حَدَّثَنِي عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ يُونُسَ يُحَدِّثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ الصَّحَابَةِ أَرْبَعَةٌ وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُ مِائَةٍ وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلَافٍ وَلَا يُغْلَبُ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا مِنْ قِلَّةٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eng yaxshi hamrohlar — toʻrt (kishi), eng yaxshi sariya — toʻrt yuz (kishi), eng yaxshi qoʻshin — toʻrt ming (kishi); oʻn ikki ming (kishi) kamlik sababli magʻlub boʻlmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Энг яхши ҳамроҳлар — тўрт (киши), энг яхши сария — тўрт юз (киши), энг яхши қўшин — тўрт минг (киши); ўн икки минг (киши) камлик сабабли мағлуб бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا سَالِمُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَرَأَيْتَ رَجُلًا قَتَلَ مُؤْمِنًا قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ {جَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا} إِلَى آخِرِ الْآيَةِ قَالَ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَرَأَيْتَ إِنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا قَالَ ثَكِلَتْهُ أُمُّهُ وَأَنَّى لَهُ التَّوْبَةُ وَقَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْمَقْتُولَ يَجِيءُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُتَعَلِّقًا رَأْسَهُ بِيَمِينِهِ أَوْ قَالَ بِشِمَالِهِ آخِذًا صَاحِبَهُ بِيَدِهِ الْأُخْرَى تَشْخَبُ أَوْدَاجُهُ دَمًا فِي قُبُلِ عَرْشِ الرَّحْمَنِ فَيَقُولُ رَبِّ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي
Solim ibn Abul-Jaʼd aytdi: Bir kishi Ibn Abbosning huzuriga kelib: «Ey Ibn Abbos, moʻminni oʻldirgan kishi haqida nima deysan?» dedi. Ibn Abbos: {Uning jazosi — jahannam boʻlib, unda abadiy qoluvchidir} — oyatning oxirigacha (oʻqidi). U: «Ey Ibn Abbos, agar u tavba qilsa, iymon keltirsa va solih amal qilsa-chi?» dedi. U: «Onasi uni yoʻqotsin! Unga qayerdan tavba boʻlsin?! Holbuki Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, oʻldirilgan kishi qiyomat kuni boshini oʻng qoʻlida — yoki chap qoʻlida, dedi — ushlagan, ikkinchi qoʻli bilan sohibini tutgan, boʻyin tomirlaridan qon otilib turgan holda Rahmonning arshi oldiga keladi va: Ey Robbim, mana bundan soʻra, nima uchun meni oʻldirdi? — deydi›, deganlar», dedi.Солим ибн Абул-Жаъд айтди: Бир киши Ибн Аббоснинг ҳузурига келиб: «Эй Ибн Аббос, мўминни ўлдирган киши ҳақида нима дейсан?» деди. Ибн Аббос: {Унинг жазоси — жаҳаннам бўлиб, унда абадий қолувчидир} — оятнинг охиригача (ўқиди). У: «Эй Ибн Аббос, агар у тавба қилса, иймон келтирса ва солиҳ амал қилса-чи?» деди. У: «Онаси уни йўқотсин! Унга қаердан тавба бўлсин?! Ҳолбуки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, ўлдирилган киши қиёмат куни бошини ўнг қўлида — ёки чап қўлида, деди — ушлаган, иккинчи қўли билан соҳибини тутган, бўйин томирларидан қон отилиб турган ҳолда Раҳмоннинг арши олдига келади ва: Эй Роббим, мана бундан сўра, нима учун мени ўлдирди? — дейди›, деганлар», деди.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الشَّيْبَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ الْأَصَمِّ قَالَدَعَانَا رَجُلٌ فَأَتَى بِخِوَانٍ عَلَيْهِ ثَلَاثَةَ عَشَرَ ضَبًّا قَالَ وَذَاكَ عِشَاءً فَآكِلٌ وَتَارِكٌ فَلَمَّا أَصْبَحْنَا غَدَوْنَا عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُهُ فَأَكْثَرَ فِي ذَلِكَ جُلَسَاؤُهُ حَتَّى قَالَ بَعْضُهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا آكُلُهُ وَلَا أُحَرِّمُهُ قَالَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ بِئْسَمَا قُلْتُمْ إِنَّمَا بُعِثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحِلًّا وَمُحَرِّمًا ثُمَّ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ وَعِنْدَهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَامْرَأَةٌ فَأُتِيَ بِخِوَانٍ عَلَيْهِ خُبْزٌ وَلَحْمُ ضَبٍّ قَالَ فَلَمَّا ذَهَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَنَاوَلُ قَالَتْ لَهُ مَيْمُونَةُ إِنَّهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَحْمُ ضَبٍّ فَكَفَّ يَدَهُ وَقَالَ إِنَّهُ لَحْمٌ لَمْ آكُلْهُ وَلَكِنْ كُلُوا قَالَ فَأَكَلَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ وَالْمَرْأَةُ قَالَ وَقَالَتْ مَيْمُونَةُ لَا آكُلُ مِنْ طَعَامٍ لَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yazid ibn Asam aytdi: Bir kishi bizni (mehmonga) chaqirdi va ustida oʻn uchta kaltakesak boʻlgan xontaxta keltirdi — bu kechqurun edi. Kimdir yedi, kimdir yemadi. Tong otgach, biz Ibn Abbosning huzuriga bordik va men undan (bu haqda) soʻradim. Uning suhbatdoshlari bu haqda koʻp gapirishdi, hatto ulardan baʼzisi: «Rasululloh ﷺ: ‹Men uni yemayman, harom ham qilmayman›, dedilar», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Naqadar yomon gap aytdingiz! Rasululloh ﷺ faqat halol qiluvchi va harom qiluvchi qilib yuborilganlar», dedi. Soʻng u dedi: Rasululloh ﷺ Maymunaning huzurlarida edilar; u zotning oldilarida Fazl ibn Abbos, Xolid ibn Valid va bir ayol bor edi. Ustida non va kaltakesak goʻshti boʻlgan xontaxta keltirildi. Rasululloh ﷺ (qoʻllarini) uzatmoqchi boʻlganlarida, Maymuna u zotga: «Yo Rasululloh, bu — kaltakesak goʻshtidir», dedi. Shunda u zot qoʻllarini tortdilar va: «Bu — men yemaydigan goʻshtdir; lekin sizlar yeyaveringlar», dedilar. Bas, Fazl ibn Abbos, Xolid ibn Valid va ayol yedilar. Maymuna esa: «Men Rasululloh ﷺ yemagan taomdan yemayman», dedi.Язид ибн Асам айтди: Бир киши бизни (меҳмонга) чақирди ва устида ўн учта калтакесак бўлган хонтахта келтирди — бу кечқурун эди. Кимдир еди, кимдир емади. Тонг отгач, биз Ибн Аббоснинг ҳузурига бордик ва мен ундан (бу ҳақда) сўрадим. Унинг суҳбатдошлари бу ҳақда кўп гапиришди, ҳатто улардан баъзиси: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен уни емайман, ҳаром ҳам қилмайман›, дедилар», деди. Шунда Ибн Аббос: «Нақадар ёмон гап айтдингиз! Расулуллоҳ ﷺ фақат ҳалол қилувчи ва ҳаром қилувчи қилиб юборилганлар», деди. Сўнг у деди: Расулуллоҳ ﷺ Маймунанинг ҳузурларида эдилар; у зотнинг олдиларида Фазл ибн Аббос, Холид ибн Валид ва бир аёл бор эди. Устида нон ва калтакесак гўшти бўлган хонтахта келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ (қўлларини) узатмоқчи бўлганларида, Маймуна у зотга: «Ё Расулуллоҳ, бу — калтакесак гўштидир», деди. Шунда у зот қўлларини тортдилар ва: «Бу — мен емайдиган гўштдир; лекин сизлар еяверинглар», дедилар. Бас, Фазл ибн Аббос, Холид ибн Валид ва аёл едилар. Маймуна эса: «Мен Расулуллоҳ ﷺ емаган таомдан емайман», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ أَخْبَرَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَأَنَّ نَجْدَةَ كَتَبَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى لِمَنْ هُوَ وَعَنْ الْيَتِيمِ مَتَى يَنْقَضِي يُتْمُهُ وَعَنْ الْمَرْأَةِ وَالْعَبْدِ يَشْهَدَانِ الْغَنِيمَةَ وَعَنْ قَتْلِ أَطْفَالِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَوْلَا أَنْ أَرُدَّهُ عَنْ شَيْءٍ يَقَعُ فِيهِ مَا أَجَبْتُهُ وَكَتَبَ إِلَيْهِ إِنَّكَ كَتَبْتَ إِلَيَّ تَسْأَلُ عَنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى لِمَنْ هُوَ وَإِنَّا كُنَّا نَرَاهَا لِقَرَابَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَبَى ذَلِكَ عَلَيْنَا قَوْمُنَا وَعَنْ الْيَتِيمِ مَتَى يَنْقَضِي يُتْمُهُ قَالَ إِذَا احْتَلَمَ أَوْ أُونِسَ مِنْهُ خَيْرٌ وَعَنْ الْمَرْأَةِ وَالْعَبْدِ يَشْهَدَانِ الْغَنِيمَةَ فَلَا شَيْءَ لَهُمَا وَلَكِنَّهُمَا يُحْذَيَانِ وَيُعْطَيَانِ وَعَنْ قَتْلِ أَطْفَالِ الْمُشْرِكِينَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَقْتُلْهُمْ وَأَنْتَ فَلَا تَقْتُلْهُمْ إِلَّا أَنْ تَعْلَمَ مِنْهُمْ مَا عَلِمَ الْخَضِرُ مِنْ الْغُلَامِ حِينَ قَتَلَهُ
