҳу) айтдиларки: Тоғам Абу Бурда ибн Ниёр қўлида байроқ билан ёнимдан ўтди. Мен: «Қаёққа кетяпсан?» дедим. У: «Расулуллоҳ ﷺ мени отасининг хотинига уйланган бир кишининг олдига, унинг бошини (кесиб) келтиришим учун юбордилар», деди. (У яна) айтди: Бу бобда Қурра ал-Музанийдан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Барўнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Муҳаммад ибн Ишоқ бу ҳадисни Адий ибн Собитдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Барўдан ривоят қилган. Яна бу ҳадис Ашъасдан, у Адийдан, у Язид ибн Барўдан, у отасидан (деган йўл билан) ҳам ривоят қилинган. Ҳамда Ашъасдан, у Адийдан, у Язид ибн Барўдан, у тоғасидан, у Набий ﷺдан (деган йўл билан) ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَوْمِ نَحْرٍ فَقَالَ " لاَ يَذْبَحَنَّ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُصَلِّيَ " . قَالَ فَقَامَ خَالِي فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا يَوْمٌ اللَّحْمُ فِيهِ مَكْرُوهٌ وَإِنِّي عَجَّلْتُ نُسُكِي لأُطْعِمَ أَهْلِي وَأَهْلَ دَارِي أَوْ جِيرَانِي . قَالَ " فَأَعِدْ ذَبْحًا آخَرَ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عِنْدِي عَنَاقُ لَبَنٍ وَهِيَ خَيْرٌ مِنْ شَاتَىْ لَحْمٍ أَفَأَذْبَحُهَا قَالَ " نَعَمْ وَهِيَ خَيْرُ نَسِيكَتَيْكَ وَلاَ تُجْزِئُ جَذَعَةٌ لأَحَدٍ بَعْدَكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَجُنْدَبٍ وَأَنَسٍ وَعُوَيْمِرِ بْنِ أَشْقَرَ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي زَيْدٍ الأَنْصَارِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ يُضَحَّى بِالْمِصْرِ حَتَّى يُصَلِّيَ الإِمَامُ وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ لأَهْلِ الْقُرَى فِي الذَّبْحِ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ أَجْمَعَ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ لاَ يُجْزِئَ الْجَذَعُ مِنَ الْمَعْزِ وَقَالُوا إِنَّمَا يُجْزِئُ الْجَذَعُ مِنَ الضَّأْنِ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga Nahr (qurbonlik) kunida xutba qilib: ‹Sizlardan biringiz (bayram) namozini oʻqimaguncha (qurbonlik hayvonini) soʻymasin›, dedilar. (Baro) aytdi: Shunda togʻam turib: ‹Ey Rasululloh, bu shunday kunki, unda goʻsht (avval) yoqimsiz boʻlardi, men esa oilam va uy ahlim — yo qoʻshnilarimga yedirish uchun qurbonligimni shoshilib (oldin) soʻydim›, dedi. (Rasululloh ﷺ): ‹Boshqa bir hayvonni qaytadan soʻy›, dedilar. U: ‹Ey Rasululloh, menda sutdan ajralmagan bir uloq bor, u goʻshtli ikki qoʻydan yaxshiroqdir, oʻshani soʻyaymi?› dedi. (Rasululloh ﷺ): ‹Ha, u ikki qurbonligingning yaxshirogʻidir. Lekin sendan keyin hech kimga (echkidan boʻlgan) bir yashar (joza) kifoya qilmaydi›, dedilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Jobir, Jundab, Anas, Uvaymir ibn Ashqar, Ibn Umar va Abu Zayd al-Ansoriydan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Koʻp ahli ilm nazdida amal shu (hadis) ustidadir, yaʼni shahar(lar)da imom namoz oʻqimaguncha qurbonlik soʻyilmaydi. Baʼzi ahli ilm qishloq aholisi uchun tong otganda soʻyishga ruxsat berganlar, bu Ibn al-Muborakning soʻzidir. Abu Iso aytdi: Ahli ilm echkidan boʻlgan bir yashar (joza) kifoya qilmasligiga ijmoʼ qilganlar va: «Bir yashar (joza) faqat qoʻydan boʻlsa kifoya qiladi», deganlar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга Наҳр (қурбонлик) кунида хутба қилиб: ‹Сизлардан бирингиз (байрам) намозини ўқимагунча (қурбонлик ҳайвонини) сўймасин›, дедилар. (Баро) айтди: Шунда тоғам туриб: ‹Эй Расулуллоҳ, бу шундай кунки, унда гўшт (аввал) ёқимсиз бўларди, мен эса оилам ва уй аҳлим — ё қўшниларимга едириш учун қурбонлигимни шошилиб (олдин) сўйдим›, деди. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Бошқа бир ҳайвонни қайтадан сўй›, дедилар. У: ‹Эй Расулуллоҳ, менда сутдан ажралмаган бир улоқ бор, у гўштли икки қўйдан яхшироқдир, ўшани сўяйми?› деди. (Расулуллоҳ ﷺ): ‹Ҳа, у икки қурбонлигингнинг яхшироғидир. Лекин сендан кейин ҳеч кимга (эчкидан бўлган) бир яшар (жоза) кифоя қилмайди›, дедилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Жобир, Жундаб, Анас, Уваймир ибн Ашқар, Ибн Умар ва Абу Зайд ал-Ансорийдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Кўп аҳли илм наздида амал шу (ҳадис) устидадир, яъни шаҳар(лар)да имом намоз ўқимагунча қурбонлик сўйилмайди. Баъзи аҳли илм қишлоқ аҳолиси учун тонг отганда сўйишга рухсат берганлар, бу Ибн ал-Муборакнинг сўзидир. Абу Исо айтди: Аҳли илм эчкидан бўлган бир яшар (жоза) кифоя қилмаслигига ижмў қилганлар ва: «Бир яшар (жоза) фақат қўйдан бўлса кифоя қилади», деганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْمَرْوَزِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ كَانَتْ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَكَعَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَإِذَا سَجَدَ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ قَرِيبًا مِنَ السَّوَاءِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺning namozi — rukuʼ qilganlarida, rukudan boshlarini koʻtarganlarida, sajda qilganlarida va sajdadan boshlarini koʻtarganlarida — bir-biriga deyarli teng (uzunlikda) boʻlar edi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг намози — рукуъ қилганларида, рукудан бошларини кўтарганларида, сажда қилганларида ва саждадан бошларини кўтарганларида — бир-бирига деярли тенг (узунликда) бўлар эди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: al-Hakamdan shunga oʻxshashi (rivoyat qilingan). Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shunga amal qiladilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: ал-Ҳакамдан шунга ўхшаши (ривоят қилинган). Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шунга амал қиладилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا الْبَرَاءُ، وَهُوَ غَيْرُ كَذُوبٍ قَالَ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ لَمْ يَحْنِ رَجُلٌ مِنَّا ظَهْرَهُ حَتَّى يَسْجُدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَسْجُدَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَمُعَاوِيَةَ وَابْنِ مَسْعَدَةَ صَاحِبِ الْجُيُوشِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَبِهِ يَقُولُ أَهْلُ الْعِلْمِ إِنَّ مَنْ خَلْفَ الإِمَامِ إِنَّمَا يَتْبَعُونَ الإِمَامَ فِيمَا يَصْنَعُ لاَ يَرْكَعُونَ إِلاَّ بَعْدَ رُكُوعِهِ وَلاَ يَرْفَعُونَ إِلاَّ بَعْدَ رَفْعِهِ . لاَ نَعْلَمُ بَيْنَهُمْ فِي ذَلِكَ اخْتِلاَفًا .
