Anas ibn Molik al-Ansoriy

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جَاءَ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ يَشْكُو فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اتَّقِ اللَّهَ، وَأَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ لَوْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا لَكَتَمَ هَذِهِ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ زَيْنَبُ تَفْخَرُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ زَوَّجَكُنَّ أَهَالِيكُنَّ، وَزَوَّجَنِي اللَّهُ تَعَالَى مِنْ فَوْقِ سَبْعِ سَمَوَاتٍ‏.‏ وَعَنْ ثَابِتٍ ‏[quran sura="33" aya_start="37" aya_end="37"]{‏وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ‏}‏ نَزَلَتْ فِي شَأْنِ زَيْنَبَ وَزَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Zayd ibn Horisa (xotini Zaynabdan) shikoyat qilib keldi. Paygʻambar ﷺ esa: «Allohdan qoʻrq va xotiningni oʻzing bilan ushlab tur (taloq qilma)», deyaverdilar. Oisha aytdi: «Agar Rasululloh ﷺ biror narsani yashiradigan boʻlsalar, mana shuni yashirardilar». (Anas) aytdi: Zaynab Paygʻambar ﷺning (boshqa) zavjalaridan faxrlanib: «Sizlarni ahllaringiz (oilangiz) uylantirdi; meni esa — yetti osmon ortidan — Alloh taolo (Paygʻambarga) uylantirdi», derdi. Sobitdan (rivoyat qilinishicha): ‹Alloh oshkor qiluvchi boʻlgan narsani sen oʻz ichingda yashirar va odamlardan qoʻrqar eding...› (Ahzob surasi, 37-oyat) — Zaynab va Zayd ibn Horisaning ishi haqida nozil boʻlgan.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Зайд ибн Ҳориса (хотини Зайнабдан) шикоят қилиб келди. Пайғамбар ﷺ эса: «Аллоҳдан қўрқ ва хотинингни ўзинг билан ушлаб тур (талоқ қилма)», деявердилар. Оиша айтди: «Агар Расулуллоҳ ﷺ бирор нарсани яширадиган бўлсалар, мана шуни яширардилар». (Анас) айтди: Зайнаб Пайғамбар ﷺнинг (бошқа) завжаларидан фахрланиб: «Сизларни аҳлларингиз (оилангиз) уйлантирди; мени эса — етти осмон ортидан — Аллоҳ таоло (Пайғамбарга) уйлантирди», дерди. Собитдан (ривоят қилинишича): ‹Аллоҳ ошкор қилувчи бўлган нарсани сен ўз ичингда яширар ва одамлардан қўрқар эдинг...› (Аҳзоб сураси, 37-оят) — Зайнаб ва Зайд ибн Ҳорисанинг иши ҳақида нозил бўлган.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ طَهْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ فِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ وَأَطْعَمَ عَلَيْهَا يَوْمَئِذٍ خُبْزًا وَلَحْمًا وَكَانَتْ تَفْخَرُ عَلَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ تَقُولُ إِنَّ اللَّهَ أَنْكَحَنِي فِي السَّمَاءِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Hijob (parda) oyati Zaynab binti Jahsh haqida nozil boʻldi; (Paygʻambar ﷺ) oʻsha kuni u (sharaf)iga non va goʻsht (bilan valima) yedirdilar. U (Zaynab) Paygʻambar ﷺning (boshqa) ayollaridan faxrlanardi va: «Albatta, Alloh meni osmonda (Paygʻambarga) nikohlab berdi», derdi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ҳижоб (парда) ояти Зайнаб бинти Жаҳш ҳақида нозил бўлди; (Пайғамбар ﷺ) ўша куни у (шараф)ига нон ва гўшт (билан валима) едирдилар. У (Зайнаб) Пайғамбар ﷺнинг (бошқа) аёлларидан фахрланарди ва: «Албатта, Аллоҳ мени осмонда (Пайғамбарга) никоҳлаб берди», дерди.

وَقَالَ حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُحْبَسُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُهِمُّوا بِذَلِكَ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيُرِيحُنَا مِنْ مَكَانِنَا‏.‏ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو النَّاسِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْكَنَكَ جَنَّتَهُ، وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ، وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، لِتَشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا، قَالَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ قَالَ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ أَكْلَهُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَقَدْ نُهِيَ عَنْهَا ـ وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ‏.