Yazid ibn Hurmuzdan rivoyat qilinadiki, Najda Ibn Abbosga xat yozib, undan zul-qurbo ulushi kimga tegishli ekani haqida, yetimning yetimligi qachon tugashi haqida, gʻanimatda hozir boʻlgan ayol va qul haqida hamda mushriklarning bolalarini oʻldirish haqida soʻradi. Ibn Abbos: «Uni oʻzi tushib qoladigan bir narsadan qaytarish (niyati) boʻlmaganda, unga javob bermas edim», dedi va unga (shunday) yozdi: «Sen menga xat yozib, zul-qurbo ulushi kimga tegishli ekanini soʻrabsan; biz uni Rasululloh ﷺning qarindoshlariga (tegishli) deb bilar edik, ammo qavmimiz buni bizga ravo koʻrmadi. Yetimning yetimligi qachon tugashi (haqida esa) — u ehtilom boʻlsa yoki undan yaxshilik (yetuklik) sezilsa (tugaydi). Gʻanimatda hozir boʻlgan ayol va qul haqida — ularga (ulush)dan hech narsa yoʻq, lekin ularga (bir oz) berib, siylanadi. Mushriklarning bolalarini oʻldirish haqida — Rasululloh ﷺ ularni oʻldirmaganlar; sen ham ularni oʻldirma — Xizr oʻzi oʻldirgan bola haqida bilgan narsani ulardan bilmaguningcha».Язид ибн Ҳурмуздан ривоят қилинадики, Нажда Ибн Аббосга хат ёзиб, ундан зул-қурбо улуши кимга тегишли экани ҳақида, етимнинг етимлиги қачон тугаши ҳақида, ғаниматда ҳозир бўлган аёл ва қул ҳақида ҳамда мушрикларнинг болаларини ўлдириш ҳақида сўради. Ибн Аббос: «Уни ўзи тушиб қоладиган бир нарсадан қайтариш (нияти) бўлмаганда, унга жавоб бермас эдим», деди ва унга (шундай) ёзди: «Сен менга хат ёзиб, зул-қурбо улуши кимга тегишли эканини сўрабсан; биз уни Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошларига (тегишли) деб билар эдик, аммо қавмимиз буни бизга раво кўрмади. Етимнинг етимлиги қачон тугаши (ҳақида эса) — у эҳтилом бўлса ёки ундан яхшилик (етуклик) сезилса (тугайди). Ғаниматда ҳозир бўлган аёл ва қул ҳақида — уларга (улуш)дан ҳеч нарса йўқ, лекин уларга (бир оз) бериб, сийланади. Мушрикларнинг болаларини ўлдириш ҳақида — Расулуллоҳ ﷺ уларни ўлдирмаганлар; сен ҳам уларни ўлдирма — Хизр ўзи ўлдирган бола ҳақида билган нарсани улардан билмагунингча».
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ مَكَّةَ وَقَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ لَقَدْ قَدِمَ عَلَيْكُمْ قَوْمٌ قَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ وَلَقُوا مِنْهَا شَرًّا فَجَلَسَ الْمُشْرِكُونَ مِنْ النَّاحِيَةِ الَّتِي تَلِي الْحِجْرَ فَأَطْلَعَ اللَّهُ نَبِيَّهُ عَلَى مَا قَالُوا فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَرْمُلُوا الْأَشْوَاطَ الثَّلَاثَةَ لِيَرَ الْمُشْرِكُونَ جَلَدَهُمْ قَالَ فَرَمَلُوا ثَلَاثَةَ أَشْوَاطٍ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يَمْشُوا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ حَيْثُ لَا يَرَاهُمْ الْمُشْرِكُونَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَمْنَعْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَأْمُرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الْأَشْوَاطَ كُلَّهَا إِلَّا الْإِبْقَاءُ عَلَيْهِمْ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّ الْحُمَّى قَدْ وَهَنَتْهُمْ هَؤُلَاءِ أَجْلَدُ مِنْ كَذَا وَكَذَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ va sahobalari Makkaga kelganlarida, Yasrib bezgagi ularni holdan toydirgan edi. Mushriklar: «Sizlarning oldingizga Yasrib bezgagi holdan toydirgan, undan qattiq aziyat chekkan bir qavm keldi», deyishdi va Hijr tomonidagi tarafda oʻtirishdi. Alloh Nabiysiga ular aytgan gapni bildirdi; shunda Rasululloh ﷺ mushriklar ularning baquvvatligini koʻrsinlar deb, ularga uch aylanishda raml qilishni buyurdilar. Bas, ular uch aylanishda raml qildilar; u zot ularga mushriklar koʻrmaydigan joyda — ikki rukn orasida — (oddiy) yurishni buyurdilar. Ibn Abbos aytdi: Nabiy ﷺni ularga barcha aylanishlarda raml qilishni buyurishdan faqat ularni asragani toʻsdi. Mushriklar: «Bezgak holdan toydirgan deb oʻylaganingiz ana shularmi?! Bular falon-falondan ham baquvvatroq ekan!» deyishdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Маккага келганларида, Ясриб безгаги уларни ҳолдан тойдирган эди. Мушриклар: «Сизларнинг олдингизга Ясриб безгаги ҳолдан тойдирган, ундан қаттиқ азият чеккан бир қавм келди», дейишди ва Ҳижр томонидаги тарафда ўтиришди. Аллоҳ Набийсига улар айтган гапни билдирди; шунда Расулуллоҳ ﷺ мушриклар уларнинг бақувватлигини кўрсинлар деб, уларга уч айланишда рамл қилишни буюрдилар. Бас, улар уч айланишда рамл қилдилар; у зот уларга мушриклар кўрмайдиган жойда — икки рукн орасида — (оддий) юришни буюрдилар. Ибн Аббос айтди: Набий ﷺни уларга барча айланишларда рамл қилишни буюришдан фақат уларни асрагани тўсди. Мушриклар: «Безгак ҳолдан тойдирган деб ўйлаганингиз ана шуларми?! Булар фалон-фалондан ҳам бақувватроқ экан!» дейишди.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ أَعْرَابِيًّا وَهَبَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هِبَةً فَأَثَابَهُ عَلَيْهَا قَالَ رَضِيتَ قَالَ لَا قَالَ فَزَادَهُ قَالَ رَضِيتَ قَالَ لَا قَالَ فَزَادَهُ قَالَ رَضِيتَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ لَا أَتَّهِبَ هِبَةً إِلَّا مِنْ قُرَشِيٍّ أَوْ أَنْصَارِيٍّ أَوْ ثَقَفِيٍّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir aʼrobiy Nabiy ﷺga hadya berdi; u zot unga (buning) evazini qaytardilar va: «Rozi boʻldingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot yana ziyoda qildilar va: «Rozi boʻldingmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot yana ziyoda qildilar va: «Rozi boʻldingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men qurayshiy yoki ansoriy yoki saqafiydan boshqa hech kimdan hadya qabul qilmaslikka ahd qilay, dedim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аъробий Набий ﷺга ҳадя берди; у зот унга (бунинг) эвазини қайтардилар ва: «Рози бўлдингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот яна зиёда қилдилар ва: «Рози бўлдингми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот яна зиёда қилдилар ва: «Рози бўлдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен қурайший ёки ансорий ёки сақафийдан бошқа ҳеч кимдан ҳадя қабул қилмасликка аҳд қилай, дедим», дедилар.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ ابْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنْ جِعِرَّانَةَ فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ ثَلَاثًا وَمَشَوْا أَرْبَعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ va sahobalari Jiʼronadan umra qildilar, soʻng Bayt (Kaʼba)ni uch marta raml qilib, toʻrt marta oddiy yurib (tavof) aylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Жиъронадан умра қилдилар, сўнг Байт (Каъба)ни уч марта рамл қилиб, тўрт марта оддий юриб (тавоф) айландилар.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ النَّاسِ أَحَدٌ إِلَّا قَدْ أَخْطَأَ أَوْ هَمَّ بِخَطِيئَةٍ لَيْسَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Odamlardan hech kim yoʻqki, xato qilmagan yoki xatoni koʻngliga keltirmagan boʻlmasin — Yahyo ibn Zakariyodan boshqa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлардан ҳеч ким йўқки, хато қилмаган ёки хатони кўнглига келтирмаган бўлмасин — Яҳё ибн Закариёдан бошқа», дедилар.
