حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو خَلَفٍ مُوسَى بْنُ خَلَفٍ كَانَ يُعَدُّ فِي الْبُدَلَاءِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلَّامٍ عَنْ جَدِّهِ مَمْطُورٍ عَنِ الْحَارِثِ الْأَشْعَرِيِّأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا عَلَيْهِمَا السَّلَام بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ يَعْمَلَ بِهِنَّ وَأَنْ يَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهِنَّ وَكَادَ أَنْ يُبْطِئَ فَقَالَ لَهُ عِيسَى إِنَّكَ قَدْ أُمِرْتَ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ تَعْمَلَ بِهِنَّ وَتَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهِنَّ فَإِمَّا أَنْ تُبَلِّغَهُنَّ وَإِمَّا أَنْ أُبَلِّغَهُنَّ فَقَالَ يَا أَخِي إِنِّي أَخْشَى إِنْ سَبَقْتَنِي أَنْ أُعَذَّبَ أَوْ يُخْسَفَ بِي قَالَ فَجَمَعَ يَحْيَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ حَتَّى امْتَلَأَ الْمَسْجِدُ فَقُعِدَ عَلَى الشُّرَفِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ أَعْمَلَ بِهِنَّ وَآمُرَكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا بِهِنَّ أَوَّلُهُنَّ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ لَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ مَثَلُ رَجُلٍ اشْتَرَى عَبْدًا مِنْ خَالِصِ مَالِهِ بِوَرِقٍ أَوْ ذَهَبٍ فَجَعَلَ يَعْمَلُ وَيُؤَدِّي غَلَّتَهُ إِلَى غَيْرِ سَيِّدِهِ فَأَيُّكُمْ سَرَّهُ أَنْ يَكُونَ عَبْدُهُ كَذَلِكَ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقَكُمْ وَرَزَقَكُمْ فَاعْبُدُوهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَآمُرُكُمْ بِالصَّلَاةِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَنْصِبُ وَجْهَهُ لِوَجْهِ عَبْدِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ فَإِذَا صَلَّيْتُمْ فَلَا تَلْتَفِتُوا وَآمُرُكُمْ بِالصِّيَامِ فَإِنَّ

Horis al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ shunday dedilar: «Albatta, Alloh azza va jalla Yahyo ibn Zakariyo (alayhimassalom)ga besh kalimani — oʻzi ularga amal qilishini va Bani Isroilga ham ularga amal qilishni buyurishini — amr etdi. U esa sal kechikay dedi. Shunda Iyso unga: ‹Senga besh kalima berilib, oʻzing ularga amal qilishing va Bani Isroilga amal qilishni buyurishing amr etilgan edi. Bas, yo sen ularni yetkazasan, yo men yetkazaman›, dedi. U: ‹Ey birodarim, agar sen mendan oʻzib ketsang, azoblanishimdan yoki yerga yutilishimdan qoʻrqaman›, dedi. Shunda Yahyo Bani Isroilni Baytul-Maqdisga toʻpladi, hatto masjid toʻlib ketdi. U baland joyga oʻtirdi, Allohga hamd va sano aytdi, soʻng dedi: ‹Albatta, Alloh azza va jalla menga besh kalimani — oʻzim ularga amal qilishimni va sizlarga ham ularga amal qilishni buyurishimni — amr etdi. Ularning birinchisi: Allohga ibodat qilishingiz va Unga hech narsani sherik qilmasligingizdir. Zero, buning misoli shunday bir kishiga oʻxshaydiki, u oʻzining pok molidan kumush yoki oltin evaziga bir qul sotib olibdi. Qul esa ishlab, daromadini xoʻjayinidan boshqasiga topshirib turibdi. Sizlardan qaysi biringiz oʻz qulining shunday boʻlishini yoqtiradi? Albatta, Alloh azza va jalla sizlarni yaratdi va sizlarga rizq berdi. Bas, Ungagina ibodat qilinglar va Unga hech narsani sherik qilmanglar. Yana sizlarni namozga buyuraman: zero, Alloh azza va jalla banda oʻgirilmas ekan, yuzini bandasining yuziga qaratib turadi. Bas, namoz oʻqiganingizda oʻgirilmanglar. Yana sizlarni roʻzaga buyuraman: zero...›»Ҳорис ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Яҳё ибн Закариё (алайҳимассалом)га беш калимани — ўзи уларга амал қилишини ва Бани Исроилга ҳам уларга амал қилишни буюришини — амр этди. У эса сал кечикай деди. Шунда Ийсо унга: ‹Сенга беш калима берилиб, ўзинг уларга амал қилишинг ва Бани Исроилга амал қилишни буюришинг амр этилган эди. Бас, ё сен уларни етказасан, ё мен етказаман›, деди. У: ‹Эй биродарим, агар сен мендан ўзиб кетсанг, азобланишимдан ёки ерга ютилишимдан қўрқаман›, деди. Шунда Яҳё Бани Исроилни Байтул-Мақдисга тўплади, ҳатто масжид тўлиб кетди. У баланд жойга ўтирди, Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг деди: ‹Албатта, Аллоҳ азза ва жалла менга беш калимани — ўзим уларга амал қилишимни ва сизларга ҳам уларга амал қилишни буюришимни — амр этди. Уларнинг биринчиси: Аллоҳга ибодат қилишингиз ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигингиздир. Зеро, бунинг мисоли шундай бир кишига ўхшайдики, у ўзининг пок молидан кумуш ёки олтин эвазига бир қул сотиб олибди. Қул эса ишлаб, даромадини хўжайинидан бошқасига топшириб турибди. Сизлардан қайси бирингиз ўз қулининг шундай бўлишини ёқтиради? Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сизларни яратди ва сизларга ризқ берди. Бас, Унгагина ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар. Яна сизларни намозга буюраман: зеро, Аллоҳ азза ва жалла банда ўгирилмас экан, юзини бандасининг юзига қаратиб туради. Бас, намоз ўқиганингизда ўгирилманглар. Яна сизларни рўзага буюраман: зеро...›»

