حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةُ كَهَذِهِ مِنْ هَذِهِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Men va qiyomat mana bunisi mana bunisiga (yaqin boʻlgani)dek qilib yuborildik».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Мен ва қиёмат мана буниси мана бунисига (яқин бўлгани)дек қилиб юборилдик».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatdagi bir qamchi (qoʻyar) joy dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатдаги бир қамчи (қўяр) жой дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ يَقُولُأَنَا فِي الْقَوْمِ إِذْ دَخَلَتْ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَ فِيهَا رَأْيَكَ فَقَالَ رَجُلٌ زَوِّجْنِيهَا فَلَمْ يُجِبْهُ حَتَّى قَامَتْ الثَّالِثَةَ فَقَالَ لَهُ عِنْدَكَ شَيْءٌ قَالَ لَا قَالَ اذْهَبْ فَاطْلُبْ قَالَ لَمْ أَجِدْ قَالَ فَاذْهَبْ فَاطْلُبْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ قَالَ مَا وَجَدْتُ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ قَالَ هَلْ مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْءٌ قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا قَالَ قَدْ أَنْكَحْتُكَهَا عَلَى مَا مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Men jamoat ichida edim, shunda bir ayol kirib: «Ey Allohning Rasuli, u oʻzini sizga hiba qildi, uning haqida fikringizni bildiring», dedi. Bir kishi: «Uni menga nikohlab bering», dedi. U zot unga javob bermadilar, toki (ayol) uchinchi marta turgunicha. Soʻng unga: «Sende (beradigan) bir narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bor, izlab koʻr», dedilar. U: «Topmadim», dedi. U zot: «Bor, izla, temirdan (yasalgan) uzuk boʻlsa ham», dedilar. U: «Temirdan uzuk ham topmadim», dedi. U zot: «Sende Qurʼondan (yod olgan) bir narsa bormi?» dedilar. U: «Ha, falon sura va falon sura», dedi. U zot: «Sendagi Qurʼon (surasi) evaziga uni senga nikohlab berdim», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен жамоат ичида эдим, шунда бир аёл кириб: «Эй Аллоҳнинг Расули, у ўзини сизга ҳиба қилди, унинг ҳақида фикрингизни билдиринг», деди. Бир киши: «Уни менга никоҳлаб беринг», деди. У зот унга жавоб бермадилар, токи (аёл) учинчи марта тургунича. Сўнг унга: «Сенде (берадиган) бир нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бор, излаб кўр», дедилар. У: «Топмадим», деди. У зот: «Бор, изла, темирдан (ясалган) узук бўлса ҳам», дедилар. У: «Темирдан узук ҳам топмадим», деди. У зот: «Сенде Қуръондан (ёд олган) бир нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа, фалон сура ва фалон сура», деди. У зот: «Сендаги Қуръон (сураси) эвазига уни сенга никоҳлаб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلٍبِأَيِّ شَيْءٍ دُووِيَ جُرْحُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَانَ عَلِيٌّ يَجِيءُ بِالْمَاءِ فِي تُرْسِهِ وَفَاطِمَةُ تَغْسِلُ الدَّمَ عَنْ وَجْهِهِ وَأَخَذَ حَصِيرًا فَأَحْرَقَهُ فَحَشَا بِهِ جُرْحَهُ

Sahldan: «Rasululloh ﷺning jarohatlari nima bilan davolangan?» deb soʻraldi. U: «Ali qalqonida suv keltirar, Fotima esa u zotning yuzlaridan qonni yuvar edi. Soʻng boʻyra olinib yondirildi va jarohat shu (kuli) bilan toʻldirildi», dedi.Саҳлдан: «Расулуллоҳ ﷺнинг жароҳатлари нима билан даволанган?» деб сўралди. У: «Али қалқонида сув келтирар, Фотима эса у зотнинг юзларидан қонни ювар эди. Сўнг бўйра олиниб ёндирилди ва жароҳат шу (кули) билан тўлдирилди», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكَانَ مِنْ أَثْلِ الْغَابَةِ يَعْنِي مِنْبَرَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «U Gʻoba (mintaqasi)ning yulgʻun daraxtidan (yasalgan) edi» — yaʼni Nabiy ﷺning minbarlari.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «У Ғоба (минтақаси)нинг юлғун дарахтидан (ясалган) эди» — яъни Набий ﷺнинг минбарлари.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ نَابَهُ شَيْءٌ فِي صَلَاتِهِ فَلْيَقُلْ سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ وَالتَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Kimning namozida biror narsa yuz bersa, ‹Subhanalloh› desin. Chunki qarsak chalish ayollar uchun, tasbeh esa erkaklar uchundir».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Кимнинг намозида бирор нарса юз берса, ‹Субҳаналлоҳ› десин. Чунки қарсак чалиш аёллар учун, тасбеҳ эса эркаклар учундир».

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍاطَّلَعَ رَجُلٌ مِنْ جُحْرٍ فِي حُجْرَةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ مِدْرًى يَحُكُّ بِهِ رَأْسَهُ فَقَالَ لَوْ أَعْلَمُكَ تَنْتَظِرُ لَطَعَنْتُ بِهِ عَيْنَكَ إِنَّمَا جُعِلَ الِاسْتِئْذَانُ مِنْ أَجْلِ الْبَصَرِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning hujralaridagi teshikdan moʻraladi. U zotning qoʻllarida boshlarini taraydigan temir taroq bor edi. Shunda u zot: «Agar sen qarayotganingni bilganimda, buni koʻzingga sanchgan boʻlardim. Izn soʻrash faqat koʻz (qarash) tufayli joriy qilingan», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳужраларидаги тешикдан мўралади. У зотнинг қўлларида бошларини тарайдиган темир тароқ бор эди. Шунда у зот: «Агар сен қараётганингни билганимда, буни кўзингга санчган бўлардим. Изн сўраш фақат кўз (қараш) туфайли жорий қилинган», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍشَهِدَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُتَلَاعِنَيْنِ فَتَلَاعَنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَمْسَكْتُهَا فَقَدْ كَذَبْتُ عَلَيْهَا قَالَ فَجَاءَتْ بِهِ لِلَّذِي كَانَ يَكْرَهُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U laʼnatlashuvchi (er-xotin) haqida Paygʻambar ﷺning huzurlarida hozir boʻlgan edi. Ular Rasululloh ﷺ zamonlarida laʼnatlashdilar, men esa oʻn besh yoshda edim. (Er): «Yo Rasululloh, agar uni (nikohimda) ushlab qolsam, unga yolgʻon (tuhmat) qilgan boʻlaman», dedi. Soʻng u (ayol) (eri) yoqtirmagan (sifatdagi) bolani tugʻdi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У лаънатлашувчи (эр-хотин) ҳақида Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида ҳозир бўлган эди. Улар Расулуллоҳ ﷺ замонларида лаънатлашдилар, мен эса ўн беш ёшда эдим. (Эр): «Ё Расулуллоҳ, агар уни (никоҳимда) ушлаб қолсам, унга ёлғон (туҳмат) қилган бўламан», деди. Сўнг у (аёл) (эри) ёқтирмаган (сифатдаги) болани туғди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ وَسُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, doimo yaxshilik bilan boʻladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, доимо яхшилик билан бўладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا رَبِيعَةُ بْنُ عُثْمَانَ التَّيْمِيُّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَاخْتَلَفَ رَجُلَانِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى فَقَالَ أَحَدُهُمَا هُوَ مَسْجِدُ الرَّسُولِ وَقَالَ الْآخَرُ هُوَ مَسْجِدُ قُبَاءٍ فَأَتَيَا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَاهُ فَقَالَ هُوَ مَسْجِدِي هَذَاحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ الْأَفْزَرُ مَوْلَى الْأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ مِنْ بَنِي عَمْرٍو فِي مُنَازَعَةٍ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonlarida ikki kishi taqvo asosida qurilgan masjid haqida ixtilof qildi. Biri: «U — Rasulning masjidi», dedi, ikkinchisi esa: «U — Quboʼ masjidi», dedi. Ikkovi Nabiy ﷺning oldilariga kelib soʻradilar. U zot: «U — mana shu masjidimdir», dedilar. Abu Hozim al-Afzar Sahl ibn Saʼd as-Soidiydan — Banu Amrdan boʻlgan — bir tortishuv haqida (rivoyat qildi) va hadisni zikr qildi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида икки киши тақво асосида қурилган масжид ҳақида ихтилоф қилди. Бири: «У — Расулнинг масжиди», деди, иккинчиси эса: «У — Қубў масжиди», деди. Иккови Набий ﷺнинг олдиларига келиб сўрадилар. У зот: «У — мана шу масжидимдир», дедилар. Абу Ҳозим ал-Афзар Саҳл ибн Саъд ас-Соидийдан — Бану Амрдан бўлган — бир тортишув ҳақида (ривоят қилди) ва ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكَانَ بَيْنَ نَاسٍ مِنْ الْأَنْصَارِ شَيْءٌ فَانْطَلَقَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ فَحَضَرَتْ الصَّلَاةُ فَجَاءَ بِلَالٌ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ قَدْ حَضَرَتْ الصَّلَاةُ وَلَيْسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَاهُنَا فَأُؤَذِّنُ وَأُقِيمُ فَتَتَقَدَّمَ وَتُصَلِّيَ قَالَ مَا شِئْتَ فَافْعَلْ فَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَاسْتَفْتَحَ الصَّلَاةَ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَفَّحَ النَّاسُ بِأَبِي بَكْرٍ فَذَهَبَ أَبُو بَكْرٍ يَتَنَحَّى فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيْ مَكَانَكَ فَتَأَخَّرَ أَبُو بَكْرٍ وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى فَلَمَّا قَضَى الصَّلَاةَ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَثْبُتَ قَالَ مَا كَانَ لِابْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَتَقَدَّمَ أَمَامَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأَنْتُمْ لِمَ صَفَّحْتُمْ قَالُوا لِنُعْلِمَ أَبَا بَكْرٍ قَالَ إِنَّ التَّصْفِيحَ لِلنِّسَاءِ وَالتَّسْبِيحَ لِلرِّجَالِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Ansorlardan baʼzi odamlar oʻrtasida bir narsa (janjal) boʻldi. Rasululloh ﷺ ularning oralarini isloh qilish uchun oldilariga bordilar. Namoz vaqti kirdi. Bilol Abu Bakrning oldiga kelib: «Ey Abu Bakr, namoz vaqti kirdi, Rasululloh ﷺ esa bu yerda yoʻqlar. Men azon va iqoma aytsam, siz oldinga oʻtib namoz oʻqib bersangiz?» dedi. U: «Xohlaganingni qil», dedi. Abu Bakr oldinga oʻtib, namozni boshladi. Shu payt Rasululloh ﷺ keldilar va odamlar Abu Bakrga chapak chalishdi. Abu Bakr chetga chiqmoqchi boʻldi, ammo Rasululloh ﷺ unga: «Joyingda tur», deb ishora qildilar. (Soʻng) Abu Bakr orqaga chekindi, Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib namoz oʻqib berdilar. Namozni tugatgach: «Ey Abu Bakr, joyingda turishingga nima toʻsqinlik qildi?» dedilar. U: «Abu Quhofaning oʻgʻliga Rasululloh ﷺning oldilariga oʻtish yarashmasdi», dedi. U zot: «Sizlar nega chapak chaldingizlar?» dedilar. Ular: «Abu Bakrga bildirish uchun», dedilar. U zot: «Albatta chapak chalish ayollar uchun, tasbeh esa erkaklar uchundir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Ансорлардан баъзи одамлар ўртасида бир нарса (жанжал) бўлди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг ораларини ислоҳ қилиш учун олдиларига бордилар. Намоз вақти кирди. Билол Абу Бакрнинг олдига келиб: «Эй Абу Бакр, намоз вақти кирди, Расулуллоҳ ﷺ эса бу ерда йўқлар. Мен азон ва иқома айтсам, сиз олдинга ўтиб намоз ўқиб берсангиз?» деди. У: «Хоҳлаганингни қил», деди. Абу Бакр олдинга ўтиб, намозни бошлади. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва одамлар Абу Бакрга чапак чалишди. Абу Бакр четга чиқмоқчи бўлди, аммо Расулуллоҳ ﷺ унга: «Жойингда тур», деб ишора қилдилар. (Сўнг) Абу Бакр орқага чекинди, Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб намоз ўқиб бердилар. Намозни тугатгач: «Эй Абу Бакр, жойингда туришингга нима тўсқинлик қилди?» дедилар. У: «Абу Қуҳофанинг ўғлига Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига ўтиш ярашмасди», деди. У зот: «Сизлар нега чапак чалдингизлар?» дедилар. Улар: «Абу Бакрга билдириш учун», дедилар. У зот: «Албатта чапак чалиш аёллар учун, тасбеҳ эса эркаклар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِيَّاكُمْ وَمُحَقَّرَاتِ الذُّنُوبِ كَقَوْمٍ نَزَلُوا فِي بَطْنِ وَادٍ فَجَاءَ ذَا بِعُودٍ وَجَاءَ ذَا بِعُودٍ حَتَّى أَنْضَجُوا خُبْزَتَهُمْ وَإِنَّ مُحَقَّرَاتِ الذُّنُوبِ مَتَى يُؤْخَذْ بِهَا صَاحِبُهَا تُهْلِكْهُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kichik sanalgan gunohlardan saqlaninglar! Ular bir vodiy ichiga tushgan qavmga oʻxshaydi: biri bir choʻp, yana biri bir choʻp keltiradi, oxiri nonlarini pishirib oladilar. Albatta, kichik sanalgan gunohlar egasidan soʻralganda, uni halok qiladi», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Кичик саналган гуноҳлардан сақланинглар! Улар бир водий ичига тушган қавмга ўхшайди: бири бир чўп, яна бири бир чўп келтиради, охири нонларини пишириб оладилар. Албатта, кичик саналган гуноҳлар эгасидан сўралганда, уни ҳалок қилади», дедилар.