حَدَّثَنَا حَسَنٌ وَعَفَّانُ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَهْوَنَ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا أَبُو طَالِبٍ فِي رِجْلَيْهِ نَعْلَانِ مِنْ نَارٍ يَغْلِي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahlidan azobi eng yengili — Abu Tolibdir; uning ikki oyogʻida olovdan ikki kavush boʻlib, ulardan miyasi qaynaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлидан азоби энг енгили — Абу Толибдир; унинг икки оёғида оловдан икки кавуш бўлиб, улардан мияси қайнайди», дедилар.
حَدَّثَنَا شَاذَانُ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا حُرِّمَتْ الْخَمْرُ قَالَ أُنَاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصْحَابُنَا الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يَشْرَبُونَهَا فَأُنْزِلَتْ {لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا} قَالَ وَلَمَّا حُوِّلَتْ الْقِبْلَةُ قَالَ أُنَاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَصْحَابُنَا الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يُصَلُّونَ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَأُنْزِلَتْ {وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xamr harom qilinganida, baʼzi odamlar: «Yo Rasululloh, uni ichib turgan holda vafot etgan sheriklarimiz-chi?» dedilar. Shunda {Iymon keltirib, solih amallar qilganlarga (ilgari) tanovul qilgan narsalarida gunoh yoʻqdir} (oyati) nozil boʻldi. Qibla oʻzgartirilganida esa baʼzi odamlar: «Yo Rasululloh, Baytul-Maqdisga qarab namoz oʻqib turib vafot etgan sheriklarimiz-chi?» dedilar. Shunda {Alloh iymoningizni zoye qiladigan emas} (oyati) nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Хамр ҳаром қилинганида, баъзи одамлар: «Ё Расулуллоҳ, уни ичиб турган ҳолда вафот этган шерикларимиз-чи?» дедилар. Шунда {Иймон келтириб, солиҳ амаллар қилганларга (илгари) тановул қилган нарсаларида гуноҳ йўқдир} (ояти) нозил бўлди. Қибла ўзгартирилганида эса баъзи одамлар: «Ё Расулуллоҳ, Байтул-Мақдисга қараб намоз ўқиб туриб вафот этган шерикларимиз-чи?» дедилар. Шунда {Аллоҳ иймонингизни зое қиладиган эмас} (ояти) нозил бўлди.
حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ قَالَخَطَبَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ عَلَى هَذَا الْمِنْبَرِ مِنْبَرِ الْبَصْرَةِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ إِلَّا لَهُ دَعْوَةٌ تَنَجَّزَهَا فِي الدُّنْيَا وَإِنِّي اخْتَبَأْتُ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لِأُمَّتِي وَأَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرَ وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُ عَنْهُ الْأَرْضُ وَلَا فَخْرَ وَبِيَدِي لِوَاءُ الْحَمْدِ وَلَا فَخْرَ آدَمُ فَمَنْ دُونَهُ تَحْتَ لِوَائِي قَالَ وَيَطُولُ يَوْمُ الْقِيَامَةِ عَلَى النَّاسِ حَتَّى يَقُولَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ انْطَلِقُوا بِنَا إِلَى آدَمَ أَبِي الْبَشَرِ فَيَشْفَعَ لَنَا إِلَى رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَلْيَقْضِ بَيْنَنَا فَيَأْتُونَ آدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام فَيَقُولُونَ يَا آدَمُ أَنْتَ الَّذِي خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْكَنَكَ جَنَّتَهُ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلَائِكَتَهُ فَاشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَلْيَقْضِ بَيْنَنَا فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ إِنِّي قَدْ أُخْرِجْتُ مِنْ الْجَنَّةِ بِخَطِيئَتِي وَإِنَّهُ لَا يُهِمُّنِي الْيَوْمَ إِلَّا نَفْسِي وَلَكِنْ ائْتُوا نُوحًا رَأْسَ النَّبِيِّينَ فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُونَ يَا نُوحُ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَلْيَقْضِ بَيْنَنَا فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ إِنِّي قَدْ دَعَوْتُ دَعْوَةً غَرَّقَتْ أَهْلَ الْأَرْضِ وَإِنَّهُ لَا يُهِمُّنِي الْيَوْمَ إِلَّا نَفْسِي وَلَكِنْ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَام قَالَ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُونَ يَا إِبْرَاهِيمُ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ فَلْيَقْضِ بَيْنَنَا فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ
Abu Nazra aytdi: Ibn Abbos bizga mana shu minbarda — Basra minbarida — xutba qilib dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, hech bir nabiy yoʻqki, uning (mustajob) duosi boʻlmasin — u uni dunyoda ado qilib boʻlgan. Men esa duoimni ummatimga shafoat qilib yashirib qoʻyganman. Men qiyomat kuni Odam farzandlarining sayyidiman — va (bunda) faxr yoʻq. Yer birinchi boʻlib ochiladigan kishi — menman — va (bunda) faxr yoʻq. Hamd bayrogʻi qoʻlimdadir — va (bunda) faxr yoʻq. Odam va undan boshqalar mening bayrogʻim ostidadir», dedilar. U zot aytdilar: Qiyomat kuni odamlarga uzoq choʻziladi, hatto baʼzilari baʼzilariga: «Yuringlar, basharning otasi Odamning oldiga boraylik, u biz uchun Robbi azza va jallaga shafoat qilsin, bas, oramizda hukm qilinsin», deydi. Ular Odam alayhissalomning oldiga kelib: «Ey Odam, Alloh seni Oʻz qoʻli bilan yaratgan, seni Oʻz jannatiga joylashtirgan va farishtalarini senga sajda qildirgan zotsan; bas, biz uchun Robbingga shafoat qil, oramizda hukm qilinsin», deydilar. U: «Men sizlarga (kerakli) oʻsha (kishi) emasman; men xatoyim sababli jannatdan chiqarilganman va bugun meni oʻz jonimdan boshqa narsa qiziqtirmaydi. Lekin nabiylarning boshi Nuhning oldiga boringlar», deydi. Ular Nuhning oldiga kelib: «Ey Nuh, biz uchun Robbingga shafoat qil, oramizda hukm qilinsin», deydilar. U: «Men sizlarga (kerakli) oʻsha (kishi) emasman; men bir duo qilgan edim, u yer ahlini gʻarq qildi; bugun meni oʻz jonimdan boshqa narsa qiziqtirmaydi. Lekin Allohning xalili Ibrohim alayhissalomning oldiga boringlar», deydi. Bas, ular Ibrohimning oldiga kelib: «Ey Ibrohim, biz uchun Robbingga shafoat qil, oramizda hukm qilinsin», deydilar. U: «Men sizlarga (kerakli) oʻsha (kishi) emasman», deydi.Абу Назра айтди: Ибн Аббос бизга мана шу минбарда — Басра минбарида — хутба қилиб деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ҳеч бир набий йўқки, унинг (мустажоб) дуоси бўлмасин — у уни дунёда адо қилиб бўлган. Мен эса дуоимни умматимга шафоат қилиб яшириб қўйганман. Мен қиёмат куни Одам фарзандларининг саййидиман — ва (бунда) фахр йўқ. Ер биринчи бўлиб очиладиган киши — менман — ва (бунда) фахр йўқ. Ҳамд байроғи қўлимдадир — ва (бунда) фахр йўқ. Одам ва ундан бошқалар менинг байроғим остидадир», дедилар. У зот айтдилар: Қиёмат куни одамларга узоқ чўзилади, ҳатто баъзилари баъзиларига: «Юринглар, башарнинг отаси Одамнинг олдига борайлик, у биз учун Робби азза ва жаллага шафоат қилсин, бас, орамизда ҳукм қилинсин», дейди. Улар Одам алайҳиссаломнинг олдига келиб: «Эй Одам, Аллоҳ сени Ўз қўли билан яратган, сени Ўз жаннатига жойлаштирган ва фаришталарини сенга сажда қилдирган зотсан; бас, биз учун Роббингга шафоат қил, орамизда ҳукм қилинсин», дейдилар. У: «Мен сизларга (керакли) ўша (киши) эмасман; мен хатойим сабабли жаннатдан чиқарилганман ва бугун мени ўз жонимдан бошқа нарса қизиқтирмайди. Лекин набийларнинг боши Нуҳнинг олдига боринглар», дейди. Улар Нуҳнинг олдига келиб: «Эй Нуҳ, биз учун Роббингга шафоат қил, орамизда ҳукм қилинсин», дейдилар. У: «Мен сизларга (керакли) ўша (киши) эмасман; мен бир дуо қилган эдим, у ер аҳлини ғарқ қилди; бугун мени ўз жонимдан бошқа нарса қизиқтирмайди. Лекин Аллоҳнинг халили Иброҳим алайҳиссаломнинг олдига боринглар», дейди. Бас, улар Иброҳимнинг олдига келиб: «Эй Иброҳим, биз учун Роббингга шафоат қил, орамизда ҳукм қилинсин», дейдилар. У: «Мен сизларга (керакли) ўша (киши) эмасман», дейди.
حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَالَ لِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام إِنَّهُ قَدْ حُبِّبَتْ إِلَيْكَ الصَّلَاةُ فَخُذْ مِنْهَا مَا شِئْتَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Menga Jibril alayhissalom: ‹Albatta, senga namoz suyukli qilindi; bas, undan xohlaganingcha ol›, dedi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Жибрил алайҳиссалом: ‹Албатта, сенга намоз суюкли қилинди; бас, ундан хоҳлаганингча ол›, деди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْأَعْرَجِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاخْتَصَمَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلَانِ فَوَقَعَتْ الْيَمِينُ عَلَى أَحَدِهِمَا فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ مَا لَهُ عِنْدَهُ شَيْءٌ قَالَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّهُ كَاذِبٌ إِنَّ لَهُ عِنْدَهُ حَقَّهُ فَأَمَرَهُ أَنْ يُعْطِيَهُ حَقَّهُ وَكَفَّارَةُ يَمِينِهِ مَعْرِفَتُهُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَوْ شَهَادَتُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlarida ikki kishi daʼvolashdi; qasam ulardan biriga tushdi. U: «Oʻzidan oʻzga iloh yoʻq Alloh bilan qasamki, uning menda hech narsasi yoʻq», deb qasam ichdi. Shunda Jibril Nabiy ﷺga tushib: «U yolgʻonchidir; uning haqi bunda bordir», dedi. Bas, u zot unga haqini berishni buyurdilar; qasamining kafforati esa uning «La ilaha illalloh»ni tanishi — yoki unga guvohlik berishi — boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларида икки киши даъволашди; қасам улардан бирига тушди. У: «Ўзидан ўзга илоҳ йўқ Аллоҳ билан қасамки, унинг менда ҳеч нарсаси йўқ», деб қасам ичди. Шунда Жибрил Набий ﷺга тушиб: «У ёлғончидир; унинг ҳақи бунда бордир», деди. Бас, у зот унга ҳақини беришни буюрдилар; қасамининг каффорати эса унинг «Ла илаҳа иллаллоҳ»ни таниши — ёки унга гувоҳлик бериши — бўлди.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ عُثْمَانَ يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَيْتُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ فَأَمَّا عِيسَى فَأَحْمَرُ جَعْدٌ عَرِيضُ الصَّدْرِ وَأَمَّا مُوسَى فَإِنَّهُ جَسِيمٌ قَالُوا لَهُ فَإِبْرَاهِيمُ قَالَ انْظُرُوا إِلَى صَاحِبِكُمْ يَعْنِي نَفْسَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Men Iso ibn Maryamni, Musoni va Ibrohimni koʻrdim. Isoga kelsak — qizil yuzli, jingalak sochli, keng koʻkrakli edi. Musoga kelsak — u yirik gavdali edi», dedilar. Ular u zotga: «Ibrohim-chi?» dedilar. U zot: «Sohibingizga qaranglar», dedilar — yaʼni oʻzlarini (nazarda tutdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Исо ибн Марямни, Мусони ва Иброҳимни кўрдим. Исога келсак — қизил юзли, жингалак сочли, кенг кўкракли эди. Мусога келсак — у йирик гавдали эди», дедилар. Улар у зотга: «Иброҳим-чи?» дедилар. У зот: «Соҳибингизга қаранглар», дедилар — яъни ўзларини (назарда тутдилар).
حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ قَالَ حَدَّثَنَا قَابُوسُ بْنُ أَبِي ظَبْيَانَ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ زُهَيْرٌ لَا شَكَّ فِيهِ قَالَ إِنَّ الْهَدْيَ الصَّالِحَ وَالسَّمْتَ الصَّالِحَ وَالِاقْتِصَادَ جُزْءٌ مِنْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا مِنْ النُّبُوَّةِحَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ وَجَعْفَرٌ يَعْنِي الْأَحْمَرَ عَنْ قَابُوسَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ السَّمْتُ الصَّالِحُ فَذَكَرَ مِثْلَهُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Albatta, toʻgʻri yoʻl tutish, viqorli koʻrinish va meʼyorni saqlash — paygʻambarlikning yigirma besh boʻlagidan bir boʻlagidir», dedilar. Boshqa rivoyatda Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Viqorli koʻrinish...», dedilar — va uning mislini zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Албатта, тўғри йўл тутиш, виқорли кўриниш ва меъёрни сақлаш — пайғамбарликнинг йигирма беш бўлагидан бир бўлагидир», дедилар. Бошқа ривоятда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Виқорли кўриниш...», дедилар — ва унинг мислини зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ حَدَّثَنَا أَبُو كُدَيْنَةَ يَحْيَى بْنُ الْمُهَلَّبِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى خَمْسَ صَلَوَاتٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ Minoda besh vaqt namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ Минода беш вақт намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْمُحَيَّاةِ يَحْيَى بْنُ يَعْلَى التَّيْمِيُّ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى الظُّهْرَ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ بِمِنًى وَصَلَّى الْغَدَاةَ يَوْمَ عَرَفَةَ بِهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tarviya kuni peshinni Minoda oʻqidilar va Arafa kuni bomdodni ham oʻsha yerda oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ тарвия куни пешинни Минода ўқидилар ва Арафа куни бомдодни ҳам ўша ерда ўқидилар.
حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنِ الْجَعْدِ أَبِي عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيَّ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ يَرْوِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ رَأَى مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلْيَصْبِرْ فَإِنَّهُ مَا أَحَدٌ يُفَارِقُ الْجَمَاعَةَ شِبْرًا فَيَمُوتُ إِلَّا مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim oʻz amiridan oʻzi yoqtirmaydigan bir narsani koʻrsa, unga sabr qilsin; chunki kim jamoatdan bir qarich ajralsa-yu, soʻng oʻlsa — johiliyat oʻlimi bilan oʻlgan boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким ўз амиридан ўзи ёқтирмайдиган бир нарсани кўрса, унга сабр қилсин; чунки ким жамоатдан бир қарич ажралса-ю, сўнг ўлса — жоҳилият ўлими билан ўлган бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ يَعْنِي الْقُمِّيَّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلَكْتُ قَالَ وَمَا الَّذِي أَهْلَكَكَ قَالَ حَوَّلْتُ رَحْلِيَ الْبَارِحَةَ قَالَ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ شَيْئًا قَالَ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَى رَسُولِهِ هَذِهِ الْآيَةَ {نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ} أَقْبِلْ وَأَدْبِرْ وَاتَّقِ الدُّبُرَ وَالْحَيْضَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Umar ibn Xattob Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Ey Rasululloh, halok boʻldim!» dedi. U zot: «Seni nima halok qildi?» dedilar. U: «Bu kecha ulovimni burdim», dedi. (Rovi) aytdi: Rasululloh ﷺ unga hech narsa javob qaytarmadilar. Soʻng Alloh oʻz Rasuliga bu oyatni vahiy qildi: {Ayollaringiz sizlar uchun ekinzordir. Ekinzoringizga xohlagan tarzda boring}. (U zot:) «Old tomondan ham, orqa tomondan ham (yaqinlik qilaver), faqat dubur va hayzdan saqlan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Умар ибн Хаттоб Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, ҳалок бўлдим!» деди. У зот: «Сени нима ҳалок қилди?» дедилар. У: «Бу кеча уловимни бурдим», деди. (Рови) айтди: Расулуллоҳ ﷺ унга ҳеч нарса жавоб қайтармадилар. Сўнг Аллоҳ ўз Расулига бу оятни ваҳий қилди: {Аёлларингиз сизлар учун экинзордир. Экинзорингизга хоҳлаган тарзда боринг}. (У зот:) «Олд томондан ҳам, орқа томондан ҳам (яқинлик қилавер), фақат дубур ва ҳайздан сақлан», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْضَ بَنَاتِهِ وَهِيَ تَجُودُ بِنَفْسِهَا فَوَقَعَ عَلَيْهَا فَلَمْ يَرْفَعْ رَأْسَهُ حَتَّى قُبِضَتْ قَالَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ وَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُؤْمِنُ بِخَيْرٍ تُنْزَعُ نَفْسُهُ مِنْ بَيْنِ جَنْبَيْهِ وَهُوَ يَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qizlaridan birining oldilariga keldilar, u jon berayotgan edi. U zot uning ustiga engashdilar va u jon taslim qilgunicha boshlarini koʻtarmadilar. Soʻng boshlarini koʻtarib: «Alhamdulillah! Moʻmin yaxshilikdadir: uning joni ikki yoni orasidan tortib olinadi-yu, u Allohga azza va jalla hamd aytib turadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қизларидан бирининг олдиларига келдилар, у жон бераётган эди. У зот унинг устига энгашдилар ва у жон таслим қилгунича бошларини кўтармадилар. Сўнг бошларини кўтариб: «Алҳамдулиллаҳ! Мўмин яхшиликдадир: унинг жони икки ёни орасидан тортиб олинади-ю, у Аллоҳга азза ва жалла ҳамд айтиб туради», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ وَخَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَا حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَهْطٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَقَدْ نَصَبُوا حَمَامَةً يَرْمُونَهَا فَقَالَ لَا تَتَّخِذُوا شَيْئًا فِيهِ الرُّوحُ غَرَضًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ansorlardan bir jamoaning yonidan oʻtdilar, ular kaptarni nishon qilib tikka qoʻyib, unga oʻq otishayotgan edi. Shunda u zot: «Joni bor narsani nishon qilib olmanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ансорлардан бир жамоанинг ёнидан ўтдилар, улар каптарни нишон қилиб тикка қўйиб, унга ўқ отишаётган эди. Шунда у зот: «Жони бор нарсани нишон қилиб олманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ صُبَيْحٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَرْدَفَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلْفَهُ وَقُثَمُ أَمَامَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ meni orqalariga mingashtirdilar, Qusam esa oldilarida edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ мени орқаларига мингаштирдилар, Қусам эса олдиларида эди.
حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ وَيُونُسُ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ الْغَنَوِيِّ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍيَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَمَلَ بِالْبَيْتِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا قُلْتُ وَمَا صَدَقُوا وَمَا كَذَبُوا قَالَ صَدَقُوا رَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ إِنَّ قُرَيْشًا قَالَتْ زَمَنَ الْحُدَيْبِيَةِ دَعُوا مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ حَتَّى يَمُوتُوا مَوْتَ النَّغَفِ فَلَمَّا صَالَحُوهُ عَلَى أَنْ يَقْدَمُوا مِنْ الْعَامِ الْمُقْبِلِ وَيُقِيمُوا بِمَكَّةَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ فَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُشْرِكُونَ مِنْ قِبَلِ قُعَيْقِعَانَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَصْحَابِهِ ارْمُلُوا بِالْبَيْتِ ثَلَاثًا وَلَيْسَ بِسُنَّةٍ قُلْتُ وَيَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّهُ طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرٍ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا فَقُلْتُ وَمَا صَدَقُوا وَكَذَبُوا فَقَالَ صَدَقُوا قَدْ طَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ عَلَى بَعِيرٍ وَكَذَبُوا لَيْسَ بِسُنَّةٍ كَانَ النَّاسُ لَا يُدْفَعُونَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا يُصْرَفُونَ عَنْهُ فَطَافَ عَلَى بَعِيرٍ لِيَسْمَعُوا كَلَامَهُ وَلَا تَنَالُهُ أَيْدِيهِمْ قُلْتُ وَيَزْعُمُ قَوْمُكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَأَنَّ ذَلِكَ سُنَّةٌ قَالَ صَدَقُوا إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَمَّا أُمِرَ بِالْمَنَاسِكِ عَرَضَ لَهُ الشَّيْطَانُ
Abut-Tufayl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Sening qavming Rasululloh ﷺ Baytni ramal qilganlar (tez yurganlar) va bu sunnat, deb daʼvo qilmoqda», dedim. U: «Ular rost ham aytishdi, yolgʻon ham aytishdi», dedi. Men: «Ular nimada rost, nimada yolgʻon aytishdi?» dedim. U: «Ular Rasululloh ﷺ Baytni ramal qilganlar, deb rost aytishdi; bu sunnat, deb yolgʻon aytishdi. Quraysh Hudaybiya zamonida: ‹Muhammad va uning sahobalarini qoʻyib beringlar, toki ular qurt oʻlimi kabi oʻlsinlar›, deyishgandi. Soʻng ular keyingi yili kelib, Makkada uch kun turishlari sharti bilan u zot bilan sulh tuzishganda, Rasululloh ﷺ keldilar, mushriklar esa Quʼayqiʼon tarafida (turishardi). Shunda Rasululloh ﷺ sahobalariga: ‹Baytni uch marta ramal qilib tavof qilinglar›, dedilar. Bu sunnat emas», dedi. Men: «Sening qavming u zot Safo va Marva orasini tuya ustida tavof qilganlar va bu sunnat, deb daʼvo qilmoqda», dedim. U: «Ular rost ham aytishdi, yolgʻon ham aytishdi», dedi. Men: «Ular nimada rost, nimada yolgʻon aytishdi?» dedim. U: «Ular u zot Safo va Marva orasini tuya ustida tavof qilganlar, deb rost aytishdi; bu sunnat, deb yolgʻon aytishdi. Odamlar Rasululloh ﷺdan nari surilmas va u zotdan chetlatilmas edi. Shu sababli u zot odamlar gaplarini eshitishlari va qoʻllari u zotga tegmasligi uchun tuya ustida tavof qildilar», dedi. Men: «Sening qavming Rasululloh ﷺ Safo va Marva orasida saʼy qilganlar va bu sunnat, deb daʼvo qilmoqda», dedim. U: «Ular rost aytishdi. Ibrohim manosiklarga buyurilganida, unga shayton koʻrindi», dedi.Абут-Туфайл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Сенинг қавминг Расулуллоҳ ﷺ Байтни рамал қилганлар (тез юрганлар) ва бу суннат, деб даъво қилмоқда», дедим. У: «Улар рост ҳам айтишди, ёлғон ҳам айтишди», деди. Мен: «Улар нимада рост, нимада ёлғон айтишди?» дедим. У: «Улар Расулуллоҳ ﷺ Байтни рамал қилганлар, деб рост айтишди; бу суннат, деб ёлғон айтишди. Қурайш Ҳудайбия замонида: ‹Муҳаммад ва унинг саҳобаларини қўйиб беринглар, токи улар қурт ўлими каби ўлсинлар›, дейишганди. Сўнг улар кейинги йили келиб, Маккада уч кун туришлари шарти билан у зот билан сулҳ тузишганда, Расулуллоҳ ﷺ келдилар, мушриклар эса Қуъайқиъон тарафида (туришарди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига: ‹Байтни уч марта рамал қилиб тавоф қилинглар›, дедилар. Бу суннат эмас», деди. Мен: «Сенинг қавминг у зот Сафо ва Марва орасини туя устида тавоф қилганлар ва бу суннат, деб даъво қилмоқда», дедим. У: «Улар рост ҳам айтишди, ёлғон ҳам айтишди», деди. Мен: «Улар нимада рост, нимада ёлғон айтишди?» дедим. У: «Улар у зот Сафо ва Марва орасини туя устида тавоф қилганлар, деб рост айтишди; бу суннат, деб ёлғон айтишди. Одамлар Расулуллоҳ ﷺдан нари сурилмас ва у зотдан четлатилмас эди. Шу сабабли у зот одамлар гапларини эшитишлари ва қўллари у зотга тегмаслиги учун туя устида тавоф қилдилар», деди. Мен: «Сенинг қавминг Расулуллоҳ ﷺ Сафо ва Марва орасида саъй қилганлар ва бу суннат, деб даъво қилмоқда», дедим. У: «Улар рост айтишди. Иброҳим маносикларга буюрилганида, унга шайтон кўринди», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمْ السُّورَةَ مِنْ الْقُرْآنِ أَنْ يَقُولَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularga Qurʼondan bir surani oʻrgatganlaridek, ushbu duoni ham oʻrgatar va: «Allohumma, men Sendan jahannam azobidan panoh soʻrayman, Sendan qabr azobidan panoh soʻrayman, Sendan Masih Dajjol fitnasidan panoh soʻrayman va Sendan hayot hamda mamot fitnasidan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларга Қуръондан бир сурани ўргатганларидек, ушбу дуони ҳам ўргатар ва: «Аллоҳумма, мен Сендан жаҳаннам азобидан паноҳ сўрайман, Сендан қабр азобидан паноҳ сўрайман, Сендан Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ сўрайман ва Сендан ҳаёт ҳамда мамот фитнасидан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.
قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ يَقُولُ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيَّامُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ أَنْتَ الْحَقُّ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ وَوَعْدُكَ الْحَقُّ وَلِقَاؤُكَ حَقٌّ وَالْجَنَّةُ حَقٌّ وَالنَّارُ حَقٌّ وَالسَّاعَةُ حَقٌّ اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ وَبِكَ خَاصَمْتُ وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَأَعْلَنْتُ أَنْتَ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tunning oʻrtasida namozga turganlarida shunday der edilar: «Allohumma lakal-hamd, anta nurus-samovoti val-arz, va lakal-hamd, anta qoyyomus-samovoti val-arz, va lakal-hamd, anta robbus-samovoti val-arzi va man fiyhinn. Antal-haqq, va qovluka haqq, va vaʼduka haqq, va liqouka haqq, val-jannatu haqq, van-naru haqq, vas-soatu haqq. Allohumma laka aslamtu, va bika omantu, va alayka tavakkaltu, va ilayka anabtu, va bika xosamtu, va ilayka hokamtu, fagʻfir liy ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va aʼlantu, antallaziy la ilaha illa ant (Ey Alloh, hamd Senga boʻlsin, Sen osmonlar va yerning nurisan. Hamd Senga boʻlsin, Sen osmonlar va yerni tutib turuvchisan. Hamd Senga boʻlsin, Sen osmonlar va yerning hamda ulardagilarning Robbisan. Sen Haqsan, Sening soʻzing haq, vaʼdang haq, Senga roʻbaroʻ boʻlish haq, jannat haq, doʻzax haq, qiyomat soati haq. Ey Alloh, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkal qildim, Senga qaytdim, Sen sababli baxslashdim, Sengagina hukmga murojaat qildim. Bas, mening avval qilgan va keyin qilgan, yashirin qilgan va oshkor qilgan xatolarimni magʻfirat qil. Sen — Sendan oʻzga iloh boʻlmagan Zotsan)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туннинг ўртасида намозга турганларида шундай дер эдилар: «Аллоҳумма лакал-ҳамд, анта нурус-самовоти вал-арз, ва лакал-ҳамд, анта қойёмус-самовоти вал-арз, ва лакал-ҳамд, анта роббус-самовоти вал-арзи ва ман фийҳинн. Антал-ҳаққ, ва қовлука ҳаққ, ва ваъдука ҳаққ, ва лиқоука ҳаққ, вал-жаннату ҳаққ, ван-нару ҳаққ, вас-соату ҳаққ. Аллоҳумма лака асламту, ва бика оманту, ва алайка таваккалту, ва илайка анабту, ва бика хосамту, ва илайка ҳокамту, фағфир лий ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва аъланту, анталлазий ла илаҳа илла ант (Эй Аллоҳ, ҳамд Сенга бўлсин, Сен осмонлар ва ернинг нурисан. Ҳамд Сенга бўлсин, Сен осмонлар ва ерни тутиб турувчисан. Ҳамд Сенга бўлсин, Сен осмонлар ва ернинг ҳамда улардагиларнинг Роббисан. Сен Ҳақсан, Сенинг сўзинг ҳақ, ваъданг ҳақ, Сенга рўбарў бўлиш ҳақ, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ, қиёмат соати ҳақ. Эй Аллоҳ, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккал қилдим, Сенга қайтдим, Сен сабабли бахслашдим, Сенгагина ҳукмга мурожаат қилдим. Бас, менинг аввал қилган ва кейин қилган, яширин қилган ва ошкор қилган хатоларимни мағфират қил. Сен — Сендан ўзга илоҳ бўлмаган Зотсан)».
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ عِيسَى قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ زَيْدٍ يَعْنِي ابْنَ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَسَفَتْ الشَّمْسُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالنَّاسُ مَعَهُ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلًا قَالَ نَحْوًا مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا ثُمَّ رَفَعَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ قَالَ عَبْد اللَّهِ قَالَ أَبِي وَفِيمَا قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ ثُمَّ قَامَ قِيَامًا طَوِيلًا قَالَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ ثُمَّ قَامَ قِيَامًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلًا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الْأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ انْصَرَفَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى حَدِيثِ إِسْحَاقَ ثُمَّ انْصَرَفَ وَقَدْ تَجَلَّتْ الشَّمْسُ فَقَالَ إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَا يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلَا لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْنَاكَ تَنَاوَلْتَ شَيْئًا فِي مَقَامِكَ ثُمَّ رَأَيْنَاكَ تَكَعْكَعْتَ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ الْجَنَّةَ فَتَنَاوَلْتُ مِنْهَا عُنْقُودًا وَلَوْ أَخَذْتُهُ لَأَكَلْتُمْ مِنْهُ مَا بَقِيَتْ الدُّنْيَا وَرَأَيْتُ النَّارَ فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ مَنْظَرًا قَطُّ وَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Quyosh tutildi. Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar, odamlar ham u zot bilan birga (oʻqidilar). U zot uzoq qiyomda turdilar — Baqara surasi miqdoricha, dedi — soʻng uzoq rukuʼ qildilar, soʻng koʻtarilib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar. Soʻng turib, uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi. Abdulloh aytdi: Otam aytdi: Abdurrahmonga oʻqiganlarim ichida shunday (keldi): soʻng uzoq qiyomda turdilar — birinchi qiyomdan kamroq, dedi — soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng uzoq qiyomda turdilar — bu birinchi qiyomdan kamroq edi; soʻng uzoq rukuʼ qildilar — bu birinchi rukuʼdan kamroq edi; soʻng sajda qildilar, soʻng (namozdan) chiqdilar. Soʻng Ishoqning hadisiga qaytdi: soʻng (namozdan) chiqdilar — quyosh esa ochilgan edi. Shunda u zot: «Albatta, quyosh va oy — Allohning oyatlaridan ikki oyatdir; ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Bas, buni koʻrsangiz, Allohni zikr qilinglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, biz sizni shu oʻrningizda bir narsani olmoqchi boʻlganingizni, soʻng orqaga tisarilganingizni koʻrdik», dedilar. U zot: «Men jannatni koʻrdim va undan bir shingil (uzum) olmoqchi boʻldim; agar uni olganimda edi, dunyo turguncha undan yeb turgan boʻlar edingiz. Va men doʻzaxni koʻrdim — bugungidek dahshatli manzarani hech qachon koʻrmagan edim; va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Қуёш тутилди. Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар, одамлар ҳам у зот билан бирга (ўқидилар). У зот узоқ қиёмда турдилар — Бақара сураси миқдорича, деди — сўнг узоқ рукуъ қилдилар, сўнг кўтарилиб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар. Сўнг туриб, узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди. Абдуллоҳ айтди: Отам айтди: Абдурраҳмонга ўқиганларим ичида шундай (келди): сўнг узоқ қиёмда турдилар — биринчи қиёмдан камроқ, деди — сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг узоқ қиёмда турдилар — бу биринчи қиёмдан камроқ эди; сўнг узоқ рукуъ қилдилар — бу биринчи рукуъдан камроқ эди; сўнг сажда қилдилар, сўнг (намоздан) чиқдилар. Сўнг Ишоқнинг ҳадисига қайтди: сўнг (намоздан) чиқдилар — қуёш эса очилган эди. Шунда у зот: «Албатта, қуёш ва ой — Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир; улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, буни кўрсангиз, Аллоҳни зикр қилинглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз сизни шу ўрнингизда бир нарсани олмоқчи бўлганингизни, сўнг орқага тисарилганингизни кўрдик», дедилар. У зот: «Мен жаннатни кўрдим ва ундан бир шингил (узум) олмоқчи бўлдим; агар уни олганимда эди, дунё тургунча ундан еб турган бўлар эдингиз. Ва мен дўзахни кўрдим — бугунгидек даҳшатли манзарани ҳеч қачон кўрмаган эдим; ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ أَنَّ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ مَرْوَانَ قَالَاذْهَبْ يَا رَافِعُ لِبَوَّابِهِ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْ لَئِنْ كَانَ كُلُّ امْرِئٍ مِنَّا فَرِحَ بِمَا أُوتِيَ وَأَحَبَّ أَنْ يُحْمَدَ بِمَا لَمْ يَفْعَلْ لَنُعَذَّبَنَّ أَجْمَعُونَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَمَا لَكُمْ وَهَذِهِ إِنَّمَا نَزَلَتْ هَذِهِ فِي أَهْلِ الْكِتَابِ ثُمَّ تَلَا ابْنُ عَبَّاسٍ {وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ} هَذِهِ الْآيَةَ وَتَلَا ابْنُ عَبَّاسٍ {لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا} وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ سَأَلَهُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ شَيْءٍ فَكَتَمُوهُ إِيَّاهُ وَأَخْبَرُوهُ بِغَيْرِهِ فَخَرَجُوا قَدْ أَرَوْهُ أَنْ قَدْ أَخْبَرُوهُ بِمَا سَأَلَهُمْ عَنْهُ وَاسْتَحْمَدُوا بِذَلِكَ إِلَيْهِ وَفَرِحُوا بِمَا أَتَوْا مِنْ كِتْمَانِهِمْ إِيَّاهُ مَا سَأَلَهُمْ عَنْهُ
Humayd ibn Abdurrahmon ibn Avf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Marvon (oʻzining eshik qorovuli Rofeʼga): «Ey Rofeʼ, Ibn Abbosning oldiga borib, ayt: agar har birimiz qilgan ishidan quvonsa va qilmagan ishi uchun maqtalishni yaxshi koʻrsa, azoblanadigan boʻlsak, demak hammamiz albatta azoblanamiz», dedi. Shunda Ibn Abbos: «Sizlarga bu oyatdan nima? Bu oyat faqat ahli kitob haqida nozil boʻlgan», dedi. Soʻng Ibn Abbos: {Allohning kitob ato etilganlardan: «Albatta uni odamlarga bayon qilasizlar», deb ahd-paymon olganini (eslang)} — shu oyatni tilovat qildi. Va Ibn Abbos: {Qilgan ishlaridan quvonadigan va qilmagan ishlari uchun maqtalishni sevadigan kimsalarni... deb oʻylama!} (oyatini) ham tilovat qildi. Ibn Abbos dedi: «Nabiy ﷺ ulardan bir narsa haqida soʻradilar, ular esa uni u zotdan yashirib, boshqa narsani xabar qildilar. Soʻng ular, soʻralgan narsani u zotga aytgandek qilib koʻrsatib, shu bilan u zot oldida maqtov kutib chiqib ketdilar va soʻralgan narsani yashirganlari bilan quvondilar».Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ибн Авф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Марвон (ўзининг эшик қоровули Рофеъга): «Эй Рофеъ, Ибн Аббоснинг олдига бориб, айт: агар ҳар биримиз қилган ишидан қувонса ва қилмаган иши учун мақталишни яхши кўрса, азобланадиган бўлсак, демак ҳаммамиз албатта азобланамиз», деди. Шунда Ибн Аббос: «Сизларга бу оятдан нима? Бу оят фақат аҳли китоб ҳақида нозил бўлган», деди. Сўнг Ибн Аббос: {Аллоҳнинг китоб ато этилганлардан: «Албатта уни одамларга баён қиласизлар», деб аҳд-паймон олганини (эсланг)} — шу оятни тиловат қилди. Ва Ибн Аббос: {Қилган ишларидан қувонадиган ва қилмаган ишлари учун мақталишни севадиган кимсаларни... деб ўйлама!} (оятини) ҳам тиловат қилди. Ибн Аббос деди: «Набий ﷺ улардан бир нарса ҳақида сўрадилар, улар эса уни у зотдан яшириб, бошқа нарсани хабар қилдилар. Сўнг улар, сўралган нарсани у зотга айтгандек қилиб кўрсатиб, шу билан у зот олдида мақтов кутиб чиқиб кетдилар ва сўралган нарсани яширганлари билан қувондилар».