‏ فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ سُؤَالَهُ رَبَّهُ بِغَيْرِ عِلْمٍ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ الرَّحْمَنِ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ ثَلاَثَ كَلِمَاتٍ كَذَبَهُنَّ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا آتَاهُ اللَّهُ التَّوْرَاةَ وَكَلَّمَهُ وَقَرَّبَهُ نَجِيًّا‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ قَتْلَهُ النَّفْسَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَرُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي فَيَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ أَيْضًا يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، حَتَّى مَا يَبْقَى فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ـ قَالَ ـ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="17" aya_start="79" aya_end="79"]{‏عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا‏}‏ قَالَ وَهَذَا الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ الَّذِي وُعِدَهُ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Muʼminlar Qiyomat kuni (mahshar joyida uzoq) ushlanadilar — toki ular buni (ahvolni) gʻam (tashvish) qiladilar; bas, ular: ‹Koshki, Robbimizga (kimnidir) shafoatchi qilsak — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa!› deydilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Sen — Odamsan, odamlarning otasi; Alloh seni Oʻz Qoʻli bilan yaratdi, seni oʻz jannatiga joylashtirdi, farishtalarini senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning ismlarini oʻrgatdi; (bas,) Robbing huzurida bizga shafoat qil — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa›, deydilar. — U zot: — Bas, u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, daraxtdan (mevasidan) yeganini — holbuki u (yeyishdan) qaytarilgan edi — zikr qiladi — ‹lekin Nuhning — Alloh yer ahliga yuborgan birinchi paygʻambarning — oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular Nuhning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, Robbidan ilmsiz (narsani) soʻraganini zikr qiladi — ‹lekin Rahmonning xalili (doʻsti) Ibrohimning oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi (taʼvil bilan) aytgan uchta soʻzni zikr qiladi — ‹lekin Musoning — Alloh unga Tavrotni bergan, u bilan (bevosita) soʻzlashgan va uni najiy (yaqin suhbatdosh) qilib yaqinlashtirgan bandaning — oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Musoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, bir jonni oʻldirganini zikr qiladi — ‹lekin Iso — Allohning bandasi, Uning rasuli, Allohning ruhi va Uning kalimasi — ning oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Isoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin Muhammad ﷺning — Alloh uning avval va keyin (qilgan) gunohini magʻfirat qilgan bandaning — oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular mening oldimga keladilar; men Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga kirishga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — (sajdada) qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano (maqtov) va hamd bilan — sano aytaman. Bas, U menga bir hadd (chegara) belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning yana shunday deganlarini ham eshitganman:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman-da, Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano va hamd bilan — sano aytaman. — U zot: — Soʻng men shafoat qilaman; bas, U menga bir hadd belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning shunday deganlarini eshitdim:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman; soʻng uchinchi marta qaytaman-da, Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano va hamd bilan — sano aytaman. — U zot: — Soʻng men shafoat qilaman; bas, U menga bir hadd belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning shunday deganlarini ham eshitganman:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman — toki doʻzaxda faqat Qurʼon ushlab qolgan (yaʼni abadiy qolish vojib boʻlgan) kishidan boshqa hech kim qolmaydi», dedilar. — (Qatoda) aytdi: — Soʻng U zot mana shu oyatni tilovat qildilar: ‹Shoyad Robbing seni Maqomi Mahmud (maqtalgan maqom)ga (yetkazib) qoʻzgʻatsa...› (Isro surasi, 79-oyat). (Qatoda) aytdi: Mana shu — Paygʻambaringiz ﷺga vaʼda qilingan Maqomi Mahmuddir.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Муъминлар Қиёмат куни (маҳшар жойида узоқ) ушланадилар — токи улар буни (аҳволни) ғам (ташвиш) қиладилар; бас, улар: ‹Кошки, Роббимизга (кимнидир) шафоатчи қилсак — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса!› дейдилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Сен — Одамсан, одамларнинг отаси; Аллоҳ сени Ўз Қўли билан яратди, сени ўз жаннатига жойлаштирди, фаришталарини сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг исмларини ўргатди; (бас,) Роббинг ҳузурида бизга шафоат қил — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса›, дейдилар. — У зот: — Бас, у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, дарахтдан (мевасидан) еганини — ҳолбуки у (ейишдан) қайтарилган эди — зикр қилади — ‹лекин Нуҳнинг — Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи пайғамбарнинг — олдига боринглар›, дейди. Бас, улар Нуҳнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, Роббидан илмсиз (нарсани) сўраганини зикр қилади — ‹лекин Раҳмоннинг халили (дўсти) Иброҳимнинг олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи (таъвил билан) айтган учта сўзни зикр қилади — ‹лекин Мусонинг — Аллоҳ унга Тавротни берган, у билан (бевосита) сўзлашган ва уни нажий (яқин суҳбатдош) қилиб яқинлаштирган банданинг — олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Мусонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, бир жонни ўлдирганини зикр қилади — ‹лекин Исо — Аллоҳнинг бандаси, Унинг расули, Аллоҳнинг руҳи ва Унинг калимаси — нинг олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Исонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин Муҳаммад ﷺнинг — Аллоҳ унинг аввал ва кейин (қилган) гуноҳини мағфират қилган банданинг — олдига боринглар›, дейди. Бас, улар менинг олдимга келадилар; мен Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига киришга) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (саждада) қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано (мақтов) ва ҳамд билан — сано айтаман. Бас, У менга бир ҳадд (чегара) белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг яна шундай деганларини ҳам эшитганман:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман-да, Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано ва ҳамд билан — сано айтаман. — У зот: — Сўнг мен шафоат қиламан; бас, У менга бир ҳадд белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг шундай деганларини эшитдим:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман; сўнг учинчи марта қайтаман-да, Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано ва ҳамд билан — сано айтаман. — У зот: — Сўнг мен шафоат қиламан; бас, У менга бир ҳадд белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг шундай деганларини ҳам эшитганман:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман — токи дўзахда фақат Қуръон ушлаб қолган (яъни абадий қолиш вожиб бўлган) кишидан бошқа ҳеч ким қолмайди», дедилар. — (Қатода) айтди: — Сўнг У зот мана шу оятни тиловат қилдилар: ‹Шояд Роббинг сени Мақоми Маҳмуд (мақталган мақом)га (етказиб) қўзғаца...› (Исро сураси, 79-оят). (Қатода) айтди: Мана шу — Пайғамбарингиз ﷺга ваъда қилинган Мақоми Маҳмуддир.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي عَمِّي، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ إِلَى الأَنْصَارِ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ وَقَالَ لَهُمُ ‏"‏ اصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ، فَإِنِّي عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,)) Rasululloh ﷺ ansorlarga (odam) yuborib, ularni bir qubba (chodir)da toʻpladilar-da, ularga: «(Mendan keyin oʻzgalarga imtiyoz berilishiga) sabr qilinglar — toki Allohga va Uning Rasuliga yoʻliqqaningizga qadar; chunki men Havz (Kavsar havzi) ustida (sizlarni kutib turaman)», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,)) Расулуллоҳ ﷺ ансорларга (одам) юбориб, уларни бир қубба (чодир)да тўпладилар-да, уларга: «(Мендан кейин ўзгаларга имтиёз берилишига) сабр қилинглар — токи Аллоҳга ва Унинг Расулига йўлиққанингизга қадар; чунки мен Ҳавз (Кавсар ҳавзи) устида (сизларни кутиб тураман)», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيُصِيبَنَّ أَقْوَامًا سَفْعٌ مِنَ النَّارِ بِذُنُوبٍ أَصَابُوهَا عُقُوبَةً، ثُمَّ يُدْخِلُهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ يُقَالُ لَهُمُ الْجَهَنَّمِيُّونَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةٌ حَدَّثَنَا أَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Albatta, baʼzi qavmlarga — oʻzlari qilgan gunohlari sababli, jazo (tariqasida) — doʻzaxdan bir kuyish (alanga) yetadi; soʻng Alloh ularni Oʻz rahmati fazli bilan jannatga kiritadi; ularga ‹jahannamiylar› deyiladi», dedilar.) (Hammom aytdi: Bizga Qatoda, (unga) Anas Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildi).)