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو خَلَفٍ مُوسَى بْنُ خَلَفٍ كَانَ يُعَدُّ مِنْ الْبُدَلَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلَّامٍ عَنْ جَدِّهِ مَمْطُورٍ عَنِ الْحَارِثِ الْأَشْعَرِيِّأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ يَعْمَلَ بِهِنَّ وَأَنْ يَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهِنَّ فَكَادَ أَنْ يُبْطِئَ فَقَالَ لَهُ عِيسَى إِنَّكَ قَدْ أُمِرْتَ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ تَعْمَلَ بِهِنَّ وَأَنْ تَأْمُرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَعْمَلُوا بِهِنَّ فَإِمَّا أَنْ تُبَلِّغَهُنَّ وَإِمَّا أُبَلِّغَهُنَّ فَقَالَ لَهُ يَا أَخِي إِنِّي أَخْشَى إِنْ سَبَقْتَنِي أَنْ أُعَذَّبَ أَوْ يُخْسَفَ بِي قَالَ فَجَمَعَ يَحْيَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ حَتَّى امْتَلَأَ الْمَسْجِدُ وَقُعِدَ عَلَى الشُّرَفِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَمَرَنِي بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ أَنْ أَعْمَلَ بِهِنَّ وَآمُرَكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا بِهِنَّ أَوَّلُهُنَّ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا فَإِنَّ مَثَلَ ذَلِكَ مَثَلُ رَجُلٍ اشْتَرَى عَبْدًا مِنْ خَالِصِ مَالِهِ بِوَرِقٍ أَوْ ذَهَبٍ فَجَعَلَ يَعْمَلُ وَيُؤَدِّي عَمَلَهُ إِلَى غَيْرِ سَيِّدِهِ فَأَيُّكُمْ يَسُرُّهُ أَنْ يَكُونَ عَبْدُهُ كَذَلِكَ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقَكُمْ وَرَزَقَكُمْ فَاعْبُدُوهُ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَأَمَرَكُمْ بِالصَّلَاةِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَنْصِبُ وَجْهَهُ لِوَجْهِ عَبْدِهِ مَا لَمْ يَلْتَفِتْ فَإِذَا صَلَّيْتُمْ فَلَا تَلْتَفِتُوا وَأَمَرَكُمْ بِالصِّيَامِ فَإِنَّ مَثَلَ

Horis al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ shunday dedilar: «Albatta, Alloh azza va jalla Yahyo ibn Zakariyoga besh kalimani buyurdi — ularga oʻzi amal qilishi va Bani Isroilni ham ularga amal qilishga buyurishi (uchun). U kechikishga yaqin qoldi. Shunda Iso unga: ‹Senga besh kalima buyurilgan — ularga oʻzing amal qilishing va Bani Isroilni ularga amal qilishga buyurishing (uchun). Yo sen ularni yetkazasan, yo men yetkazaman›, dedi. U: ‹Ey birodarim, agar sen mendan oʻzib ketsang, azoblanishimdan yoki yerga yutilishimdan qoʻrqaman›, dedi. Shunda Yahyo Bani Isroilni Baytul-Maqdisga yigʻdi, hatto masjid toʻlib ketdi va u baland joyga oʻtirdi. Allohga hamd aytib, Unga sano aytdi, soʻng dedi: ‹Albatta, Alloh azza va jalla menga besh kalimani buyurdi — ularga oʻzim amal qilishim va sizlarni ham ularga amal qilishga buyurishim (uchun). Ularning birinchisi — Allohga ibodat qilishingiz va Unga hech narsani sherik qilmasligingizdir. Zero bunga misol shuki, bir kishi oʻzining sof molidan kumush yoki oltin evaziga bir qul sotib oldi, u esa ishlab, mehnatini xoʻjasidan boshqasiga topshiraverdi. Sizlardan qaysi biringiz oʻz qulining shunday boʻlishidan xursand boʻlur? Albatta, Alloh azza va jalla sizlarni yaratdi va rizqlantirdi, bas Unga ibodat qilinglar va Unga hech narsani sherik qilmanglar. Yana U sizlarni namozga buyurdi. Zero Alloh azza va jalla, banda oʻgirilmas ekan, Oʻz yuzini bandasining yuziga qaratib turadi. Bas, namoz oʻqiganingizda oʻgirilmanglar. Yana U sizlarni roʻzaga buyurdi. Zero uning misoli...›»Ҳорис ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ шундай дедилар: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Яҳё ибн Закариёга беш калимани буюрди — уларга ўзи амал қилиши ва Бани Исроилни ҳам уларга амал қилишга буюриши (учун). У кечикишга яқин қолди. Шунда Исо унга: ‹Сенга беш калима буюрилган — уларга ўзинг амал қилишинг ва Бани Исроилни уларга амал қилишга буюришинг (учун). Ё сен уларни етказасан, ё мен етказаман›, деди. У: ‹Эй биродарим, агар сен мендан ўзиб кетсанг, азобланишимдан ёки ерга ютилишимдан қўрқаман›, деди. Шунда Яҳё Бани Исроилни Байтул-Мақдисга йиғди, ҳатто масжид тўлиб кетди ва у баланд жойга ўтирди. Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано айтди, сўнг деди: ‹Албатта, Аллоҳ азза ва жалла менга беш калимани буюрди — уларга ўзим амал қилишим ва сизларни ҳам уларга амал қилишга буюришим (учун). Уларнинг биринчиси — Аллоҳга ибодат қилишингиз ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигингиздир. Зеро бунга мисол шуки, бир киши ўзининг соф молидан кумуш ёки олтин эвазига бир қул сотиб олди, у эса ишлаб, меҳнатини хўжасидан бошқасига топшираверди. Сизлардан қайси бирингиз ўз қулининг шундай бўлишидан хурсанд бўлур? Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сизларни яратди ва ризқлантирди, бас Унга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар. Яна У сизларни намозга буюрди. Зеро Аллоҳ азза ва жалла, банда ўгирилмас экан, Ўз юзини бандасининг юзига қаратиб туради. Бас, намоз ўқиганингизда ўгирилманглар. Яна У сизларни рўзага буюрди. Зеро унинг мисоли...›»