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلُ مَنْ جَحَدَ آدَمُ قَالَهَا ثَلَاثَ مَرَّاتٍ إِنَّ اللَّهَ لَمَّا خَلَقَهُ مَسَحَ ظَهْرَهُ فَأَخْرَجَ ذُرِّيَّتَهُ فَعَرَضَهُمْ عَلَيْهِ فَرَأَى فِيهِمْ رَجُلًا يَزْهَرُ قَالَ أَيْ رَبِّ مَنْ هَذَا قَالَ ابْنُكَ دَاوُدُ قَالَ كَمْ عُمُرُهُ قَالَ سِتُّونَ قَالَ أَيْ رَبِّ زِدْ فِي عُمُرِهِ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَزِيدَهُ أَنْتَ مِنْ عُمُرِكَ فَزَادَهُ أَرْبَعِينَ سَنَةً مِنْ عُمُرِهِ فَكَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ كِتَابًا وَأَشْهَدَ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةَ فَلَمَّا أَرَادَ أَنْ يَقْبِضَ رُوحَهُ قَالَ بَقِيَ مِنْ أَجَلِي أَرْبَعُونَ فَقِيلَ لَهُ إِنَّكَ جَعَلْتَهُ لِابْنِكَ دَاوُدَ قَالَ فَجَحَدَ قَالَ فَأَخْرَجَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْكِتَابَ وَأَقَامَ عَلَيْهِ الْبَيِّنَةَ فَأَتَمَّهَا لِدَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلَام مِائَةَ سَنَةٍ وَأَتَمَّهَا لِآدَمَ عَلَيْهِ السَّلَام عُمْرَهُ أَلْفَ سَنَةٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birinchi inkor qilgan kishi Odam boʻldi», dedilar — buni uch marta aytdilar. — «Alloh uni yaratganida, orqasini siladi va uning zurriyotini chiqarib, ularni unga koʻrsatdi. U ular orasida nur sochib turgan bir kishini koʻrdi-da: ‹Ey Robbim, bu kim?› dedi. (Alloh:) ‹Bu oʻgʻling Dovud›, dedi. U: ‹Umri qancha?› dedi. (Alloh:) ‹Oltmish (yil)›, dedi. U: ‹Ey Robbim, uning umriga ziyoda qil›, dedi. (Alloh:) ‹Yoʻq, magar oʻz umringdan unga ziyoda qilsang (boshqa)›, dedi. Shunda u oʻz umridan unga qirq yil ziyoda qildi. Alloh bu haqda unga bir hujjat yozdi va unga farishtalarni guvoh qildi. Uning ruhini olmoqchi boʻlganida, u: ‹Ajalimdan qirq (yil) qoldi-ku›, dedi. Unga: ‹Sen uni oʻgʻling Dovudga bergan eding›, deyildi. U esa inkor qildi. Shunda Alloh azza va jalla hujjatni chiqarib, unga qarshi dalil keltirdi. Bas, (Alloh) Dovud alayhissalomga yuz yilni toʻliq qildi va Odam alayhissalomga ham umrini ming yil qilib toʻldirdi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биринчи инкор қилган киши Одам бўлди», дедилар — буни уч марта айтдилар. — «Аллоҳ уни яратганида, орқасини силади ва унинг зурриётини чиқариб, уларни унга кўрсатди. У улар орасида нур сочиб турган бир кишини кўрди-да: ‹Эй Роббим, бу ким?› деди. (Аллоҳ:) ‹Бу ўғлинг Довуд›, деди. У: ‹Умри қанча?› деди. (Аллоҳ:) ‹Олтмиш (йил)›, деди. У: ‹Эй Роббим, унинг умрига зиёда қил›, деди. (Аллоҳ:) ‹Йўқ, магар ўз умрингдан унга зиёда қилсанг (бошқа)›, деди. Шунда у ўз умридан унга қирқ йил зиёда қилди. Аллоҳ бу ҳақда унга бир ҳужжат ёзди ва унга фаришталарни гувоҳ қилди. Унинг руҳини олмоқчи бўлганида, у: ‹Ажалимдан қирқ (йил) қолди-ку›, деди. Унга: ‹Сен уни ўғлинг Довудга берган эдинг›, дейилди. У эса инкор қилди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла ҳужжатни чиқариб, унга қарши далил келтирди. Бас, (Аллоҳ) Довуд алайҳиссаломга юз йилни тўлиқ қилди ва Одам алайҳиссаломга ҳам умрини минг йил қилиб тўлдирди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي النَّهْشَلِيَّ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ وَيُوتِرُ بِثَلَاثٍ وَيُصَلِّ الرَّكْعَتَيْنِ فَلَمَّا كَبِرَ صَارَ إِلَى تِسْعٍ وَسِتٍّ وَثَلَاثٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Rasululloh ﷺ kechasi sakkiz rakaat namoz oʻqir, uch (rakaat) bilan vitr qilar va ikki rakaat oʻqir edilar. Yoshlari ulgʻayganda esa toʻqqiz, olti va uchga oʻtdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ кечаси саккиз ракаат намоз ўқир, уч (ракаат) билан витр қилар ва икки ракаат ўқир эдилар. Ёшлари улғайганда эса тўққиз, олти ва учга ўтдилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ هُبَيْرَةَ قَالَ أَخْبَرَنِي مَنْ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اتَّقُوا الْمَلَاعِنَ الثَّلَاثَ قِيلَ مَا الْمَلَاعِنُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَنْ يَقْعُدَ أَحَدُكُمْ فِي ظِلٍّ يُسْتَظَلُّ فِيهِ أَوْ فِي طَرِيقٍ أَوْ فِي نَقْعِ مَاءٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺning: «Uch laʼnat (sababi)dan saqlaninglar», deganlarini eshitdim. «Ey Rasululloh, laʼnat (sabablari) nima?» deyildi. U zot: «Biringizning soya qilinadigan soyada, yoki yoʻlda, yoki suv toʻplanadigan joyda (hojatga) oʻtirishidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Уч лаънат (сабаби)дан сақланинглар», деганларини эшитдим. «Эй Расулуллоҳ, лаънат (сабаблари) нима?» дейилди. У зот: «Бирингизнинг соя қилинадиган сояда, ёки йўлда, ёки сув тўпланадиган жойда (ҳожатга) ўтиришидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا لَيْثٌ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ roʻzador boʻlgan holatlarida qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рўзадор бўлган ҳолатларида қон олдирдилар.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَقْرَأَنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام عَلَى حَرْفٍ فَرَاجَعْتُهُ فَلَمْ أَزَلْ أَسْتَزِيدُهُ وَيَزِيدُنِي حَتَّى انْتَهَى إِلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jibril alayhissalom menga bir harf (qiroat) ustida oʻqitdi, men unga qaytib murojaat qildim va undan koʻproq (harf) soʻrayverdim, u esa menga koʻpaytiraverdi — toki yetti harfga yetdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жибрил алайҳиссалом менга бир ҳарф (қироат) устида ўқитди, мен унга қайтиб мурожаат қилдим ва ундан кўпроқ (ҳарф) сўрайвердим, у эса менга кўпайтираверди — токи етти ҳарфга етди», дедилар.
حَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَيْرُ الْأَصْحَابِ أَرْبَعَةٌ وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُ مِائَةٍ وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلَافٍ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَنْ يُغْلَبَ قَوْمٌ عَنْ قِلَّةٍ يَبْلُغُونَ أَنْ يَكُونُوا اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eng yaxshi hamrohlar — toʻrt (kishi), eng yaxshi sariya — toʻrt yuz (kishi), eng yaxshi qoʻshin — toʻrt ming (kishi)dir», dedilar. U aytdi: Yana Rasululloh ﷺ: «Oʻn ikki mingga yetadigan qavm kamlik sababli magʻlub boʻlmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Энг яхши ҳамроҳлар — тўрт (киши), энг яхши сария — тўрт юз (киши), энг яхши қўшин — тўрт минг (киши)дир», дедилар. У айтди: Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Ўн икки мингга етадиган қавм камлик сабабли мағлуб бўлмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْ خَيْبَرَ فَاتَّبَعَهُ رَجُلَانِ وَآخَرُ يَتْلُوهُمَا يَقُولُ ارْجِعَا ارْجِعَا حَتَّى رَدَّهُمَا ثُمَّ لَحِقَ الْأَوَّلَ فَقَالَ إِنَّ هَذَيْنِ شَيْطَانَانِ وَإِنِّي لَمْ أَزَلْ بِهِمَا حَتَّى رَدَدْتُهُمَا فَإِذَا أَتَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ وَأَخْبِرْهُ أَنَّا هَاهُنَا فِي جَمْعِ صَدَقَاتِنَا وَلَوْ كَانَتْ تَصْلُحُ لَهُ لَبَعَثْنَا بِهَا إِلَيْهِ قَالَ فَلَمَّا قَدِمَ الرَّجُلُ الْمَدِينَةَ أَخْبَرَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعِنْدَ ذَلِكَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْخَلْوَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Xaybardan chiqdi, ikki kishi unga ergashdi, yana bir boshqasi ularning ortidan: «Qaytinglar, qaytinglar!» deb kelaverdi — nihoyat u ikkovini qaytardi. Soʻng birinchi kishiga yetib olib: «Bu ikkovi ikki shayton edi, men ularni qaytarmagunimcha qoʻymadim. Rasululloh ﷺning huzurlariga borsang, u zotga salom yetkaz va: ‹Biz bu yerda sadaqalarimizni yigʻmoqdamiz; agar u u zotga munosib boʻlganida, uni u zotga yuborgan boʻlardik›, deb xabar ber», dedi. Oʻsha kishi Madinaga kelganida, Nabiy ﷺga xabar berdi. Shunda Rasululloh ﷺ yolgʻiz (yurish)dan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Хайбардан чиқди, икки киши унга эргашди, яна бир бошқаси уларнинг ортидан: «Қайтинглар, қайтинглар!» деб келаверди — ниҳоят у икковини қайтарди. Сўнг биринчи кишига етиб олиб: «Бу иккови икки шайтон эди, мен уларни қайтармагунимча қўймадим. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига борсанг, у зотга салом етказ ва: ‹Биз бу ерда садақаларимизни йиғмоқдамиз; агар у у зотга муносиб бўлганида, уни у зотга юборган бўлардик›, деб хабар бер», деди. Ўша киши Мадинага келганида, Набий ﷺга хабар берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ёлғиз (юриш)дан қайтардилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُوتِرُ بِثَلَاثٍ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uch (rakaat) bilan — {Sabbihisma robbikal aʼlaa}, {Qul yaa ayyuhal kaafirun} va {Qul huvalloohu ahad} (suralari) bilan vitr qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уч (ракаат) билан — {Саббиҳисма роббикал аълаа}, {Қул яа айюҳал каафирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (суралари) билан витр қилар эдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُحَمَّدٍ مِنْ آلِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ حُسَينٍ قَالَتْ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُنَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نُدِيمَ النَّظَرَ إِلَى الْمُجَذَّمِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni moxovlarga tikilib qarab turishimizdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни моховларга тикилиб қараб туришимиздан қайтардилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ الْعَبْدِيُّ عَنْ جَبَلَةَ بْنِ عَطِيَّةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي بَيْتِ بَعْضِ نِسَائِهِ إِذْ وَضَعَ رَأْسَهُ فَنَامَ فَضَحِكَ فِي مَنَامِهِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ قَالَتْ لَهُ امْرَأَةٌ مِنْ نِسَائِهِ لَقَدْ ضَحِكْتَ فِي مَنَامِكَ فَمَا أَضْحَكَكَ قَالَ أَعْجَبُ مِنْ نَاسٍ مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ هَذَا الْبَحْرَ هَوْلَ الْعَدُوِّ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَذَكَرَ لَهُمْ خَيْرًا كَثِيرًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayollaridan birining uyida boʻlganlarida, boshlarini qoʻyib uxlab qoldilar va uyqularida kulib yubordilar. Uygʻonganlarida, ayollaridan biri u zotga: «Uyqungizda kuldingiz, sizni nima kuldirdi?» dedi. U zot: «Ummatimdan boʻlgan bir qavm meni ajablantirdi: ular dushman dahshati (boʻlgan) shu dengizga chiqib, Alloh yoʻlida jihod qiladilar», dedilar. Soʻng ular haqida koʻp yaxshiliklarni zikr qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёлларидан бирининг уйида бўлганларида, бошларини қўйиб ухлаб қолдилар ва уйқуларида кулиб юбордилар. Уйғонганларида, аёлларидан бири у зотга: «Уйқунгизда кулдингиз, сизни нима кулдирди?» деди. У зот: «Умматимдан бўлган бир қавм мени ажаблантирди: улар душман даҳшати (бўлган) шу денгизга чиқиб, Аллоҳ йўлида жиҳод қиладилар», дедилар. Сўнг улар ҳақида кўп яхшиликларни зикр қилдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا أَبُو الْأَحْوَصِ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ فِي سَفَرٍ قَالَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الْأَهْلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ الضُّبْنَةِ فِي السَّفَرِ وَالْكَآبَةِ فِي الْمُنْقَلَبِ اللَّهُمَّ اقْبِضْ لَنَا الْأَرْضَ وَهَوِّنْ عَلَيْنَا السَّفَرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlsalar, shunday der edilar: «Allohim, safarda hamroh Sensan, ahlim ichida oʻrinbosar Sensan. Allohim, men safardagi mashaqqatdan va (safardan) qaytishdagi qaygʻudan Senga panoh tilayman. Allohim, biz uchun yerni yigʻishtirib qoʻy va safarni bizga osonlashtir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлсалар, шундай дер эдилар: «Аллоҳим, сафарда ҳамроҳ Сенсан, аҳлим ичида ўринбосар Сенсан. Аллоҳим, мен сафардаги машаққатдан ва (сафардан) қайтишдаги қайғудан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, биз учун ерни йиғиштириб қўй ва сафарни бизга осонлаштир».
حَدَّثَنَا عَفَّانُ وَأَبُو سَعِيدٍ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا ثَابِتٌ حَدَّثَنَا هِلَالُ بْنُ خَبَّابٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْتَفَتَ إِلَى أُحُدٍ فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا يَسُرُّنِي أَنَّ أُحُدًا يُحَوَّلُ لِآلِ مُحَمَّدٍ ذَهَبًا أُنْفِقُهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمُوتُ يَوْمَ أَمُوتُ أَدَعُ مِنْهُ دِينَارَيْنِ إِلَّا دِينَارَيْنِ أُعِدُّهُمَا لِدَيْنٍ إِنْ كَانَ فَمَاتَ وَمَا تَرَكَ دِينَارًا وَلَا دِرْهَمًا وَلَا عَبْدًا وَلَا وَلِيدَةً وَتَرَكَ دِرْعَهُ مَرْهُونَةً عِنْدَ يَهُودِيٍّ عَلَى ثَلَاثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Uhudga qarab: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Uhud Muhammadning oilasi uchun oltinga aylantirilib, uni Alloh yoʻlida infoq qilishim va oʻladigan kunimda undan ikki dinorni qoldirib ketishim meni xursand qilmaydi; magar qarz uchun tayyorlab qoʻygan ikki dinor boʻlsa, (boshqa)», dedilar. Soʻng u zot vafot etdilar va bir dinor ham, bir dirham ham, bir qul ham, bir joriya ham qoldirmadilar; sovutlarini esa oʻttiz soʻ arpaga bir yahudiyning huzurida garovda qoldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Уҳудга қараб: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, Уҳуд Муҳаммаднинг оиласи учун олтинга айлантирилиб, уни Аллоҳ йўлида инфоқ қилишим ва ўладиган кунимда ундан икки динорни қолдириб кетишим мени хурсанд қилмайди; магар қарз учун тайёрлаб қўйган икки динор бўлса, (бошқа)», дедилар. Сўнг у зот вафот этдилар ва бир динор ҳам, бир дирҳам ҳам, бир қул ҳам, бир жория ҳам қолдирмадилар; совутларини эса ўттиз сў арпага бир яҳудийнинг ҳузурида гаровда қолдирдилар.
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ قَالَا حَدَّثَنَا شَرِيكٌ وَحَجَّاحٌ قَالَا حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوتِرُ بِثَلَاثٍ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌقَالَ حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ uch (rakaat) bilan — {Sabbihisma robbikal aʼlaa}, {Qul yaa ayyuhal kaafirun} va {Qul huvalloohu ahad} (suralari) bilan vitr qilar edilar. (Boshqa sanad bilan ham) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ edilar — soʻng shunga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ уч (ракаат) билан — {Саббиҳисма роббикал аълаа}, {Қул яа айюҳал каафирун} ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (суралари) билан витр қилар эдилар. (Бошқа санад билан ҳам) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ эдилар — сўнг шунга ўхшашини зикр қилди.