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Албатта, баъзи қавмларга — ўзлари қилган гуноҳлари сабабли, жазо (тариқасида) — дўзахдан бир куйиш (аланга) етади; сўнг Аллоҳ уларни Ўз раҳмати фазли билан жаннатга киритади; уларга ‹жаҳаннамийлар› дейилади», дедилар.) (Ҳаммом айтди: Бизга Қатода, (унга) Анас Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا دَعَوْتُمُ اللَّهَ فَاعْزِمُوا فِي الدُّعَاءِ، وَلاَ يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ إِنْ شِئْتَ فَأَعْطِنِي، فَإِنَّ اللَّهَ لاَ مُسْتَكْرِهَ لَهُ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qachon Allohga duo qilsangiz, duoda azmu qatʼiyat qilinglar (qatʼiy soʻranglar); biringiz: ‹Agar xohlasang, menga ber›, deb aytmasin; chunki Allohni majburlovchi (zoʻrlovchi) hech kim yoʻq», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон Аллоҳга дуо қилсангиз, дуода азму қатъият қилинглар (қатъий сўранглар); бирингиз: ‹Агар хоҳласанг, менга бер›, деб айтмасин; чунки Аллоҳни мажбурловчи (зўрловчи) ҳеч ким йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي عِيسَى، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَدِينَةُ يَأْتِيهَا الدَّجَّالُ فَيَجِدُ الْمَلاَئِكَةَ يَحْرُسُونَهَا فَلاَ يَقْرَبُهَا الدَّجَّالُ وَلاَ الطَّاعُونُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Madina — unga Dajjol keladi-da, farishtalarni — uni qoʻriqlayotgan holda — topadi; bas, unga (Madinaga) — inshaalloh — na Dajjol, na taun (vabo) yaqinlasholmaydi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина — унга Дажжол келади-да, фаришталарни — уни қўриқлаётган ҳолда — топади; бас, унга (Мадинага) — иншааллоҳ — на Дажжол, на таун (вабо) яқинлашолмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ شُفِّعْتُ، فَقُلْتُ يَا رَبِّ أَدْخِلِ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ خَرْدَلَةٌ‏.‏ فَيَدْخُلُونَ، ثُمَّ أَقُولُ أَدْخِلِ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَنَسٌ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim:) «Qiyomat kuni boʻlganida, men shafoat (qilishga izn) berilaman; bas, men: ‹Yo Robbim, qalbida bir xardal (sapcha) (donasi)cha (iymon) boʻlgan kishini jannatga kirit›, deyman. Bas, ular kiradilar. Soʻng men: ‹Qalbida eng kichik (zarracha) narsa boʻlgan kishini (ham) jannatga kirit›, deyman.» Bas, Anas: «Goʻyo men Rasululloh ﷺning barmoqlariga qarab turgandekman», dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим:) «Қиёмат куни бўлганида, мен шафоат (қилишга изн) бериламан; бас, мен: ‹Ё Роббим, қалбида бир хардал (сапча) (донаси)ча (иймон) бўлган кишини жаннатга кирит›, дейман. Бас, улар кирадилар. Сўнг мен: ‹Қалбида энг кичик (заррача) нарса бўлган кишини (ҳам) жаннатга кирит›, дейман.» Бас, Анас: «Гўё мен Расулуллоҳ ﷺнинг бармоқларига қараб тургандекман», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُجْمَعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا، فَيُرِيحُنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا‏.‏ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ لَهُ أَنْتَ آدَمُ أَبُو الْبَشَرِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ الْمَلاَئِكَةَ وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، فَاشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا‏.‏ فَيَقُولُ لَهُمْ لَسْتُ هُنَاكُمْ‏.‏ فَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Muʼminlar Qiyomat kuni toʻplanadilar-da: ‹Koshki, Robbimizga shafoatchi qilsak — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa!› deydilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib, unga: ‹Sen — Odamsan, bashariyat (odamlar)ning otasi; Alloh seni Oʻz Qoʻli bilan yaratdi, farishtalarni senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning ismlarini oʻrgatdi; (bas,) Robbimiz huzurida bizga shafoat qil — toki U bizni rohatlantirsa›, deydilar. U ularga: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi va ularga oʻzi qilgan xatosini zikr qiladi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Муъминлар Қиёмат куни тўпланадилар-да: ‹Кошки, Роббимизга шафоатчи қилсак — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса!› дейдилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб, унга: ‹Сен — Одамсан, башарият (одамлар)нинг отаси; Аллоҳ сени Ўз Қўли билан яратди, фаришталарни сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг исмларини ўргатди; (бас,) Роббимиз ҳузурида бизга шафоат қил — токи У бизни роҳатлантирса›, дейдилар. У уларга: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди ва уларга ўзи қилган хатосини зикр қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَسْجِدِ الْكَعْبَةِ أَنَّهُ جَاءَهُ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ قَبْلَ أَنْ يُوحَى إِلَيْهِ وَهْوَ نَائِمٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ، فَقَالَ أَوَّلُهُمْ أَيُّهُمْ هُوَ فَقَالَ أَوْسَطُهُمْ هُوَ خَيْرُهُمْ‏.‏ فَقَالَ آخِرُهُمْ خُذُوا خَيْرَهُمْ‏.‏ فَكَانَتْ تِلْكَ اللَّيْلَةَ، فَلَمْ يَرَهُمْ حَتَّى أَتَوْهُ لَيْلَةً أُخْرَى فِيمَا يَرَى قَلْبُهُ، وَتَنَامُ عَيْنُهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ وَكَذَلِكَ الأَنْبِيَاءُ تَنَامُ أَعْيُنُهُمْ وَلاَ تَنَامُ قُلُوبُهُمْ، فَلَمْ يُكَلِّمُوهُ حَتَّى احْتَمَلُوهُ فَوَضَعُوهُ عِنْدَ بِئْرِ زَمْزَمَ فَتَوَلاَّهُ مِنْهُمْ جِبْرِيلُ فَشَقَّ جِبْرِيلُ مَا بَيْنَ نَحْرِهِ إِلَى لَبَّتِهِ حَتَّى فَرَغَ مِنْ صَدْرِهِ وَجَوْفِهِ، فَغَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ بِيَدِهِ، حَتَّى أَنْقَى جَوْفَهُ، ثُمَّ أُتِيَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهِ تَوْرٌ مِنْ ذَهَبٍ مَحْشُوًّا إِيمَانًا وَحِكْمَةً، فَحَشَا بِهِ صَدْرَهُ وَلَغَادِيدَهُ ـ يَعْنِي عُرُوقَ حَلْقِهِ ـ ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَضَرَبَ بَابًا مِنْ أَبْوَابِهَا فَنَادَاهُ أَهْلُ السَّمَاءِ مَنْ هَذَا فَقَالَ جِبْرِيلُ‏.‏ قَالُوا وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مَعِي مُحَمَّدٌ‏.‏ قَالَ وَقَدْ بُعِثَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالُوا فَمَرْحَبًا بِهِ وَأَهْلاً‏.‏ فَيَسْتَبْشِرُ بِهِ أَهْلُ السَّمَاءِ، لاَ يَعْلَمُ أَهْلُ السَّمَاءِ بِمَا يُرِيدُ اللَّهُ بِهِ فِي الأَرْضِ حَتَّى يُعْلِمَهُمْ، فَوَجَدَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا آدَمَ فَقَالَ لَهُ جِبْرِيلُ هَذَا أَبُوكَفَسَلِّمْ عَلَيْهِ‏.‏ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ وَرَدَّ عَلَيْهِ آدَمُ وَقَالَ مَرْحَبًا وَأَهْلاً بِابْنِي، نِعْمَ الاِبْنُ أَنْتَ‏.‏ فَإِذَا هُوَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا بِنَهَرَيْنِ يَطَّرِدَانِ فَقَالَ مَا هَذَانِ النَّهَرَانِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا النِّيلُ وَالْفُرَاتُ عُنْصُرُهُمَا‏.‏ ثُمَّ مَضَى بِهِ فِي السَّمَاءِ فَإِذَا هُوَ بِنَهَرٍ آخَرَ عَلَيْهِ قَصْرٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ وَزَبَرْجَدٍ فَضَرَبَ يَدَهُ فَإِذَا هُوَ مِسْكٌ قَالَ مَا هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا الْكَوْثَرُ الَّذِي خَبَأَ لَكَ رَبُّكَ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَقَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ لَهُ مِثْلَ مَا قَالَتْ لَهُ الأُولَى مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ‏.‏ قَالُوا وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالُوا وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالُوا مَرْحَبًا بِهِ وَأَهْلاً‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ وَقَالُوا لَهُ مِثْلَ مَا قَالَتِ الأُولَى وَالثَّانِيَةُ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى الرَّابِعَةِ فَقَالُوا لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ فَقَالُوا مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَقَالُوا لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَقَالُوا لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، كُلُّ سَمَاءٍ فِيهَا أَنْبِيَاءُ قَدْ سَمَّاهُمْ فَأَوْعَيْتُ مِنْهُمْ إِدْرِيسَ فِي الثَّانِيَةِ، وَهَارُونَ فِي الرَّابِعَةِ، وَآخَرَ فِي الْخَامِسَةِ لَمْ أَحْفَظِ اسْمَهُ، وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّادِسَةِ، وَمُوسَى فِي السَّابِعَةِ بِتَفْضِيلِ كَلاَمِ اللَّهِ، فَقَالَ مُوسَى رَبِّ لَمْ أَظُنَّ أَنْ يُرْفَعَ عَلَىَّ أَحَدٌ‏.‏ ثُمَّ عَلاَ بِهِ فَوْقَ ذَلِكَ بِمَا لاَ يَعْلَمُهُ إِلاَّ اللَّهُ، حَتَّى جَاءَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى وَدَنَا الْجَبَّارُ رَبُّ الْعِزَّةِ فَتَدَلَّى حَتَّى كَانَ مِنْهُ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى فَأَوْحَى اللَّهُ فِيمَا أَوْحَى إِلَيْهِ خَمْسِينَ صَلاَةً عَلَى أُمَّتِكَ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ‏.‏ ثُمَّ هَبَطَ حَتَّى بَلَغَ مُوسَى فَاحْتَبَسَهُ مُوسَى فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مَاذَا عَهِدَ إِلَيْكَ رَبُّكَ قَالَ عَهِدَ إِلَىَّ خَمْسِينَ صَلاَةً كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ‏.