Baro (roziyallohu anhumo) — u yolgʻonchi emas edi — aytdi: Biz Rasululloh ﷺning orqalarida namoz oʻqiganimizda, u zot rukudan boshlarini koʻtarganlarida, bizdan birorta kishi Rasululloh ﷺ sajdaga ketmagunlaricha orqasini egmas edi, soʻng (u zot sajda qilganlarida) biz sajda qilardik. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas, Muoviya, qoʻshinlar sohibi Ibn Masʼada va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shuni aytadilar: imomning orqasidagilar uning qilgan ishida unga ergashadilar, faqat u rukuʼ qilgandan keyingina rukuʼ qiladilar va faqat u bosh koʻtargandan keyingina bosh koʻtaradilar. Biz bu xususda ularning orasida ixtilof borligini bilmaymiz.Баро (розияллоҳу анҳумо) — у ёлғончи эмас эди — айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг орқаларида намоз ўқиганимизда, у зот рукудан бошларини кўтарганларида, биздан бирорта киши Расулуллоҳ ﷺ саждага кетмагунларича орқасини эгмас эди, сўнг (у зот сажда қилганларида) биз сажда қилардик. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас, Муовия, қўшинлар соҳиби Ибн Масъада ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шуни айтадилар: имомнинг орқасидагилар унинг қилган ишида унга эргашадилар, фақат у рукуъ қилгандан кейингина рукуъ қиладилар ва фақат у бош кўтаргандан кейингина бош кўтарадилар. Биз бу хусусда уларнинг орасида ихтилоф борлигини билмаймиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ فِي الْعِشَاءِ الآخِرَةِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oxirgi xuftonda {Tin va Zaytunga qasam} (Tin) (ni) oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ охирги хуфтонда {Тин ва Зайтунга қасам} (Тин) (ни) ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ صَلَّى نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ أَنْ يُوَجَّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَىْ: (قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) فَوُجِّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ وَكَانَ يُحِبُّ ذَلِكَ فَصَلَّى رَجُلٌ مَعَهُ الْعَصْرَ ثُمَّ مَرَّ عَلَى قَوْمٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَهُمْ رُكُوعٌ فِي صَلاَةِ الْعَصْرِ نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَالَ هُوَ يَشْهَدُ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّهُ قَدْ وُجِّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ . قَالَ فَانْحَرَفُوا وَهُمْ رُكُوعٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعُمَارَةَ بْنِ أَوْسٍ وَعَمْرِو بْنِ عَوْفٍ الْمُزَنِيِّ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ .
Al-Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida Baytul Maqdis tomon oʻn olti yoki oʻn yetti oy namoz oʻqidilar. Rasululloh ﷺ Kaʼba tomon yuzlantirilishlarini yaxshi koʻrar edilar. Shunda Alloh taolo: {Aniq, Biz yuzingni osmonga (intiq boʻlib) burayotganingni koʻrmoqdamiz. Bas, albatta, Biz seni oʻzing rozi boʻladigan qiblaga qaratamiz. Endi yuzingni Masjidul Haram tomon bur} (Baqara 144) (oyatini) nozil qildi. Shunda u zot Kaʼba tomon yuzlantirildilar va buni yaxshi koʻrar edilar. Bir kishi u zot bilan asr (namozini) oʻqigan edi, soʻng ansorlardan boʻlgan bir qavmning oldidan oʻtdi, ular asr namozida Baytul Maqdis tomon rukuʼda turgan edilar. U: ‹Men Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiganimga va u zot Kaʼba tomon yuzlantirilganliklariga guvohlik beraman›, dedi». U (Baro) aytdi: «Shunda ular rukuʼda turgan holatlaricha (qiblaga) burildilar». (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Ibn Abbos, Umora ibn Avs, Amr ibn Avf al-Muzaniy va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan sahih hadisdir. Uni Sufyon as-Savriy ham Abu Ishoqdan rivoyat qilgan.Ал-Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида Байтул Мақдис томон ўн олти ёки ўн етти ой намоз ўқидилар. Расулуллоҳ ﷺ Каъба томон юзлантирилишларини яхши кўрар эдилар. Шунда Аллоҳ таоло: {Аниқ, Биз юзингни осмонга (интиқ бўлиб) бураётганингни кўрмоқдамиз. Бас, албатта, Биз сени ўзинг рози бўладиган қиблага қаратамиз. Энди юзингни Масжидул Ҳарам томон бур} (Бақара 144) (оятини) нозил қилди. Шунда у зот Каъба томон юзлантирилдилар ва буни яхши кўрар эдилар. Бир киши у зот билан аср (намозини) ўқиган эди, сўнг ансорлардан бўлган бир қавмнинг олдидан ўтди, улар аср намозида Байтул Мақдис томон рукуъда турган эдилар. У: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиганимга ва у зот Каъба томон юзлантирилганликларига гувоҳлик бераман›, деди». У (Баро) айтди: «Шунда улар рукуъда турган ҳолатларича (қиблага) бурилдилар». (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Умар, Ибн Аббос, Умора ибн Авс, Амр ибн Авф ал-Музаний ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Уни Суфён ас-Саврий ҳам Абу Ишоқдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْنُتُ فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ وَالْمَغْرِبِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَخُفَافِ بْنِ إِيمَاءَ بْنِ رَحْضَةَ الْغِفَارِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقُنُوتِ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ فَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ الْقُنُوتَ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَالَ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ لاَ يَقْنُتُ فِي الْفَجْرِ إِلاَّ عِنْدَ نَازِلَةٍ تَنْزِلُ بِالْمُسْلِمِينَ فَإِذَا نَزَلَتْ نَازِلَةٌ فَلِلإِمَامِ أَنْ يَدْعُوَ لِجُيُوشِ الْمُسْلِمِينَ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ subh (bomdod) va shom namozlarida qunut oʻqir edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Anas, Abu Hurayra, Ibn Abbos va Xufof ibn Iymo ibn Rahza al-Gʻiforiydan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli bomdod namozidagi qunut haqida ixtilof qilganlar. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalaridan boʻlmish baʼzi ilm ahli bomdod namozida qunut oʻqishni (joiz) deb bilganlar, bu Molik va Shofeiyning soʻzidir. Ahmad va Ishoq esa: Bomdodda faqat musulmonlarga bir musibat tushgan paytdagina qunut oʻqiladi, agar musibat tushsa, imom musulmonlar qoʻshini uchun duo qilishi mumkin, dedilar.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ субҳ (бомдод) ва шом намозларида қунут ўқир эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Анас, Абу Ҳурайра, Ибн Аббос ва Хуфоф ибн Иймо ибн Раҳза ал-Ғифорийдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли бомдод намозидаги қунут ҳақида ихтилоф қилганлар. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқаларидан бўлмиш баъзи илм аҳли бомдод намозида қунут ўқишни (жоиз) деб билганлар, бу Молик ва Шофеийнинг сўзидир. Аҳмад ва Ишоқ эса: Бомдодда фақат мусулмонларга бир мусибат тушган пайтдагина қунут ўқилади, агар мусибат тушса, имом мусулмонлар қўшини учун дуо қилиши мумкин, дедилар.
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ أَصْحَابَ، بَدْرٍ يَوْمَ بَدْرٍ كَعِدَّةِ أَصْحَابِ طَالُوتَ ثَلاَثِمِائَةٍ وَثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُهُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ .
Baroʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Badr ahli — Badr kunida (qatnashganlar) Tolut ahlining soni kabi — uch yuz oʻn uch kishi edi, deb gaplashar edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Savriy va boshqalar Abu Ishoqdan rivoyat qilishgan.Барў (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Бадр аҳли — Бадр кунида (қатнашганлар) Толут аҳлининг сони каби — уч юз ўн уч киши эди, деб гаплашар эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Саврий ва бошқалар Абу Ишоқдан ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ائْتُونِي بِالْكَتِفِ أَوِ اللَّوْحِ " . فَكَتَبَ : ( لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ) وَعَمْرُو بْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ خَلْفَ ظَهْرِهِ فَقَالَ هَلْ لِي مِنْ رُخْصَةٍ فَنَزَلَتْ : ( غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ) . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ .
Baroʻ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga kurak suyagini yoki taxtachani keltiringlar», dedilar. Soʻng {Moʻminlardan oʻtirib qoluvchilar baravar boʻla olmaydilar} (oyatini yozdirdilar). Amr ibn Ummi Maktum u zotning ortida edi. U: «Menga ruxsat bormi?» dedi. Shunda {— mashaqqat egalaridan boshqalari} (degan oyat) nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Jobir va Zayd ibn Sobitdan ham (hadislar) bor. Bu hadis hasan sahihdir va u Sulaymon at-Taymiyning Abu Ishoqdan (qilgan) rivoyatidan gʻaribdir. Shuʼba va Savriy ham bu hadisni Abu Ishoqdan rivoyat qilganlar.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга курак суягини ёки тахтачани келтиринглар», дедилар. Сўнг {Мўминлардан ўтириб қолувчилар баравар бўла олмайдилар} (оятини ёздирдилар). Амр ибн Умми Мактум у зотнинг ортида эди. У: «Менга рухсат борми?» деди. Шунда {— машаққат эгаларидан бошқалари} (деган оят) нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ва Зайд ибн Собитдан ҳам (ҳадислар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Сулаймон ат-Таймийнинг Абу Ишоқдан (қилган) ривоятидан ғарибдир. Шуъба ва Саврий ҳам бу ҳадисни Абу Ишоқдан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الأَحْوَصُ بْنُ الْجَوَّابِ أَبُو الْجَوَّابِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ جَيْشَيْنِ وَأَمَّرَ عَلَى أَحَدِهِمَا عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَعَلَى الآخَرِ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَقَالَ " إِذَا كَانَ الْقِتَالُ فَعَلِيٌّ " . قَالَ فَافْتَتَحَ عَلِيٌّ حِصْنًا فَأَخَذَ مِنْهُ جَارِيَةً فَكَتَبَ مَعِي خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَشِي بِهِ فَقَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ الْكِتَابَ فَتَغَيَّرَ لَوْنُهُ ثُمَّ قَالَ " مَا تَرَى فِي رَجُلٍ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ قُلْتُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَغَضَبِ رَسُولِهِ وَإِنَّمَا أَنَا رَسُولٌ . فَسَكَتَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الأَحْوَصِ بْنِ جَوَّابٍ . مَعْنَى قَوْلِهِ يَشِي بِهِ يَعْنِي النَّمِيمَةَ .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikkita qoʻshin joʻnatdilar, ularning biriga Ali ibn Abu Tolibni, ikkinchisiga Xolid ibn Validni amir qildilar va: «Jang boʻlsa, (boshchilik) Aliga (tegishlidir)», dedilar. (Baro) aytdi: Ali bir qalʼani fath etib, undan bir joriyani oldi. Xolid ibn Valid u haqda chaqishib (yomonlab), men bilan Nabiy ﷺga maktub yubordi. Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim, u zot maktubni oʻqidilar-da, yuzlari oʻzgardi, soʻng: «Allohni va Rasulini sevadigan, Alloh va Rasuli ham uni sevadigan kishi haqida nima deysan?», dedilar. (Baro) aytdi: Men: «Allohning gʻazabidan va Rasulining gʻazabidan Allohdan panoh soʻrayman, men faqat bir elchiman», dedim. Shunda u zot jim qoldilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat al-Ahvas ibn Javvob rivoyatidan bilamiz. «Yashi bihi» soʻzining maʼnosi — chaqimchilik (qilish), demakdir.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ иккита қўшин жўнатдилар, уларнинг бирига Али ибн Абу Толибни, иккинчисига Холид ибн Валидни амир қилдилар ва: «Жанг бўлса, (бошчилик) Алига (тегишлидир)», дедилар. (Баро) айтди: Али бир қалъани фатҳ этиб, ундан бир жорияни олди. Холид ибн Валид у ҳақда чақишиб (ёмонлаб), мен билан Набий ﷺга мактуб юборди. Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим, у зот мактубни ўқидилар-да, юзлари ўзгарди, сўнг: «Аллоҳни ва Расулини севадиган, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севадиган киши ҳақида нима дейсан?», дедилар. (Баро) айтди: Мен: «Аллоҳнинг ғазабидан ва Расулининг ғазабидан Аллоҳдан паноҳ сўрайман, мен фақат бир элчиман», дедим. Шунда у зот жим қолдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат ал-Аҳвас ибн Жаввоб ривоятидан биламиз. «Яши биҳи» сўзининг маъноси — чақимчилик (қилиш), демакдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَا رَأَيْتُ مِنْ ذِي لِمَّةٍ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ أَحْسَنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُ شَعْرٌ يَضْرِبُ مَنْكِبَيْهِ بَعِيدُ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ لَمْ يَكُنْ بِالْقَصِيرِ وَلاَ بِالطَّوِيلِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَأَبِي رِمْثَةَ وَأَبِي جُحَيْفَةَ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro (roziyallohu anhu) aytdi: Men sochi yelkasiga tushib turgan, qizil hulla kiygan kishilardan Rasululloh ﷺdan koʻra koʻrkamroq birovni koʻrmaganman. U zotning sochlari yelkalariga urilib turardi, yelkalari orasi keng edi, na juda past, na juda baland edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobir ibn Samura, Abu Rimsa va Abu Juhayfadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Баро (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен сочи елкасига тушиб турган, қизил ҳулла кийган кишилардан Расулуллоҳ ﷺдан кўра кўркамроқ бировни кўрмаганман. У зотнинг сочлари елкаларига урилиб турарди, елкалари ораси кенг эди, на жуда паст, на жуда баланд эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобир ибн Самура, Абу Римса ва Абу Жуҳайфадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ رُكُوبِ الْمَيَاثِرِ . قَالَ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَمُعَاوِيَةَ . وَحَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ نَحْوَهُ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni mayosir (egar ustiga toʻshaladigan hashamatli mato)lar ustida minishdan qaytardilar. (Roviy:) Bu hadisda bir voqea ham bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali va Muoviyadan ham (rivoyatlar) bor. Baroning hadisi hasan sahih hadisdir. Shuʼba ham Ashʼas ibn Abush-Shaʼsodan shunga oʻxshashini rivoyat qilgan va u hadisda bir voqea bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни маёсир (эгар устига тўшаладиган ҳашаматли мато)лар устида минишдан қайтардилар. (Ровий:) Бу ҳадисда бир воқеа ҳам бор, деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Али ва Муовиядан ҳам (ривоятлар) бор. Баронинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Шуъба ҳам Ашъас ибн Абуш-Шаъсодан шунга ўхшашини ривоят қилган ва у ҳадисда бир воқеа бор.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ إِسْرَائِيلَ، ح قَالَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ، وَهُوَ ابْنُ مَدُّويَهْ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، وَاللَّفْظُ، لِحَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْخَالَةُ بِمَنْزِلَةِ الأُمِّ " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Xola — onaning oʻrnidadir», dedilar. Bu hadisda uzun bir qissa bor. Bu hadis sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Хола — онанинг ўрнидадир», дедилар. Бу ҳадисда узун бир қисса бор. Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْسَجَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ مَنَحَ مَنِيحَةَ لَبَنٍ أَوْ وَرِقٍ أَوْ هَدَى زُقَاقًا كَانَ لَهُ مِثْلُ عِتْقِ رَقَبَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَى مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ وَشُعْبَةُ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ هَذَا الْحَدِيثَ . وَفِي الْبَابِ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " مَنْ مَنَحَ مَنِيحَةَ وَرِقٍ " . إِنَّمَا يَعْنِي بِهِ قَرْضَ الدَّرَاهِمِ قَوْلُهُ " أَوْ هَدَى زُقَاقًا " . يَعْنِي بِهِ هِدَايَةَ الطَّرِيقِ .