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَلِيِّ بْنِ رَبَاحٍ عَن أَبِيهِ عَن أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَن عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصْلُ مَا بَيْنَ صِيَامِكُمْ وَبَيْنَ صِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السَّحَرِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning roʻzangiz bilan ahli kitobning roʻzasi orasidagi farq saharlik yeyishdir», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг рўзангиз билан аҳли китобнинг рўзаси орасидаги фарқ саҳарлик ейишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَلِيِّ بْنِ رَبَاحٍ ذَاكَ اللَّخْمِيُّ عَن أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَقُولُقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَمْرُو اشْدُدْ عَلَيْكَ سِلَاحَكَ وَثِيَابَكَ وَأْتِنِي فَفَعَلْتُ فَجِئْتُهُ وَهُوَ يَتَوَضَّأُ فَصَعَّدَ فِيَّ الْبَصَرَ وَصَوَّبَهُ وَقَالَ يَا عَمْرُو إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَبْعَثَكَ وَجْهًا فَيُسَلِّمَكَ اللَّهُ وَيُغْنِمَكَ وَأَرْغَبُ لَكَ مِنْ الْمَالِ رَغْبَةً صَالِحَةً قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَمْ أُسْلِمْ رَغْبَةً فِي الْمَالِ إِنَّمَا أَسْلَمْتُ رَغْبَةً فِي الْجِهَادِ وَالْكَيْنُونَةِ مَعَكَ قَالَ يَا عَمْرُو نَعِمَّا بِالْمَالِ الصَّالِحِ لِلرَّجُلِ الصَّالِحِقَالَ كَذَا فِي النُّسْخَةِ نَعِمَّا بِنَصْبِ النُّونِ وَكَسْرِ الْعَيْنِ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ بِكَسْرِ النُّونِ وَالْعَيْنِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Amr, qurolingni va kiyimingni mahkam bogʻlab, oldimga kel», dedilar. Men shunday qildim va u zotning oldilariga keldim, u zot tahorat qilayotgan edilar. Menga tikilib qarab, soʻng koʻzlarini pastga tushirdilar-da: «Ey Amr, men seni bir tomonga yubormoqchiman. Alloh seni salomat qiladi va gʻanimat ato etadi. Men sen uchun moldan yaxshi bir ulushni istayman», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, men molga ragʻbat qilib islom qabul qilmadim, balki jihodga ragʻbat qilib va siz bilan birga boʻlish uchun islom qabul qildim», dedim. U zot: «Ey Amr, solih kishi uchun solih mol naqadar yaxshi!», dedilar. Nusxada shunday: «naʼimmo» — nun fathali, ayn kasrali. Abu Ubayd esa: nun ham, ayn ham kasrali, dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Амр, қуролингни ва кийимингни маҳкам боғлаб, олдимга кел», дедилар. Мен шундай қилдим ва у зотнинг олдиларига келдим, у зот таҳорат қилаётган эдилар. Менга тикилиб қараб, сўнг кўзларини пастга туширдилар-да: «Эй Амр, мен сени бир томонга юбормоқчиман. Аллоҳ сени саломат қилади ва ғанимат ато этади. Мен сен учун молдан яхши бир улушни истайман», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен молга рағбат қилиб ислом қабул қилмадим, балки жиҳодга рағбат қилиб ва сиз билан бирга бўлиш учун ислом қабул қилдим», дедим. У зот: «Эй Амр, солиҳ киши учун солиҳ мол нақадар яхши!», дедилар. Нусхада шундай: «наъиммо» — нун фатҳали, айн касрали. Абу Убайд эса: нун ҳам, айн ҳам касрали, деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ عَن قَتَادَةَ عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ عَنْ قَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَلَا تَلْبِسُوا عَلَيْنَا سُنَّةَ نَبِيِّنَا عِدَّةُ أُمِّ الْوَلَدِ إِذَا تُوُفِّيَ عَنْهَا سَيِّدُهَا أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: «Bizga Paygʻambarimizning sunnatini chalkashtirmanglar: ummu valadning iddasi — xoʻjasi vafot etganida — toʻrt oyu oʻn kundir».Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: «Бизга Пайғамбаримизнинг суннатини чалкаштирманглар: умму валаднинг иддаси — хўжаси вафот этганида — тўрт ою ўн кундир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ ثَنَا شُعْبَةُ عَن إِسْمَاعِيلَ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَن عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِهَارًا غَيْرَ سِرٍّ يَقُولُ إِنَّ آلَ أَبِي فُلَانٍ لَيْسُوا لِي بِأَوْلِيَاءَ إِنَّمَا وَلِيِّيَ اللَّهُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning oshkora — yashirin emas — shunday deyotganlarini eshitdim: «Albatta, falonchining oilasi mening doʻstlarim emas. Mening doʻstim faqat Alloh va moʻminlarning solihlaridir».Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ошкора — яширин эмас — шундай деётганларини эшитдим: «Албатта, фалончининг оиласи менинг дўстларим эмас. Менинг дўстим фақат Аллоҳ ва мўминларнинг солиҳларидир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ ثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ قَالَ سَمِعْتُ ذَكْوَانَ يُحَدِّثُ عَنْ مَوْلًى لِعَمْرِو بْنِ الْعَاصِأَنَّهُ أَرْسَلَهُ إِلَى عَلِيٍّ يَسْتَأْذِنُهُ عَلَى أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ فَأَذِنَ لَهُ حَتَّى إِذَا فَرَغَ مِنْ حَاجَتِهِ سَأَلَ الْمَوْلَى عَمْرًا عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَوْ نَهَى أَنْ نَدْخُلَ عَلَى النِّسَاءِ بِغَيْرِ إِذْنِ أَزْوَاجِهِنَّ

Amr ibn al-Osning ozod qilgan qulidan rivoyat qilinadiki, (Amr) uni Ali huzuriga, Asmo bint Umays oldiga kirishga izn soʻrab yubordi. (Ali) unga izn berdi. Hojatini bitirgach, ozod qilingan qul Amr (roziyallohu anhu)dan bu haqda soʻradi. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ bizni ayollarning oldiga ularning erlari iznisiz kirishdan qaytargan edilar», dedi.Амр ибн ал-Оснинг озод қилган қулидан ривоят қилинадики, (Амр) уни Али ҳузурига, Асмо бинт Умайс олдига киришга изн сўраб юборди. (Али) унга изн берди. Ҳожатини битиргач, озод қилинган қул Амр (розияллоҳу анҳу)дан бу ҳақда сўради. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизни аёлларнинг олдига уларнинг эрлари изнисиз киришдан қайтарган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ أَبِي قَبِيلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَعَقَلْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلْفَ مَثَلٍ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ dan ming masalni yod oldim.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ дан минг масални ёд олдим.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ ثَنَا جَرِيرٌ يَعْنِي ابْنَ حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ قَالَقَالَ رَجُلٌ لِعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَرَأَيْتَ رَجُلًا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُحِبُّهُ أَلَيْسَ رَجُلًا صَالِحًا قَالَ بَلَى قَالَ قَدْ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُحِبُّكَ وَقَدْ اسْتَعْمَلَكَ فَقَالَ قَدْ اسْتَعْمَلَنِي فَوَاللَّهِ مَا أَدْرِي أَحُبًّا كَانَ لِي مِنْهُ أَوْ اسْتِعَانَةً بِي وَلَكِنْ سَأُحَدِّثُكَ بِرَجُلَيْنِ مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُحِبُّهُمَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ وَعَمَّارُ بْنُ يَاسِرٍ

