Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

حَدَّثَنَا مَحْبُوبُ بْنُ مُوسَى أَبُو صَالِحٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ كُلَيْبِ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ هَانِئِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ - يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ - فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ عُثْمَانَ انْطَلَقَ فِي حَاجَةِ اللَّهِ وَحَاجَةِ رَسُولِ اللَّهِ وَإِنِّي أُبَايِعُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَضَرَبَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَهْمٍ وَلَمْ يَضْرِبْ لأَحَدٍ غَابَ غَيْرُهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — yaʼni Badr kuni — oʻrnilaridan turib: «Albatta, Usmon Alloh hojati va Allohning Rasuli hojati yoʻlida ketdi, men u uchun bayʼat qilaman», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ unga ulush ajratdilar va undan boshqa gʻoyib boʻlgan hech kimga ulush ajratmadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — яъни Бадр куни — ўрниларидан туриб: «Албатта, Усмон Аллоҳ ҳожати ва Аллоҳнинг Расули ҳожати йўлида кетди, мен у учун байъат қиламан», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга улуш ажратдилар ва ундан бошқа ғойиб бўлган ҳеч кимга улуш ажратмадилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْهَمَ لِرَجُلٍ وَلِفَرَسِهِ ثَلاَثَةَ أَسْهُمٍ سَهْمًا لَهُ وَسَهْمَيْنِ لِفَرَسِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishi va uning otiga uchta ulush ajratdilar: oʻziga bir ulush, otiga ikki ulush.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир киши ва унинг отига учта улуш ажратдилар: ўзига бир улуш, отига икки улуш.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْطَاكِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُبَشِّرٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، أَنَّ الْحَكَمَ بْنَ نَافِعٍ، حَدَّثَهُمْ - الْمَعْنَى، - كُلُّهُمْ عَنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَيْشٍ قِبَلَ نَجْدٍ وَانْبَعَثَتْ سَرِيَّةٌ مِنَ الْجَيْشِ فَكَانَ سُهْمَانُ الْجَيْشِ اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا وَنَفَّلَ أَهْلَ السَّرِيَّةِ بَعِيرًا بَعِيرًا فَكَانَتْ سُهْمَانُهُمْ ثَلاَثَةَ عَشَرَ ثَلاَثَةَ عَشَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ bizni Najd tomon bir qoʻshin ichida (jangga) yubordilar. Qoʻshindan bir sariyya (kichik otryad) ajralib chiqdi. Qoʻshin ulushlari har biriga oʻn ikki tuyadan, oʻn ikki tuyadan boʻldi. U zot sariyya ahliga (qoʻshimcha) bir tuyadan, bir tuyadan nafl berdilar. Shunday qilib, ularning ulushlari har biriga oʻn uchtadan, oʻn uchtadan boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Нажд томон бир қўшин ичида (жангга) юбордилар. Қўшиндан бир сарийя (кичик отряд) ажралиб чиқди. Қўшин улушлари ҳар бирига ўн икки туядан, ўн икки туядан бўлди. У зот сарийя аҳлига (қўшимча) бир туядан, бир туядан нафл бердилар. Шундай қилиб, уларнинг улушлари ҳар бирига ўн учтадан, ўн учтадан бўлди.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ الْكِلاَبِيَّ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً إِلَى نَجْدٍ فَخَرَجْتُ مَعَهَا فَأَصَبْنَا نَعَمًا كَثِيرًا فَنَفَّلَنَا أَمِيرُنَا بَعِيرًا بَعِيرًا لِكُلِّ إِنْسَانٍ ثُمَّ قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَسَّمَ بَيْنَنَا غَنِيمَتَنَا فَأَصَابَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا بَعْدَ الْخُمُسِ وَمَا حَاسَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي أَعْطَانَا صَاحِبُنَا وَلاَ عَابَ عَلَيْهِ بَعْدَ مَا صَنَعَ فَكَانَ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنَّا ثَلاَثَةَ عَشَرَ بَعِيرًا بِنَفْلِهِ ‏.‏

Hannod bizga aytib berdi, u: Abda — yaʼni ibn Sulaymon al-Kilobiy — bizga aytib berdi, dedi. U Muhammad ibn Ishoqdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ Najd tomon bir saryya (qoʻshin boʻlinmasi) joʻnatdilar. Men ham ular bilan birga chiqdim. Biz koʻplab tuyalarni gʻanimat sifatida qoʻlga kiritdik. Amirimiz har bir kishiga birtadan tuyani nafl (ulushdan tashqari mukofot) qilib berdi. Soʻngra Rasululloh ﷺ huzurlariga keldik. U zot oʻrtamizda gʻanimatimizni taqsimladilar. Beshdan birni (xumsni) ajratganlaridan keyin bizdan har bir kishiga oʻn ikkitadan tuya tegdi. Rasululloh ﷺ amirimiz bergan narsani hisobimizga qoʻshmadilar va u qilgan ishni amir qilib boʻlganidan keyin ayblamadilar. Shunday qilib, har birimizga nafli bilan birga oʻn uchtadan tuya tegdi.Ҳаннод бизга айтиб берди, у: Абда — яъни ибн Сулаймон ал-Килобий — бизга айтиб берди, деди. У Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Нажд томон бир сарйя (қўшин бўлинмаси) жўнатдилар. Мен ҳам улар билан бирга чиқдим. Биз кўплаб туяларни ғанимат сифатида қўлга киритдик. Амиримиз ҳар бир кишига биртадан туяни нафл (улушдан ташқари мукофот) қилиб берди. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдик. У зот ўртамизда ғаниматимизни тақсимладилар. Бешдан бирни (хумсни) ажратганларидан кейин биздан ҳар бир кишига ўн иккитадан туя тегди. Расулуллоҳ ﷺ амиримиз берган нарсани ҳисобимизга қўшмадилар ва у қилган ишни амир қилиб бўлганидан кейин айбламадилар. Шундай қилиб, ҳар биримизга нафли билан бирга ўн учтадан туя тегди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، ح وَحَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي حُجَيْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ كَانَ يُنَفِّلُ بَعْضَ مَنْ يَبْعَثُ مِنَ السَّرَايَا لأَنْفُسِهِمْ خَاصَّةً النَّفْلَ سِوَى قَسْمِ عَامَّةِ الْجَيْشِ وَالْخُمُسُ فِي ذَلِكَ وَاجِبٌ كُلُّهُ ‏.‏