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Kim sut (beradigan jonivor) yoki kumush (qarz) bersa, yoki (kimsaga) yoʻl koʻrsatsa, unga bir qul ozod qilganchalik (savob) boʻladi», deganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Ishoqning Talha ibn Musarrifdan (rivoyat qilgan) hadisidan hasan, sahih, gʻaribdir. Biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Bu bobda Nuʼmon ibn Bashirdan ham (rivoyat) bor.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким сут (берадиган жонивор) ёки кумуш (қарз) берса, ёки (кимсага) йўл кўрсатса, унга бир қул озод қилганчалик (савоб) бўлади», деганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ишоқнинг Талҳа ибн Мусаррифдан (ривоят қилган) ҳадисидан ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир. Биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Бу бобда Нуъмон ибн Баширдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " حَقٌّ عَلَى الْمُسْلِمِينَ أَنْ يَغْتَسِلُوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلْيَمَسَّ أَحَدُهُمْ مِنْ طِيبِ أَهْلِهِ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَالْمَاءُ لَهُ طِيبٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَشَيْخٍ مِنَ الأَنْصَارِ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarga juma kuni gʻusl qilishlari haqdir; har biri ahlining (xushboʻy) atridan surtsin, agar topmasa, suvning oʻzi unga atrdir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Said va ansorlardan boʻlgan bir shayxdan ham (rivoyatlar) bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларга жума куни ғусл қилишлари ҳақдир; ҳар бири аҳлининг (хушбўй) атридан суртсин, агар топмаса, сувнинг ўзи унга атрдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Саид ва ансорлардан бўлган бир шайхдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْبَرَاءِ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرِوَايَةُ هُشَيْمٍ أَحْسَنُ مِنْ رِوَايَةِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ . وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ . أَبْوَابُ الْعِيدَيْنِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan shu isnod bilan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Baroning hadisi hasan hadisdir. Hushaymning rivoyati Ismoil ibn Ibrohim at-Taymiyning rivoyatidan yaxshiroqdir. Ismoil ibn Ibrohim at-Taymiy esa hadisda zaif sanaladi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан шу иснод билан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Баронинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Ҳушаймнинг ривояти Исмоил ибн Иброҳим ат-Таймийнинг ривоятидан яхшироқдир. Исмоил ибн Иброҳим ат-Таймий эса ҳадисда заиф саналади.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنِ الأَجْلَحِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَلْتَقِيَانِ فَيَتَصَافَحَانِ إِلاَّ غُفِرَ لَهُمَا قَبْلَ أَنْ يَفْتَرِقَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الْبَرَاءِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ وَالأَجْلَحُ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُجَيَّةَ بْنِ عَدِيٍّ الْكِنْدِيُّ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki musulmon roʻbaroʻ kelib qoʻl olishib koʻrishsalar, ajralishmaslaridan oldin ular kechiriladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Ishoqning Barodan (qilgan rivoyati) hadisi jihatidan hasan gʻaribdir. Bu hadis Barodan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. al-Ajlah esa Ibn Abdulloh ibn Hujayya ibn Adiy al-Kindiydir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки мусулмон рўбарў келиб қўл олишиб кўришсалар, ажралишмасларидан олдин улар кечирилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ишоқнинг Бародан (қилган ривояти) ҳадиси жиҳатидан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Бародан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. ал-Ажлаҳ эса Ибн Абдуллоҳ ибн Ҳужайя ибн Адий ал-Киндийдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ سُوَيْدِ بْنِ مُقَرِّنٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ أَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَبْعٍ وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ أَمَرَنَا بِاتِّبَاعِ الْجَنَازَةِ وَعِيَادَةِ الْمَرِيضِ وَتَشْمِيتِ الْعَاطِسِ وَإِجَابَةِ الدَّاعِي وَنَصْرِ الْمَظْلُومِ وَإِبْرَارِ الْقَسَمِ وَرَدِّ السَّلاَمِ وَنَهَانَا عَنْ سَبْعٍ عَنْ خَاتِمِ الذَّهَبِ أَوْ حَلْقَةِ الذَّهَبِ وَآنِيَةِ الْفِضَّةِ وَلُبْسِ الْحَرِيرِ وَالدِّيبَاجِ وَالإِسْتَبْرَقِ وَالْقَسِّيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَشْعَثُ بْنُ سُلَيْمٍ هُوَ أَشْعَثُ بْنُ أَبِي الشَّعْثَاءِ وَأَبُو الشَّعْثَاءِ اسْمُهُ سُلَيْمُ بْنُ الأَسْوَدِ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni yettita narsaga buyurdilar va yettita narsadan qaytardilar. Bizni janozaga ergashishga, bemorni yoʻqlashga, aksa urganga (alik) javob qaytarishga, taklif qilganning (daʼvatini) qabul qilishga, mazlumga yordam berishga, qasamni rost chiqarishga (haqligini taʼminlashga) va salomga (alik) qaytarishga buyurdilar. Yettita narsadan esa qaytardilar: oltin uzuk yoki oltin halqadan, kumush idishlardan, ipak, dibo, istabraq kiyishdan va qassiydan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ashʼas ibn Sulaym — bu Ashʼas ibn Abu Shaʼsodir, Abu Shaʼsoning ismi esa Sulaym ibn al-Asvaddir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни еттита нарсага буюрдилар ва еттита нарсадан қайтардилар. Бизни жанозага эргашишга, беморни йўқлашга, акса урганга (алик) жавоб қайтаришга, таклиф қилганнинг (даъватини) қабул қилишга, мазлумга ёрдам беришга, қасамни рост чиқаришга (ҳақлигини таъминлашга) ва саломга (алик) қайтаришга буюрдилар. Еттита нарсадан эса қайтардилар: олтин узук ёки олтин ҳалқадан, кумуш идишлардан, ипак, дибо, истабрақ кийишдан ва қассийдан. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Ашъас ибн Сулайм — бу Ашъас ибн Абу Шаъсодир, Абу Шаъсонинг исми эса Сулайм ибн ал-Асваддир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ صَلَّى نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ أَنْ يُوَجَّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ: ( قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ) فَوَجَّهَ نَحْوَ الْكَعْبَةِ وَكَانَ يُحِبُّ ذَلِكَ فَصَلَّى رَجُلٌ مَعَهُ الْعَصْرَ قَالَ ثُمَّ مَرَّ عَلَى قَوْمٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَهُمْ رُكُوعٌ فِي صَلاَةِ الْعَصْرِ نَحْوَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَالَ هُوَ يَشْهَدُ أَنَّهُ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّهُ قَدْ وُجِّهَ إِلَى الْكَعْبَةِ قَالَ فَانْحَرَفُوا وَهُمْ رُكُوعٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida oʻn olti yoki oʻn yetti oy Baytul-Maqdis (Quddus) tomonga (qarab) namoz oʻqidilar. Rasululloh ﷺ Kaʼba tomonga yuzlanishni yoqtirar (xohlar) edilar. Shunda Alloh: {Darhaqiqat, Biz yuzingning osmonga (umid ila) burilishini koʻrmoqdamiz. Bas, albatta Biz seni oʻzing rozi boʻladigan qiblaga yuzlantiramiz. Endi yuzingni Masjidul-Harom tomon burgin} (Baqara 144) oyatini nozil qildi. Bas, u zot Kaʼba tomonga yuzlandilar, u zot buni yoqtirar edilar. Bir kishi u zot bilan asr namozini oʻqigan edi. Soʻng u ansorlardan boʻlgan bir qavmning oldidan oʻtdi, ular asr namozida Baytul-Maqdis tomonga (qarab) rukuda edilar. Shunda u: men Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqiganimga va u zot Kaʼba tomonga yuzlanganlariga guvohlik beraman, dedi. (Baro) aytdi: Shunda ular rukuda turgan hollarida (Kaʼba tomonga) burilishdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Sufyon as-Savriy ham Abu Ishoqdan rivoyat qilgan.