Hasan aytdi: Bir kishi Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ga: «Aytingchi, Rasululloh ﷺ uni sevgan holda vafot etgan kishi solih kishi emasmi?», dedi. U: «Albatta (solihdir)», dedi. (Haligi kishi): «Rasululloh ﷺ sizni sevgan holda vafot etdilar va sizni ishga tayinlagan edilar», dedi. Shunda u: «Meni ishga tayinlaganlari rost. Allohga qasamki, bu mendan boʻlgan muhabbat sababidanmi yoki mendan foydalanish uchunmi — bilmayman. Lekin men senga ikki kishi haqida aytib beray: Rasululloh ﷺ ularni sevgan holda vafot etdilar — ular Abdulloh ibn Masʼud va Ammor ibn Yosirdir», dedi.Ҳасан айтди: Бир киши Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)га: «Айтингчи, Расулуллоҳ ﷺ уни севган ҳолда вафот этган киши солиҳ киши эмасми?», деди. У: «Албатта (солиҳдир)», деди. (Ҳалиги киши): «Расулуллоҳ ﷺ сизни севган ҳолда вафот этдилар ва сизни ишга тайинлаган эдилар», деди. Шунда у: «Мени ишга тайинлаганлари рост. Аллоҳга қасамки, бу мендан бўлган муҳаббат сабабиданми ёки мендан фойдаланиш учунми — билмайман. Лекин мен сенга икки киши ҳақида айтиб берай: Расулуллоҳ ﷺ уларни севган ҳолда вафот этдилар — улар Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Аммор ибн Ёсирдир», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ خُبَيْبِ بْنِ الزُّبَيْرِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي الْهُذَيْلِ قَالَكَانَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ يَتَخَوَّلُنَا فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَكْرِ بْنِ وَائِلٍ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ قُرَيْشٌ لَيَضَعَنَّ اللَّهُ هَذَا الْأَمْرَ فِي جُمْهُورٍ مِنْ جَمَاهِيرِ الْعَرَبِ سِوَاهُمْ فَقَالَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ كَذَبْتَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ قُرَيْشٌ وُلَاةُ النَّاسِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ

Abdulloh ibn Abul-Huzayl aytdi: Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) bizni parvarish qilib turar edi. Shunda Bakr ibn Voildan bir kishi: «Agar Quraysh (bu ishdan) toʻxtamasa, Alloh bu ishni ulardan boshqa arab jamoalaridan bir jamoaga (topshirib) qoʻyadi», dedi. Shunda Amr ibn al-Os: «Yolgʻon aytding! Men Rasululloh ﷺ: ‹Quraysh yaxshilikda ham, yomonlikda ham Qiyomat kunigacha odamlarning boshliqlaridir›, deyotganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Абул-Ҳузайл айтди: Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) бизни парвариш қилиб турар эди. Шунда Бакр ибн Воилдан бир киши: «Агар Қурайш (бу ишдан) тўхтамаса, Аллоҳ бу ишни улардан бошқа араб жамоаларидан бир жамоага (топшириб) қўяди», деди. Шунда Амр ибн ал-Ос: «Ёлғон айтдинг! Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қурайш яхшиликда ҳам, ёмонликда ҳам Қиёмат кунигача одамларнинг бошлиқларидир›, деётганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى يَعْنِي ابْنَ عَلِيٍّ عَن أَبِيهِ قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَقُولُمَا أَبْعَدَ هَدْيَكُمْ مِنْ هَدْيِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هُوَ فَكَانَ أَزْهَدَ النَّاسِ فِي الدُّنْيَا وَأَنْتُمْ أَرْغَبُ النَّاسِ فِيهَا

Ali ibn Roboh aytdi: Men Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: «Sizlarning yoʻlingiz Paygʻambaringiz ﷺ ning yoʻlidan naqadar uzoq! U zot odamlarning dunyoga eng zohidi edilar, sizlar esa unga odamlarning eng ragʻbatlisisizlar».Али ибн Робоҳ айтди: Мен Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Сизларнинг йўлингиз Пайғамбарингиз ﷺ нинг йўлидан нақадар узоқ! У зот одамларнинг дунёга энг зоҳиди эдилар, сизлар эса унга одамларнинг энг рағбатлисисизлар».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَن مُوسَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَكَانَ فَزَعٌ بِالْمَدِينَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى سَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَهُوَ مُحْتَبٍ بِحَمَائِلِ سَيْفِهِ فَأَخَذْتُ سَيْفًا فَاحْتَبَيْتُ بِحَمَائِلِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَلَا كَانَ مَفْزَعُكُمْ إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ ثُمَّ قَالَ أَلَا فَعَلْتُمْ كَمَا فَعَلَ هَذَانِ الرَّجُلَانِ الْمُؤْمِنَانِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Madinada bir qoʻrquv (xavotir) boʻldi. Men Abu Huzayfaning ozod qilgan quli Salimning oldiga keldim, u qilichining bogʻichi bilan chordana qurib oʻtirgan edi. Men ham bir qilich olib, uning bogʻichi bilan chordana qurib oʻtirdim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey odamlar! Nega qoʻrquvda panohingiz Allohga va Uning Rasuliga boʻlmadi?», dedilar. Soʻng: «Nega mana shu ikki moʻmin kishi qilganday qilmadingizlar?», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мадинада бир қўрқув (хавотир) бўлди. Мен Абу Ҳузайфанинг озод қилган қули Салимнинг олдига келдим, у қиличининг боғичи билан чордана қуриб ўтирган эди. Мен ҳам бир қилич олиб, унинг боғичи билан чордана қуриб ўтирдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй одамлар! Нега қўрқувда паноҳингиз Аллоҳга ва Унинг Расулига бўлмади?», дедилар. Сўнг: «Нега мана шу икки мўмин киши қилгандай қилмадингизлар?», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ قَالَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى جَيْشِ ذَاتِ السَّلَاسِلِ قَالَ فَأَتَيْتُهُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ النَّاسِ أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ عَائِشَةُ قَالَ قُلْتُ فَمِنْ الرِّجَالِ قَالَ أَبُوهَا إِذًا قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ عُمَرُ قَالَ فَعَدَّ رِجَالًا

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni Zotus-Salosil qoʻshiniga (sarkarda qilib) yubordilar. Soʻng men u zotning oldilariga keldim va: «Ey Allohning Rasuli, sizga insonlardan eng suyukli kim?», dedim. U zot: «Oisha», dedilar. Men: «Erkaklardan-chi?», dedim. U zot: «Uning otasi», dedilar. Men: «Soʻng kim?», dedim. U zot: «Umar», dedilar va (yana) bir necha kishini sanadilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени Зотус-Салосил қўшинига (саркарда қилиб) юбордилар. Сўнг мен у зотнинг олдиларига келдим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, сизга инсонлардан энг суюкли ким?», дедим. У зот: «Оиша», дедилар. Мен: «Эркаклардан-чи?», дедим. У зот: «Унинг отаси», дедилар. Мен: «Сўнг ким?», дедим. У зот: «Умар», дедилар ва (яна) бир неча кишини санадилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَ ثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَن عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ عَن عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ عَن عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّهُ قَالَلَمَّا بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ ذَاتِ السَّلَاسِلِ قَالَ احْتَلَمْتُ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ شَدِيدَةِ الْبَرْدِ فَأَشْفَقْتُ إِنْ اغْتَسَلْتُ أَنْ أَهْلَكَ فَتَيَمَّمْتُ ثُمَّ صَلَّيْتُ بِأَصْحَابِي صَلَاةَ الصُّبْحِ قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ يَا عَمْرُو صَلَّيْتَ بِأَصْحَابِكَ وَأَنْتَ جُنُبٌ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي احْتَلَمْتُ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ شَدِيدَةِ الْبَرْدِ فَأَشْفَقْتُ إِنْ اغْتَسَلْتُ أَنْ أَهْلَكَ وَذَكَرْتُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ {وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا} فَتَيَمَّمْتُ ثُمَّ صَلَّيْتُ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يَقُلْ شَيْئًا