‏ قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ فَارْجِعْ فَلْيُخَفِّفْ عَنْكَ رَبُّكَ وَعَنْهُمْ‏.‏ فَالْتَفَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى جِبْرِيلَ كَأَنَّهُ يَسْتَشِيرُهُ فِي ذَلِكَ، فَأَشَارَ إِلَيْهِ جِبْرِيلُ أَنْ نَعَمْ إِنْ شِئْتَ‏.‏ فَعَلاَ بِهِ إِلَى الْجَبَّارِ فَقَالَ وَهْوَ مَكَانَهُ يَا رَبِّ خَفِّفْ عَنَّا، فَإِنَّ أُمَّتِي لاَ تَسْتَطِيعُ هَذَا‏.‏ فَوَضَعَ عَنْهُ عَشْرَ صَلَوَاتٍ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى مُوسَى فَاحْتَبَسَهُ، فَلَمْ يَزَلْ يُرَدِّدُهُ مُوسَى إِلَى رَبِّهِ حَتَّى صَارَتْ إِلَى خَمْسِ صَلَوَاتٍ، ثُمَّ احْتَبَسَهُ مُوسَى عِنْدَ الْخَمْسِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ لَقَدْ رَاوَدْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ قَوْمِي عَلَى أَدْنَى مِنْ هَذَا فَضَعُفُوا فَتَرَكُوهُ فَأُمَّتُكَ أَضْعَفُ أَجْسَادًا وَقُلُوبًا وَأَبْدَانًا وَأَبْصَارًا وَأَسْمَاعًا، فَارْجِعْ فَلْيُخَفِّفْ عَنْكَ رَبُّكَ، كُلَّ ذَلِكَ يَلْتَفِتُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى جِبْرِيلَ لِيُشِيرَ عَلَيْهِ وَلاَ يَكْرَهُ ذَلِكَ جِبْرِيلُ، فَرَفَعَهُ عِنْدَ الْخَامِسَةِ فَقَالَ يَا رَبِّ إِنَّ أُمَّتِي ضُعَفَاءُ أَجْسَادُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ وَأَسْمَاعُهُمْ وَأَبْدَانُهُمْ فَخَفِّفْ عَنَّا فَقَالَ الْجَبَّارُ يَا مُحَمَّدُ‏.‏ قَالَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ قَالَ إِنَّهُ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ، كَمَا فَرَضْتُ عَلَيْكَ فِي أُمِّ الْكِتَابِ ـ قَالَ ـ فَكُلُّ حَسَنَةٍ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، فَهْىَ خَمْسُونَ فِي أُمِّ الْكِتَابِ وَهْىَ خَمْسٌ عَلَيْكَ‏.‏ فَرَجَعَ إِلَى مُوسَى فَقَالَ كَيْفَ فَعَلْتَ فَقَالَ خَفَّفَ عَنَّا أَعْطَانَا بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أَمْثَالِهَا‏.‏ قَالَ مُوسَى قَدْ وَاللَّهِ رَاوَدْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ فَتَرَكُوهُ، ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَلْيُخَفِّفْ عَنْكَ أَيْضًا‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا مُوسَى قَدْ وَاللَّهِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي مِمَّا اخْتَلَفْتُ إِلَيْهِ‏.‏ قَالَ فَاهْبِطْ بِاسْمِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ وَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ فِي مَسْجِدِ الْحَرَامِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytar edi: Rasululloh ﷺ Kaʼba masjididan (Isroga) tunda olib borilgan kechada — U zotga vahiy (yuborilishidan) oldin, U zot Masjidul-Haromda uxlab yotgan paytda — uning oldiga uch nafar (kishi) keldi. Bas, ularning birinchisi: ‹U (Muhammad) qaysi biri?› dedi. Oʻrtadagisi: ‹U — ularning (eng) yaxshisi›, dedi. Oxirgisi: ‹Ularning (eng) yaxshisini olinglar›, dedi. Bas, oʻsha kecha shu (boʻldi), xolos; U zot ularni (boshqa) koʻrmadilar — toki ular boshqa bir kecha U zotning oldiga — qalbi koʻradigan (holatda) — kelguncha; (chunki) U zotning koʻzi uxlaydi, qalbi uxlamaydi — paygʻambarlar (ham) shunday: koʻzlari uxlaydi, qalblari uxlamaydi. Bas, ular U zot bilan (hech) soʻzlashmadilar — toki Uni koʻtarib, Zamzam qudugʻi yoniga qoʻyguncha. Bas, ulardan Jibril Uni (oʻz zimmasiga) oldi-da, Jibril Uning boʻyin chuqurchasidan (koʻkragi pastigacha) yordi — toki koʻkragi va ichidan forigʻ boʻlguncha; soʻng uni Zamzam suvi bilan oʻz qoʻli bilan yuvdi — toki ichini tozaladi; soʻng oltindan (yasalgan) bir tos keltirildi — uning ichida oltindan (yasalgan), iymon va hikmat bilan toʻldirilgan bir idish (bor edi); bas, (Jibril) uni (Paygʻambarning) koʻkragi va halqumidagi tomirlariga toʻldirdi; soʻng uni yopdi. Soʻng Uni yaqin osmonga koʻtardi. Bas, (Jibril) uning eshiklaridan birini taqillatdi; osmon ahli unga: ‹Bu kim?› deb nido qildi. U: ‹Jibril›, dedi. Ular: ‹Sen bilan kim bor?› dedilar. U: ‹Men bilan Muhammad (bor)›, dedi. Ular: ‹Unga (paygʻambarlik) yuborilganmi?› dedilar. U: ‹Ha›, dedi. Ular: ‹Bas, unga marhabo va xush kelibdi!› dedilar. Osmon ahli unga shod boʻladilar; osmon ahli Alloh u haqida yerda nima iroda qilayotganini — toki (Alloh) ularga bildirmaguncha — bilmaydilar. Bas, U zot yaqin osmonda Odamni topdilar; Jibril unga: ‹Bu — sening otang; bas, unga salom ber›, dedi. U zot unga salom berdilar; Odam ham unga (alik) qaytardi va: ‹Marhabo va xush kelibdi, oʻgʻlim; sen — qanday yaxshi oʻgʻilsan!› dedi. Bas, mana, U zot yaqin osmonda — oqib turgan ikki daryoni (koʻrdilar). U zot: ‹Bu ikki daryo nima, ey Jibril?