و قَالَ أَبُو حَازِمٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو ضَمْرَةَ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَمَثَلِي وَمَثَلُ السَّاعَةِ كَهَاتَيْنِ وَفَرَّقَ بَيْنَ أُصْبُعَيْهِ الْوُسْطَى وَالَّتِي تَلِي الْإِبْهَامَ ثُمَّ قَالَ مَثَلِي وَمَثَلُ السَّاعَةِ كَمَثَلِ فَرَسَيْ رِهَانٍ ثُمَّ قَالَ مَثَلِي وَمَثَلُ السَّاعَةِ كَمَثَلِ رَجُلٍ بَعَثَهُ قَوْمُهُ طَلِيعَةً فَلَمَّا خَشِيَ أَنْ يُسْبَقَ أَلَاحَ بِثَوْبِهِ أُتِيتُمْ أُتِيتُمْ ثُمَّ يَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا ذَلِكَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening misolim va qiyomatning misoli mana shu ikkovidek», dedilar va oʻrta barmoqlari bilan bosh barmoq yonidagi barmoqlarini ayirdilar. Soʻng: «Mening misolim va qiyomatning misoli poygaga qoʻyilgan ikki otning misolidek», dedilar. Soʻng: «Mening misolim va qiyomatning misoli qavmi tomonidan kuzatuvchi qilib yuborilgan kishining misolidek: u (dushman) oʻzidan oʻzib ketishidan qoʻrqqanida, kiyimini silkitib: ‹Sizlarga (dushman) keldi, sizlarga keldi!› deb (belgi) beradi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Men — oʻsha kishiman», der edilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг мисолим ва қиёматнинг мисоли мана шу икковидек», дедилар ва ўрта бармоқлари билан бош бармоқ ёнидаги бармоқларини айирдилар. Сўнг: «Менинг мисолим ва қиёматнинг мисоли пойгага қўйилган икки отнинг мисолидек», дедилар. Сўнг: «Менинг мисолим ва қиёматнинг мисоли қавми томонидан кузатувчи қилиб юборилган кишининг мисолидек: у (душман) ўзидан ўзиб кетишидан қўрққанида, кийимини силкитиб: ‹Сизларга (душман) келди, сизларга келди!› деб (белги) беради», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Мен — ўша кишиман», дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ يَقُولُكَانَ رِجَالٌ يُصَلُّونَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَاقِدِي أُزُرِهِمْ عَلَى رِقَابِهِمْ كَهَيْئَةِ الصِّبْيَانِ فَيُقَالُ لِلنِّسَاءِ لَا تَرْفَعْنَ رُءُوسَكُنَّ حَتَّى يَسْتَوِيَ الرِّجَالُ جُلُوسًا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Kishilar Nabiy ﷺ bilan izorlarini bolalarnikiga oʻxshab boʻyinlariga bogʻlagan holda namoz oʻqir edilar. Shunda ayollarga: «Erkaklar toʻliq oʻtirmagunlaricha boshlaringizni koʻtarmanglar», deb aytilar edi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Кишилар Набий ﷺ билан изорларини болаларникига ўхшаб бўйинларига боғлаган ҳолда намоз ўқир эдилар. Шунда аёлларга: «Эркаклар тўлиқ ўтирмагунларича бошларингизни кўтарманглар», деб айтилар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍارْتَجَّ أُحُدٌ وَعَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اثْبُتْ أُحُدُ مَا عَلَيْكَ إِلَّا نَبِيٌّ وَصِدِّيقٌ وَشَهِيدَانِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud (togʻi) silkindi, uning ustida esa Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon bor edilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Barqaror tur, ey Uhud! Ustingda bir nabiy, bir siddiq va ikki shahiddan boshqa hech kim yoʻq», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд (тоғи) силкинди, унинг устида эса Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон бор эдилар. Шунда Набий ﷺ: «Барқарор тур, эй Уҳуд! Устингда бир набий, бир сиддиқ ва икки шаҳиддан бошқа ҳеч ким йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا عَيَّاشٌ يَعْنِي ابْنَ عُقْبَةَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَيْمُونٍ وَأَبُو الْحُسَيْنِ زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ قَالَ حَدَّثَنِي عَيَّاشٌ يَعْنِي ابْنَ عُقْبَةَ قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مَيْمُونٍ الْمَعْنَىوَقَفَ عَلَيْنَا سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ فَقَالَ سَهْلٌ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ جَلَسَ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُ الصَّلَاةَ فَهُوَ فِي صَلَاةٍ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) bizning oldimizda toʻxtab dedi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim masjidda namozni kutib oʻtirsa, u namozdadir», deganlarini eshitdim.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) бизнинг олдимизда тўхтаб деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким масжидда намозни кутиб ўтирса, у намоздадир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ فَأَبْلَى بَلَاءً حَسَنًا فَعَجِبَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ بَلَائِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ قُلْنَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ فَخَرَجَ الرَّجُلُ فَلَمَّا اشْتَدَّتْ بِهِ الْجِرَاحُ وَضَعَ ذُبَابَ سَيْفِهِ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ اتَّكَأَ عَلَيْهِ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقِيلَ لَهُ الرَّجُلُ الَّذِي قُلْتَ لَهُ مَا قُلْتَ قَدْ رَأَيْتُهُ يَتَضَرَّبُ وَالسَّيْفُ بَيْنَ أَضْعَافِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى يَبْدُوَ لِلنَّاسِ وَإِنَّهُ لَمِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّهُ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَإِنَّهُ لَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bilan birga gʻazotlarining birida bir kishi bor edi. U (jangda) chiroyli sinovdan oʻtdi va musulmonlar uning jasoratidan hayratlandilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ogoh boʻlinglar, u doʻzax ahlidandir», dedilar. Biz: «Alloh yoʻlida, Allohning Rasuli bilan birga (jang qilib turib-a)? Alloh va Uning Rasuli biluvchiroqdir», dedik. Soʻng u kishi (jangga) chiqdi va jarohatlari ogʻirlashganda, qilichining tigʻini koʻkragiga qoʻyib, ustiga tashlandi. Rasululloh ﷺning oldilariga (xabar) keltirilib: «Siz shunday-shunday degan kishini men qilich ichaklari orasida boʻlgan holda tipirchilab yotganini koʻrdim», deyildi. Shunda Nabiy ﷺ: «Albatta kishi odamlarga koʻringanicha jannat ahlining amalini qiladi, holbuki u doʻzax ahlidandir; va albatta u odamlarga koʻringanicha doʻzax ahlining amalini qiladi, holbuki u jannat ahlidandir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ғазотларининг бирида бир киши бор эди. У (жангда) чиройли синовдан ўтди ва мусулмонлар унинг жасоратидан ҳайратландилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Огоҳ бўлинглар, у дўзах аҳлидандир», дедилар. Биз: «Аллоҳ йўлида, Аллоҳнинг Расули билан бирга (жанг қилиб туриб-а)? Аллоҳ ва Унинг Расули билувчироқдир», дедик. Сўнг у киши (жангга) чиқди ва жароҳатлари оғирлашганда, қиличининг тиғини кўкрагига қўйиб, устига ташланди. Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига (хабар) келтирилиб: «Сиз шундай-шундай деган кишини мен қилич ичаклари орасида бўлган ҳолда типирчилаб ётганини кўрдим», дейилди. Шунда Набий ﷺ: «Албатта киши одамларга кўринганича жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у дўзах аҳлидандир; ва албатта у одамларга кўринганича дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у жаннат аҳлидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ أَنَّهُقِيلَ لَهُ هَلْ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّقِيَّ قَبْلَ مَوْتِهِ بِعَيْنِهِ يَعْنِي الْحُوَّارَى قَالَ مَا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ النَّقِيَّ بِعَيْنِهِ حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَقِيلَ لَهُ هَلْ كَانَ لَكُمْ مَنَاخِلُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا كَانَتْ لَنَا مَنَاخِلُ قِيلَ لَهُ فَكَيْفَ كُنْتُمْ تَصْنَعُونَ بِالشَّعِيرِ قَالَ نَنْفُخُهُ فَيَطِيرُ مِنْهُ مَا طَارَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Rasululloh ﷺ vafotlaridan avval naqiyni — yaʼni oqlangan (sof) unni — oʻz koʻzlari bilan koʻrganmilar?» deyildi. U: «Rasululloh ﷺ Alloh azza va jallaga roʻbaroʻ boʻlgunlariga qadar naqiyni oʻz koʻzlari bilan koʻrmaganlar», dedi. Unga: «Rasululloh ﷺ zamonlarida sizlarda elaklar bormidi?» deyildi. U: «Bizda elaklar yoʻq edi», dedi. Unga: «Unda arpani qanday qilar edingizlar?» deyildi. U: «Biz uni puflardik, undan uchadigani uchib ketardi», dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Расулуллоҳ ﷺ вафотларидан аввал нақийни — яъни оқланган (соф) унни — ўз кўзлари билан кўрганмилар?» дейилди. У: «Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ азза ва жаллага рўбарў бўлгунларига қадар нақийни ўз кўзлари билан кўрмаганлар», деди. Унга: «Расулуллоҳ ﷺ замонларида сизларда элаклар бормиди?» дейилди. У: «Бизда элаклар йўқ эди», деди. Унга: «Унда арпани қандай қилар эдингизлар?» дейилди. У: «Биз уни пуфлардик, ундан учадигани учиб кетарди», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَالْخَنْدَقِ وَهُمْ يَحْفِرُونَ وَنَحْنُ نَنْقُلُ التُّرَابَ عَلَى أَكْتَافِنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ لَا عَيْشَ إِلَّا عَيْشُ الْآخِرَةِ فَاغْفِرْ لِلْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Xandaqda edik. Ular (xandaq) qazishar, biz esa tuproqni yelkalarimizda tashir edik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yo Alloh! Oxirat hayotidan boshqa (haqiqiy) hayot yoʻq. Bas, muhojirlar va ansorlarni magʻfirat ayla!» dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Хандақда эдик. Улар (хандақ) қазишар, биз эса тупроқни елкаларимизда ташир эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ё Аллоҳ! Охират ҳаётидан бошқа (ҳақиқий) ҳаёт йўқ. Бас, муҳожирлар ва ансорларни мағфират айла!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكَانَ قِتَالٌ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَبَلَغَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَاهُمْ بَعْدَ الظُّهْرِ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ وَقَالَ يَا بِلَالُ إِنْ حَضَرَتْ الصَّلَاةُ وَلَمْ آتِ فَمُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ قَالَ فَلَمَّا حَضَرَتْ الْعَصْرُ أَقَامَ بِلَالٌ الصَّلَاةَ ثُمَّ أَمَرَ أَبَا بَكْرٍ فَتَقَدَّمَ بِهِمْ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَمَا دَخَلَ أَبُو بَكْرٍ فِي الصَّلَاةِ فَلَمَّا رَأَوْهُ صَفَّحُوا وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَشُقُّ النَّاسَ حَتَّى قَامَ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ قَالَ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ لَمْ يَلْتَفِتْ فَلَمَّا رَأَى التَّصْفِيحَ لَا يُمْسَكُ عَنْهُ فَالْتَفَتَ فَرَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدِهِ أَنْ امْضِهْ فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ هُنَيَّةً فَحَمِدَ اللَّهَ عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ مَشَى الْقَهْقَرَى قَالَ فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَهُ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ إِذْ أَوْمَأْتُ إِلَيْكَ أَنْ لَا تَكُونَ مَضَيْتَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لَمْ يَكُنْ لِابْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَؤُمَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لِلنَّاسِ إِذَا نَابَكُمْ فِي صَلَاتِكُمْ شَيْءٌ فَلْيُسَبِّحْ الرِّجَالُ وَلْيُصَفِّحْ النِّسَاءُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Banu Amr ibn Avf oʻrtasida jangu jadal boʻldi. Bu Nabiy ﷺga yetib bordi va u zot peshindan keyin ularning oralarini isloh qilish uchun oldilariga bordilar hamda: «Ey Bilol, agar namoz vaqti kirsa-yu men kelmasam, Abu Bakrga ayt, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Asr vaqti kirganda Bilol iqoma aytdi, soʻng Abu Bakrga buyurdi va u ularga imom boʻlib oldinga oʻtdi. Abu Bakr namozga kirganidan keyin Rasululloh ﷺ keldilar. Odamlar u zotni koʻrib chapak chaldilar. Rasululloh ﷺ odamlarni yorib oʻtib, Abu Bakrning orqasida turdilar. Abu Bakr namozga kirsa, oʻgirilib qaramas edi. Chapak toʻxtamayotganini koʻrgach, oʻgirilib qaradi va orqasida Nabiy ﷺni koʻrdi. Rasululloh ﷺ unga qoʻllari bilan «davom et», deb ishora qildilar. Abu Bakr bir oz turib, bunga Allohga hamd aytdi, soʻng tovonlari bilan orqaga tisarildi. Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, odamlarga namoz oʻqib berdilar. Namozlarini tugatgach: «Ey Abu Bakr, men senga ishora qilganimda davom etmasligingga nima toʻsqinlik qildi?» dedilar. Abu Bakr: «Abu Quhofaning oʻgʻliga Rasululloh ﷺga imomlik qilish yarashmasdi», dedi. Soʻng u zot odamlarga: «Namozingizda sizlarga biror narsa yuz bersa, erkaklar tasbeh aytsin, ayollar chapak chalsin», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бану Амр ибн Авф ўртасида жангу жадал бўлди. Бу Набий ﷺга етиб борди ва у зот пешиндан кейин уларнинг ораларини ислоҳ қилиш учун олдиларига бордилар ҳамда: «Эй Билол, агар намоз вақти кирса-ю мен келмасам, Абу Бакрга айт, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Аср вақти кирганда Билол иқома айтди, сўнг Абу Бакрга буюрди ва у уларга имом бўлиб олдинга ўтди. Абу Бакр намозга кирганидан кейин Расулуллоҳ ﷺ келдилар. Одамлар у зотни кўриб чапак чалдилар. Расулуллоҳ ﷺ одамларни ёриб ўтиб, Абу Бакрнинг орқасида турдилар. Абу Бакр намозга кирса, ўгирилиб қарамас эди. Чапак тўхтамаётганини кўргач, ўгирилиб қаради ва орқасида Набий ﷺни кўрди. Расулуллоҳ ﷺ унга қўллари билан «давом эт», деб ишора қилдилар. Абу Бакр бир оз туриб, бунга Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг товонлари билан орқага тисарилди. Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, одамларга намоз ўқиб бердилар. Намозларини тугатгач: «Эй Абу Бакр, мен сенга ишора қилганимда давом этмаслигингга нима тўсқинлик қилди?» дедилар. Абу Бакр: «Абу Қуҳофанинг ўғлига Расулуллоҳ ﷺга имомлик қилиш ярашмасди», деди. Сўнг у зот одамларга: «Намозингизда сизларга бирор нарса юз берса, эркаклар тасбеҳ айтсин, аёллар чапак чалсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ حَمَّادٌ ثُمَّ لَقِيتُ أَبَا حَازِمٍ فَحَدَّثَنِي بِهِ فَلَمْ أُنْكِرْ مِمَّا حَدَّثَنِي شَيْئًا قَالَكَانَ قِتَالٌ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ الظُّهْرِ فَأَتَاهُمْ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ وَقَالَ لِبِلَالٍ إِنْ حَضَرَتْ الصَّلَاةُ وَلَمْ آتِ فَمُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ قَالَ فَلَمَّا حَضَرَتْ الصَّلَاةُ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَأَمَرَ أَبَا بَكْرٍ فَتَقَدَّمَ فَلَمَّا تَقَدَّمَ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا جَاءَ صَفَّحَ النَّاسُ قَالَ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ لَمْ يَلْتَفِتْ قَالَ فَلَمَّا رَآهُمْ لَا يُمْسِكُونَ الْتَفَتَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ بِيَدِهِ أَنْ امْضِهْ قَالَ فَرَجَعَ أَبُو بَكْرٍ الْقَهْقَرَى قَالَ وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الصَّلَاةَ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ إِذْ أَوْمَأْتُ إِلَيْكَ أَنْ تَمْضِيَ فِي صَلَاتِكَ قَالَ فَقَالَ مَا كَانَ لِابْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَؤُمَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ إِذَا نَابَكُمْ فِي الصَّلَاةِ شَيْءٌ فَلْيُسَبِّحْ الرِّجَالُ وَلْيُصَفِّقْ النِّسَاءُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Banu Amr ibn Avf oʻrtasida jangu jadal boʻldi. Bu peshindan keyin Nabiy ﷺga yetib bordi va u zot ularning oralarini isloh qilish uchun oldilariga bordilar hamda Bilolga: «Agar namoz vaqti kirsa-yu men kelmasam, Abu Bakrga ayt, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Namoz vaqti kirganda u azon aytdi, soʻng iqoma aytdi va Abu Bakrga buyurdi, u oldinga oʻtdi. U oldinga oʻtgach, Rasululloh ﷺ keldilar. U zot kelganlarida odamlar chapak chaldilar. Abu Bakr namozga kirsa, oʻgirilib qaramas edi. Ular (chapakni) toʻxtatmayotganini koʻrgach, oʻgirilib qaradi — qarasa, Rasululloh ﷺ ekanlar. U zot unga qoʻllari bilan «davom et», deb ishora qildilar. Abu Bakr tovonlari bilan orqaga qaytdi va Rasululloh ﷺ oldinga oʻtdilar. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach: «Ey Abu Bakr, men senga ishora qilganimda namozingda davom etishingga nima toʻsqinlik qildi?» dedilar. U: «Abu Quhofaning oʻgʻliga Rasululloh ﷺga imomlik qilish yarashmasdi», dedi. Soʻng u zot: «Namozda sizlarga biror narsa yuz bersa, erkaklar tasbeh aytsin, ayollar chapak chalsin», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бану Амр ибн Авф ўртасида жангу жадал бўлди. Бу пешиндан кейин Набий ﷺга етиб борди ва у зот уларнинг ораларини ислоҳ қилиш учун олдиларига бордилар ҳамда Билолга: «Агар намоз вақти кирса-ю мен келмасам, Абу Бакрга айт, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Намоз вақти кирганда у азон айтди, сўнг иқома айтди ва Абу Бакрга буюрди, у олдинга ўтди. У олдинга ўтгач, Расулуллоҳ ﷺ келдилар. У зот келганларида одамлар чапак чалдилар. Абу Бакр намозга кирса, ўгирилиб қарамас эди. Улар (чапакни) тўхтатмаётганини кўргач, ўгирилиб қаради — қараса, Расулуллоҳ ﷺ эканлар. У зот унга қўллари билан «давом эт», деб ишора қилдилар. Абу Бакр товонлари билан орқага қайтди ва Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтдилар. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач: «Эй Абу Бакр, мен сенга ишора қилганимда намозингда давом этишингга нима тўсқинлик қилди?» дедилар. У: «Абу Қуҳофанинг ўғлига Расулуллоҳ ﷺга имомлик қилиш ярашмасди», деди. Сўнг у зот: «Намозда сизларга бирор нарса юз берса, эркаклар тасбеҳ айтсин, аёллар чапак чалсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ لِلْجَنَّةِ بَابًا يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ قَالَ يُقَالُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَيْنَ الصَّائِمُونَ هَلُمُّوا إِلَى الرَّيَّانِ فَإِذَا دَخَلَ آخِرُهُمْ أُغْلِقَ ذَلِكَ الْبَابُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Albatta jannatning Rayyon deb ataladigan bir eshigi bor. Qiyomat kuni: ‹Roʻzadorlar qani? Rayyonga kelinglar!› deyiladi. Ularning oxirgisi kirganda, oʻsha eshik yopiladi», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Албатта жаннатнинг Райён деб аталадиган бир эшиги бор. Қиёмат куни: ‹Рўзадорлар қани? Райёнга келинглар!› дейилади. Уларнинг охиргиси кирганда, ўша эшик ёпилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلْجَنَّةِ بَابًا يُدْعَى الرَّيَّانُ يُقَالُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَيْنَ الصَّائِمُونَ فَإِذَا دَخَلُوهُ أُغْلِقَ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ غَيْرُهُمْقَالَ فَلَقِيتُ أَبَا حَازِمٍ فَسَأَلْتُهُ فَحَدَّثَنِي بِهِ غَيْرَ أَنِّي لِحَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَحْفَظُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannatning Rayyon deb chaqiriladigan bir eshigi bor. Qiyomat kuni: ‹Roʻzadorlar qani?› deyiladi. Ular unga kirganlaridan soʻng u yopiladi va undan ulardan boshqa hech kim kirmaydi», dedilar. (Roviy) aytdi: Soʻng men Abu Hozim bilan uchrashib, undan soʻradim, u menga buni aytib berdi; faqat men Abdurahmonning hadisini koʻproq yodda saqlaganman.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннатнинг Райён деб чақириладиган бир эшиги бор. Қиёмат куни: ‹Рўзадорлар қани?› дейилади. Улар унга кирганларидан сўнг у ёпилади ва ундан улардан бошқа ҳеч ким кирмайди», дедилар. (Ровий) айтди: Сўнг мен Абу Ҳозим билан учрашиб, ундан сўрадим, у менга буни айтиб берди; фақат мен Абдураҳмоннинг ҳадисини кўпроқ ёдда сақлаганман.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ كَهَاتَيْنِ فِي الْجَنَّةِ وَأَشَارَ بِالسَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى وَفَرَّقَ بَيْنَهُمَا قَلِيلًا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men va yetimga kafil boʻlgan kishi jannatda mana shu ikkovidekmiz», dedilar va koʻrsatkich hamda oʻrta barmoqlari bilan ishora qilib, ular orasini bir oz ayirdilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва етимга кафил бўлган киши жаннатда мана шу икковидекмиз», дедилар ва кўрсаткич ҳамда ўрта бармоқлари билан ишора қилиб, улар орасини бир оз айирдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ لَأُعْطِيَنَّ هَذِهِ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلًا يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ قَالَ فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ لَيْلَتَهُمْ أَيُّهُمْ يُعْطَاهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّاسُ غَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَاهَا فَقَالَ أَيْنَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ قَالَ فَأَرْسِلُوا إِلَيْهِ فَأُتِيَ بِهِ فَبَصَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي عَيْنَيْهِ وَدَعَا لَهُ فَبَرَأَ حَتَّى كَأَنْ لَمْ يَكُنْ بِهِ وَجَعٌ فَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ فَقَالَ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا فَقَالَ انْفُذْ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الْإِسْلَامِ وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِيهِ فَوَاللَّهِ لَأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلًا وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni: «Albatta ertaga bu bayroqni bir kishiga beramanki, Alloh uning qoʻli bilan (Xaybarni) fath qiladi; u Alloh va Rasulini sevadi, Alloh va Rasuli ham uni sevadi», dedilar. (Sahl) aytdi: Odamlar oʻsha kechasini — qaysilariga u (bayroq) beriladi, deb — mulohazaga berilib oʻtkazdilar. Tong otganida, odamlar Rasululloh ﷺning oldilariga keldilar — har biri uning oʻziga berilishini umid qilardi. U zot: «Ali ibn Abu Tolib qani?» dedilar. «U koʻzlaridan shikoyat qilayotir, ey Allohning Rasuli», deyildi. U zot: «Unga (odam) yuboringlar», dedilar. U keltirildi, Rasululloh ﷺ uning koʻzlariga tupurib, unga duo qildilar, shunda u — goʻyo unga hech ogʻriq boʻlmagandek — sogʻaydi. U zot unga bayroqni berdilar. Ali: «Ey Allohning Rasuli, men ularni bizdek (musulmon) boʻlgunlaricha jang qilamanmi?» dedi. U zot: «Sekinlik bilan (oshiqmay) ularning maydoniga tushguningga qadar yur, soʻng ularni islomga daʼvat qil va ularga undagi Allohning haqidan vojib boʻlgan narsani xabar ber. Allohga qasamki, Alloh sen orqali bir kishini hidoyat qilishi — senga qizil tuyalar boʻlishidan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни: «Албатта эртага бу байроқни бир кишига бераманки, Аллоҳ унинг қўли билан (Хайбарни) фатҳ қилади; у Аллоҳ ва Расулини севади, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севади», дедилар. (Саҳл) айтди: Одамлар ўша кечасини — қайсиларига у (байроқ) берилади, деб — мулоҳазага берилиб ўтказдилар. Тонг отганида, одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдилар — ҳар бири унинг ўзига берилишини умид қиларди. У зот: «Али ибн Абу Толиб қани?» дедилар. «У кўзларидан шикоят қилаётир, эй Аллоҳнинг Расули», дейилди. У зот: «Унга (одам) юборинглар», дедилар. У келтирилди, Расулуллоҳ ﷺ унинг кўзларига тупуриб, унга дуо қилдилар, шунда у — гўё унга ҳеч оғриқ бўлмагандек — соғайди. У зот унга байроқни бердилар. Али: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен уларни биздек (мусулмон) бўлгунларича жанг қиламанми?» деди. У зот: «Секинлик билан (ошиқмай) уларнинг майдонига тушгунингга қадар юр, сўнг уларни исломга даъват қил ва уларга ундаги Аллоҳнинг ҳақидан вожиб бўлган нарсани хабар бер. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сен орқали бир кишини ҳидоят қилиши — сенга қизил туялар бўлишидан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلًا يَقُولُسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ مَنْ وَرَدَ شَرِبَ وَمَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ بَعْدَهُ أَبَدًا وَلَيَرِدَنَّ عَلَيَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَيَعْرِفُونَنِي ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْقَالَ أَبُو حَازِمٍ فَسَمِعَنِي النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ وَأَنَا أُحَدِّثُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَكَذَا سَمِعْتَ سَهْلًا يَقُولُ قَالَ فَقُلْتُ نَعَمْ قَالَ وَأَنَا أَشْهَدُ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ لَسَمِعْتُ يَزِيدَ فَيَقُولُ إِنَّهُمْ مِنِّي فَيُقَالُ إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا عَمِلُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ بَدَّلَ بَعْدِي