Abdulmalik ibn Shuayb ibn al-Lays bizga aytib berdi, u: Otam menga otasi (bobosi)dan aytib berdi, dedi. Yana Hajjoj ibn Abu Yaʼqub bizga aytib berdi, u: Hujayn menga aytib berdi, dedi, u: Lays bizga aytib berdi, dedi. U Uqayldan, u Ibn Shihobdan, u Solimdan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ oʻzlari joʻnatgan baʼzi saryyalardagilarga umumiy qoʻshin taqsimotidan tashqari, xosatan oʻzlari uchun nafl berar edilar. Bularning hammasida xums (beshdan bir) vojibdir.Абдулмалик ибн Шуайб ибн ал-Лайс бизга айтиб берди, у: Отам менга отаси (бобоси)дан айтиб берди, деди. Яна Ҳажжож ибн Абу Яъқуб бизга айтиб берди, у: Ҳужайн менга айтиб берди, деди, у: Лайс бизга айтиб берди, деди. У Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ ўзлари жўнатган баъзи сарйялардагиларга умумий қўшин тақсимотидан ташқари, хосатан ўзлари учун нафл берар эдилар. Буларнинг ҳаммасида хумс (бешдан бир) вожибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا حُيَىٌّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمَ بَدْرٍ فِي ثَلاَثِمِائَةٍ وَخَمْسَةَ عَشَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ حُفَاةٌ فَاحْمِلْهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ عُرَاةٌ فَاكْسُهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ جِيَاعٌ فَأَشْبِعْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَفَتَحَ اللَّهُ لَهُ يَوْمَ بَدْرٍ فَانْقَلَبُوا حِينَ انْقَلَبُوا وَمَا مِنْهُمْ رَجُلٌ إِلاَّ وَقَدْ رَجَعَ بِجَمَلٍ أَوْ جَمَلَيْنِ وَاكْتَسَوْا وَشَبِعُوا ‏.‏

Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi, Abdulloh ibn Vahb bizga aytib berdi, Huyay bizga aytib berdi. U Abu Abdurrahmon al-Hubuliydan, u Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Badr kuni uch yuz oʻn besh kishi bilan chiqdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, ular yalangoyoqdirlar, ularni ulovga mindirgin; ey Alloh, ular yalangʻochdirlar, ularni kiyintirgin; ey Alloh, ular ochdirlar, ularni toʻʼyintirgin», dedilar. Shunda Alloh Badr kuni ularga gʻalaba ato etdi. Ular qaytar ekanlar shunday qaytdilarki, ulardan har bir kishi birorta yoki ikkita tuya bilan qaytmaganlari yoʻq edi; kiyindilar va toʻq boʻldilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди, Абдуллоҳ ибн Ваҳб бизга айтиб берди, Ҳуяй бизга айтиб берди. У Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни уч юз ўн беш киши билан чиқдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, улар ялангоёқдирлар, уларни уловга миндиргин; эй Аллоҳ, улар яланғочдирлар, уларни кийинтиргин; эй Аллоҳ, улар очдирлар, уларни тўъйинтиргин», дедилар. Шунда Аллоҳ Бадр куни уларга ғалаба ато этди. Улар қайтар эканлар шундай қайтдиларки, улардан ҳар бир киши бирорта ёки иккита туя билан қайтмаганлари йўқ эди; кийиндилар ва тўқ бўлдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَقْبَلَ مِنْ حَجَّتِهِ دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَأَنَاخَ عَلَى بَابِ مَسْجِدِهِ ثُمَّ دَخَلَهُ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى بَيْتِهِ ‏.‏ قَالَ نَافِعٌ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ كَذَلِكَ يَصْنَعُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hajlaridan kelganlarida, Madinaga kirib, masjidlarining eshigi oldida (tuyalarini) choʻktirdilar, soʻngra unga (masjidga) kirib, unda ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng uylariga qaytdilar. Nofeʼ aytdi: Ibn Umar ham shunday qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳажларидан келганларида, Мадинага кириб, масжидларининг эшиги олдида (туяларини) чўктирдилар, сўнгра унга (масжидга) кириб, унда икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг уйларига қайтдилар. Нофеъ айтди: Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَنَّ أَبَا أُسَامَةَ، حَدَّثَهُمْ عَنْ أُسَامَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَذْبَحُ أُضْحِيَتَهُ بِالْمُصَلَّى وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga rivoyat qildiki, Abu Usoma ularga Usomadan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ qurbonliklarini musallada soʻyar edilar va Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ham shunday qilar edilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга ривоят қилдики, Абу Усома уларга Усомадан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Набий ﷺ қурбонликларини мусаллада сўяр эдилар ва Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам шундай қилар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصِي فِيهِ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Vasiyat qiladigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishining vasiyati yozilgan holda yonida turmasdan ikki kecha tunashga haqqi yoʻqdir».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Васият қиладиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ёнида турмасдан икки кеча тунашга ҳаққи йўқдир».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَصَابَ عُمَرُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ فَكَيْفَ تَأْمُرُنِي بِهِ قَالَ ‏"‏ إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ أَنَّهُ لاَ يُبَاعُ أَصْلُهَا وَلاَ يُوهَبُ وَلاَ يُورَثُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ - وَزَادَ عَنْ بِشْرٍ - وَالضَّيْفِ - ثُمَّ اتَّفَقُوا - لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ وَيُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ ‏.‏ زَادَ عَنْ بِشْرٍ قَالَ وَقَالَ مُحَمَّدٌ غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالاً ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu)ga Xaybarda bir yer (ulush) tegdi. Shunda u Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Menga bir yer tegdi, men hech qachon nazarimda undan ham qimmatliroq mol qoʻlga kiritmaganman. Bu haqda menga nima buyurasiz?» dedi. U zot: «Agar xohlasang, uning aslini saqlab qoʻyib, (hosilini) sadaqa qilasan», dedilar. Shunda Umar uni sadaqa qildi — uning asli sotilmasligi, hadya qilinmasligi va meros qilinmasligi (sharti bilan), faqirlarga, qarindoshlarga, qullarni ozod qilishga, Alloh yoʻliga va yoʻlovchiga (vaqf qildi). Bishrning rivoyatida «va mehmonga» degan ziyoda bor. Soʻng (roviylar) ittifoq qilishdi: «Uni boshqargan kishiga undan maʼrufga muvofiq yeyishida va biror doʻstiga uni boylik orttirmagan holda yedirishida gunoh yoʻq». Bishrning rivoyatida ziyoda qildi: Muhammad: «Mol orttirmagan