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uni Zotus-Salosil yilida (gʻazotga) yuborganlarida, u shunday dedi: Menga qattiq sovuq bir kechada ehtilom yetdi. Agar gʻusl qilsam, halok boʻlishimdan qoʻrqdim, shuning uchun tayammum qildim, soʻng ashoblarimga bomdod namozini oʻqib berdim. Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelganimizda, men buni u zotga aytdim. Shunda u zot: «Ey Amr, junub holingda ashoblaringga namoz oʻqib berdingmi?», dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli. Menga qattiq sovuq bir kechada ehtilom yetdi va agar gʻusl qilsam, halok boʻlishimdan qoʻrqdim hamda Alloh azza va jallaning {Oʻzingizni oʻldirmangiz! Albatta, Alloh sizlarga mehribondir} degan soʻzini esladim. Shuning uchun tayammum qildim, soʻng namoz oʻqidim», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ kulib qoʻydilar va hech narsa demadilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уни Зотус-Салосил йилида (ғазотга) юборганларида, у шундай деди: Менга қаттиқ совуқ бир кечада эҳтилом етди. Агар ғусл қилсам, ҳалок бўлишимдан қўрқдим, шунинг учун таяммум қилдим, сўнг ашобларимга бомдод намозини ўқиб бердим. Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келганимизда, мен буни у зотга айтдим. Шунда у зот: «Эй Амр, жунуб ҳолингда ашобларингга намоз ўқиб бердингми?», дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули. Менга қаттиқ совуқ бир кечада эҳтилом етди ва агар ғусл қилсам, ҳалок бўлишимдан қўрқдим ҳамда Аллоҳ азза ва жалланинг {Ўзингизни ўлдирмангиз! Албатта, Аллоҳ сизларга меҳрибондир} деган сўзини эсладим. Шунинг учун таяммум қилдим, сўнг намоз ўқидим», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кулиб қўйдилар ва ҳеч нарса демадилар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ قَالَ ثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ ثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سُوَيْدُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ سُمَيٍّ أَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُبَايِعُكَ عَلَى أَنْ تَغْفِرَ لِي مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْإِسْلَامَ يَجُبُّ مَا كَانَ قَبْلَهُ وَإِنَّ الْهِجْرَةَ تَجُبُّ مَا كَانَ قَبْلَهَا قَالَ عَمْرٌو فَوَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لَأَشَدَّ النَّاسِ حَيَاءً مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَا مَلَأْتُ عَيْنِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا رَاجَعْتُهُ بِمَا أُرِيدُ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَيَاءً مِنْهُ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, oʻtgan gunohimni magʻfirat qilishingiz sharti bilan sizga bayʼat qilaman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, islom oʻzidan oldingi narsani kesib tashlaydi va albatta, hijrat oʻzidan oldingi narsani kesib tashlaydi», dedilar. Amr aytdi: Allohga qasamki, men odamlarning Rasululloh ﷺ dan eng hayo qiluvchisi edim. U zot Alloh azza va jallaga qovushgunlaricha, men hayo qilganimdan Rasululloh ﷺ ga toʻyib qaramadim ham, xohlagan narsam haqida u zotga qayta murojaat ham qilmadim.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, ўтган гуноҳимни мағфират қилишингиз шарти билан сизга байъат қиламан», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ислом ўзидан олдинги нарсани кесиб ташлайди ва албатта, ҳижрат ўзидан олдинги нарсани кесиб ташлайди», дедилар. Амр айтди: Аллоҳга қасамки, мен одамларнинг Расулуллоҳ ﷺ дан энг ҳаё қилувчиси эдим. У зот Аллоҳ азза ва жаллага қовушгунларича, мен ҳаё қилганимдан Расулуллоҳ ﷺ га тўйиб қарамадим ҳам, хоҳлаган нарсам ҳақида у зотга қайта мурожаат ҳам қилмадим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ غَيْلَانَ قَالَ ثَنَا رِشْدِينُ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عَلِيٍّ عَن أَبِيهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَتَصْدِيقٌ وَجِهَادٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَحَجٌّ مَبْرُورٌ قَالَ الرَّجُلُ أَكْثَرْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلِينُ الْكَلَامِ وَبَذْلُ الطَّعَامِ وَسَمَاحٌ وَحُسْنُ خُلُقٍ قَالَ الرَّجُلُ أُرِيدُ كَلِمَةً وَاحِدَةً قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اذْهَبْ فَلَا تَتَّهِمِ اللَّهَ عَلَى نَفْسِكَ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, qaysi amal afzal?», dedi. U zot: «Allohga iymon keltirish, (Uni) tasdiqlash, Alloh yoʻlida jihod qilish va mabrur haj», dedilar. Haligi kishi: «Koʻpaytirib yubordingiz, ey Allohning Rasuli», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Unday boʻlsa — soʻzning yumshoqligi, taomni ulashish, saxovat va goʻzal xulq», dedilar. Haligi kishi: «Men bitta kalimani istayman», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Bor, oʻzing haqingda Allohni ayblama», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси амал афзал?», деди. У зот: «Аллоҳга иймон келтириш, (Уни) тасдиқлаш, Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш ва мабрур ҳаж», дедилар. Ҳалиги киши: «Кўпайтириб юбордингиз, эй Аллоҳнинг Расули», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ундай бўлса — сўзнинг юмшоқлиги, таомни улашиш, саховат ва гўзал хулқ», дедилар. Ҳалиги киши: «Мен битта калимани истайман», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Бор, ўзинг ҳақингда Аллоҳни айблама», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هَانِئٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ رَبَاحٍ يَقُولُسَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَقُولُ وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ لِلنَّاسِ مَا أَبْعَدَ هَدْيَكُمْ مِنْ هَدْيِ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا هُوَ فَأَزْهَدُ النَّاسِ فِي الدُّنْيَا وَأَمَّا أَنْتُمْ فَأَرْغَبُ النَّاسِ فِيهَا

Ali ibn Roboh aytdi: Men Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning minbar ustida odamlarga shunday deganini eshitdim: «Sizlarning yoʻlingiz Paygʻambaringiz ﷺ ning yoʻlidan naqadar uzoq! U zot odamlarning dunyoga eng zohidi edilar, sizlar esa unga odamlarning eng ragʻbatlisisizlar».Али ибн Робоҳ айтди: Мен Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг минбар устида одамларга шундай деганини эшитдим: «Сизларнинг йўлингиз Пайғамбарингиз ﷺ нинг йўлидан нақадар узоқ! У зот одамларнинг дунёга энг зоҳиди эдилар, сизлар эса унга одамларнинг энг рағбатлисисизлар».