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Men Havz boshida sizlardan oldin (yetib) boraman. Kim (oldiga) kelsa ichadi, kim ichsa abadiy chanqamaydi. Mening oldimga albatta baʼzi qavmlar keladi, men ularni taniyman, ular ham meni taniydilar, soʻng men bilan ularning orasi toʻsib qoʻyiladi». Abu Hozim aytdi: men bu hadisni ularga aytib berayotganimda Nuʼmon ibn Abu Ayyosh (uni) eshitib qoldi-da: «Sen Sahlning shunday deganini eshitdingmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U dedi: «Men Abu Said al-Xudriyga guvohlik beraman, men uning (bu hadisga shuni) qoʻshib aytganini eshitganman: ‹U zot: ‹Ular mendandirlar›, deydilar. Shunda: ‹Sen ularning sendan keyin nima qilganini bilmaysan›, deyiladi. Shunda men: ‹Mendan keyin (dinni) oʻzgartirganga halokat boʻlsin, halokat boʻlsin!› deyman›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Мен Ҳавз бошида сизлардан олдин (етиб) бораман. Ким (олдига) келса ичади, ким ичса абадий чанқамайди. Менинг олдимга албатта баъзи қавмлар келади, мен уларни танийман, улар ҳам мени танийдилар, сўнг мен билан уларнинг ораси тўсиб қўйилади». Абу Ҳозим айтди: мен бу ҳадисни уларга айтиб бераётганимда Нуъмон ибн Абу Айёш (уни) эшитиб қолди-да: «Сен Саҳлнинг шундай деганини эшитдингми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У деди: «Мен Абу Саид ал-Худрийга гувоҳлик бераман, мен унинг (бу ҳадисга шуни) қўшиб айтганини эшитганман: ‹У зот: ‹Улар мендандирлар›, дейдилар. Шунда: ‹Сен уларнинг сендан кейин нима қилганини билмайсан›, дейилади. Шунда мен: ‹Мендан кейин (динни) ўзгартирганга ҳалокат бўлсин, ҳалокат бўлсин!› дейман›».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ تَوَكَّلَ لِي مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَمَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ تَوَكَّلْتُ لَهُ بِالْجَنَّةِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim menga ikki jagʻi orasidagi (til) va ikki oyogʻi orasidagi (avrat) uchun kafil boʻlsa, men unga jannat uchun kafil boʻlaman», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким менга икки жағи орасидаги (тил) ва икки оёғи орасидаги (аврат) учун кафил бўлса, мен унга жаннат учун кафил бўламан», дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ الْأَنْصَارِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ مِنْهُ وَعَنْ يَمِينِهِ غُلَامٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الْأَشْيَاخُ فَقَالَ لِلْغُلَامِ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلَاءِ فَقَالَ لَا وَاللَّهِ لَا أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا قَالَ فَتَلَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي يَدِهِ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga bir ichimlik keltirildi va u zot undan biroz ichdilar. Uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa baʼzi qariyalar oʻtirgan edi. Allohning Rasuli ﷺ bolaga: «Men qolgan ichimlikni mana bu (qariya)larga berishimga ruxsat berasanmi?» — dedilar. Bola: «Yoʻq, vallohi, men sizdan (kelgan) ulushimda hech kimni oʻzimdan afzal koʻrmayman», — dedi. Bas, u zot uni uning qoʻliga qoʻyib berdilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га бир ичимлик келтирилди ва у зот ундан бироз ичдилар. Унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса баъзи қариялар ўтирган эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ болага: «Мен қолган ичимликни мана бу (қария)ларга беришимга рухсат берасанми?» — дедилар. Бола: «Йўқ, валлоҳи, мен сиздан (келган) улушимда ҳеч кимни ўзимдан афзал кўрмайман», — деди. Бас, у зот уни унинг қўлига қўйиб бердилар.

حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّأَنَّ امْرَأَةً أَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِبُرْدَةٍ مَنْسُوجَةٍ فِيهَا حَاشِيَتَاهَا قَالَ سَهْلٌ وَهَلْ تَدْرُونَ مَا الْبُرْدَةُ قَالُوا نَعَمْ هِيَ الشَّمْلَةُ قَالَ نَعَمْ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ نَسَجْتُ هَذِهِ بِيَدِي فَجِئْتُ بِهَا لِأَكْسُوَكَهَا فَأَخَذَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحْتَاجًا إِلَيْهَا فَخَرَجَ عَلَيْنَا وَإِنَّهَا لَإِزَارُهُ فَجَسَّهَا فُلَانُ بْنُ فُلَانٍ رَجُلٌ سَمَّاهُ فَقَالَ مَا أَحْسَنَ هَذِهِ الْبُرْدَةَ اكْسُنِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ فَلَمَّا دَخَلَ طَوَاهَا وَأَرْسَلَ بِهَا إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ وَاللَّهِ مَا أَحْسَنْتَ كُسِيَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحْتَاجًا إِلَيْهَا ثُمَّ سَأَلْتَهُ إِيَّاهَا وَقَدْ عَلِمْتَ أَنَّهُ لَا يَرُدُّ سَائِلًا فَقَالَ وَاللَّهِ إِنِّي مَا سَأَلْتُهُ لِأَلْبَسَهَا وَلَكِنْ سَأَلْتُهُ إِيَّاهَا لِتَكُونَ كَفَنِي يَوْمَ أَمُوتُقَالَ سَهْلٌ فَكَانَتْ كَفَنَهُ يَوْمَ مَاتَ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Rasululloh ﷺning huzurlariga chetlari toʻqilgan bir burda olib keldi. Sahl: «Burda nima ekanini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ha, u — shamla», dedilar. U: «Ha», dedi. Ayol: «Yo Rasululloh, buni sizga kiydirish uchun oʻz qoʻlim bilan toʻqidim», dedi. Nabiy ﷺ unga ehtiyojlari boʻlgan holda uni oldilar va uni izor qilib kiygan holda bizning oldimizga chiqdilar. Shunda falon ibn falon degan — u (roviy) uni nomi bilan atagan edi — bir kishi unga qoʻlini tekkizib: «Bu burda naqadar chiroyli! Uni menga kiydiring, yo Rasululloh», dedi. U zot: «Xoʻp», dedilar. Ichkariga kirganlarida uni buklab, unga yubordilar. Odamlar u kishiga: «Vallohi, yaxshi qilmading. Rasululloh ﷺ unga ehtiyojlari boʻlgan holda uni kiygan edilar, sen esa u zot soʻraganni qaytarmasliklarini bilib turib, uni soʻrading», dedilar. U: «Vallohi, men undan uni kiyish uchun soʻramadim, balki oʻlgan kunim kafanim boʻlishi uchun soʻradim», dedi. Sahl aytdi: U vafot etgan kuni haqiqatan uning kafani boʻldi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига четлари тўқилган бир бурда олиб келди. Саҳл: «Бурда нима эканини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа, у — шамла», дедилар. У: «Ҳа», деди. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, буни сизга кийдириш учун ўз қўлим билан тўқидим», деди. Набий ﷺ унга эҳтиёжлари бўлган ҳолда уни олдилар ва уни изор қилиб кийган ҳолда бизнинг олдимизга чиқдилар. Шунда фалон ибн фалон деган — у (ровий) уни номи билан атаган эди — бир киши унга қўлини теккизиб: «Бу бурда нақадар чиройли! Уни менга кийдиринг, ё Расулуллоҳ», деди. У зот: «Хўп», дедилар. Ичкарига кирганларида уни буклаб, унга юбордилар. Одамлар у кишига: «Валлоҳи, яхши қилмадинг. Расулуллоҳ ﷺ унга эҳтиёжлари бўлган ҳолда уни кийган эдилар, сен эса у зот сўраганни қайтармасликларини билиб туриб, уни сўрадинг», дедилар. У: «Валлоҳи, мен ундан уни кийиш учун сўрамадим, балки ўлган куним кафаним бўлиши учун сўрадим», деди. Саҳл айтди: У вафот этган куни ҳақиқатан унинг кафани бўлди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ هَارُونَ بْنِ مَعْرُوفٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ حَدَّثَنِي أَبُو صَخْرٍ أَنَّ أَبَا حَازِمٍ حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ يَقُولُشَهِدْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَجْلِسًا وَصَفَ فِيهِ الْجَنَّةَ حَتَّى انْتَهَى ثُمَّ قَالَ فِي آخِرِ حَدِيثِهِ فِيهَا مَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ وَلَا أُذُنٌ سَمِعَتْ وَلَا عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ خَطَرَ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ {تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنْ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ning bir majlisida hozir boʻldim, u zot unda jannatni vasf qildilar, toki (vasfni) yakunladilar. Soʻng u zot ﷺ hadisining oxirida: ‹Unda hech bir koʻz koʻrmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir bashar qalbiga kelmagan narsalar bordir›, dedilar». Soʻng u zot bu oyatni oʻqidilar: {Ularning yonboshlari yotoqlardan yiroq boʻlur, ular Robbilariga qoʻrquv va umid ila duo qilurlar hamda Biz ularga rizq qilib bergan narsalardan (yaxshilik yoʻlida) sarflarlar. Bas, hech bir jon ular uchun, qilgan amallariga mukofot sifatida, qanday koʻz quvonchlari yashirib qoʻyilganini bilmas}.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг бир мажлисида ҳозир бўлдим, у зот унда жаннатни васф қилдилар, токи (васфни) якунладилар. Сўнг у зот ﷺ ҳадисининг охирида: ‹Унда ҳеч бир кўз кўрмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир башар қалбига келмаган нарсалар бордир›, дедилар». Сўнг у зот бу оятни ўқидилар: {Уларнинг ёнбошлари ётоқлардан йироқ бўлур, улар Роббиларига қўрқув ва умид ила дуо қилурлар ҳамда Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан (яхшилик йўлида) сарфларлар. Бас, ҳеч бир жон улар учун, қилган амалларига мукофот сифатида, қандай кўз қувончлари яшириб қўйилганини билмас}.

حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ مَيْمُونٍ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَرِهَ الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan xabar berdiki, u zot (koʻp) savol soʻrashni yoqtirmas va uni qoralar edilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан хабар бердики, у зот (кўп) савол сўрашни ёқтирмас ва уни қоралар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, doimo yaxshilik bilan boʻladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, доимо яхшилик билан бўладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا رِبْعِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ قَالَرَأَيْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ أُحُدٍ أَحْرَقَتْ قِطْعَةً مِنْ حَصِيرٍ ثُمَّ أَخَذَتْ تَجْعَلُهُ عَلَى جُرْحِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي بِوَجْهِهِ قَالَ وَأُتِيَ بِتُرْسٍ فِيهِ مَاءٌ فَغَسَلَتْ عَنْهُ الدَّمَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Uhud kuni Rasululloh ﷺning qizlari Fotimani koʻrdim — u boʻyradan bir parchani yondirib, soʻng uni Rasululloh ﷺning yuzlaridagi jarohatga qoʻya boshladi. Ichida suv boʻlgan qalqon keltirildi va u undan qonni yuvdi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Фотимани кўрдим — у бўйрадан бир парчани ёндириб, сўнг уни Расулуллоҳ ﷺнинг юзларидаги жароҳатга қўя бошлади. Ичида сув бўлган қалқон келтирилди ва у ундан қонни ювди.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَجَاءَ عُوَيْمِرٌ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ قَالَ فَقَالَ سَلْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ رَجُلًا وَجَدَ رَجُلًا مَعَ امْرَأَتِهِ فَقَتَلَهُ أَيُقْتَلُ بِهِ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ قَالَ فَسَأَلَ عَاصِمٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَابَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسَائِلَ قَالَ فَلَقِيَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ مَا صَنَعْتَ قَالَ مَا صَنَعْتُ إِنَّكَ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَابَ الْمَسَائِلَ فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لَآتِيَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَأَسْأَلَنَّهُ فَأَتَاهُ فَوَجَدَهُ قَدْ أُنْزِلَ عَلَيْهِ فِيهِمَا قَالَ فَدَعَا بِهِمَا فَلَاعَنَ بَيْنَهُمَا قَالَ فَقَالَ عُوَيْمِرٌ لَئِنْ انْطَلَقْتُ بِهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ كَذَبْتُ عَلَيْهَا قَالَ فَفَارَقَهَا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَصَارَتْ سُنَّةً فِي الْمُتَلَاعِنَيْنِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَبْصِرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَسْحَمَ أَدْعَجَ الْعَيْنَيْنِ عَظِيمَ الْأَلْيَتَيْنِ فَلَا أُرَاهُ إِلَّا قَدْ صَدَقَ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَحْمَرَ كَأَنَّهُ وَحَرَةٌ فَلَا أُرَاهُ إِلَّا كَاذِبًا قَالَ فَجَاءَتْ بِهِ عَلَى النَّعْتِ الْمَكْرُوهِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Uvaymir Osim ibn Adiyning oldiga kelib: «Rasululloh ﷺdan soʻrab bergin: aytgin-chi, bir kishi xotini bilan birga bir erkakni topib olib, uni oʻldirsa, uning evaziga oʻldiriladimi yoki nima qiladi?» dedi. Osim Rasululloh ﷺdan soʻradi, u zot esa (bunday) savollarni qoraladilar. Soʻng Uvaymir uni uchratib: «Nima qilding?» dedi. U: «Nima ham qilardim, sen menga yaxshilik keltirmading. Men Rasululloh ﷺdan soʻragan edim, u zot savollarni qoraladilar», dedi. Uvaymir: «Vallohi, men albatta Rasululloh ﷺning oldilariga borib, u zotdan soʻrayman», dedi. U zotning oldilariga keldi va shu payt u zotga bu ikkovi haqida (vahiy) nozil qilingan ekan. U zot ikkovini chaqirib, ular oʻrtasida liʼon qildirdilar. Uvaymir: «Yo Rasululloh, agar men uni olib ketsam, unga tuhmat qilgan boʻlaman», dedi va Rasululloh ﷺ buyurishlaridan avval undan ajraldi. Shu bilan bu liʼon qilishuvchilar oʻrtasida sunnatga aylandi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Uni kuzatib turinglar. Agar u qoramtir, koʻzlari qop-qora, dumbalari kattakon (bola) tugʻsa, uni (Uvaymir) rost aytgan deb bilaman. Agar u qizgʻish, goʻyo qizil kaltakesakdek (bola) tugʻsa, uni yolgʻonchi deb bilaman», dedilar. U ayol yoqtirilmagan sifatdagi (bola)ni tugʻdi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Уваймир Осим ибн Адийнинг олдига келиб: «Расулуллоҳ ﷺдан сўраб бергин: айтгин-чи, бир киши хотини билан бирга бир эркакни топиб олиб, уни ўлдирса, унинг эвазига ўлдириладими ёки нима қилади?» деди. Осим Расулуллоҳ ﷺдан сўради, у зот эса (бундай) саволларни қораладилар. Сўнг Уваймир уни учратиб: «Нима қилдинг?» деди. У: «Нима ҳам қилардим, сен менга яхшилик келтирмадинг. Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраган эдим, у зот саволларни қораладилар», деди. Уваймир: «Валлоҳи, мен албатта Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бориб, у зотдан сўрайман», деди. У зотнинг олдиларига келди ва шу пайт у зотга бу иккови ҳақида (ваҳий) нозил қилинган экан. У зот икковини чақириб, улар ўртасида лиъон қилдирдилар. Уваймир: «Ё Расулуллоҳ, агар мен уни олиб кетсам, унга туҳмат қилган бўламан», деди ва Расулуллоҳ ﷺ буюришларидан аввал ундан ажралди. Шу билан бу лиъон қилишувчилар ўртасида суннатга айланди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Уни кузатиб туринглар. Агар у қорамтир, кўзлари қоп-қора, думбалари каттакон (бола) туғса, уни (Уваймир) рост айтган деб биламан. Агар у қизғиш, гўё қизил калтакесакдек (бола) туғса, уни ёлғончи деб биламан», дедилар. У аёл ёқтирилмаган сифатдаги (бола)ни туғди.

حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ حَدَّثَنَا ابْنُ إِسْحَاقَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ قَالَلَمَّا لَاعَنَ عُوَيْمِرٌ أَخُو بَنِي الْعَجْلَانِ امْرَأَتَهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ظَلَمْتُهَا إِنْ أَمْسَكْتُهَا هِيَ الطَّلَاقُ وَهِيَ الطَّلَاقُ وَهِيَ الطَّلَاقُحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ أَنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَهَلْ تَقْرَأُ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ قَالَ مَاذَا قَالَ سُورَةَ كَذَا وَكَذَا وَسُورَةَ كَذَا وَسُورَةَ كَذَا قَالَ فَقَدْ أَمْلَكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ قَالَ فَرَأَيْتُهُ يَمْضِي وَهِيَ تَتْبَعُهُ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi: Banul-Ajlonning ogʻasi Uvaymir xotini bilan liʼon qilganda: «Yo Rasululloh, agar uni (nikohimda) ushlab qolsam, unga zulm qilgan boʻlaman. U taloq, u taloq, u taloq», dedi. Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan yana rivoyat qilinadi: Bir ayol Nabiy ﷺning oldilariga keldi — va (roviy) hadisni zikr qildi. U zot: «Qurʼondan biror narsa oʻqiy olasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Nimani?» dedilar. U: «Falon-falon sura, falon sura va falon sura», dedi. U zot: «Sendagi Qurʼon evaziga uni senga (nikohlab) egalik qildirdim», dedilar. (Roviy) aytdi: Men uning ketayotganini, ayol esa unga ergashib borayotganini koʻrdim.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди: Банул-Ажлоннинг оғаси Уваймир хотини билан лиъон қилганда: «Ё Расулуллоҳ, агар уни (никоҳимда) ушлаб қолсам, унга зулм қилган бўламан. У талоқ, у талоқ, у талоқ», деди. Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан яна ривоят қилинади: Бир аёл Набий ﷺнинг олдиларига келди — ва (ровий) ҳадисни зикр қилди. У зот: «Қуръондан бирор нарса ўқий оласанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Нимани?» дедилар. У: «Фалон-фалон сура, фалон сура ва фалон сура», деди. У зот: «Сендаги Қуръон эвазига уни сенга (никоҳлаб) эгалик қилдирдим», дедилар. (Ровий) айтди: Мен унинг кетаётганини, аёл эса унга эргашиб бораётганини кўрдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ رَجُلًا اطَّلَعَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ سِتْرِ حُجْرَتِهِ وَفِي يَدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِدْرًى فَقَالَ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّ هَذَا يَنْظُرُنِي حَتَّى آتِيَهُ لَطَعَنْتُ بِالْمِدْرَى فِي عَيْنِهِ وَهَلْ جُعِلَ الِاسْتِئْذَانُ إِلَّا مِنْ أَجْلِ الْبَصَرِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺning hujralari pardasidan moʻraladi. Nabiy ﷺning qoʻllarida temir taroq bor edi. U zot: «Agar bu (kishi) men oldiga borgunimcha meni kuzatib turishini bilganimda, taroqni koʻziga sanchgan boʻlardim. Izn soʻrash faqat koʻz (qarash) tufayligina joriy qilingan-ku», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺнинг ҳужралари пардасидан мўралади. Набий ﷺнинг қўлларида темир тароқ бор эди. У зот: «Агар бу (киши) мен олдига боргунимча мени кузатиб туришини билганимда, тароқни кўзига санчган бўлардим. Изн сўраш фақат кўз (қараш) туфайлигина жорий қилинган-ку», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةُ كَهَذِهِ مِنْ هَذِهِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Men va qiyomat mana bunisi mana bunisiga (yaqin boʻlgani)dek qilib yuborildik».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Мен ва қиёмат мана буниси мана бунисига (яқин бўлгани)дек қилиб юборилдик».