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида ўн олти ёки ўн етти ой Байтул-Мақдис (Қуддус) томонга (қараб) намоз ўқидилар. Расулуллоҳ ﷺ Каъба томонга юзланишни ёқтирар (хоҳлар) эдилар. Шунда Аллоҳ: {Дарҳақиқат, Биз юзингнинг осмонга (умид ила) бурилишини кўрмоқдамиз. Бас, албатта Биз сени ўзинг рози бўладиган қиблага юзлантирамиз. Энди юзингни Масжидул-Ҳаром томон бургин} (Бақара 144) оятини нозил қилди. Бас, у зот Каъба томонга юзландилар, у зот буни ёқтирар эдилар. Бир киши у зот билан аср намозини ўқиган эди. Сўнг у ансорлардан бўлган бир қавмнинг олдидан ўтди, улар аср намозида Байтул-Мақдис томонга (қараб) рукуда эдилар. Шунда у: мен Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқиганимга ва у зот Каъба томонга юзланганларига гувоҳлик бераман, деди. (Баро) айтди: Шунда улар рукуда турган ҳолларида (Каъба томонга) бурилишди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Суфён ас-Саврий ҳам Абу Ишоқдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ بْنِ يُونُسَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ كَانَ أَصْحَابُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ الرَّجُلُ صَائِمًا فَحَضَرَ الإِفْطَارُ فَنَامَ قَبْلَ أَنْ يُفْطِرَ لَمْ يَأْكُلْ لَيْلَتَهُ وَلاَ يَوْمَهُ حَتَّى يُمْسِيَ وَإِنَّ قَيْسَ بْنَ صِرْمَةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَ صَائِمًا فَلَمَّا حَضَرَهُ الإِفْطَارُ أَتَى امْرَأَتَهُ فَقَالَ هَلْ عِنْدَكِ طَعَامٌ قَالَتْ لاَ وَلَكِنْ أَنْطَلِقُ فَأَطْلُبُ لَكَ . وَكَانَ يَوْمَهُ يَعْمَلُ فَغَلَبَتْهُ عَيْنُهُ وَجَاءَتْهُ امْرَأَتُهُ فَلَمَّا رَأَتْهُ قَالَتْ خَيْبَةً لَكَ . فَلَمَّا انْتَصَفَ النَّهَارُ غُشِيَ عَلَيْهِ فَذَكَرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : ( أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ ) فَفَرِحُوا بِهَا فَرَحًا شَدِيدًا : (فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺning sahobalari roʻzador boʻlganlarida, iftor vaqti kirgach, agar biror kishi iftor qilishdan oldin uxlab qolsa, oʻsha kechasi ham, ertasi kuni ham kech kirgunga qadar hech narsa yemas edi. Qays ibn Sirma al-Ansoriy roʻzador edi. Iftor vaqti kirgach, u xotinining oldiga kelib: ‹Sende yegulik bormi?› dedi. Xotini: ‹Yoʻq, lekin men borib senga qidirib kelaman›, dedi. U kunduzi ishlagan edi, koʻzini uyqu bosib qoldi. Xotini kelib uni koʻrgach: ‹Qolding-a noumid boʻlib!› dedi. Ertasi kuni tushga borib u behush boʻlib yiqildi. Bu Nabiy ﷺga zikr qilindi. Shunda mana bu oyat nozil boʻldi: {Roʻza kechasida xotinlaringizga yaqinlashish sizlarga halol qilindi}. Bundan ular nihoyatda sevindilar. {Tongning oq ipi qora ipdan ajralib koʻringuncha yeb-iching}», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺнинг саҳобалари рўзадор бўлганларида, ифтор вақти киргач, агар бирор киши ифтор қилишдан олдин ухлаб қолса, ўша кечаси ҳам, эртаси куни ҳам кеч киргунга қадар ҳеч нарса емас эди. Қайс ибн Сирма ал-Ансорий рўзадор эди. Ифтор вақти киргач, у хотинининг олдига келиб: ‹Сенде егулик борми?› деди. Хотини: ‹Йўқ, лекин мен бориб сенга қидириб келаман›, деди. У кундузи ишлаган эди, кўзини уйқу босиб қолди. Хотини келиб уни кўргач: ‹Қолдинг-а ноумид бўлиб!› деди. Эртаси куни тушга бориб у беҳуш бўлиб йиқилди. Бу Набий ﷺга зикр қилинди. Шунда мана бу оят нозил бўлди: {Рўза кечасида хотинларингизга яқинлашиш сизларга ҳалол қилинди}. Бундан улар ниҳоятда севиндилар. {Тонгнинг оқ ипи қора ипдан ажралиб кўрингунча еб-ичинг}», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ : (لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ) جَاءَ عَمْرُو ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - قَالَ وَكَانَ ضَرِيرَ الْبَصَرِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَأْمُرُنِي إِنِّي ضَرِيرُ الْبَصَرِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى هَذِهِ الآيَةَ : ( غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ) الآيَةَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ائْتُونِي بِالْكَتِفِ وَالدَّوَاةِ أَوِ اللَّوْحِ وَالدَّوَاةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَيُقَالُ عَمْرُو ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَيُقَالُ عَبْدُ اللَّهِ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَائِدَةَ وَأُمُّ مَكْتُومٍ أُمُّهُ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi: {Moʻminlardan (uzrsiz uyda) oʻtirib qoluvchilar... teng emaslar} (Niso 95) (oyati) nozil boʻlganida, Amr ibn Umm Maktum Nabiy ﷺ huzuriga keldi — u koʻzi ojiz edi — va: «Ey Rasululloh, menga nima buyurasiz? Men koʻzi ojizman-ku», dedi. Shunda Alloh taolo bu oyatni: {uzr egalaridan boʻlmagan...} deya nozil qildi. Nabiy ﷺ: «Menga (yozish uchun) kurak suyagi va siyohdonni, yoki lavh (taxta) va siyohdonni keltiringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Bu kishi) Amr ibn Umm Maktum ham deyiladi, Abdulloh ibn Umm Maktum ham deyiladi; u Abdulloh ibn Zoidadir, Umm Maktum esa uning onasidir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди: {Мўминлардан (узрсиз уйда) ўтириб қолувчилар... тенг эмаслар} (Нисо 95) (ояти) нозил бўлганида, Амр ибн Умм Мактум Набий ﷺ ҳузурига келди — у кўзи ожиз эди — ва: «Эй Расулуллоҳ, менга нима буюрасиз? Мен кўзи ожизман-ку», деди. Шунда Аллоҳ таоло бу оятни: {узр эгаларидан бўлмаган...} дея нозил қилди. Набий ﷺ: «Менга (ёзиш учун) курак суяги ва сиёҳдонни, ёки лавҳ (тахта) ва сиёҳдонни келтиринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Бу киши) Амр ибн Умм Мактум ҳам дейилади, Абдуллоҳ ибн Умм Мактум ҳам дейилади; у Абдуллоҳ ибн Зоидадир, Умм Мактум эса унинг онасидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، عَنْ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ آخِرُ آيَةٍ أُنْزِلَتْ أَوْ آخِرُ شَيْءٍ نَزَلَ : ( يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو السَّفَرِ اسْمُهُ سَعِيدُ بْنُ أَحْمَدَ الثَّوْرِيُّ وَيُقَالُ ابْنُ يُحْمِدَ .