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ عَن مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرٍو عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِذَا حَكَمَ وَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺ ni: «Hokim hukm chiqarmoqchi boʻlsa, ijtihod qilib, soʻng (haqqa) musib boʻlsa, unga ikki ajr boʻladi. Agar hukm chiqarmoqchi boʻlib, ijtihod qilib, soʻng xato qilsa, unga bir ajr boʻladi», — deganlarini eshitdi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺ ни: «Ҳоким ҳукм чиқармоқчи бўлса, ижтиҳод қилиб, сўнг (ҳаққа) мусиб бўлса, унга икки ажр бўлади. Агар ҳукм чиқармоқчи бўлиб, ижтиҳод қилиб, сўнг хато қилса, унга бир ажр бўлади», — деганларини эшитди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ ثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبَاحٍ قَالَسَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ يَقُولُ لَقَدْ أَصْبَحْتُمْ وَأَمْسَيْتُمْ تَرْغَبُونَ فِيمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَزْهَدُ فِيهِ أَصْبَحْتُمْ تَرْغَبُونَ فِي الدُّنْيَا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَزْهَدُ فِيهَا وَاللَّهِ مَا أَتَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةٌ مِنْ دَهْرِهِ إِلَّا كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ أَكْثَرَ مِمَّا لَهُ قَالَ فَقَالَ لَهُ بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ رَأَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَسْلِفُ

Ali ibn Roboh aytdi: Men Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: «Sizlar tong va shom qildingiz — Rasululloh ﷺ zohidlik qilgan narsaga ragʻbat qilyapsizlar. Sizlar dunyoga ragʻbat qilgan holda tong qildingiz, holbuki Rasululloh ﷺ unda zohidlik qilar edilar. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ ning umrlarida shunday bir kecha boʻlmadiki, unda u zotning zimmalaridagi (qarz) oʻzlarining haqlaridan koʻra koʻproq boʻlmasin». Shunda Rasululloh ﷺ ning ashoblaridan baʼzilari unga: «Biz Rasululloh ﷺ ning qarz olib turganlarini koʻrganmiz», dedilar.Али ибн Робоҳ айтди: Мен Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: «Сизлар тонг ва шом қилдингиз — Расулуллоҳ ﷺ зоҳидлик қилган нарсага рағбат қиляпсизлар. Сизлар дунёга рағбат қилган ҳолда тонг қилдингиз, ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ унда зоҳидлик қилар эдилар. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ нинг умрларида шундай бир кеча бўлмадики, унда у зотнинг зиммаларидаги (қарз) ўзларининг ҳақларидан кўра кўпроқ бўлмасин». Шунда Расулуллоҳ ﷺ нинг ашобларидан баъзилари унга: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг қарз олиб турганларини кўрганмиз», дедилар.

قَالَ و قَالَ غَيْرُ يَحْيَىوَاللَّهِ مَا مَرَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةٌ مِنْ الدَّهْرِ إِلَّا وَالَّذِي عَلَيْهِ أَكْثَرُ مِنْ الَّذِي لَهُ

U aytdi: Yahyodan boshqasi shunday dedi: Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ ga zamondan uch (kun) oʻtmas ediki, u zotning zimmalaridagi (qarz) oʻzlariga qarashli (mol)dan koʻproq boʻlmasin.У айтди: Яҳёдан бошқаси шундай деди: Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ га замондан уч (кун) ўтмас эдики, у зотнинг зиммаларидаги (қарз) ўзларига қарашли (мол)дан кўпроқ бўлмасин.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَ ثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا أَبُو قَبِيلٍ عَن مَالِكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعاصِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَفِي مَوْضِعٍ آخَرَ قَالَ مَالِكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍوعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ اسْتَعَاذَ مِنْ سَبْعِ مَوْتَاتٍ مَوْتِ الْفَجْأَةِ وَمِنْ لَدْغِ الْحَيَّةِ وَمِنْ السَّبُعِ وَمِنْ الْغَرَقِ وَمِنْ الْحَرْقِ وَمِنْ أَنْ يَخِرَّ عَلَى شَيْءٍ أَوْ يَخِرَّ عَلَيْهِ شَيْءٌ وَمِنْ الْقَتْلِ عِنْدَ فِرَارِ الزَّحْفِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan — boshqa bir oʻrinda esa Abdulloh ibn Amrdan — Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadiki, u zot yettita oʻlimdan panoh soʻraganlar: toʻsatdan oʻlishdan, ilon chaqishidan, yirtqich hayvondan, gʻarq boʻlishdan, yonib ketishdan, biror narsa ustiga qulashdan yoki ustiga biror narsa qulashidan va jang maydonidan qochish paytida oʻldirilishdan.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан — бошқа бир ўринда эса Абдуллоҳ ибн Амрдан — Набий ﷺ дан ривоят қилинадики, у зот еттита ўлимдан паноҳ сўраганлар: тўсатдан ўлишдан, илон чақишидан, йиртқич ҳайвондан, ғарқ бўлишдан, ёниб кетишдан, бирор нарса устига қулашдан ёки устига бирор нарса қулашидан ва жанг майдонидан қочиш пайтида ўлдирилишдан.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ ثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ يَعْنِي الْمَخْرَمِيَّ قَالَ ثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ عَن بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَزَلَ الْقُرْآنُ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ عَلَى أَيِّ حَرْفٍ قَرَأْتُمْ فَقَدْ أَصَبْتُمْ فَلَا تَتَمَارَوْا فِيهِ فَإِنَّ الْمِرَاءَ فِيهِ كُفْرٌ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon yetti harf (qiroat)da nozil qilingan. Qaysi harf bilan oʻqisangiz ham, toʻgʻri qilibsiz. Bas, u haqda tortishmanglar. Chunki u haqda tortishish kufrdir», dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон етти ҳарф (қироат)да нозил қилинган. Қайси ҳарф билан ўқисангиз ҳам, тўғри қилибсиз. Бас, у ҳақда тортишманглар. Чунки у ҳақда тортишиш куфрдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ ثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا حَكَمَ الْحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ فَأَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِنْ أَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌقَالَ يَزِيدُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِأَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ فَقَالَ هَكَذَا حَدَّثَنِي بِهِ أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hokim (qozi) hukm qilib, ijtihod qilsa va toʻgʻri hukmga yetsa, unga ikki ajr boʻladi. Agar xato qilsa, unga bir ajr boʻladi», dedilar. Yazid aytdi: Men buni Abu Bakr ibn Hazmga aytib berdim. U: «Menga Abu Salama Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshashini rivoyat qilib bergan edi», dedi.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳоким (қози) ҳукм қилиб, ижтиҳод қилса ва тўғри ҳукмга етса, унга икки ажр бўлади. Агар хато қилса, унга бир ажр бўлади», дедилар. Язид айтди: Мен буни Абу Бакр ибн Ҳазмга айтиб бердим. У: «Менга Абу Салама Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺ дан шунга ўхшашини ривоят қилиб берган эди», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي قَيْسٍ مَوْلَى عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَسَمِعَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ رَجُلًا يَقْرَأُ آيَةً مِنْ الْقُرْآنِ فَقَالَ مَنْ أَقْرَأَكَهَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَدْ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى غَيْرِ هَذَا فَذَهَبَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَحَدُهُمَا يَا رَسُولَ اللَّهِ آيَةُ كَذَا وَكَذَا ثُمَّ قَرَأَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَكَذَا أُنْزِلَتْ فَقَالَ الْآخَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَرَأَهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَلَيْسَ هَكَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَكَذَا أُنْزِلَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَأَيَّ ذَلِكَ قَرَأْتُمْ فَقَدْ أَحْسَنْتُمْ وَلَا تَمَارَوْا فِيهِ فَإِنَّ الْمِرَاءَ فِيهِ كُفْرٌ أَوْ آيَةُ الْكُفْرِ