حَدَّثَنَا يَزِيدُ حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّهُ لَمِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَإِنَّهُ لَمِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالْخَوَاتِيمِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta kishi doʻzax ahlining amalini qiladi, holbuki u jannat ahlidandir; va albatta kishi jannat ahlining amalini qiladi, holbuki u doʻzax ahlidandir. Amallar esa faqat oxiratiga (xotimasiga) qarabdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта киши дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у жаннат аҳлидандир; ва албатта киши жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у дўзах аҳлидандир. Амаллар эса фақат охиратига (хотимасига) қарабдир», дедилар.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ قَالَا حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنْ كَانَ فَفِي الْفَرَسِ وَالْمَرْأَةِ وَفِي الْمَسْكَنِ يَعْنِي الشُّؤْمَ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Agar (u) boʻladigan boʻlsa, otda, ayolda va turar joyda boʻladi», dedilar — yaʼni yomon fol.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар (у) бўладиган бўлса, отда, аёлда ва турар жойда бўлади», дедилар — яъни ёмон фол.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ اقْبِضْهَا إِلَيْكَ حَتَّى تَلِدَ عِنْدَكَ فَإِنْ تَلِدْهُ أَحْمَرَ فَهُوَ لِأَبِيهِ الَّذِي انْتَفَى مِنْهُ لِعُوَيْمِرٍ وَإِنْ وَلَدَتْهُ قَطَطَ الشَّعْرِ أَسْوَدَ اللِّسَانِ فَهُوَ لِابْنِ السَّحْمَاءِ قَالَ عَاصِمٌ فَلَمَّا وَقَعَ أَخَذْتُهُ إِلَيَّ فَإِذَا رَأْسُهُ مِثْلُ فَرْوَةِ الْحَمَلِ الصَّغِيرِ ثُمَّ أَخَذْتُ قَالَ يَعْقُوبُ بِفُقْمَيْهِ فَإِذَا هُوَ أُحَيْمِرٌ مِثْلُ النَّبْقَةِ وَاسْتَقْبَلَنِي لِسَانُهُ أَسْوَدُ مِثْلُ التَّمْرَةِ قَالَ فَقُلْتُ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Osim ibn Adiyga: «Uni oʻzingga olib ket, toki sening huzuringda tugʻsin. Agar qizgʻish (bola) tugʻsa, u — undan tongan otasi Uvaymirnikidir; agar sochi jingalak, tili qora (bola) tugʻsa, u — Ibn Sahmoʼnikidir», dedilar. Osim aytdi: (Bola) tugʻilganda, uni oʻzimga oldim — qarasam, boshi kichkina qoʻzichoqning terisiga oʻxshaydi. Soʻng uning ikki jagʻidan ushladim — qarasam, u nabiqa (chilonjiyda) kabi qizgʻish ekan, tili esa xurmodek qora boʻlib roʻparamda turibdi. Men: «Alloh va Uning Rasuli ﷺ rost aytdilar», dedim.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Осим ибн Адийга: «Уни ўзингга олиб кет, токи сенинг ҳузурингда туғсин. Агар қизғиш (бола) туғса, у — ундан тонган отаси Уваймирникидир; агар сочи жингалак, тили қора (бола) туғса, у — Ибн Саҳмўникидир», дедилар. Осим айтди: (Бола) туғилганда, уни ўзимга олдим — қарасам, боши кичкина қўзичоқнинг терисига ўхшайди. Сўнг унинг икки жағидан ушладим — қарасам, у набиқа (чилонжийда) каби қизғиш экан, тили эса хурмодек қора бўлиб рўпарамда турибди. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули ﷺ рост айтдилар», дедим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنِي الْأَسْلَمِيُّ يَعْنِي عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَامِرٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سُئِلَ عَنْ الْمَسْجِدِ الَّذِي أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى قَالَ هُوَ مَسْجِدِي

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan taqvo asosida bunyod etilgan masjid haqida soʻralganda, u zot: «U mening masjidimdir», derdilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан тақво асосида бунёд этилган масжид ҳақида сўралганда, у зот: «У менинг масжидимдир», дердилар.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ مَعْمَرٍ و حَدَّثَنَا أَبِي حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا أَوْ قَالَ سَبْعُ مِائَةِ أَلْفٍ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ummatimdan yetmish ming — yoki: yetti yuz ming — kishi hisob-kitobsiz jannatga kiradi», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Умматимдан етмиш минг — ёки: етти юз минг — киши ҳисоб-китобсиз жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ ثَابِتٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُؤْمِنُ مَأْلَفَةٌ وَلَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَأْلَفُ وَلَا يُؤْلَفُ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin — ulfat boʻluvchi (kishilarga inoq boʻladigan)dir. Ulfat qilmaydigan va oʻziga ulfat qilinmaydigan kishida yaxshilik yoʻq», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин — улфат бўлувчи (кишиларга иноқ бўладиган)дир. Улфат қилмайдиган ва ўзига улфат қилинмайдиган кишида яхшилик йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلٍ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مِنْبَرِي عَلَى تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ فَقُلْتُ لَهُ مَا التُّرْعَةُ يَا أَبَا الْعَبَّاسِ قَالَ الْبَابُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning: «Mening minbarim jannat turʼalaridan bir turʼa ustidadir», deganlarini eshitdi. Men unga: «Ey Abu Abbos, turʼa nima?» dedim. U: «Eshik», dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг: «Менинг минбарим жаннат туръаларидан бир туръа устидадир», деганларини эшитди. Мен унга: «Эй Абу Аббос, туръа нима?» дедим. У: «Эшик», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ وَإِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَا حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِلصَّائِمِينَ بَابًا فِي الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ الرَّيَّانُ لَا يَدْخُلُ مِنْهُ غَيْرُهُمْ إِذَا دَخَلَ آخِرُهُمْ أُغْلِقَ مَنْ دَخَلَ مِنْهُ شَرِبَ وَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatda roʻzadorlar uchun Rayyon deb ataladigan bir eshik bor; undan ulardan boshqa hech kim kirmaydi. Ularning oxirgisi kirgach, u yopiladi. Kim undan kirsa, ichadi; kim undan ichsa, abadiy chanqamaydi», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда рўзадорлар учун Райён деб аталадиган бир эшик бор; ундан улардан бошқа ҳеч ким кирмайди. Уларнинг охиргиси киргач, у ёпилади. Ким ундан кирса, ичади; ким ундан ичса, абадий чанқамайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ قَالَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ (koʻp) savol berishni yoqtirmadilar va uni aybladilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ (кўп) савол беришни ёқтирмадилар ва уни айбладилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ غَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida bir ertalab yoki bir kechqurun (yoʻlga chiqish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида бир эрталаб ёки бир кечқурун (йўлга чиқиш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ التَّسْبِيحُ فِي الصَّلَاةِ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozda tasbeh aytish — erkaklar uchun, qarsak chalish esa ayollar uchundir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозда тасбеҳ айтиш — эркаклар учун, қарсак чалиш эса аёллар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَإِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ الْأَزْرَقُ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, doimo yaxshilik bilan boʻladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, доимо яхшилик билан бўладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكُنَّا نَقِيلُ وَنَتَغَدَّى بَعْدَ الْجُمُعَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga jumadan keyin qaylula qilar va tushlik qilar edik.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга жумадан кейин қайлула қилар ва тушлик қилар эдик.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا أَبُو حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فِي لِحَاءٍ أَيْ خِصَامٍ كَانَ بَيْنَهُمْ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ فَحَانَتْ الصَّلَاةُ فَقَالَ بِلَالٌ لِأَبِي بَكْرٍ أُقِيمُ وَتُصَلِّي بِالنَّاسِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ نَعَمْ فَأَقَامَ بِلَالٌ وَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ لِيُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرِقُ الصُّفُوفَ فَصَفَّحَ الْقَوْمُ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لَا يَكَادُ يَلْتَفِتُ فِي الصَّلَاةِ فَلَمَّا أَكْثَرُوا الْتَفَتَ أَبُو بَكْرٍ فَإِذَا هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرِقُ الصُّفُوفَ فَتَأَخَّرَ أَبُو بَكْرٍ وَأَوْمَأَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ مَكَانَكَ فَتَأَخَّرَ أَبُو بَكْرٍ وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِهِمْ فَلَمَّا قَضَى صَلَاتَهُ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا بَالُكَ إِذْ أَوْمَأْتُ إِلَيْكَ لَمْ تَقُمْ قَالَ مَا كَانَ لِابْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَؤُمَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا لَكُمْ إِذَا نَابَكُمْ أَمْرٌ صَفَّحْتُمْ سَبِّحُوا فَإِنَّ التَّصْفِيحَ لِلنِّسَاءِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Banu Amr ibn Avf huzuriga — ular orasida boʻlgan janjal (nizo) sababli, ularni yarashtirish uchun — bordilar. Shu orada namoz vaqti kirdi. Bilol Abu Bakrga: «Men iqomat aytsam, siz odamlarga namoz oʻqib berasizmi?» dedi. Abu Bakr: «Ha», dedi. Bas, Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr odamlarga namoz oʻqib berish uchun oldinga oʻtdi. Shu payt Rasululloh ﷺ saflarni yorib kelib qoldilar va odamlar qarsak chala boshladi. Abu Bakr namozda deyarli oʻgirilib qaramas edi; ular koʻp (qarsak chalgach), Abu Bakr oʻgirilib qaradi va Rasululloh ﷺning saflarni yorib kelayotganlarini koʻrdi. Shunda Abu Bakr orqaga chekindi va Rasululloh ﷺ unga: «Oʻz oʻrningda tur», deb imo qildilar. (Ammo) Abu Bakr orqaga chekindi va Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, ularga namoz oʻqib berdilar. Namozlarini tugatgach, u zot: «Ey Abu Bakr, senga imo qilganimda nega turmading?» dedilar. U: «Ibn Abu Quhofaga Rasululloh ﷺga imomlik qilish yarashmaydi», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Sizlarga nima boʻldi — biror ish yuz berganda qarsak chalasizlar? Tasbeh ayting; qarsak chalish ayollar uchundir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бану Амр ибн Авф ҳузурига — улар орасида бўлган жанжал (низо) сабабли, уларни яраштириш учун — бордилар. Шу орада намоз вақти кирди. Билол Абу Бакрга: «Мен иқомат айтсам, сиз одамларга намоз ўқиб берасизми?» деди. Абу Бакр: «Ҳа», деди. Бас, Билол иқомат айтди ва Абу Бакр одамларга намоз ўқиб бериш учун олдинга ўтди. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ сафларни ёриб келиб қолдилар ва одамлар қарсак чала бошлади. Абу Бакр намозда деярли ўгирилиб қарамас эди; улар кўп (қарсак чалгач), Абу Бакр ўгирилиб қаради ва Расулуллоҳ ﷺнинг сафларни ёриб келаётганларини кўрди. Шунда Абу Бакр орқага чекинди ва Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўз ўрнингда тур», деб имо қилдилар. (Аммо) Абу Бакр орқага чекинди ва Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, уларга намоз ўқиб бердилар. Намозларини тугатгач, у зот: «Эй Абу Бакр, сенга имо қилганимда нега турмадинг?» дедилар. У: «Ибн Абу Қуҳофага Расулуллоҳ ﷺга имомлик қилиш ярашмайди», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга нима бўлди — бирор иш юз берганда қарсак чаласизлар? Тасбеҳ айтинг; қарсак чалиш аёллар учундир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ مَالِكٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَكَانَ النَّاسُ يُؤْمَرُونَ أَنْ يَضَعُوا الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى فِي الصَّلَاةِ قَالَ أَبُو حَازِمٍ وَلَا أَعْلَمُ إِلَّا يُنْمِي ذَلِكَقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ يُنْمِي يَرْفَعُهُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Odamlarga namozda oʻng qoʻlni chap qoʻl ustiga qoʻyish buyurilar edi. Abu Hozim: «Men buni faqat (Nabiy ﷺga) nisbat berilgan holda bilaman», dedi. Abu Abdurrahmon aytdi: «Yunmiy — uni Nabiy ﷺga koʻtaradi (nisbat beradi), degani».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Одамларга намозда ўнг қўлни чап қўл устига қўйиш буюрилар эди. Абу Ҳозим: «Мен буни фақат (Набий ﷺга) нисбат берилган ҳолда биламан», деди. Абу Абдурраҳмон айтди: «Юнмий — уни Набий ﷺга кўтаради (нисбат беради), дегани».

قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مَالِكٍ وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَهَبْتُ نَفْسِي لَكَ فَقَامَتْ قِيَامًا طَوِيلًا فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَوِّجْنِيهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَيْءٍ تُصْدِقُهَا إِيَّاهُ فَقَالَ مَا عِنْدِي إِلَّا إِزَارِي هَذَا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ أَعْطَيْتَهَا إِزَارَكَ جَلَسْتَ لَا إِزَارَ لَكَ فَالْتَمِسْ شَيْئًا فَقَالَ مَا أَجِدُ شَيْئًا فَقَالَ الْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ فَالْتَمَسَ فَلَمْ يَجِدْ شَيْئًا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلْ مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ شَيْءٌ قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا لِسُوَرٍ يُسَمِّيهَا فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ زَوَّجْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنْ الْقُرْآنِ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺning huzurlariga bir ayol kelib: ‹Ey Rasululloh, men oʻzimni sizga hadya qildim (nikohingizga taqdim etdim)›, dedi. U uzoq vaqt tik turdi. Shunda bir kishi oʻrnidan turib: ‹Ey Rasululloh, agar sizga uning ehtiyoji boʻlmasa, uni menga nikohlab bering›, dedi. Rasululloh ﷺ: «Senda unga mahr qilib beradigan biror narsa bormi?» dedilar. U: ‹Mana shu izorimdan (belbogʻimdan) boshqa narsam yoʻq›, dedi. Rasululloh ﷺ: «Agar izoringni unga bersang, oʻzing izorsiz oʻtirib qolasan. Bas, biror narsa qidirib koʻr», dedilar. U: ‹Hech narsa topolmayman›, dedi. (U zot): «Garchi temirdan bir uzuk boʻlsa-da, qidirib koʻr», dedilar. U qidirdi, lekin hech narsa topolmadi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Sen bilan Qurʼondan biror narsa (yodingda) bormi?» dedilar. U: ‹Ha, falon sura va falon sura›, deb oʻzi nomlagan suralarni (sanab) aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Seni unga, sen bilan boʻlgan Qurʼon (suralari) evaziga nikohlab qoʻydim», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир аёл келиб: ‹Эй Расулуллоҳ, мен ўзимни сизга ҳадя қилдим (никоҳингизга тақдим этдим)›, деди. У узоқ вақт тик турди. Шунда бир киши ўрнидан туриб: ‹Эй Расулуллоҳ, агар сизга унинг эҳтиёжи бўлмаса, уни менга никоҳлаб беринг›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сенда унга маҳр қилиб берадиган бирор нарса борми?» дедилар. У: ‹Мана шу изоримдан (белбоғимдан) бошқа нарсам йўқ›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар изорингни унга берсанг, ўзинг изорсиз ўтириб қоласан. Бас, бирор нарса қидириб кўр», дедилар. У: ‹Ҳеч нарса тополмайман›, деди. (У зот): «Гарчи темирдан бир узук бўлса-да, қидириб кўр», дедилар. У қидирди, лекин ҳеч нарса тополмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен билан Қуръондан бирор нарса (ёдингда) борми?» дедилар. У: ‹Ҳа, фалон сура ва фалон сура›, деб ўзи номлаган сураларни (санаб) айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сени унга, сен билан бўлган Қуръон (суралари) эвазига никоҳлаб қўйдим», дедилар.

قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ وحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَخْبَرَنِي مَالِكٌ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ أَخْبَرَهُأَنَّ عُوَيْمِرًا الْعَجْلَانِيَّ جَاءَ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ الْأَنْصَارِيِّ فَقَالَ يَا عَاصِمُ أَرَأَيْتَ رَجُلًا وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلًا أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ سَلْ لِي عَنْ ذَلِكَ يَا عَاصِمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ عَاصِمٌ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا حَتَّى كَبُرَ عَلَى عَاصِمٍ مِمَّا يَسْمَعُ قَالَ إِسْحَاقُ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا رَجَعَ عَاصِمٌ إِلَى أَهْلِهِ جَاءَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا عَاصِمُ مَاذَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَاصِمٌ لِعُوَيْمِرٍ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْأَلَةَ الَّتِي سَأَلْتُهُ عَنْهَا فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لَا أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَهُ عَنْهَا فَأَقْبَلَ عُوَيْمِرٌ حَتَّى أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَسْطَ النَّاسِ فَقَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرَأَيْتَ رَجُلًا وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلًا أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَاذْهَبْ فَأْتِ بِهَا قَالَ سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ فَتَلَاعَنَا وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) xabar berdiki, Uvaymir al-Ajloniy Osim ibn Adiy al-Ansoriyning oldiga kelib, unga: «Ey Osim, bir kishi oʻz xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻldiradimi, soʻng sizlar uni oʻldirasizmi — yoki qanday qilsin? Ey Osim, men uchun buni Rasululloh ﷺdan soʻra», dedi. Osim buni Rasululloh ﷺdan soʻradi; Rasululloh ﷺ (bunday) savollarni yoqtirmadilar va aybladilar — hatto Osimga eshitgan (gap)i ogʻir botdi. Ishoq (rivoyatida): Rasululloh ﷺdan eshitgani, dedi. Osim oʻz ahliga qaytgach, Uvaymir kelib: «Ey Osim, Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» dedi. Osim Uvaymirga: «Sen menga yaxshilik keltirmading; men soʻragan masalani Rasululloh ﷺ yoqtirmadilar», dedi. Uvaymir: «Allohga qasamki, men uni u zotdan soʻramaguncha toʻxtamayman», dedi va Rasululloh ﷺning oldilariga — odamlar oʻrtasida — kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻz xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻldiradimi, soʻng sizlar uni oʻldirasizmi — yoki qanday qilsin?» dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen va xotining haqida Alloh (oyat) nozil qildi; bor, uni olib kel», dedilar. Sahl ibn Saʼd aytdi: Bas, ular liʼon qildilar — men odamlar bilan birga Rasululloh ﷺning huzurlarida edim.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) хабар бердики, Уваймир ал-Ажлоний Осим ибн Адий ал-Ансорийнинг олдига келиб, унга: «Эй Осим, бир киши ўз хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ўлдирадими, сўнг сизлар уни ўлдирасизми — ёки қандай қилсин? Эй Осим, мен учун буни Расулуллоҳ ﷺдан сўра», деди. Осим буни Расулуллоҳ ﷺдан сўради; Расулуллоҳ ﷺ (бундай) саволларни ёқтирмадилар ва айбладилар — ҳатто Осимга эшитган (гап)и оғир ботди. Ишоқ (ривоятида): Расулуллоҳ ﷺдан эшитгани, деди. Осим ўз аҳлига қайтгач, Уваймир келиб: «Эй Осим, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деди. Осим Уваймирга: «Сен менга яхшилик келтирмадинг; мен сўраган масалани Расулуллоҳ ﷺ ёқтирмадилар», деди. Уваймир: «Аллоҳга қасамки, мен уни у зотдан сўрамагунча тўхтамайман», деди ва Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига — одамлар ўртасида — келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ўз хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ўлдирадими, сўнг сизлар уни ўлдирасизми — ёки қандай қилсин?» деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен ва хотининг ҳақида Аллоҳ (оят) нозил қилди; бор, уни олиб кел», дедилар. Саҳл ибн Саъд айтди: Бас, улар лиъон қилдилар — мен одамлар билан бирга Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдим.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ سَهْلٍ أَنَّهُ قَالَإِنَّ رَجُلًا مِنْ الْأَنْصَارِ جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلًا وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلًا أَيَقْتُلُهُ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي شَأْنِهِ مَا ذُكِرَ فِي الْقُرْآنِ مِنْ التَّلَاعُنِ فَقَالَ قَدْ قُضِيَ فِيكَ وَفِي امْرَأَتِكَ قَالَ فَتَلَاعَنَا وَأَنَا شَاهِدٌ ثُمَّ فَارَقَهَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Sahl (roziyallohu anhu) aytdi: Ansorlardan bir kishi Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻz xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻldiradimi?» dedi. Shunda Alloh azza va jalla uning ishida Qurʼonda liʼon haqida zikr qilingan (oyat)larni nozil qildi. U zot: «Sen va xotining haqida hukm chiqarildi», dedilar. (Sahl:) Bas, ikkovi liʼon qildilar — men (bunga) guvoh edim. Soʻng u Rasululloh ﷺning huzurlarida undan ajrashdi.Саҳл (розияллоҳу анҳу) айтди: Ансорлардан бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ўз хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ўлдирадими?» деди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла унинг ишида Қуръонда лиъон ҳақида зикр қилинган (оят)ларни нозил қилди. У зот: «Сен ва хотининг ҳақида ҳукм чиқарилди», дедилар. (Саҳл:) Бас, иккови лиъон қилдилар — мен (бунга) гувоҳ эдим. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ундан ажрашди.

حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ السَّاعِدِيِّ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَسْتَنِدُ إِلَى جِذْعٍ فَقَالَ قَدْ كَثُرَ النَّاسُ وَلَوْ كَانَ لِي شَيْءٌ يَعْنِي أَقْعُدُ عَلَيْهِ قَالَ عَبَّاسٌ فَذَهَبَ أَبِي فَقَطَعَ عِيدَانَ الْمِنْبَرِ مِنْ الْغَابَةِ قَالَ فَمَا أَدْرِي عَمِلَهَا أَبِي أَوْ اسْتَعْمَلَهَا

Abbos ibn Sahl as-Soidiy otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ (xurmo) toʻngʻichiga suyanib turar edilar. U zot: «Odamlar koʻpayib ketdi; qaniydi menda ustiga oʻtiradigan biror narsa boʻlsa», dedilar. Abbos aytdi: Bas, otam borib, Gʻobadan minbarning yogʻochlarini kesib keldi. (Roviy) aytdi: Uni otam oʻzi yasadimi yoki (birovga) yasattirdimi — bilmayman.Аббос ибн Саҳл ас-Соидий отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ (хурмо) тўнғичига суяниб турар эдилар. У зот: «Одамлар кўпайиб кетди; қанийди менда устига ўтирадиган бирор нарса бўлса», дедилар. Аббос айтди: Бас, отам бориб, Ғобадан минбарнинг ёғочларини кесиб келди. (Ровий) айтди: Уни отам ўзи ясадими ёки (бировга) ясаттирдими — билмайман.

حَدَّثَنَا رِبْعِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي ذُبَابٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَاهِرًا يَدَيْهِ قَطُّ يَدْعُو عَلَى مِنْبَرٍ وَلَا غَيْرِهِ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَّا يَضَعُ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيُشِيرُ بِأُصْبُعِهِ إِشَارَةًحَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي سَلَمَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ عَنْ عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ قَالَ جَاءَهُ عُوَيْمِرٌ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَجْلَانَ فَقَالَ يَا عَاصِمُ أَرَأَيْتَ رَجُلًا وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلًا أَيَقْتُلُهُ فَيَقْتُلُوهُ أَمْ كَيْفَ يَصْنَعُ سَلْ لِي يَا عَاصِمُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ عَاصِمٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ذَلِكَ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا حَتَّى كَبُرَ عَلَى عَاصِمٍ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ مَالِكٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَطَلَّقَهَا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَكَانَ فِرَاقُهُ إِيَّاهَا سُنَّةً فِي الْمُتَلَاعِنَيْنِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺni na minbarda, na boshqa joyda ikki qoʻllarini yoyib duo qilgan holda hech koʻrmadim; u zot faqat qoʻllarini yelkalari barobarida qoʻyib, barmoqlari bilan ishora qilib duo qilardilar. Sahl ibn Saʼd as-Soidiy Osim ibn Adiydan rivoyat qiladi: Uning oldiga Banu Ajlondan Uvaymir degan kishi kelib: «Ey Osim, bir kishi oʻz xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻldiradimi, soʻng ular uni oʻldirishadimi — yoki qanday qilsin? Ey Osim, men uchun buni Rasululloh ﷺdan soʻra», dedi. Osim buni Rasululloh ﷺdan soʻradi; Rasululloh ﷺ (bunday) savollarni yoqtirmadilar va aybladilar — hatto Osimga Rasululloh ﷺdan eshitgani ogʻir botdi. Soʻng u Molikning hadisi maʼnosini zikr qildi; faqat u: «Nabiy ﷺ unga buyurishlaridan oldin uni taloq qildi», dedi va: «Uning undan ajralishi liʼon qilishuvchilar haqida sunnat boʻlib qoldi», dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺни на минбарда, на бошқа жойда икки қўлларини ёйиб дуо қилган ҳолда ҳеч кўрмадим; у зот фақат қўлларини елкалари баробарида қўйиб, бармоқлари билан ишора қилиб дуо қилардилар. Саҳл ибн Саъд ас-Соидий Осим ибн Адийдан ривоят қилади: Унинг олдига Бану Ажлондан Уваймир деган киши келиб: «Эй Осим, бир киши ўз хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ўлдирадими, сўнг улар уни ўлдиришадими — ёки қандай қилсин? Эй Осим, мен учун буни Расулуллоҳ ﷺдан сўра», деди. Осим буни Расулуллоҳ ﷺдан сўради; Расулуллоҳ ﷺ (бундай) саволларни ёқтирмадилар ва айбладилар — ҳатто Осимга Расулуллоҳ ﷺдан эшитгани оғир ботди. Сўнг у Моликнинг ҳадиси маъносини зикр қилди; фақат у: «Набий ﷺ унга буюришларидан олдин уни талоқ қилди», деди ва: «Унинг ундан ажралиши лиъон қилишувчилар ҳақида суннат бўлиб қолди», деди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَقُولُ غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَرَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَمَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَاحَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Alloh yoʻlida bir ertalab (yoʻlga chiqish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir; Alloh yoʻlida bir kechqurun (yoʻlga chiqish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir; jannatdagi bir qamchi joyi dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», deganlarini eshitdim. Sahl ibn Saʼd Rasululloh ﷺning: «Alloh yoʻlida bir kechqurun (yoʻlga chiqish)...», deganlarini eshitdi, deb shu maʼnoni zikr qildi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳ йўлида бир эрталаб (йўлга чиқиш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир; Аллоҳ йўлида бир кечқурун (йўлга чиқиш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир; жаннатдаги бир қамчи жойи дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», деганларини эшитдим. Саҳл ибн Саъд Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳ йўлида бир кечқурун (йўлга чиқиш)...», деганларини эшитди, деб шу маънони зикр қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, doimo yaxshilik bilan boʻladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, доимо яхшилик билан бўладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ يَعْنِي ابْنَ أَبِي يَحْيَى عَنْ أُمِّهِ قَالَتْ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ يَقُولُسَقَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيَّ مِنْ بُضَاعَةَ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺga oʻz qoʻllarim bilan Buzoa (qudugʻi)dan suv berdim.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга ўз қўлларим билан Бузоа (қудуғи)дан сув бердим.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ عَنِ الْفُضَيْلِ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي يَحْيَى عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ عَنْ أَبِيهِ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَالْخَنْدَقِ فَأَخَذَ الْكِرْزِينَ فَحَفَرَ بِهِ فَصَادَفَ حَجَرًا فَضَحِكَ قِيلَ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ضَحِكْتُ مِنْ نَاسٍ يُؤْتَى بِهِمْ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ فِي النُّكُولِ يُسَاقُونَ إِلَى الْجَنَّةِ

Abbos ibn Sahl ibn Saʼd as-Soidiy otasidan rivoyat qiladi: U aytdi: Men Nabiy ﷺ bilan birga xandaqda edim. U zot kirzin (choʻqmor)ni olib, u bilan qazidilar va bir toshga duch keldilar-da, kulib yubordilar. «Ey Allohning Rasuli, sizni nima kuldirdi?» deyildi. U zot: «Men mashriq tomondan kishanband holda keltiriladigan, jannatga haydab boriladigan bir qavmdan kuldim», dedilar.Аббос ибн Саҳл ибн Саъд ас-Соидий отасидан ривоят қилади: У айтди: Мен Набий ﷺ билан бирга хандақда эдим. У зот кирзин (чўқмор)ни олиб, у билан қазидилар ва бир тошга дуч келдилар-да, кулиб юбордилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, сизни нима кулдирди?» дейилди. У зот: «Мен машриқ томондан кишанбанд ҳолда келтириладиган, жаннатга ҳайдаб бориладиган бир қавмдан кулдим», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ بُعِثْتُ وَالسَّاعَةُ هَكَذَا وَأَشَارَ بِإِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Men (paygʻambar qilib) yuborildim, holbuki men bilan qiyomat mana bunday(dir)», deganlarini eshitdim va u zot ikki barmoqlari — koʻrsatkich va oʻrta barmoq bilan ishora qildilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Мен (пайғамбар қилиб) юборилдим, ҳолбуки мен билан қиёмат мана бундай(дир)», деганларини эшитдим ва у зот икки бармоқлари — кўрсаткич ва ўрта бармоқ билан ишора қилдилар.

حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ الْقَاصِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ آتٍ فَقَالَ إِنَّ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ قَدْ اقْتَتَلُوا وَتَرَامَوْا بِالْحِجَارَةِ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ وَحَانَتْ الصَّلَاةُ فَجَاءَ بِلَالٌ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ أَتُصَلِّي فَأُقِيمَ الصَّلَاةَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَأَقَامَ بِلَالٌ الصَّلَاةَ وَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ حَيْثُ ذَهَبَ فَجَعَلَ يَتَخَلَّلُ الصُّفُوفَ حَتَّى بَلَغَ الصَّفَّ الْأَوَّلَ ثُمَّ وَقَفَ وَجَعَلَ النَّاسُ يُصَفِّقُونَ لِيُؤْذِنُوا أَبَا بَكْرٍ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لَا يَلْتَفِتُ فِي الصَّلَاةِ فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلَيْهِ الْتَفَتَ فَإِذَا هُوَ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ مَعَ النَّاسِ فَأَشَارَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ اثْبُتْ فَرَفَعَ يَدَيْهِ كَأَنَّهُ يَدْعُو ثُمَّ اسْتَأْخَرَ الْقَهْقَرَى حَتَّى جَاءَ الصَّفَّ فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا بَالُكُمْ وَنَابَكُمْ شَيْءٌ فِي صَلَاتِكُمْ فَجَعَلْتُمْ تُصَفِّقُونَ

Rasululloh ﷺning sahobalari Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺning huzurlariga bir kishi kelib: «Banu Amr ibn Avf oʻzaro urishib, bir-birlariga tosh otishmoqda», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ ularni yarashtirish uchun ularning oldiga chiqdilar. Namoz vaqti kirgach, Bilol Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu taolo anhu)ning oldiga kelib: «Namoz oʻqib berasizmi, men iqomat aytaymi?» dedi. U: «Ha», dedi. Bas, Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr oldinga oʻtdi. U namozga kirib, odamlar uning ortida saf tortgach, Rasululloh ﷺ ketgan tomonlaridan qaytib keldilar va saflar orasidan oʻtib, birinchi safga yetdilar, soʻng toʻxtadilar. Odamlar Abu Bakrga Rasululloh ﷺ (kelganlari)ni bildirish uchun qarsak chala boshladilar. Abu Bakr namozda oʻgirilib qaramas edi; ular koʻp (qarsak chalgach), u oʻgirilib qaradi va Rasululloh ﷺning odamlar bilan birga ortida turganlarini koʻrdi. Rasululloh ﷺ unga: «Oʻrningda turaver», deb ishora qildilar. Shunda u ikki qoʻlini duo qilayotgandek koʻtardi, soʻng orqasi bilan chekinib, safga kelib qoʻshildi. Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, odamlarga namoz oʻqib berdilar. Namozlarini tugatgach, Rasululloh ﷺ: «Sizlarga nima boʻldi — namozingizda biror narsa yuz bergan edi, qarsak chala boshladingiz?» dedilar.Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб: «Бану Амр ибн Авф ўзаро уришиб, бир-бирларига тош отишмоқда», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларни яраштириш учун уларнинг олдига чиқдилар. Намоз вақти киргач, Билол Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу таоло анҳу)нинг олдига келиб: «Намоз ўқиб берасизми, мен иқомат айтайми?» деди. У: «Ҳа», деди. Бас, Билол иқомат айтди ва Абу Бакр олдинга ўтди. У намозга кириб, одамлар унинг ортида саф тортгач, Расулуллоҳ ﷺ кетган томонларидан қайтиб келдилар ва сафлар орасидан ўтиб, биринчи сафга етдилар, сўнг тўхтадилар. Одамлар Абу Бакрга Расулуллоҳ ﷺ (келганлари)ни билдириш учун қарсак чала бошладилар. Абу Бакр намозда ўгирилиб қарамас эди; улар кўп (қарсак чалгач), у ўгирилиб қаради ва Расулуллоҳ ﷺнинг одамлар билан бирга ортида турганларини кўрди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўрнингда туравер», деб ишора қилдилар. Шунда у икки қўлини дуо қилаётгандек кўтарди, сўнг орқаси билан чекиниб, сафга келиб қўшилди. Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, одамларга намоз ўқиб бердилар. Намозларини тугатгач, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга нима бўлди — намозингизда бирор нарса юз берган эди, қарсак чала бошладингиз?» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ الْأَنْصَارِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُسَلِّمُ فِي صَلَاتِهِ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ حَتَّى يُرَى بَيَاضُ خَدَّيْهِ

Sahl ibn Saʼd al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozlarida oʻng tomonlariga ham, chap tomonlariga ham — yuzlarining oqligi koʻringuncha — salom berardilar.Саҳл ибн Саъд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозларида ўнг томонларига ҳам, чап томонларига ҳам — юзларининг оқлиги кўрингунча — салом берардилар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ سَوَادَةَ عَنْ وَفَاءِ بْنِ شُرَيْحٍ الصَّدَفِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِيكُمْ كِتَابُ اللَّهِ يَتَعَلَّمُهُ الْأَسْوَدُ وَالْأَحْمَرُ وَالْأَبْيَضُ تَعَلَّمُوهُ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ زَمَانٌ يَتَعَلَّمُهُ نَاسٌ وَلَا يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ وَيُقَوِّمُونَهُ كَمَا يُقَوَّمُ السَّهْمُ فَيَتَعَجَّلُونَ أَجْرَهُ وَلَا يَتَأَجَّلُونَهُ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning oralaringizda Allohning Kitobi bor — uni qora ham, qizil ham, oq ham oʻrganadi. Shunday zamon kelishidan oldin uni oʻrganib olinglar: (oʻshanda) bir qavm uni oʻrganadi, lekin u ularning boʻgʻzidan oʻtmaydi; ular uni oʻqni toʻgʻrilagandek toʻgʻrilaydilar va uning ajrini keyinga qoldirmay, shu dunyoda shoshilib oladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг ораларингизда Аллоҳнинг Китоби бор — уни қора ҳам, қизил ҳам, оқ ҳам ўрганади. Шундай замон келишидан олдин уни ўрганиб олинглар: (ўшанда) бир қавм уни ўрганади, лекин у уларнинг бўғзидан ўтмайди; улар уни ўқни тўғрилагандек тўғрилайдилар ва унинг ажрини кейинга қолдирмай, шу дунёда шошилиб оладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عُمَرٍ الوَاسِطِيُّ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنْ كَانَ الشُّؤْمُ فَفِي الْمَرْأَةِ وَالْفَرَسِ وَالْمَسْكَنِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar shumlik (biror narsada) boʻlsa, u ayolda, otda va maskan (uy-joy)dadir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар шумлик (бирор нарсада) бўлса, у аёлда, отда ва маскан (уй-жой)дадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ قَالَ قُرِئَ عَلَى مَالِكٍ: أَبُو حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ مِنْهُ وَعَنْ يَمِينِهِ غُلَامٌ وَعَنْ شِمَالِهِ الْأَشْيَاخُ فَقَالَ لِلْغُلَامِ أَتَأْذَنُ فِي أَنْ أُعْطِيَهُ هَؤُلَاءِ فَقَالَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا كُنْتُ لِأُوثِرَ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga bir ichimlik keltirildi va u zot undan ichdilar. Oʻng tomonlarida bir bola, chap tomonlarida esa keksalar (oʻtirgan) edi. U zot bolaga: «Buni mana bularga berishimga ruxsat berasanmi?» dedilar. U: «Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, sizdan (tegadigan) nasibamda hech kimni oʻzimdan afzal koʻrmayman», dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга бир ичимлик келтирилди ва у зот ундан ичдилар. Ўнг томонларида бир бола, чап томонларида эса кексалар (ўтирган) эди. У зот болага: «Буни мана буларга беришимга рухсат берасанми?» дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, сиздан (тегадиган) насибамда ҳеч кимни ўзимдан афзал кўрмайман», деди.

حَدَّثَنَا عِصَامُ بْنُ خَالِدٍ وَأَبُو النَّضْرِ قَالَا حَدَّثَنَا الْعَطَّافُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو النَّضْرِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَرَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَمَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ قَالَ أَبُو النَّضْرِ مِنْ الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺdan eshitdim — Abu Nazr (rivoyatida): Rasululloh ﷺ aytdilar —: «Alloh yoʻlida bir ertalab (yoʻlga chiqish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir; Alloh yoʻlida bir kechqurun (yoʻlga chiqish) dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir; jannatda bir qamchi joyi — Abu Nazr: jannatdan (bir qamchi joyi), dedi — dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir.»Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан эшитдим — Абу Назр (ривоятида): Расулуллоҳ ﷺ айтдилар —: «Аллоҳ йўлида бир эрталаб (йўлга чиқиш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир; Аллоҳ йўлида бир кечқурун (йўлга чиқиш) дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир; жаннатда бир қамчи жойи — Абу Назр: жаннатдан (бир қамчи жойи), деди — дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْغَسِيلِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ عَنْ أَبِيهِ وَعَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَامَرَّ بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابٌ لَهُ فَخَرَجْنَا حَتَّى انْطَلَقْنَا إِلَى حَائِطٍ يُقَالُ لَهُ الشَّوْطُ حَتَّى إِذَا انْتَهَيْنَا إِلَى حَائِطَيْنِ جَلَسْنَا بَيْنَهُمَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اجْلِسُوا وَدَخَلَ هُوَ وَأُتِيَ بِالْجَوْنِيَّةِ فَعُزِلَتْ فِي بَيْتٍ فِي النَّخْلِ أُمَيْمَةُ بِنْتُ النُّعْمَانِ بْنِ شَرَاحِيلَ وَمَعَهَا دَايَةٌ لَهَا فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَبِي لِي نَفْسَكِ قَالَتْ وَهَلْ تَهَبُ الْمَلِكَةُ نَفْسَهَا لِلسُّوقَةِ قَالَ أَبِي وَقَالَ غَيْرُ أَبِي أَحْمَدَ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي الْجَوْنِ يُقَالُ لَهَا أُمَيْنَةُ قَالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ قَالَ لَقَدْ عُذْتِ بِمُعَاذٍ ثُمَّ خَرَجَ عَلَيْنَا فَقَالَ يَا أَبَا أُسَيْدٍ اكْسُهَا فَارِسِيَّتَيْنِ وَأَلْحِقْهَا بِأَهْلِهَا