holda», dedi, deydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу)га Хайбарда бир ер (улуш) тегди. Шунда у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Менга бир ер тегди, мен ҳеч қачон назаримда ундан ҳам қимматлироқ мол қўлга киритмаганман. Бу ҳақда менга нима буюрасиз?» деди. У зот: «Агар хоҳласанг, унинг аслини сақлаб қўйиб, (ҳосилини) садақа қиласан», дедилар. Шунда Умар уни садақа қилди — унинг асли сотилмаслиги, ҳадя қилинмаслиги ва мерос қилинмаслиги (шарти билан), фақирларга, қариндошларга, қулларни озод қилишга, Аллоҳ йўлига ва йўловчига (вақф қилди). Бишрнинг ривоятида «ва меҳмонга» деган зиёда бор. Сўнг (ровийлар) иттифоқ қилишди: «Уни бошқарган кишига ундан маъруфга мувофиқ ейишида ва бирор дўстига уни бойлик орттирмаган ҳолда едиришида гуноҳ йўқ». Бишрнинг ривоятида зиёда қилди: Муҳаммад: «Мол орттирмаган ҳолда», деди, дейди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ قُرِئَ عَلَى مَالِكٍ وَأَنَا حَاضِرٌ، قَالَ مَالِكٌ عَرَضَ عَلَىَّ نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ جَارِيَةً تَعْتِقُهَا فَقَالَ أَهْلُهَا نَبِيعُكِهَا عَلَى أَنَّ وَلاَءَهَا لَنَا ‏.‏ فَذَكَرَتْ عَائِشَةُ ذَاكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) bir choʻrini sotib olib, uni ozod qilmoqchi boʻldi. Shunda uning egalari: «Sizga uni valosi bizniki boʻlishi sharti bilan sotamiz», deyishdi. Oisha buni Rasululloh ﷺga aytdi. U zot: «Bu seni toʻsmasin, chunki valo kim ozod qilgan boʻlsa, oʻshanikidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) бир чўрини сотиб олиб, уни озод қилмоқчи бўлди. Шунда унинг эгалари: «Сизга уни валоси бизники бўлиши шарти билан сотамиз», дейишди. Оиша буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. У зот: «Бу сени тўсмасин, чунки вало ким озод қилган бўлса, ўшаникидир», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ valoni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ валони сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلاَ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ فَالأَمِيرُ الَّذِي عَلَى النَّاسِ رَاعٍ عَلَيْهِمْ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ بَعْلِهَا وَوَلَدِهِ وَهِيَ مَسْئُولَةٌ عَنْهُمْ وَالَعَبْدُ رَاعٍ عَلَى مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُ فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ogʻoh boʻlingki, hammangiz choʻponsiz va hammangiz oʻz qoʻl ostingizdagilar haqida masʼulsiz. Xalq ustidan turgan amir ularning choʻponi boʻlib, u oʻz qoʻl ostidagilar haqida masʼuldir. Erkak kishi oʻz ahli xonadoni ustidan choʻpon boʻlib, u ular haqida masʼuldir. Ayol kishi erining uyi va bolasi ustidan choʻpona boʻlib, u ular haqida masʼuladir. Qul oʻz xoʻjasining moli ustidan choʻpon boʻlib, u oʻshanisi haqida masʼuldir. Bas, hammangiz choʻponsiz va hammangiz oʻz qoʻl ostingizdagilar haqida masʼulsiz», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Оғоҳ бўлингки, ҳаммангиз чўпонсиз ва ҳаммангиз ўз қўл остингиздагилар ҳақида масъулсиз. Халқ устидан турган амир уларнинг чўпони бўлиб, у ўз қўл остидагилар ҳақида масъулдир. Эркак киши ўз аҳли хонадони устидан чўпон бўлиб, у улар ҳақида масъулдир. Аёл киши эрининг уйи ва боласи устидан чўпона бўлиб, у улар ҳақида масъуладир. Қул ўз хўжасининг моли устидан чўпон бўлиб, у ўшаниси ҳақида масъулдир. Бас, ҳаммангиз чўпонсиз ва ҳаммангиз ўз қўл остингиздагилар ҳақида масъулсиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، وَسَلَمَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ إِنِّي إِنْ لاَ أَسْتَخْلِفْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَسْتَخْلِفْ وَإِنْ أَسْتَخْلِفْ فَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ قَدِ اسْتَخْلَفَ ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ فَعَلِمْتُ أَنَّهُ لاَ يَعْدِلُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَدًا وَأَنَّهُ غَيْرُ مُسْتَخْلِفٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Umar dedi: «Agar men oʻrinbosar tayinlamasam, (bilingki) Rasululloh ﷺ ham oʻrinbosar tayinlamaganlar. Agar oʻrinbosar tayinlasam, (bilingki) Abu Bakr oʻrinbosar tayinlagan edi». (Ibn Umar) aytadi: Allohga qasamki, u faqat Rasululloh ﷺni va Abu Bakrni zikr qildi, shunda men u Rasululloh ﷺga hech kimni teng qoʻymasligini va oʻrinbosar tayinlamasligini bildim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Умар деди: «Агар мен ўринбосар тайинламасам, (билингки) Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўринбосар тайинламаганлар. Агар ўринбосар тайинласам, (билингки) Абу Бакр ўринбосар тайинлаган эди». (Ибн Умар) айтади: Аллоҳга қасамки, у фақат Расулуллоҳ ﷺни ва Абу Бакрни зикр қилди, шунда мен у Расулуллоҳ ﷺга ҳеч кимни тенг қўймаслигини ва ўринбосар тайинламаслигини билдим.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نُبَايِعُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَيُلَقِّنُنَا فِيمَا اسْتَطَعْتَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Biz Nabiy ﷺga eshitish va itoat qilish ustiga bayʼat berar edik, u zot ﷺ esa bizga: «Qodir boʻlganingcha», deb (soʻzni) talqin qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Биз Набий ﷺга эшитиш ва итоат қилиш устига байъат берар эдик, у зот ﷺ эса бизга: «Қодир бўлганингча», деб (сўзни) талқин қилар эдилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ حَاجَتُكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ عَطَاءُ الْمُحَرَّرِينَ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَّلَ مَا جَاءَهُ شَىْءٌ بَدَأَ بِالْمُحَرَّرِينَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Muoviyaning huzuriga kirdi. U: «Hojating nima, ey Abu Abdurrahmon?» dedi. U: «(Qul boʻlib) ozod qilinganlarning ulushini (ber). Men Rasululloh ﷺni koʻrgan edim: u zotga biron narsa kelganida, eng avval ozod qilinganlardan boshlar edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Муовиянинг ҳузурига кирди. У: «Ҳожатинг нима, эй Абу Абдурраҳмон?» деди. У: «(Қул бўлиб) озод қилинганларнинг улушини (бер). Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрган эдим: у зотга бирон нарса келганида, энг аввал озод қилинганлардан бошлар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ يَهُودَ بَنِي النَّضِيرِ، وَقُرَيْظَةَ، حَارَبُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَجْلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَنِي النَّضِيرِ وَأَقَرَّ قُرَيْظَةَ وَمَنَّ عَلَيْهِمْ حَتَّى حَارَبَتْ قُرَيْظَةُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَتَلَ رِجَالَهُمْ وَقَسَمَ نِسَاءَهُمْ وَأَوْلاَدَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ بَعْضَهُمْ لَحِقُوا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَّنَهُمْ وَأَسْلَمُوا وَأَجْلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَهُودَ الْمَدِينَةِ كُلَّهُمْ بَنِي قَيْنُقَاعَ وَهُمْ قَوْمُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ وَيَهُودَ بَنِي حَارِثَةَ وَكُلَّ يَهُودِيٍّ كَانَ بِالْمَدِينَةِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Banu Naziyr va Qurayza yahudiylari Rasululloh ﷺ bilan urush qildilar. Shunda Rasululloh ﷺ Banu Naziyrni (yurtdan) chiqarib yubordilar, Qurayzani esa qoldirib, ularga marhamat koʻrsatdilar — toki Qurayza shundan keyin (yana) urush qilmaguncha. Soʻng u zot ularning erkaklarini oʻldirib, ayollarini, bolalarini va mollarini musulmonlar oʻrtasida taqsimladilar — faqat ulardan baʼzilari Rasululloh ﷺ tomonga qoʻshildilar, u zot ularga omonlik berdilar va ular Islomga kirdilar. Rasululloh ﷺ Madina yahudiylarining barchasini — Banu Qaynuqoʼni (ular Abdulloh ibn Salomning qavmidir), Banu Horisa yahudiylarini va Madinadagi har bir yahudiyni — (yurtdan) chiqarib yubordilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бану Назийр ва Қурайза яҳудийлари Расулуллоҳ ﷺ билан уруш қилдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Бану Назийрни (юртдан) чиқариб юбордилар, Қурайзани эса қолдириб, уларга марҳамат кўрсатдилар — токи Қурайза шундан кейин (яна) уруш қилмагунча. Сўнг у зот уларнинг эркакларини ўлдириб, аёлларини, болаларини ва молларини мусулмонлар ўртасида тақсимладилар — фақат улардан баъзилари Расулуллоҳ ﷺ томонга қўшилдилар, у зот уларга омонлик бердилар ва улар Исломга кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ Мадина яҳудийларининг барчасини — Бану Қайнуқўни (улар Абдуллоҳ ибн Саломнинг қавмидир), Бану Ҳориса яҳудийларини ва Мадинадаги ҳар бир яҳудийни — (юртдан) чиқариб юбордилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ - أَحْسِبُهُ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَاتَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ فَغَلَبَ عَلَى النَّخْلِ وَالأَرْضِ وَأَلْجَأَهُمْ إِلَى قَصْرِهِمْ فَصَالَحُوهُ عَلَى أَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّفْرَاءَ وَالْبَيْضَاءَ وَالْحَلْقَةَ وَلَهُمْ مَا حَمَلَتْ رِكَابُهُمْ عَلَى أَنْ لاَ يَكْتُمُوا وَلاَ يُغَيِّبُوا شَيْئًا فَإِنْ فَعَلُوا فَلاَ ذِمَّةَ لَهُمْ وَلاَ عَهْدَ فَغَيَّبُوا مَسْكًا لِحُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ وَقَدْ كَانَ قُتِلَ قَبْلَ خَيْبَرَ كَانَ احْتَمَلَهُ مَعَهُ يَوْمَ بَنِي النَّضِيرِ حِينَ أُجْلِيَتِ النَّضِيرُ فِيهِ حُلِيُّهُمْ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِسَعْيَةَ ‏"‏ أَيْنَ مَسْكُ حُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَذْهَبَتْهُ الْحُرُوبُ وَالنَّفَقَاتُ ‏.‏ فَوَجَدُوا الْمَسْكَ فَقَتَلَ ابْنَ أَبِي الْحُقَيْقِ وَسَبَى نِسَاءَهُمْ وَذَرَارِيَّهُمْ وَأَرَادَ أَنْ يُجْلِيَهُمْ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ دَعْنَا نَعْمَلْ فِي هَذِهِ الأَرْضِ وَلَنَا الشَّطْرُ مَا بَدَا لَكَ وَلَكُمُ الشَّطْرُ ‏.‏ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي كُلَّ امْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ ثَمَانِينَ وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ وَعِشْرِينَ وَسْقًا مِنْ شَعِيرٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar ahli bilan jang qildilar va xurmozorlar hamda yer ustidan gʻolib kelib, ularni qalʼalariga qamab qoʻydilar. Shunda ular Rasululloh ﷺ bilan sulh tuzdilar — oltin, kumush va qurol-yarogʻ Rasululloh ﷺga, tuyalari koʻtargan narsalar esa ularning oʻzlariga (tegishli) boʻlishi sharti bilan; (yana) ular hech narsani yashirmasliklari va berkitmasliklari sharti bilan. Agar shunday qilsalar, ularga na zimma (himoya) va na ahd boʻladi. Ular esa Huyay ibn Axtabning bir teri xaltasini yashirib qoʻydilar — (Huyay) Xaybardan oldin oʻldirilgan edi. Banu Naziyr (yurtdan) chiqarilgan kuni, Naziyr (kechirib qoʻyilganda), u (xaltani) oʻzi bilan olib ketgan edi; unda ularning zeb-ziynatlari bor edi. (Roviy) dedi: Nabiy ﷺ Saʼyaga: «Huyay ibn Axtabning teri xaltasi qani?» dedilar. U: «Uni urushlar va xarajatlar yeb yubordi», dedi. (Keyin) ular teri xaltani topdilar. Shunda u zot Ibn Abul-Huqayqni oʻldirdilar, ularning ayollari va bola-chaqalarini asir qildilar va ularni (yurtdan) chiqarib yubormoqchi boʻldilar. Shunda ular: «Ey Muhammad! Bizni shu yerda ishlashga qoʻying, hosilning yarmi bizga, sizga maʼqul (boʻlganicha) yarmi sizga boʻlsin», dedilar. Rasululloh ﷺ oʻz ayollarining har biriga sakson vasq xurmo va yigirma vasq arpa berib turar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар аҳли билан жанг қилдилар ва хурмозорлар ҳамда ер устидан ғолиб келиб, уларни қалъаларига қамаб қўйдилар. Шунда улар Расулуллоҳ ﷺ билан сулҳ туздилар — олтин, кумуш ва қурол-яроғ Расулуллоҳ ﷺга, туялари кўтарган нарсалар эса уларнинг ўзларига (тегишли) бўлиши шарти билан; (яна) улар ҳеч нарсани яширмасликлари ва беркитмасликлари шарти билан. Агар шундай қилсалар, уларга на зимма (ҳимоя) ва на аҳд бўлади. Улар эса Ҳуяй ибн Ахтабнинг бир тери халтасини яшириб қўйдилар — (Ҳуяй) Хайбардан олдин ўлдирилган эди. Бану Назийр (юртдан) чиқарилган куни, Назийр (кечириб қўйилганда), у (халтани) ўзи билан олиб кетган эди; унда уларнинг зеб-зийнатлари бор эди. (Ровий) деди: Набий ﷺ Саъяга: «Ҳуяй ибн Ахтабнинг тери халтаси қани?» дедилар. У: «Уни урушлар ва харажатлар еб юборди», деди. (Кейин) улар тери халтани топдилар. Шунда у зот Ибн Абул-Ҳуқайқни ўлдирдилар, уларнинг аёллари ва бола-чақаларини асир қилдилар ва уларни (юртдан) чиқариб юбормоқчи бўлдилар. Шунда улар: «Эй Муҳаммад! Бизни шу ерда ишлашга қўйинг, ҳосилнинг ярми бизга, сизга маъқул (бўлганича) ярми сизга бўлсин», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ўз аёлларининг ҳар бирига саксон васқ хурмо ва йигирма васқ арпа бериб турар эдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَامَلَ يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى أَنَّا نُخْرِجُهُمْ إِذَا شِئْنَا فَمَنْ كَانَ لَهُ مَالٌ فَلْيَلْحَقْ بِهِ فَإِنِّي مُخْرِجٌ يَهُودَ ‏.