Abu Qays — Amr ibn al-Osning mavlosi — aytdi: Amr ibn al-Os bir kishining Qurʼondan bir oyatni oʻqiyotganini eshitib: «Buni senga kim oʻqitgan?» dedi. U: «Rasululloh ﷺ», dedi. Amr: «Menga esa Rasululloh ﷺ buni bundan boshqacha qilib oʻqitganlar», dedi. Shundan soʻng ikkovlari Rasululloh ﷺ ning oldilariga bordilar. Ulardan biri: «Yo Rasululloh, falon-falon oyat...», deb uni oʻqib berdi. Rasululloh ﷺ: «Shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng ikkinchisi: «Yo Rasululloh», deb uni Rasululloh ﷺ ga oʻqib berdi va: «Shunday emasmi, yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Shunday nozil qilingan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu Qurʼon yetti harfda nozil qilingan. Ularning qaysi biri bilan oʻqisangiz ham, yaxshi qilibsiz. U haqda tortishmanglar. Chunki u haqda tortishish kufrdir», — yoki: «kufr belgisidir», — dedilar.Абу Қайс — Амр ибн ал-Оснинг мавлоси — айтди: Амр ибн ал-Ос бир кишининг Қуръондан бир оятни ўқиётганини эшитиб: «Буни сенга ким ўқитган?» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ», деди. Амр: «Менга эса Расулуллоҳ ﷺ буни бундан бошқача қилиб ўқитганлар», деди. Шундан сўнг икковлари Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига бордилар. Улардан бири: «Ё Расулуллоҳ, фалон-фалон оят...», деб уни ўқиб берди. Расулуллоҳ ﷺ: «Шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг иккинчиси: «Ё Расулуллоҳ», деб уни Расулуллоҳ ﷺ га ўқиб берди ва: «Шундай эмасми, ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Шундай нозил қилинган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу Қуръон етти ҳарфда нозил қилинган. Уларнинг қайси бири билан ўқисангиз ҳам, яхши қилибсиз. У ҳақда тортишманглар. Чунки у ҳақда тортишиш куфрдир», — ёки: «куфр белгисидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ الْمُرَادِيِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ قَوْمٍ يَظْهَرُ فِيهِمْ الرِّبَا إِلَّا أُخِذُوا بِالسَّنَةِ وَمَا مِنْ قَوْمٍ يَظْهَرُ فِيهِمْ الرُّشَا إِلَّا أُخِذُوا بِالرُّعْبِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Qaysi bir qavmda ribo (sudxoʻrlik) zohir boʻlsa, albatta, ular qahatchilik bilan tutiladilar. Qaysi bir qavmda poraxoʻrlik zohir boʻlsa, albatta, ular qoʻrquv bilan tutiladilar».Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Қайси бир қавмда рибо (судхўрлик) зоҳир бўлса, албатта, улар қаҳатчилик билан тутиладилар. Қайси бир қавмда порахўрлик зоҳир бўлса, албатта, улар қўрқув билан тутиладилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَاسْتَأْذَنَ عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ عَلَى فَاطِمَةَ فَأَذِنَتْ لَهُ قَالَ ثَمَّ عَلِيٌّ قَالُوا لَا قَالَ فَرَجَعَ ثُمَّ اسْتَأْذَنَ عَلَيْهَا مَرَّةً أُخْرَى فَقَالَ ثَمَّ عَلِيٌّ قَالُوا نَعَمْ فَدَخَلَ عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ عَلِيٌّ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَدْخُلَ حِينَ لَمْ تَجِدْنِي هَاهُنَا قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَنْ نَدْخُلَ عَلَى الْمُغِيبَاتِ