Abbos ibn Sahl otasidan rivoyat qiladi (Hamza ibn Abu Usayd ham otasidan rivoyat qiladi): Rasululloh ﷺ va sahobalari bizning oldimizdan oʻtdilar; biz ham chiqib, ash-Shavt deb ataladigan bir bogʻgacha bordik. Ikki bogʻ (devori)ga yetganimizda, ularning orasida oʻtirdik. Rasululloh ﷺ: «Oʻtiringlar», dedilar va oʻzlari (ichkariga) kirdilar. Javniya keltirilgan edi — u xurmozor ichidagi bir uyga tushirilgan edi; u Umayma bint an-Nuʼmon ibn Sharohil edi va uning yonida enagasi bor edi. Rasululloh ﷺ uning huzuriga kirganlarida: «Oʻzingni menga hadya qil», dedilar. U: «Malika oʻzini oddiy kishiga hadya qiladimi?» dedi. Otam aytdi, Ahmadning otasidan boshqasi esa: «Banu Javndan Umayna deb ataladigan bir ayol edi», dedi. U: «Men sendan Allohga panoh tilayman», dedi. U zot: «Sen panoh beruvchi (Zot)dan panoh tilading», dedilar. Soʻng bizning oldimizga chiqib: «Ey Abu Usayd, unga ikkita forsiy (kiyim) kiydirgin va uni oʻz ahliga qoʻshib yubor», dedilar.Аббос ибн Саҳл отасидан ривоят қилади (Ҳамза ибн Абу Усайд ҳам отасидан ривоят қилади): Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари бизнинг олдимиздан ўтдилар; биз ҳам чиқиб, аш-Шавт деб аталадиган бир боғгача бордик. Икки боғ (девори)га етганимизда, уларнинг орасида ўтирдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўтиринглар», дедилар ва ўзлари (ичкарига) кирдилар. Жавния келтирилган эди — у хурмозор ичидаги бир уйга туширилган эди; у Умайма бинт ан-Нуъмон ибн Шароҳил эди ва унинг ёнида энагаси бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳузурига кирганларида: «Ўзингни менга ҳадя қил», дедилар. У: «Малика ўзини оддий кишига ҳадя қиладими?» деди. Отам айтди, Аҳмаднинг отасидан бошқаси эса: «Бану Жавндан Умайна деб аталадиган бир аёл эди», деди. У: «Мен сендан Аллоҳга паноҳ тилайман», деди. У зот: «Сен паноҳ берувчи (Зот)дан паноҳ тиладинг», дедилар. Сўнг бизнинг олдимизга чиқиб: «Эй Абу Усайд, унга иккита форсий (кийим) кийдиргин ва уни ўз аҳлига қўшиб юбор», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى أَخْبَرَنِي مَالِكٌ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlar iftorni tezlatib turar ekan, doimo yaxshilik bilan boʻladilar», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамлар ифторни тезлатиб турар экан, доимо яхшилик билан бўладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّهُ سُئِلَ عَنْ الْمِنْبَرِ مِنْ أَيِّ عُودٍ هُوَ قَالَ أَمَا وَاللَّهِ إِنِّي لَأَعْرِفُ مِنْ أَيِّ عُودٍ هُوَ وَأَعْرِفُ مَنْ عَمِلَهُ وَأَيُّ يَوْمٍ صُنِعَ وَأَيُّ يَوْمٍ وُضِعَ وَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلَ يَوْمٍ جَلَسَ عَلَيْهِ أَرْسَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى امْرَأَةٍ لَهَا غُلَامٌ نَجَّارٌ فَقَالَ لَهَا مُرِي غُلَامَكِ النَّجَّارَ أَنْ يَعْمَلَ لِي أَعْوَادًا أَجْلِسُ عَلَيْهَا إِذَا كَلَّمْتُ النَّاسَ فَأَمَرَتْهُ فَذَهَبَ إِلَى الْغَابَةِ فَقَطَعَ طَرْفَاءَ فَعَمِلَ الْمِنْبَرَ ثَلَاثَ دَرَجَاتٍ فَأَرْسَلَتْ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوُضِعَ فِي مَوْضِعِهِ هَذَا الَّذِي تَرَوْنَ فَجَلَسَ عَلَيْهِ أَوَّلَ يَوْمٍ وُضِعَ فَكَبَّرَ هُوَ عَلَيْهِ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ نَزَلَ الْقَهْقَرَى فَسَجَدَ وَسَجَدَ النَّاسُ مَعَهُ ثُمَّ عَادَ حَتَّى فَرَغَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا فَعَلْتُ هَذَا لِتَأْتَمُّوا بِي وَلِتَعْلَمُوا صَلَاتِيفَقِيلَ لِسَهْلٍ هَلْ كَانَ مِنْ شَأْنِ الْجِذْعِ مَا يَقُولُ النَّاسُ قَالَ قَدْ كَانَ مِنْهُ الَّذِي كَانَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan soʻraldi: minbar qaysi yogʻochdan (yasalgan)? U aytdi: Allohga qasamki, men uning qaysi yogʻochdan (yasalgani)ni ham, uni kim yasaganini ham, qaysi kuni tayyorlangani va qaysi kuni qoʻyilganini ham bilaman; Nabiy ﷺni uning ustiga birinchi kun oʻtirganlarida ham koʻrganman. Nabiy ﷺ duradgor xizmatkori bor bir ayolga (kishi) yuborib: «Duradgor xizmatkoringga ayt, menga odamlarga gapirganimda ustiga oʻtiradigan yogʻochlar yasab bersin», dedilar. U (ayol) unga buyurdi; u Gʻobaga borib, tarfa (yulgʻun) yogʻochini kesdi va uch pogʻonali minbar yasadi. (Ayol) uni Nabiy ﷺga yubordi va u sizlar koʻrib turgan mana shu joyga qoʻyildi. U zot qoʻyilgan birinchi kuni uning ustiga oʻtirdilar, ustida takbir aytdilar, soʻng rukuʼ qildilar, keyin orqalari bilan tushib sajda qildilar va odamlar ham u zot bilan sajda qildilar; soʻng qaytib (chiqdilar) — namozni tugatgunlaricha shunday qildilar. Namozdan boʻshaganlarida: «Ey odamlar, men buni sizlar menga iqtido qilishingiz va namozimni bilib olishingiz uchun qildim», dedilar. Sahlga: «Xurmo toʻngʻichi ishida odamlar aytadigan (narsa) boʻlganmi?» deyildi. U: «Undan boʻlgan narsa boʻlgan», dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан сўралди: минбар қайси ёғочдан (ясалган)? У айтди: Аллоҳга қасамки, мен унинг қайси ёғочдан (ясалгани)ни ҳам, уни ким ясаганини ҳам, қайси куни тайёрлангани ва қайси куни қўйилганини ҳам биламан; Набий ﷺни унинг устига биринчи кун ўтирганларида ҳам кўрганман. Набий ﷺ дурадгор хизматкори бор бир аёлга (киши) юбориб: «Дурадгор хизматкорингга айт, менга одамларга гапирганимда устига ўтирадиган ёғочлар ясаб берсин», дедилар. У (аёл) унга буюрди; у Ғобага бориб, тарфа (юлғун) ёғочини кесди ва уч поғонали минбар ясади. (Аёл) уни Набий ﷺга юборди ва у сизлар кўриб турган мана шу жойга қўйилди. У зот қўйилган биринчи куни унинг устига ўтирдилар, устида такбир айтдилар, сўнг рукуъ қилдилар, кейин орқалари билан тушиб сажда қилдилар ва одамлар ҳам у зот билан сажда қилдилар; сўнг қайтиб (чиқдилар) — намозни тугатгунларича шундай қилдилар. Намоздан бўшаганларида: «Эй одамлар, мен буни сизлар менга иқтидо қилишингиз ва намозимни билиб олишингиз учун қилдим», дедилар. Саҳлга: «Хурмо тўнғичи ишида одамлар айтадиган (нарса) бўлганми?» дейилди. У: «Ундан бўлган нарса бўлган», деди.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا وَالرَّوْحَةُ يَرُوحُهَا الْعَبْدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ الْغَدْوَةُ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا وَمَوْضِعُ سَوْطِ أَحَدِكُمْ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنْ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yoʻlida bir kun ribot (qoʻriqchilik) qilish dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroqdir; banda Alloh yoʻlida bosib oʻtadigan bir kechqurunlik yoki bir ertalabki (safar) dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroqdir; jannatda sizlardan birovning qamchisi (joylashadigan) joy dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroqdir», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ йўлида бир кун рибот (қўриқчилик) қилиш дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқдир; банда Аллоҳ йўлида босиб ўтадиган бир кечқурунлик ёки бир эрталабки (сафар) дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқдир; жаннатда сизлардан бировнинг қамчиси (жойлашадиган) жой дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا فَرَطُكُمْ عَلَى الْحَوْضِ مَنْ وَرَدَ عَلَيَّ شَرِبَ وَمَنْ شَرِبَ لَمْ يَظْمَأْ أَبَدًا أَبْصَرْتُ أَنْ لَا يَرِدَ عَلَيَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَيَعْرِفُونَنِي ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْقَالَ فَسَمِعَنِي النُّعْمَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ أُحَدِّثُ بِهِ فَقَالَ وَأَشْهَدُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَزِيدُ فِيهِ فَيَقُولُ وَأَقُولُ إِنَّهُمْ أُمَّتِي أَوْ مِنِّي فَيُقَالُ إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ أَوْ مَا بَدَّلُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ سُحْقًا سُحْقًا لِمَنْ بَدَّلَ بَعْدِي

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men hovuz ustida sizlardan oldin boruvchiman; kim mening oldimga kelsa, ichadi; kim ichsa, abadiy chanqamaydi. Mening oldimga men taniydigan va meni taniydigan qavmlar kelishini koʻrdim, soʻng men bilan ularning orasi toʻsiladi», dedilar. (Abu Hozim) aytdi: Nuʼmon ibn Abu Ayyosh buni men aytib berayotganimni eshitib qoldi va: «Guvohlik beramanki, Abu Saʼid al-Xudriy bunga (shuni) ziyoda qilar edi: ‹Men: Ular mening ummatimdan — yoki: mendan —, deyman. Shunda: Sen ulardan keyin nima ish qilganlarini — yoki: sendan keyin nimalarni oʻzgartirganlarini — bilmaysan, deyiladi. Men esa: Mendan keyin (dinni) oʻzgartirgan kimsaga yiroqlik boʻlsin, yiroqlik boʻlsin, deyman›», dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳовуз устида сизлардан олдин борувчиман; ким менинг олдимга келса, ичади; ким ичса, абадий чанқамайди. Менинг олдимга мен танийдиган ва мени танийдиган қавмлар келишини кўрдим, сўнг мен билан уларнинг ораси тўсилади», дедилар. (Абу Ҳозим) айтди: Нуъмон ибн Абу Айёш буни мен айтиб бераётганимни эшитиб қолди ва: «Гувоҳлик бераманки, Абу Саъид ал-Худрий бунга (шуни) зиёда қилар эди: ‹Мен: Улар менинг умматимдан — ёки: мендан —, дейман. Шунда: Сен улардан кейин нима иш қилганларини — ёки: сендан кейин нималарни ўзгартирганларини — билмайсан, дейилади. Мен эса: Мендан кейин (динни) ўзгартирган кимсага йироқлик бўлсин, йироқлик бўлсин, дейман›», деди.

حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ يَزِيدَ الْقَطَّانُ بَصْرِيٌّ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مِنْبَرِي هَذَا عَلَى تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mening mana shu minbarim jannat turʼalaridan bir turʼa ustidadir», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, менинг мана шу минбарим жаннат туръаларидан бир туръа устидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ عَنْ عَبَّادِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي حَازِمٍ حَدَّثَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍأَنَّ رَجُلًا مِنْ أَسْلَمَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ زَنَى بِامْرَأَةٍ سَمَّاهَا فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَرْأَةِ فَدَعَاهَا فَسَأَلَهَا عَمَّا قَالَ فَأَنْكَرَتْ فَحَدَّهُ وَتَرَكَهَا

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Aslam (qabilasi)dan bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, oʻzi nomini aytgan bir ayol bilan zino qilganini (iqror) qildi. Nabiy ﷺ oʻsha ayolga (kishi) yuborib, uni chaqirtirdilar va undan u aytgan (narsa) haqida soʻradilar. U (ayol) inkor qildi. Shunda u zot unga (erkakka) had (jazo) berdilar va u (ayol)ni qoʻyib yubordilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аслам (қабиласи)дан бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, ўзи номини айтган бир аёл билан зино қилганини (иқрор) қилди. Набий ﷺ ўша аёлга (киши) юбориб, уни чақиртирдилар ва ундан у айтган (нарса) ҳақида сўрадилар. У (аёл) инкор қилди. Шунда у зот унга (эркакка) ҳад (жазо) бердилар ва у (аёл)ни қўйиб юбордилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي حَازِمٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لَيَتَرَاءَوْنَ الْغُرْفَةَ فِي الْجَنَّةِ كَمَا تَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ فِي السَّمَاءِقَالَ فَحَدَّثْتُ بِذَلِكَ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ فَقَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ يَقُولُ كَمَا تَرَاءَوْنَ الْكَوْكَبَ الدُّرِّيَّ فِي الْأُفُقِ الشَّرْقِيِّ أَوْ الْغَرْبِيِّ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannat ahli jannatdagi (yuksak) gʻurfani (boloxonani) xuddi sizlar osmondagi yulduzni koʻrganingizdek koʻrurlar», dedilar. (Abu Hozim) dedi: «Men buni Nuʼmon ibn Abu Ayyoshga aytib berdim, shunda u dedi: ‹Men Abu Said al-Xudriyni: ‹‹Xuddi sizlar sharqiy yoki gʻarbiy ufqdagi yarqiroq yulduzni koʻrganingizdek››, deganini eshitdim›».Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннат аҳли жаннатдаги (юксак) ғурфани (болохонани) худди сизлар осмондаги юлдузни кўрганингиздек кўрурлар», дедилар. (Абу Ҳозим) деди: «Мен буни Нуъмон ибн Абу Айёшга айтиб бердим, шунда у деди: ‹Мен Абу Саид ал-Худрийни: ‹‹Худди сизлар шарқий ёки ғарбий уфқдаги ярқироқ юлдузни кўрганингиздек››, деганини эшитдим›».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَجَّاجِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا مُصْعَبُ بْنُ ثَابِتٍ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ يُحَدِّثُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ الْمُؤْمِنَ مِنْ أَهْلِ الْإِيمَانِ بِمَنْزِلَةِ الرَّأْسِ مِنْ الْجَسَدِ يَأْلَمُ الْمُؤْمِنُ لِأَهْلِ الْإِيمَانِ كَمَا يَأْلَمُ الْجَسَدُ لِمَا فِي الرَّأْسِ

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, moʻmin iymon ahli uchun tanadagi bosh oʻrnidadir; tana boshdagi (ogʻriq)dan ogʻriganidek, moʻmin ham iymon ahli uchun ogʻriydi», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, мўмин иймон аҳли учун танадаги бош ўрнидадир; тана бошдаги (оғриқ)дан оғриганидек, мўмин ҳам иймон аҳли учун оғрийди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ بَكْرِ بْنِ سَوَادَةَ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ الْأَنْصَارِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَرْكَبُنَّ سُنَنَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ مِثْلًا بِمِثْلٍ

Sahl ibn Saʼd al-Ansoriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlar, albatta, sizlardan oldingilarning yoʻllariga — bir xilma-bir xil — ergashasizlar», dedilar.Саҳл ибн Саъд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлар, албатта, сизлардан олдингиларнинг йўлларига — бир хилма-бир хил — эргашасизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا جَمِيلٌ الْأَسْلَمِيُّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُمَّ لَا يُدْرِكْنِي زَمَانٌ أَوْ لَا تُدْرِكُوا زَمَانًا لَا يُتْبَعُ فِيهِ الْعَلِيمُ وَلَا يُسْتَحَى فِيهِ مِنْ الْحَلِيمِ قُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الْأَعَاجِمِ وَأَلْسِنَتُهُمْ أَلْسِنَةُ الْعَرَبِ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, meni bir zamon topmasin — yoki: sizlar bir zamonni topmanglar — unda olimga ergashilmaydi, halimdan uyalinmaydi; qalblari ajamlarning qalbi, tillari esa arablarning tili boʻladi», dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, мени бир замон топмасин — ёки: сизлар бир замонни топманглар — унда олимга эргашилмайди, ҳалимдан уялинмайди; қалблари ажамларнинг қалби, тиллари эса арабларнинг тили бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ عَمْرُو بْنُ جَابِرٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا تَسُبُّوا تُبَّعًا فَإِنَّهُ قَدْ كَانَ أَسْلَمَ

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Tubbaʼni soʻkmanglar, chunki u musulmon boʻlgan edi», deganlarini eshitdim.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Туббаъни сўкманглар, чунки у мусулмон бўлган эди», деганларини эшитдим.