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Eng oxir nozil boʻlgan oyat — yoki eng oxir nozil boʻlgan narsa: {Sendan fatvo soʻraydilar. Aytgin: Alloh sizlarga kalola haqida fatvo berur} (Niso 176)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Abu Safarning ismi Said ibn Ahmad as-Savriydir, uni Ibn Yuhmid ham deyiladi.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Энг охир нозил бўлган оят — ёки энг охир нозил бўлган нарса: {Сендан фатво сўрайдилар. Айтгин: Аллоҳ сизларга калола ҳақида фатво берур} (Нисо 176)дир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Абу Сафарнинг исми Саид ибн Аҳмад ас-Саврийдир, уни Ибн Юҳмид ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ : ( يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلاَلَةِ ) فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تُجْزِيكَ آيَةُ الصَّيْفِ " .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, {Sendan fatvo soʻraydilar. Aytgin: Alloh sizlarga kalola haqida fatvo berur} (Niso 176)?» dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Senga yoz oyati kifoya qiladi», dedilar.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, {Сендан фатво сўрайдилар. Айтгин: Аллоҳ сизларга калола ҳақида фатво берур} (Нисо 176)?» деди. Шунда Набий ﷺ унга: «Сенга ёз ояти кифоя қилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَاتَ رِجَالٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ أَنْ تُحَرَّمَ الْخَمْرُ فَلَمَّا حُرِّمَتِ الْخَمْرُ قَالَ رِجَالٌ كَيْفَ بِأَصْحَابِنَا وَقَدْ مَاتُوا يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ فَنَزَلَتْ : ( لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baroʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning sahobalaridan baʼzi kishilar xamr harom qilinishidan oldin vafot etdilar. Xamr harom qilinganida, baʼzi kishilar: «Xamr ichib turgan holda vafot etgan oʻrtoqlarimizning ahvoli qanday boʻladi?» dedilar. Shunda: {Imon keltirgan va yaxshi amallar qilganlar uchun, agar (kelajakda) taqvo qilib, imon keltirib, yaxshi amallar qilsalar, (avval) yegan narsalarida gunoh yoʻqdir} (Moida 93) oyati nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Барў (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг саҳобаларидан баъзи кишилар хамр ҳаром қилинишидан олдин вафот этдилар. Хамр ҳаром қилинганида, баъзи кишилар: «Хамр ичиб турган ҳолда вафот этган ўртоқларимизнинг аҳволи қандай бўлади?» дедилар. Шунда: {Имон келтирган ва яхши амаллар қилганлар учун, агар (келажакда) тақво қилиб, имон келтириб, яхши амаллар қилсалар, (аввал) еган нарсаларида гуноҳ йўқдир} (Моида 93) ояти нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَيْضًا حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، بِهَذَا قَالَ قَالَ الْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ مَاتَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ فَلَمَّا نَزَلَ تَحْرِيمُهَا قَالَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَيْفَ بِأَصْحَابِنَا الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يَشْرَبُونَهَا فَنَزَلَتْْ : ( لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ) الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning sahobalaridan baʼzi kishilar xamr ichib turgan holda vafot etdilar. Uning harom qilinishi nozil boʻlganida, Nabiy ﷺning sahobalaridan baʼzi kishilar: «Xamr ichib turgan holda vafot etgan oʻrtoqlarimizning ahvoli qanday boʻladi?» dedilar. Shunda: {Imon keltirgan va yaxshi amallar qilganlar uchun... gunoh yoʻqdir} (Moida 93) oyati nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг саҳобаларидан баъзи кишилар хамр ичиб турган ҳолда вафот этдилар. Унинг ҳаром қилиниши нозил бўлганида, Набий ﷺнинг саҳобаларидан баъзи кишилар: «Хамр ичиб турган ҳолда вафот этган ўртоқларимизнинг аҳволи қандай бўлади?» дедилар. Шунда: {Имон келтирган ва яхши амаллар қилганлар учун... гуноҳ йўқдир} (Моида 93) ояти нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثِدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنِ الْبَرَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِ اللَّهِ : ( يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ ) قَالَ " فِي الْقَبْرِ إِذَا قِيلَ لَهُ مَنْ رَبُّكَ وَمَا دِينُكَ وَمَنْ نَبِيُّكَ؟ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Allohning {Alloh iymon keltirganlarni dunyo hayotida ham, oxiratda ham mustahkam soʻz bilan sobit qiladi} (Ibrohim 27) degan soʻzi haqida: «(Bu) qabrda — unga: ‹Robbing kim? Dining nima? Nabiying kim?› deyilganidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Аллоҳнинг {Аллоҳ иймон келтирганларни дунё ҳаётида ҳам, охиратда ҳам мустаҳкам сўз билан собит қилади} (Иброҳим 27) деган сўзи ҳақида: «(Бу) қабрда — унга: ‹Роббинг ким? Дининг нима? Набийинг ким?› дейилганидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، فِي قَوْلِهِ : ( إنَّ الَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِنْ وَرَاءِ الْحُجُرَاتِ أَكْثَرُهُمْ لاَ يَعْقِلُونَ ) قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ حَمْدِي زَيْنٌ وَإِنَّ ذَمِّي شَيْنٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ذَاكَ اللَّهُ تَعَالَى " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan Allohning {Albatta seni hujralar ortidan chaqirayotganlarning koʻpchiligi aql ishlatmaslar} (Hujurot 4) degan soʻzi haqida rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir kishi turib: «Yo Rasululloh, mening maqtovim ziynat, mening zammim esa nuqsondir», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «U Alloh taoloning Oʻzidir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳнинг {Албатта сени ҳужралар ортидан чақираётганларнинг кўпчилиги ақл ишлатмаслар} (Ҳужурот 4) деган сўзи ҳақида ривоят қилинади: У айтди: Бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, менинг мақтовим зийнат, менинг заммим эса нуқсондир», деди. Шунда Набий ﷺ: «У Аллоҳ таолонинг Ўзидир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ تَقُولُهَا إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَإِنْ مُتَّ مِنْ لَيْلَتِكَ مُتَّ عَلَى الْفِطْرَةِ وَإِنْ أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ وَقَدْ أَصَبْتَ خَيْرًا تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ " . قَالَ الْبَرَاءُ فَقُلْتُ وَبِرَسُولِكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ . قَالَ فَطَعَنَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي ثُمَّ قَالَ " وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْبَرَاءِ . وَرَوَاهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنِ الْبَرَاءِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ وَأَنْتَ عَلَى وُضُوءٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ رضى الله عنه .