› dedilar. U: ‹Bu — Nil va Furot; (bu ikkisining) manbai (osmondadir)›, dedi. Soʻng (Jibril) Uni osmonda (yana) olib yurdi; bas, mana, U zot boshqa bir daryoni (koʻrdilar) — uning ustida durr va zabarjaddan (yasalgan) bir qasr (bor edi). U zot qoʻlini urdilar — mana, u — misk (edi). U zot: ‹Bu nima, ey Jibril?› dedilar. U: ‹Bu — Kavsar; Robbing uni sen uchun yashirib (saqlab) qoʻygan›, dedi. Soʻng (Jibril) Uni ikkinchi osmonga koʻtardi; bas, farishtalar unga — birinchisi unga aytgani kabi — ‹Bu kim?› dedilar. U: ‹Jibril›, dedi. Ular: ‹Sen bilan kim bor?› dedilar. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. Ular: ‹Unga (paygʻambarlik) yuborilganmi?› dedilar. U: ‹Ha›, dedi. Ular: ‹Unga marhabo va xush kelibdi!› dedilar. Soʻng (Jibril) Uni uchinchi osmonga koʻtardi; ular ham unga birinchi va ikkinchisi aytgani kabi (dedilar); soʻng Uni toʻrtinchisiga koʻtardi — ular ham unga shunga oʻxshash (dedilar); soʻng Uni beshinchi osmonga koʻtardi — ular ham shunga oʻxshash (dedilar); soʻng Uni oltinchi osmonga koʻtardi — ular ham unga shunga oʻxshash (dedilar); soʻng Uni yettinchi osmonga koʻtardi — ular ham unga shunga oʻxshash (dedilar). Har bir osmonda — (Jibril) ismlarini aytgan — paygʻambarlar bor edi; men ulardan ikkinchisida Idrisni, toʻrtinchisida Horunni, beshinchisida — ismini yodlamaganim — boshqa (bir paygʻambar)ni, oltinchisida Ibrohimni va yettinchisida — Allohning kalomi (bilan sharaflangani) fazliga koʻra — Musoni (yodladim). Bas, Muso: ‹Robbim, men mendan ustun (koʻtarilgan) biror kishi boʻladi deb oʻylamasdim›, dedi. Soʻng (Jibril) Uni bundan ham yuqoriga — Allohdan boshqa hech kim bilmaydigan (bir martabaga) — koʻtardi, toki U zot Sidratul-Muntahoga keldilar va izzat Robbi boʻlmish Jabbor (Alloh) yaqinlashdi-da, (tajalliy bilan) yaqin keldi — toki (masofa) Undan ikki yoy oraligʻicha yoki undan-da yaqinroq boʻlguncha. Bas, Alloh — vahiy qilgan (narsalari) ichida — U zotga: ‹Har kecha-yu kunduzda ummatingga ellik namoz (farz)›, deb vahiy qildi. Soʻng U zot — toki Musoga yetguncha — (pastga) tushdilar; bas, Muso U zotni ushlab qoldi-da: ‹Ey Muhammad, Robbing senga nimani ahd qildi?› dedi. U zot: ‹Menga har kecha-yu kunduzda ellik namozni ahd qildi›, dedilar. (Muso): ‹Albatta, ummating bunga qodir boʻlolmaydi; bas, qayt — Robbing sendan va ulardan (bu yukni) yengillatsin›, dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ — goʻyo bu haqda u bilan maslahatlashayotgandek — Jibrilga oʻgirildilar; Jibril unga: ‹Ha, agar xohlasang (qayt)›, deb ishora qildi. Bas, (Jibril) Uni Jabborga (tomon) koʻtardi; U zot oʻz oʻrnida (turib): ‹Yo Robbim, bizdan yengillat; chunki ummatim bunga qodir boʻlolmaydi›, dedilar. Bas, (Alloh) undan oʻn namozni (soqit qilib) qoʻydi. Soʻng U zot Musoga qaytdilar; u Uni ushlab qoldi; Muso U zotni — toki (namoz) besh namozga aylanguncha — Robbiga qaytaraverdi. Soʻng Muso U zotni besh (namoz) (oldida) ushlab qolib: ‹Ey Muhammad, vallohi, men oʻz qavmim Bani Isroilni — bundan ham yengilrogʻiga — koʻndirmoqchi boʻldim; bas, ular ojizlik qilib, uni tark qildilar; sening ummating esa jasadlari, qalblari, badanlari, koʻzlari va quloqlari (jihatidan) (ulardan-da) ojizroqdir; bas, qayt — Robbing sendan yengillatsin›, dedi. Har safar Paygʻambar ﷺ — Jibril unga (maslahat) ishora qilishi uchun — unga oʻgirilar, Jibril esa buni yoqtirmas (man qilmas) edi. Bas, (Jibril) Uni beshinchi (marta) koʻtardi; U zot: ‹Yo Robbim, ummatim — jasadlari, qalblari, quloqlari va badanlari (jihatidan) — ojizdir; bas, bizdan yengillat›, dedilar. Bas, Jabbor: ‹Ey Muhammad!› dedi. U zot: ‹Labbayka va saʼdayka›, dedilar. (Alloh): ‹Albatta, Mening huzurimda soʻz oʻzgartirilmaydi — Men senga Ummul-Kitobda farz qilganimdek (boʻladi)›, dedi. (Alloh): ‹Bas, har bir yaxshilik oʻn baravari bilan(dir); demak, u — Ummul-Kitobda ellik(tir), senga esa besh(tir)›, dedi. Bas, U zot Musoga qaytdilar; u: ‹Qanday qilding?› dedi. U zot: ‹Bizdan yengillatdi — bizga har bir yaxshilikka oʻn baravarini berdi›, dedilar. Muso: ‹Vallohi, men Bani Isroilni bundan ham yengilrogʻiga koʻndirmoqchi boʻlgan edim, ular uni tark qildilar; Robbingga qayt, U sendan yana yengillatsin›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Ey Muso, vallohi, men — Unga (qayta-qayta) borganimdan — Robbimdan uyaldim›, dedilar. (Muso): ‹Bas, Alloh nomi bilan tush (pastga)›, dedi. (Anas:) Bas, U zot — Masjidul-Haromda (boʻlgan) holda — uygʻondilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтар эди: Расулуллоҳ ﷺ Каъба масжидидан (Исрога) тунда олиб борилган кечада — У зотга ваҳий (юборилишидан) олдин, У зот Масжидул-Ҳаромда ухлаб ётган пайтда — унинг олдига уч нафар (киши) келди. Бас, уларнинг биринчиси: ‹У (Муҳаммад) қайси бири?