Abu Solih aytdi: Amr ibn al-Os Fotima (roziyallohu anho)ning huzuriga kirishga izn soʻradi, u izn berdi. Amr: «Ali ham bormi?» dedi. Ular: «Yoʻq», deyishdi. Shunda u qaytib ketdi. Soʻng yana bir marta uning huzuriga kirishga izn soʻrab: «Ali ham bormi?» dedi. Ular: «Ha», deyishdi. Shunda u uning huzuriga kirdi. Ali unga: «Meni bu yerda topmaganingda kirishdan seni nima toʻsdi?» dedi. U: «Rasululloh ﷺ bizni eri yoʻq ayollarning huzuriga kirishdan qaytarganlar», dedi.Абу Солиҳ айтди: Амр ибн ал-Ос Фотима (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурига киришга изн сўради, у изн берди. Амр: «Али ҳам борми?» деди. Улар: «Йўқ», дейишди. Шунда у қайтиб кетди. Сўнг яна бир марта унинг ҳузурига киришга изн сўраб: «Али ҳам борми?» деди. Улар: «Ҳа», дейишди. Шунда у унинг ҳузурига кирди. Али унга: «Мени бу ерда топмаганингда киришдан сени нима тўсди?» деди. У: «Расулуллоҳ ﷺ бизни эри йўқ аёлларнинг ҳузурига киришдан қайтарганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ قَالَ ثَنَا الْفَرَجُ قَالَ ثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْأَعْلَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ قَالَجَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَصْمَانِ يَخْتَصِمَانِ فَقَالَ لِعَمْرٍو اقْضِ بَيْنَهُمَا يَا عَمْرُو فَقَالَ أَنْتَ أَوْلَى بِذَلِكَ مِنِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ وَإِنْ كَانَ قَالَ فَإِذَا قَضَيْتُ بَيْنَهُمَا فَمَا لِي قَالَ إِنْ أَنْتَ قَضَيْتَ بَيْنَهُمَا فَأَصَبْتَ الْقَضَاءَ فَلَكَ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَإِنْ أَنْتَ اجْتَهَدْتَ فَأَخْطَأْتَ فَلَكَ حَسَنَةٌحَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ ثَنَا الْفَرَجُ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَإِنْ اجْتَهَدْتَ فَأَصَبْتَ الْقَضَاءَ فَلَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ وَإِنْ اجْتَهَدْتَ فَأَخْطَأْتَ فَلَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ ning huzurlariga daʼvolashayotgan ikki kishi keldi. U zot: «Ey Amr, ular oʻrtasida hukm qil», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, siz bunga mendan koʻra haqliroqsiz», dedim. U zot: «Shunday boʻlsa ham (hukm qil)», dedilar. Men: «Ular oʻrtasida hukm qilsam, menga nima (ajr) bor?» dedim. U zot: «Agar ular oʻrtasida hukm qilib, toʻgʻri hukmga yetsang, senga oʻn hasana boʻladi. Agar ijtihod qilib, xato qilsang, senga bir hasana boʻladi», dedilar. Uqba ibn Omirdan Nabiy ﷺ dan shuning misli rivoyat qilinadi, faqat unda: «Agar ijtihod qilib, toʻgʻri hukmga yetsang, senga oʻn ajr boʻladi. Agar ijtihod qilib, xato qilsang, senga bir ajr boʻladi», deyilgan.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига даъволашаётган икки киши келди. У зот: «Эй Амр, улар ўртасида ҳукм қил», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сиз бунга мендан кўра ҳақлироқсиз», дедим. У зот: «Шундай бўлса ҳам (ҳукм қил)», дедилар. Мен: «Улар ўртасида ҳукм қилсам, менга нима (ажр) бор?» дедим. У зот: «Агар улар ўртасида ҳукм қилиб, тўғри ҳукмга етсанг, сенга ўн ҳасана бўлади. Агар ижтиҳод қилиб, хато қилсанг, сенга бир ҳасана бўлади», дедилар. Уқба ибн Омирдан Набий ﷺ дан шунинг мисли ривоят қилинади, фақат унда: «Агар ижтиҳод қилиб, тўғри ҳукмга етсанг, сенга ўн ажр бўлади. Агар ижтиҳод қилиб, хато қилсанг, сенга бир ажр бўлади», дейилган.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ وَحَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَا ثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ قَالَكُنَّا مَعَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ فِي حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ فَإِذَا امْرَأَةٌ فِي هَوْدَجِهَا قَدْ وَضَعَتْ يَدَهَا عَلَى هَوْدَجِهَا قَالَ فَمَالَ فَدَخَلَ الشِّعْبَ فَدَخَلْنَا مَعَهُ فَقَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَكَانِ فَإِذَا نَحْنُ بِغِرْبَانٍ كَثِيرَةٍ فِيهَا غُرَابٌ أَعْصَمُ أَحْمَرُ الْمِنْقَارِ وَالرِّجْلَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ النِّسَاءِ إِلَّا مِثْلُ هَذَا الْغُرَابِ فِي هَذِهِ الْغِرْبَانِ قَالَ حَسَنٌ فَإِذَا امْرَأَةٌ فِي يَدَيْهَا حَبَائِرُهَا وَخَوَاتِيمُهَا قَدْ وَضَعَتْ يَدَيْهَا وَلَمْ يَقُلْ حَسَنٌ بِمَرِّ الظَّهْرَانِ

Umora ibn Xuzayma ibn Sobit aytdi: Biz Amr ibn al-Os bilan birga hajda yoki umrada edik. Marruz-Zahronga yetganimizda, kajavasidagi bir ayol qoʻlini kajavasi ustiga qoʻygan edi. Shunda u burilib, bir tor daraga kirdi, biz ham u bilan birga kirdik. Soʻng u dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan mana shu joyda edik. Birdan koʻp qargalarga duch keldik, ular orasida tumshugʻi va oyoqlari qizil, oq (belgili) bir qarga bor edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ayollardan jannatga faqat mana shu qargalar orasidagi ana shu qargadek (oz) kishi kiradi», dedilar. Hasan (oʻz rivoyatida): «Birdan qoʻllarida bilaguzuklari va uzuklari bor bir ayol qoʻllarini qoʻygan edi», dedi va Marruz-Zahronni tilga olmadi.Умора ибн Хузайма ибн Собит айтди: Биз Амр ибн ал-Ос билан бирга ҳажда ёки умрада эдик. Марруз-Заҳронга етганимизда, кажавасидаги бир аёл қўлини кажаваси устига қўйган эди. Шунда у бурилиб, бир тор дарага кирди, биз ҳам у билан бирга кирдик. Сўнг у деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан мана шу жойда эдик. Бирдан кўп қаргаларга дуч келдик, улар орасида тумшуғи ва оёқлари қизил, оқ (белгили) бир қарга бор эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аёллардан жаннатга фақат мана шу қаргалар орасидаги ана шу қаргадек (оз) киши киради», дедилар. Ҳасан (ўз ривоятида): «Бирдан қўлларида билагузуклари ва узуклари бор бир аёл қўлларини қўйган эди», деди ва Марруз-Заҳронни тилга олмади.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ ابْنِ شِمَاسَةَ أَنَّ عَمْرَو بْنَ الْعَاصِ قَالَلَمَّا أَلْقَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي قَلْبِي الْإِسْلَامَ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُبَايِعَنِي فَبَسَطَ يَدَهُ إِلَيَّ فَقُلْتُ لَا أُبَايِعُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَتَّى تَغْفِرَ لِي مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِي قَالَ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَمْرُو أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْهِجْرَةَ تَجُبُّ مَا قَبْلَهَا مِنْ الذُّنُوبِ يَا عَمْرُو أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ الْإِسْلَامَ يَجُبُّ مَا كَانَ قَبْلَهُ مِنْ الذُّنُوبِ

Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) aytdi: Alloh azza va jalla qalbimga Islomni solganida, Nabiy ﷺ ning oldilariga bordim — mendan bayʼat olsinlar deb. U zot qoʻllarini menga uzatdilar. Men: «Yo Rasululloh, avval oʻtgan gunohlarimni magʻfirat qilmaguningizcha sizga bayʼat qilmayman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ menga: «Ey Amr, hijrat oʻzidan oldingi gunohlarni yuvib yuborishini bilmadingmi? Ey Amr, Islom oʻzidan oldin boʻlgan gunohlarni yuvib yuborishini bilmadingmi?» dedilar.Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳ азза ва жалла қалбимга Исломни солганида, Набий ﷺ нинг олдиларига бордим — мендан байъат олсинлар деб. У зот қўлларини менга узатдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, аввал ўтган гуноҳларимни мағфират қилмагунингизча сизга байъат қилмайман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Амр, ҳижрат ўзидан олдинги гуноҳларни ювиб юборишини билмадингми? Эй Амр, Ислом ўзидан олдин бўлган гуноҳларни ювиб юборишини билмадингми?» дедилар.