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga: «Senga oʻrningga yotganingda aytadigan baʼzi kalimalarni oʻrgataymi? Agar oʻsha kechangda oʻlsang, fitrat (Islom) uzra oʻlasan, agar tongga yetsang, yaxshilikka erishgan holda yetasan. Ayt: ‹Allohumma inniy aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, la maljaʼa va la manja minka illa ilayka, amantu bikitabikallaziy anzalta va bi-Nabiyyikallaziy arsalta (Ey Alloh, oʻzimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga qaratdim, ishimni Senga topshirdim, Senga ragʻbat va Sendan qoʻrquv bilan, suyanchimni Senga tayadim, Sendan boshqa Sendan panoh va najot yoʻq, Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Nabiyingga iymon keltirdim)›», dedilar. Baro aytdi: Men: «Va bi-Rasulikallaziy arsalta (Sen yuborgan Rasulingga)», dedim. (Baro) aytdi: Shunda u zot qoʻllari bilan koʻksimga turtib: «‹Va bi-Nabiyyikallaziy arsalta (Sen yuborgan Nabiyingga)› (deb ayt)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. U Barodan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Buni Mansur ibn al-Muʼtamir Saʼd ibn Ubaydadan, u Barodan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, faqat unda: «Oʻrningga tahoratli holda yotganingda», degan. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan ham (hadis) bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга: «Сенга ўрнингга ётганингда айтадиган баъзи калималарни ўргатайми? Агар ўша кечангда ўлсанг, фитрат (Ислом) узра ўласан, агар тонгга етсанг, яхшиликка эришган ҳолда етасан. Айт: ‹Аллоҳумма инний асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка, аманту бикитабикаллазий анзалта ва би-Набиййикаллазий арсалта (Эй Аллоҳ, ўзимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга қаратдим, ишимни Сенга топширдим, Сенга рағбат ва Сендан қўрқув билан, суянчимни Сенга таядим, Сендан бошқа Сендан паноҳ ва нажот йўқ, Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Набийингга иймон келтирдим)›», дедилар. Баро айтди: Мен: «Ва би-Расуликаллазий арсалта (Сен юборган Расулингга)», дедим. (Баро) айтди: Шунда у зот қўллари билан кўксимга туртиб: «‹Ва би-Набиййикаллазий арсалта (Сен юборган Набийингга)› (деб айт)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. У Бародан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Буни Мансур ибн ал-Муътамир Саъд ибн Убайдадан, у Бародан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган, фақат унда: «Ўрнингга таҳоратли ҳолда ётганингда», деган. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ҳадис) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، - هُوَ السَّلُولِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، رضى الله عنهما قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَسَّدُ يَمِينَهُ عِنْدَ الْمَنَامِ ثُمَّ يَقُولُ " رَبِّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَبْعَثُ عِبَادَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَرَوَى الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ لَمْ يَذْكُرْ بَيْنَهُمَا أَحَدًا وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ وَرَجُلٍ آخَرَ عَنِ الْبَرَاءِ . وَرَوَى إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْبَرَاءِ وَعَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ .
Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uxlashlari oldidan oʻng qoʻllarini yostiq qilib, soʻng: «Robbim, bandalaringni qayta tiriltiradigan kuningda meni azobingdan saqlagin», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan kelishida hasan gʻaribdir. Savriy bu hadisni Abu Ishoqdan, u Baroʼdan rivoyat qilgan boʻlib, ular oʻrtasida hech kimni zikr qilmagan. Shuʼba esa Abu Ishoqdan, u Abu Ubaydadan va boshqa bir kishidan, u Baroʼdan rivoyat qilgan. Isroil ham Abu Ishoqdan, u Abdulloh ibn Yaziddan, u Baroʼdan, yana Abu Ishoqdan, u Abu Ubaydadan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ухлашлари олдидан ўнг қўлларини ёстиқ қилиб, сўнг: «Роббим, бандаларингни қайта тирилтирадиган кунингда мени азобингдан сақлагин», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан келишида ҳасан ғарибдир. Саврий бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Барўдан ривоят қилган бўлиб, улар ўртасида ҳеч кимни зикр қилмаган. Шуъба эса Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан ва бошқа бир кишидан, у Барўдан ривоят қилган. Исроил ҳам Абу Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Барўдан, яна Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، حَدَّثَنِي الْبَرَاءُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَخَذْتَ مَضْجَعَكَ فَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاَةِ ثُمَّ اضْطَجِعْ عَلَى شِقِّكَ الأَيْمَنِ ثُمَّ قُلِ اللَّهُمَّ أَسْلَمْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ رَهْبَةً وَرَغْبَةً إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ . فَإِنْ مُتَّ فِي لَيْلَتِكَ مُتَّ عَلَى الْفِطْرَةِ " . قَالَ فَرَدَّدْتُهُنَّ لأَسْتَذْكِرَهُ فَقُلْتُ آمَنْتُ بِرَسُولِكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ فَقَالَ " قُلْ آمَنْتُ بِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ " . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْبَرَاءِ وَلاَ نَعْلَمُ فِي شَيْءٍ مِنَ الرِّوَايَاتِ ذُكِرَ الْوُضُوءُ إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ .
al-Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Toʻshagingga yotmoqchi boʻlsang, namozga (tayyorlanganday) tahorat ol, soʻng oʻng yonboshingga yot, soʻng ayt: ‹Allohim, yuzimni Senga taslim qildim, ishimni Senga topshirdim, orqamni Senga suyadim — Sendan qoʻrqib va Senga umid bogʻlab. Sendan (qochib) bormoq joyi ham, najot ham faqat Senga (boʻlmasa) yoʻqdir. Sen nozil qilgan kitobingga va Sen yuborgan paygʻambaringga iymon keltirdim›. Agar oʻsha kechangda oʻlsang, fitrat (uzra) oʻlasan», dedilar. (Baroʼ) aytdi: Men uni yaxshi yodlab olish uchun takrorladim va: «Sen yuborgan rasulingga iymon keltirdim», deb aytib qoʻydim. Shunda u zot: «‹Sen yuborgan paygʻambaringga iymon keltirdim›, deb ayt», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Baroʼdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan, ammo rivoyatlarning hech birida tahorat zikr etilgani faqat shu hadisda (uchraydi).ал-Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Тўшагингга ётмоқчи бўлсанг, намозга (тайёрлангандай) таҳорат ол, сўнг ўнг ёнбошингга ёт, сўнг айт: ‹Аллоҳим, юзимни Сенга таслим қилдим, ишимни Сенга топширдим, орқамни Сенга суядим — Сендан қўрқиб ва Сенга умид боғлаб. Сендан (қочиб) бормоқ жойи ҳам, нажот ҳам фақат Сенга (бўлмаса) йўқдир. Сен нозил қилган китобингга ва Сен юборган пайғамбарингга иймон келтирдим›. Агар ўша кечангда ўлсанг, фитрат (узра) ўласан», дедилар. (Барў) айтди: Мен уни яхши ёдлаб олиш учун такрорладим ва: «Сен юборган расулингга иймон келтирдим», деб айтиб қўйдим. Шунда у зот: «‹Сен юборган пайғамбарингга иймон келтирдим›, деб айт», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Барўдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган, аммо ривоятларнинг ҳеч бирида таҳорат зикр этилгани фақат шу ҳадисда (учрайди).