‏ فَأَخْرَجَهُمْ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu) dedilar: «Ey odamlar! Albatta, Rasululloh ﷺ Xaybar yahudiylari bilan — biz xohlagan paytimizda ularni (yurtdan) chiqarishimiz sharti bilan — muomala qilgan edilar. Bas, kimning (ularning oldida) moli boʻlsa, uni olib qoʻysin, chunki men yahudiylarni chiqarib yuboruvchiman». Soʻng u (Umar) ularni chiqarib yubordi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу) дедилар: «Эй одамлар! Албатта, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар яҳудийлари билан — биз хоҳлаган пайтимизда уларни (юртдан) чиқаришимиз шарти билан — муомала қилган эдилар. Бас, кимнинг (уларнинг олдида) моли бўлса, уни олиб қўйсин, чунки мен яҳудийларни чиқариб юборувчиман». Сўнг у (Умар) уларни чиқариб юборди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ اللَّيْثِيُّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا افْتُتِحَتْ خَيْبَرُ سَأَلَتْ يَهُودُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقِرَّهُمْ عَلَى أَنْ يَعْمَلُوا عَلَى النِّصْفِ مِمَّا خَرَجَ مِنْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُقِرُّكُمْ فِيهَا عَلَى ذَلِكَ مَا شِئْنَا ‏"‏ ‏.‏ فَكَانُوا عَلَى ذَلِكَ وَكَانَ التَّمْرُ يُقْسَمُ عَلَى السُّهْمَانِ مِنْ نِصْفِ خَيْبَرَ وَيَأْخُذُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْخُمُسَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَطْعَمَ كُلَّ امْرَأَةٍ مِنْ أَزْوَاجِهِ مِنَ الْخُمُسِ مِائَةَ وَسْقٍ تَمْرًا وَعِشْرِينَ وَسْقًا شَعِيرًا فَلَمَّا أَرَادَ عُمَرُ إِخْرَاجَ الْيَهُودِ أَرْسَلَ إِلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُنَّ مَنْ أَحَبَّ مِنْكُنَّ أَنْ أَقْسِمَ لَهَا نَخْلاً بِخَرْصِهَا مِائَةَ وَسْقٍ فَيَكُونَ لَهَا أَصْلُهَا وَأَرْضُهَا وَمَاؤُهَا وَمِنَ الزَّرْعِ مَزْرَعَةُ خَرْصٍ عِشْرِينَ وَسْقًا فَعَلْنَا وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ نَعْزِلَ الَّذِي لَهَا فِي الْخُمُسِ كَمَا هُوَ فَعَلْنَا ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu) dedilar: Xaybar fath etilganda, yahudiylar Rasululloh ﷺdan oʻzlarini undan chiqqan (hosil)ning yarmi evaziga ishlashlari sharti bilan qoldirishlarini soʻradilar. Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni shu (shart) asosida — qachongacha xohlasak, shungacha — bu yerda qoldiraman», dedilar. Ular shu (shart) asosida (qoldi). Xurmo Xaybarning yarmidan (chiqqan hosil)dan ulushlarga taqsimlanar edi va Rasululloh ﷺ beshdan birini olar edilar. Rasululloh ﷺ oʻz ayollarining har biriga beshdan bir (humus)dan yuz vasq xurmo va yigirma vasq arpa berib turar edilar. Umar yahudiylarni (yurtdan) chiqarishni xohlaganda, Nabiy ﷺning ayollariga (xabar) yuborib, ularga dedi: «Sizlardan kim oʻziga taxminan yuz vasq (hosil beradigan) xurmozorni taqsimlab berishimni — uning tagi, yeri va suvi oʻziniki boʻlishi (sharti bilan) — va ekinlardan taxminan yigirma vasq (chiqadigan) bir ekinzorni (xohlasa), shunday qilamiz. Kim oʻzining beshdan bir (humus)dagi (ulushi) qanday boʻlsa, shundayligicha ajratib qoʻyishimizni (xohlasa), shunday qilamiz».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу) дедилар: Хайбар фатҳ этилганда, яҳудийлар Расулуллоҳ ﷺдан ўзларини ундан чиққан (ҳосил)нинг ярми эвазига ишлашлари шарти билан қолдиришларини сўрадилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни шу (шарт) асосида — қачонгача хоҳласак, шунгача — бу ерда қолдираман», дедилар. Улар шу (шарт) асосида (қолди). Хурмо Хайбарнинг ярмидан (чиққан ҳосил)дан улушларга тақсимланар эди ва Расулуллоҳ ﷺ бешдан бирини олар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўз аёлларининг ҳар бирига бешдан бир (ҳумус)дан юз васқ хурмо ва йигирма васқ арпа бериб турар эдилар. Умар яҳудийларни (юртдан) чиқаришни хоҳлаганда, Набий ﷺнинг аёлларига (хабар) юбориб, уларга деди: «Сизлардан ким ўзига тахминан юз васқ (ҳосил берадиган) хурмозорни тақсимлаб беришимни — унинг таги, ери ва суви ўзиники бўлиши (шарти билан) — ва экинлардан тахминан йигирма васқ (чиқадиган) бир экинзорни (хоҳласа), шундай қиламиз. Ким ўзининг бешдан бир (ҳумус)даги (улуши) қандай бўлса, шундайлигича ажратиб қўйишимизни (хоҳласа), шундай қиламиз».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ الزُّبَيْرَ حُضْرَ فَرَسِهِ فَأَجْرَى فَرَسَهُ حَتَّى قَامَ ثُمَّ رَمَى بِسَوْطِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُوهُ مِنْ حَيْثُ بَلَغَ السَّوْطُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zubayrga oti chopib yetadigan masofadagi yerni boʻlak qilib berdilar. Shunda u otini toʻxtaguncha chopdirdi, soʻng qamchisini uloqtirdi. U zot: «Unga qamchi yetib borgan joygacha (yerni) beringlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зубайрга оти чопиб етадиган масофадаги ерни бўлак қилиб бердилар. Шунда у отини тўхтагунча чопдирди, сўнг қамчисини улоқтирди. У зот: «Унга қамчи етиб борган жойгача (ерни) беринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، وَأَبِي، مُعَاوِيَةَ - الْمَعْنَى - عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ وَهِلَ - تَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - إِنَّمَا مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ صَاحِبَ هَذَا لَيُعَذَّبُ وَأَهْلُهُ يَبْكُونَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَتْ ‏{‏ وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ‏}‏ قَالَ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ عَلَى قَبْرِ يَهُودِيٍّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashi sababli azoblanadi», dedilar. Bu Oishaga zikr qilinganda, u: «Ibn Umar adashibdi (yanglishibdi)», dedi va: «Paygʻambar ﷺ bir qabr yonidan oʻtib: ‹Albatta, bu (qabr) sohibi azoblanmoqda, ahli esa unga yigʻlamoqda›, deganlar, xolos», dedi. Soʻng u: {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) jon boshqasining yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164) oyatini oʻqidi. (Roviy) Abu Muoviyadan: «Bir yahudiyning qabri yonidan (oʻtganlar)», deb (rivoyat qildi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлаши сабабли азобланади», дедилар. Бу Оишага зикр қилинганда, у: «Ибн Умар адашибди (янглишибди)», деди ва: «Пайғамбар ﷺ бир қабр ёнидан ўтиб: ‹Албатта, бу (қабр) соҳиби азобланмоқда, аҳли эса унга йиғламоқда›, деганлар, холос», деди. Сўнг у: {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) жон бошқасининг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164) оятини ўқиди. (Ровий) Абу Муовиядан: «Бир яҳудийнинг қабри ёнидан (ўтганлар)», деб (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا وَضَعَ الْمَيِّتَ فِي الْقَبْرِ قَالَ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏ هَذَا لَفْظُ مُسْلِمٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ maytni qabrga qoʻygan paytlarida: «Bismillah va alo sunnati Rasulillah (Allohning nomi bilan va Rasulullohning ﷺ Sunnatiga binoan)», der edilar. Bu Muslimning (rivoyatdagi) lafzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ майтни қабрга қўйган пайтларида: «Бисмиллаҳ ва ало суннати Расулиллаҳ (Аллоҳнинг номи билан ва Расулуллоҳнинг ﷺ Суннатига биноан)», дер эдилар. Бу Муслимнинг (ривоятдаги) лафзидир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَدْرَكَهُ وَهُوَ فِي رَكْبٍ وَهُوَ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ فَمَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِفْ بِاللَّهِ أَوْ لِيَسْكُتْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ u (Umar) bir karvonda otasi bilan qasam ichib turgan holida unga yetib keldilar va: «Albatta, Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi. Bas, kim qasam ichadigan boʻlsa, Alloh bilan qasam ichsin yoki jim tursin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ у (Умар) бир карвонда отаси билан қасам ичиб турган ҳолида унга етиб келдилар ва: «Албатта, Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради. Бас, ким қасам ичадиган бўлса, Аллоҳ билан қасам ичсин ёки жим турсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ، - رضى الله عنه - قَالَ سَمِعَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ مَعْنَاهُ إِلَى ‏"‏ بِآبَائِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهَذَا ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasi Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U (Umar (roziyallohu anhu)) aytdi: Rasululloh ﷺ meni eshitib qoldilar — yuqoridagi (hadis) maʼnosiga oʻxshash «otalaringiz bilan» (degan) soʻzgacha. Va (rivoyatda) ziyoda qilib: Umar aytdi: «Vallohi, men shundan keyin u (ota) bilan na bilib turib, na boshqadan rivoyat qilib qasam ichmadim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отаси Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У (Умар (розияллоҳу анҳу)) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени эшитиб қолдилар — юқоридаги (ҳадис) маъносига ўхшаш «оталарингиз билан» (деган) сўзгача. Ва (ривоятда) зиёда қилиб: Умар айтди: «Валлоҳи, мен шундан кейин у (ота) билан на билиб туриб, на бошқадан ривоят қилиб қасам ичмадим», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏:‏ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى ‏"‏ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga aytdiki, Sufyon bizga aytdiki, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, uni Paygʻambar ﷺ ga yetkazadi. U zot: «Kim biror qasam ichsa-yu, ‹inshaalloh› desa, u istisno qilibdi», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтдики, Суфён бизга айтдики, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, уни Пайғамбар ﷺ га етказади. У зот: «Ким бирор қасам ичса-ю, ‹иншааллоҳ› деса, у истисно қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، وَمُسَدَّدٌ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ مَنْ حَلَفَ فَاسْتَثْنَى فَإِنْ شَاءَ رَجَعَ، وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ غَيْرَ حِنْثٍ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Iyso va Musaddad bizga aytdilar — bu uning hadisi — ular ikkisi aytdilar: Abdul-Voris bizga aytdiki, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim qasam ichib, istisno qilsa, istasa qasamini bajaradi, istasa qasamni buzgan boʻlmasdan tark etadi».Муҳаммад ибн Ийсо ва Мусаддад бизга айтдилар — бу унинг ҳадиси — улар иккиси айтдилар: Абдул-Ворис бизга айтдики, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким қасам ичиб, истисно қилса, истаса қасамини бажаради, истаса қасамни бузган бўлмасдан тарк этади».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ ‏:‏ أَكْثَرُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْلِفُ بِهَذِهِ الْيَمِينِ ‏:‏ ‏"‏ لاَ، وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga aytdiki, Ibnul-Muborak bizga aytdiki, u Muso ibn Uqbadan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Rasululloh ﷺ koʻpincha mana shu qasam bilan qasam ichar edilar: ‹Yoʻq, qalblarni agʻdaruvchi Zot bilan qasam›».Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга айтдики, Ибнул-Муборак бизга айтдики, у Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ кўпинча мана шу қасам билан қасам ичар эдилар: ‹Йўқ, қалбларни ағдарувчи Зот билан қасам›».