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ مَا رَأَيْتُ مِنْ ذِي لِمَّةٍ فِي حُلَّةٍ حَمْرَاءَ أَحْسَنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهُ شَعْرٌ يَضْرِبُ مَنْكِبَيْهِ بَعِيدٌ مَا بَيْنَ الْمَنْكِبَيْنِ لَمْ يَكُنْ بِالْقَصِيرِ وَلاَ بِالطَّوِيلِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men qizil hulla kiygan, sochi (yelkalariga tushib turuvchi) kishilardan Rasululloh ﷺdan koʻra goʻzalrogʻini koʻrmadim. U zotning sochlari yelkalariga urilib turardi, yelkalari keng edi, na past, na uzun boʻyli emas edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен қизил ҳулла кийган, сочи (елкаларига тушиб турувчи) кишилардан Расулуллоҳ ﷺдан кўра гўзалроғини кўрмадим. У зотнинг сочлари елкаларига урилиб турарди, елкалари кенг эди, на паст, на узун бўйли эмас эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ إِسْرَائِيلَ، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ " أَنْتَ مِنِّي وَأَنَا مِنْكَ " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Ali ibn Abu Tolibga: «Sen mendansan va men sendanman», dedilar. Hadisda bir qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Али ибн Абу Толибга: «Сен мендансан ва мен сенданман», дедилар. Ҳадисда бир қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَحْوَصُ بْنُ جَوَّابٍ أَبُو الْجَوَّابِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَيْشَيْنِ وَأَمَّرَ عَلَى أَحَدِهِمَا عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَعَلَى الآخَرِ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ وَقَالَ " إِذَا كَانَ الْقِتَالُ فَعَلِيٌّ " . قَالَ فَافْتَتَحَ عَلِيٌّ حِصْنًا فَأَخَذَ مِنْهُ جَارِيَةً فَكَتَبَ مَعِي خَالِدٌ كِتَابًا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَشِي بِهِ . قَالَ فَقَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَ الْكِتَابَ فَتَغَيَّرَ لَوْنُهُ ثُمَّ قَالَ " مَا تَرَى فِي رَجُلٍ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ " . قَالَ قُلْتُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَ مِنْ غَضَبِ رَسُولِهِ وَإِنَّمَا أَنَا رَسُولٌ فَسَكَتَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺ ikki lashkar joʻnatdilar va birining ustiga Ali ibn Abu Tolibni, boshqasining ustiga Xolid ibn Validni amir qildilar hamda: ‹Agar jang boʻlsa, (umumiy amir) Alidir›, dedilar. Ali bir qalʼani fath qildi va undan bir choʻri oldi. Xolid men bilan Nabiy ﷺga uni yomonlab maktub yubordi», dedi. (Baro) dedi: «Men Nabiy ﷺning huzurlariga keldim. U zot maktubni oʻqidilar va ranglari oʻzgardi, soʻng: ‹Allohni va Rasulini sevadigan, Alloh va Rasuli ham uni sevadigan kishi haqida qanday fikrdasan?› dedilar». (Baro) dedi: «Men: ‹Allohning gʻazabidan va Rasulining gʻazabidan Allohdan panoh tilayman, men faqat (xat tashuvchi) elchiman›, dedim. Shunda u zot jim qoldilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu jihatdan bilamiz.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺ икки лашкар жўнатдилар ва бирининг устига Али ибн Абу Толибни, бошқасининг устига Холид ибн Валидни амир қилдилар ҳамда: ‹Агар жанг бўлса, (умумий амир) Алидир›, дедилар. Али бир қалъани фатҳ қилди ва ундан бир чўри олди. Холид мен билан Набий ﷺга уни ёмонлаб мактуб юборди», деди. (Баро) деди: «Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим. У зот мактубни ўқидилар ва ранглари ўзгарди, сўнг: ‹Аллоҳни ва Расулини севадиган, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севадиган киши ҳақида қандай фикрдасан?› дедилар». (Баро) деди: «Мен: ‹Аллоҳнинг ғазабидан ва Расулининг ғазабидан Аллоҳдан паноҳ тилайман, мен фақат (хат ташувчи) элчиман›, дедим. Шунда у зот жим қолдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу жиҳатдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِجَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ " أَشْبَهْتَ خَلْقِي وَخُلُقِي " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ إِسْرَائِيلَ نَحْوَهُ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Jaʼfar ibn Abu Tolibga: «Sen yaratilishim va xulqimda menga oʻxshading», dedilar. Hadisda (uzun) bir qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Жаъфар ибн Абу Толибга: «Сен яратилишим ва хулқимда менга ўхшадинг», дедилар. Ҳадисда (узун) бир қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ الْبَرَاءِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَبْصَرَ حَسَنًا وَحُسَيْنًا فَقَالَ " اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُمَا فَأَحِبَّهُمَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Hasan va Husaynni koʻrib: «Allohim, men ularni sevaman, bas, Sen ham ularni sevgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Ҳасан ва Ҳусайнни кўриб: «Аллоҳим, мен уларни севаман, бас, Сен ҳам уларни севгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ، يَقُولُ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَاضِعًا الْحَسَنَ بْنَ عَلِيٍّ عَلَى عَاتِقِهِ وَهُوَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الْفُضَيْلِ بْنِ مَرْزُوقٍ .
Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Paygʻambar ﷺni Hasan ibn Alini yelkalariga qoʻygan holda: «Allohim, men uni sevaman, bas, Sen ham uni sevgin», deb turganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va u Fuzayl ibn Marzuqning hadisidan koʻra sahihroqdir.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Пайғамбар ﷺни Ҳасан ибн Алини елкаларига қўйган ҳолда: «Аллоҳим, мен уни севаман, бас, Сен ҳам уни севгин», деб турганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у Фузайл ибн Марзуқнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ أُهْدِيَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَوْبٌ حَرِيرٌ فَجَعَلُوا يَعْجَبُونَ مِنْ لِينِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَعْجَبُونَ مِنْ هَذَا لَمَنَادِيلُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فِي الْجَنَّةِ أَحْسَنُ مِنْ هَذَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Baro (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺga ipakdan bir kiyim hadya qilindi. Odamlar uning yumshoqligidan hayratga tusha boshladilar. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bundan hayratga tushyapsizlarmi? Jannatdagi Saʼd ibn Muozning roʻmolchalari bundan-da goʻzalroqdir›, dedilar», dedi. Bu bobda Anasdan ham (rivoyat bor). Bu hadis hasan sahihdir.Баро (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺга ипакдан бир кийим ҳадя қилинди. Одамлар унинг юмшоқлигидан ҳайратга туша бошладилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бундан ҳайратга тушяпсизларми? Жаннатдаги Саъд ибн Муознинг рўмолчалари бундан-да гўзалроқдир›, дедилар», деди. Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят бор). Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.