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، قَالَ عُثْمَانُ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ ‏:‏ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنِ النَّذْرِ ثُمَّ اتَّفَقَا وَيَقُولُ ‏:‏ ‏"‏ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا، وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ النَّذْرُ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Allohning Rasuli ﷺ nazrdan qaytara boshladilar», soʻng (ikki rivoyatchi) bir xil aytib: «(Nazr) hech narsani qaytarmaydi, u faqat baxil kishidan (mol) chiqarish vositasidir», dedilar. Musaddad: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Nazr hech narsani qaytarmaydi›, dedilar», deb aytdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ назрдан қайтара бошладилар», сўнг (икки ривоятчи) бир хил айтиб: «(Назр) ҳеч нарсани қайтармайди, у фақат бахил кишидан (мол) чиқариш воситасидир», дедилар. Мусаддад: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Назр ҳеч нарсани қайтармайди›, дедилар», деб айтди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ ‏:‏ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَذَرْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ أَعْتَكِفَ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ لَيْلَةً ‏.‏ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ أَوْفِ بِنَذْرِكَ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasi Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladilarki, u: «Yo Rasululloh, men johiliyatda Masjidul Haromda bir kecha eʼtikof qilishni nazr qilgan edim», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Nazringni bajar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отаси Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладиларки, у: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилиятда Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф қилишни назр қилган эдим», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Назрингни бажар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوَزْنُ وَزْنُ أَهْلِ مَكَّةَ وَالْمِكْيَالُ مِكْيَالُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا رَوَاهُ الْفِرْيَابِيُّ وَأَبُو أَحْمَدَ عَنْ سُفْيَانَ وَافَقَهُمَا فِي الْمَتْنِ وَقَالَ أَبُو أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَكَانَ ابْنِ عُمَرَ وَرَوَاهُ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ حَنْظَلَةَ قَالَ ‏"‏ وَزْنُ الْمَدِينَةِ وَمِكْيَالُ مَكَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَاخْتُلِفَ فِي الْمَتْنِ فِي حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga, Ibn Dukayn unga, Sufyon unga Hanzaladan, u Tovusdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ: «Tarozi (vazn) Makka aholisining tarozisidir, oʻlchov esa Madina aholisining oʻlchovidir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Firyobiy va Abu Ahmad ham buni Sufyondan shunday rivoyat qilganlar va matnda ularga muvofiq kelganlar. Abu Ahmad esa Ibn Umar oʻrniga Ibn Abbosdan, deb aytgan. Valid ibn Muslim buni Hanzaladan rivoyat qilib: «Madina tarozisi va Makka oʻlchovi», degan. Abu Dovud aytadi: Molik ibn Dinorning Atodan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyatining matnida shu haqda ixtilof bor.Усмон ибн Абу Шайба бизга, Ибн Дукайн унга, Суфён унга Ҳанзаладан, у Товусдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тарози (вазн) Макка аҳолисининг тарозисидир, ўлчов эса Мадина аҳолисининг ўлчовидир», дедилар. Абу Довуд айтади: Фирёбий ва Абу Аҳмад ҳам буни Суфёндан шундай ривоят қилганлар ва матнда уларга мувофиқ келганлар. Абу Аҳмад эса Ибн Умар ўрнига Ибн Аббосдан, деб айтган. Валид ибн Муслим буни Ҳанзаладан ривоят қилиб: «Мадина тарозиси ва Макка ўлчови», деган. Абу Довуд айтади: Молик ибн Динорнинг Атодан, у Набий ﷺдан қилган ривоятининг матнида шу ҳақда ихтилоф бор.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ آخُذُ هَذِهِ مِنْ هَذِهِ وَأُعْطِي هَذِهِ مِنْ هَذِهِ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ رُوَيْدَكَ أَسْأَلُكَ إِنِّي أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ آخُذُ هَذِهِ مِنْ هَذِهِ وَأُعْطِي هَذِهِ مِنْ هَذِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَهَا بِسَعْرِ يَوْمِهَا مَا لَمْ تَفْتَرِقَا وَبَيْنَكُمَا شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Men Baqiʼda tuyalarni sotardim. Goh dinorga sotib, dirham olardim, goh dirhamga sotib, dinor olardim. Bularning oʻrniga bularni olar, bularning oʻrniga bularni berar edim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim, u zot Hafsaning uyida edilar. Men: «Yo Rasululloh, biroz shoshmang, sizdan soʻramoqchiman. Men Baqiʼda tuyalarni sotaman: goh dinorga sotib, dirham olaman, goh dirhamga sotib, dinor olaman. Bularning oʻrniga bularni olaman, bularning oʻrniga bularni beraman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Toki bir-biringizdan ajralmasdan turib, oʻrtangizda hech narsa (toʻlanmagan) qolmasa, ularni oʻsha kunning narxi bilan olishingda hech qanday gunoh yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен Бақиъда туяларни сотардим. Гоҳ динорга сотиб, дирҳам олардим, гоҳ дирҳамга сотиб, динор олардим. Буларнинг ўрнига буларни олар, буларнинг ўрнига буларни берар эдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим, у зот Ҳафсанинг уйида эдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, бироз шошманг, сиздан сўрамоқчиман. Мен Бақиъда туяларни сотаман: гоҳ динорга сотиб, дирҳам оламан, гоҳ дирҳамга сотиб, динор оламан. Буларнинг ўрнига буларни оламан, буларнинг ўрнига буларни бераман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Токи бир-бирингиздан ажралмасдан туриб, ўртангизда ҳеч нарса (тўланмаган) қолмаса, уларни ўша куннинг нархи билан олишингда ҳеч қандай гуноҳ йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثَّمَرِ بِالتَّمْرِ كَيْلاً وَعَنْ بَيْعِ الْعِنَبِ بِالزَّبِيبِ كَيْلاً وَعَنْ بَيْعِ الزَّرْعِ بِالْحِنْطَةِ كَيْلاً ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ daraxtdagi mevani oʻlchov bilan quruq xurmoga sotishdan, uzumni oʻlchov bilan mayizga sotishdan va ekinni oʻlchov bilan bugʻdoyga sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ дарахтдаги мевани ўлчов билан қуруқ хурмога сотишдан, узумни ўлчов билан майизга сотишдан ва экинни ўлчов билан буғдойга сотишдан қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ الثِّمَارِ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاَحُهَا نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ mevalarni pishgani aniq koʻrinmaguncha sotishdan qaytardilar; buni sotuvchiga ham, xaridorga ham (nisbatan) qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ меваларни пишгани аниқ кўринмагунча сотишдан қайтардилар; буни сотувчига ҳам, харидорга ҳам (нисбатан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ النَّخْلِ حَتَّى يَزْهُوَ وَعَنِ السُّنْبُلِ حَتَّى يَبْيَضَّ وَيَأْمَنَ الْعَاهَةَ نَهَى الْبَائِعَ وَالْمُشْتَرِيَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xurmoni pishib qizara boshlamaguncha sotishdan, boshoqni esa oqarib, ofatdan omon boʻlmaguncha sotishdan qaytardilar. (U zot) sotuvchini ham, xaridorni ham (bundan) qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хурмони пишиб қизара бошламагунча сотишдан, бошоқни эса оқариб, офатдан омон бўлмагунча сотишдан қайтардилар. (У зот) сотувчини ҳам, харидорни ҳам (бундан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ بَيْعِ حَبَلِ الْحَبَلَةِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ habal al-habala savdosidan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳабал ал-ҳабала савдосидан қайтардилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَقَالَ حَبَلُ الْحَبَلَةِ أَنْ تُنْتَجَ النَّاقَةُ بَطْنَهَا ثُمَّ تَحْمِلُ الَّتِي نُتِجَتْ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadisni rivoyat qildi). U: «Habal al-habala — bu tuya boʻgʻozini tugʻishi, soʻngra tugʻilgan (urgʻochi tuya bolasi)ning boʻgʻoz boʻlishidir» dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадисни ривоят қилди). У: «Ҳабал ал-ҳабала — бу туя бўғозини туғиши, сўнгра туғилган (урғочи туя боласи)нинг бўғоз бўлишидир» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَمْزَةَ، أَخْبَرَنَا سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَكُونَ مِثْلَ صَاحِبِ فَرْقِ الأَرُزِّ فَلْيَكُنْ مِثْلَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَنْ صَاحِبُ فَرْقِ الأَرُزِّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَذَكَرَ حَدِيثَ الْغَارِ حِينَ سَقَطَ عَلَيْهِمُ الْجَبَلُ فَقَالَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمُ اذْكُرُوا أَحْسَنَ عَمَلِكُمْ قَالَ ‏"‏ وَقَالَ الثَّالِثُ اللَّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ أَنِّي اسْتَأْجَرْتُ أَجِيرًا بِفَرْقِ أَرُزٍّ فَلَمَّا أَمْسَيْتُ عَرَضْتُ عَلَيْهِ حَقَّهُ فَأَبَى أَنْ يَأْخُذَهُ وَذَهَبَ فَثَمَّرْتُهُ لَهُ حَتَّى جَمَعْتُ لَهُ بَقَرًا وَرِعَاءَهَا فَلَقِيَنِي فَقَالَ أَعْطِنِي حَقِّي ‏.‏ فَقُلْتُ اذْهَبْ إِلَى تِلْكَ الْبَقَرِ وَرِعَائِهَا فَخُذْهَا فَذَهَبَ فَاسْتَاقَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Sizlardan kim bir faraq guruchning sohibiga oʻxshash boʻlishga qodir boʻlsa, unga oʻxshash boʻlsin», deyayotganlarini eshitdim. Ular (sahobalar): «Ey Rasululloh, bir faraq guruchning sohibi kim?» dedilar. Shunda u zot gʻor hadisini zikr qildilar. Oʻsha gʻorda ularning ustiga togʻ (qoyasi) qulab tushgan edi va ularning har biri: «Eng yaxshi amalingizni eslab (Allohga) ayting», dedi. U zot dedilar: «Ularning uchinchisi aytdi: ‹Ey Allohim, Sen bilasanki, men bir kishini bir faraq guruchga ishga yolladim. Kech kirgach, unga haqqini taqdim etdim, lekin u olishdan bosh tortib ketib qoldi. Bas, men u (guruch)ni unga koʻpaytirib bordim, hatto unga (oʻsha haq evaziga) sigirlar va ularning podachilarini toʻpladim. Soʻng u meni uchratib: ‹Haqqimni ber›, dedi. Men: ‹Ana u sigirlar va ularning podachisi oldiga borib, ularni ol›, dedim. Bas, u borib, ularni haydab ketdi›».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сизлардан ким бир фарақ гуручнинг соҳибига ўхшаш бўлишга қодир бўлса, унга ўхшаш бўлсин», деяётганларини эшитдим. Улар (саҳобалар): «Эй Расулуллоҳ, бир фарақ гуручнинг соҳиби ким?» дедилар. Шунда у зот ғор ҳадисини зикр қилдилар. Ўша ғорда уларнинг устига тоғ (қояси) қулаб тушган эди ва уларнинг ҳар бири: «Энг яхши амалингизни эслаб (Аллоҳга) айтинг», деди. У зот дедилар: «Уларнинг учинчиси айтди: ‹Эй Аллоҳим, Сен биласанки, мен бир кишини бир фарақ гуручга ишга ёлладим. Кеч киргач, унга ҳаққини тақдим этдим, лекин у олишдан бош тортиб кетиб қолди. Бас, мен у (гуруч)ни унга кўпайтириб бордим, ҳатто унга (ўша ҳақ эвазига) сигирлар ва уларнинг подачиларини тўпладим. Сўнг у мени учратиб: ‹Ҳаққимни бер›, деди. Мен: ‹Ана у сигирлар ва уларнинг подачиси олдига бориб, уларни ол›, дедим. Бас, у бориб, уларни ҳайдаб кетди›».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَامَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ بِشَطْرِ مَا يَخْرُجُ مِنْ ثَمَرٍ أَوْ زَرْعٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar ahli bilan undan chiqadigan meva yoki ekinning yarmi evaziga (ishlash uchun) shartnoma tuzdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар аҳли билан ундан чиқадиган мева ёки экиннинг ярми эвазига (ишлаш учун) шартнома туздилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ اللَّيْثِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ غَنَجٍ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَفَعَ إِلَى يَهُودِ خَيْبَرَ نَخْلَ خَيْبَرَ وَأَرْضَهَا عَلَى أَنْ يَعْتَمِلُوهَا مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَأَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَطْرَ ثَمَرَتِهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar yahudiylariga Xaybarning xurmozorlari va yerini, ular oʻz mol-mulklari bilan ishlov berishlari hamda hosilning yarmi Rasululloh ﷺ ga boʻlishi sharti bilan topshirdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар яҳудийларига Хайбарнинг хурмозорлари ва ерини, улар ўз мол-мулклари билан ишлов беришлари ҳамда ҳосилнинг ярми Расулуллоҳ ﷺ га бўлиши шарти билан топширдилар.