› деди. Ўртадагиси: ‹У — уларнинг (энг) яхшиси›, деди. Охиргиси: ‹Уларнинг (энг) яхшисини олинглар›, деди. Бас, ўша кеча шу (бўлди), холос; У зот уларни (бошқа) кўрмадилар — токи улар бошқа бир кеча У зотнинг олдига — қалби кўрадиган (ҳолатда) — келгунча; (чунки) У зотнинг кўзи ухлайди, қалби ухламайди — пайғамбарлар (ҳам) шундай: кўзлари ухлайди, қалблари ухламайди. Бас, улар У зот билан (ҳеч) сўзлашмадилар — токи Уни кўтариб, Замзам қудуғи ёнига қўйгунча. Бас, улардан Жибрил Уни (ўз зиммасига) олди-да, Жибрил Унинг бўйин чуқурчасидан (кўкраги пастигача) ёрди — токи кўкраги ва ичидан фориғ бўлгунча; сўнг уни Замзам суви билан ўз қўли билан ювди — токи ичини тозалади; сўнг олтиндан (ясалган) бир тос келтирилди — унинг ичида олтиндан (ясалган), иймон ва ҳикмат билан тўлдирилган бир идиш (бор эди); бас, (Жибрил) уни (Пайғамбарнинг) кўкраги ва ҳалқумидаги томирларига тўлдирди; сўнг уни ёпди. Сўнг Уни яқин осмонга кўтарди. Бас, (Жибрил) унинг эшикларидан бирини тақиллатди; осмон аҳли унга: ‹Бу ким?› деб нидо қилди. У: ‹Жибрил›, деди. Улар: ‹Сен билан ким бор?› дедилар. У: ‹Мен билан Муҳаммад (бор)›, деди. Улар: ‹Унга (пайғамбарлик) юборилганми?› дедилар. У: ‹Ҳа›, деди. Улар: ‹Бас, унга марҳабо ва хуш келибди!› дедилар. Осмон аҳли унга шод бўладилар; осмон аҳли Аллоҳ у ҳақида ерда нима ирода қилаётганини — токи (Аллоҳ) уларга билдирмагунча — билмайдилар. Бас, У зот яқин осмонда Одамни топдилар; Жибрил унга: ‹Бу — сенинг отанг; бас, унга салом бер›, деди. У зот унга салом бердилар; Одам ҳам унга (алик) қайтарди ва: ‹Марҳабо ва хуш келибди, ўғлим; сен — қандай яхши ўғилсан!› деди. Бас, мана, У зот яқин осмонда — оқиб турган икки дарёни (кўрдилар). У зот: ‹Бу икки дарё нима, эй Жибрил?› дедилар. У: ‹Бу — Нил ва Фурот; (бу иккисининг) манбаи (осмондадир)›, деди. Сўнг (Жибрил) Уни осмонда (яна) олиб юрди; бас, мана, У зот бошқа бир дарёни (кўрдилар) — унинг устида дурр ва забаржаддан (ясалган) бир қаср (бор эди). У зот қўлини урдилар — мана, у — миск (эди). У зот: ‹Бу нима, эй Жибрил?› дедилар. У: ‹Бу — Кавсар; Роббинг уни сен учун яшириб (сақлаб) қўйган›, деди. Сўнг (Жибрил) Уни иккинчи осмонга кўтарди; бас, фаришталар унга — биринчиси унга айтгани каби — ‹Бу ким?› дедилар. У: ‹Жибрил›, деди. Улар: ‹Сен билан ким бор?› дедилар. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. Улар: ‹Унга (пайғамбарлик) юборилганми?› дедилар. У: ‹Ҳа›, деди. Улар: ‹Унга марҳабо ва хуш келибди!› дедилар. Сўнг (Жибрил) Уни учинчи осмонга кўтарди; улар ҳам унга биринчи ва иккинчиси айтгани каби (дедилар); сўнг Уни тўртинчисига кўтарди — улар ҳам унга шунга ўхшаш (дедилар); сўнг Уни бешинчи осмонга кўтарди — улар ҳам шунга ўхшаш (дедилар); сўнг Уни олтинчи осмонга кўтарди — улар ҳам унга шунга ўхшаш (дедилар); сўнг Уни еттинчи осмонга кўтарди — улар ҳам унга шунга ўхшаш (дедилар). Ҳар бир осмонда — (Жибрил) исмларини айтган — пайғамбарлар бор эди; мен улардан иккинчисида Идрисни, тўртинчисида Ҳорунни, бешинчисида — исмини ёдламаганим — бошқа (бир пайғамбар)ни, олтинчисида Иброҳимни ва еттинчисида — Аллоҳнинг каломи (билан шарафлангани) фазлига кўра — Мусони (ёдладим). Бас, Мусо: ‹Роббим, мен мендан устун (кўтарилган) бирор киши бўлади деб ўйламасдим›, деди. Сўнг (Жибрил) Уни бундан ҳам юқорига — Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайдиган (бир мартабага) — кўтарди, токи У зот Сидратул-Мунтаҳога келдилар ва иззат Робби бўлмиш Жаббор (Аллоҳ) яқинлашди-да, (тажаллий билан) яқин келди — токи (масофа) Ундан икки ёй оралиғича ёки ундан-да яқинроқ бўлгунча. Бас, Аллоҳ — ваҳий қилган (нарсалари) ичида — У зотга: ‹Ҳар кеча-ю кундузда умматингга эллик намоз (фарз)›, деб ваҳий қилди. Сўнг У зот — токи Мусога етгунча — (пастга) тушдилар; бас, Мусо У зотни ушлаб қолди-да: ‹Эй Муҳаммад, Роббинг сенга нимани аҳд қилди?› деди. У зот: ‹Менга ҳар кеча-ю кундузда эллик намозни аҳд қилди›, дедилар. (Мусо): ‹Албатта, умматинг бунга қодир бўлолмайди; бас, қайт — Роббинг сендан ва улардан (бу юкни) енгиллацин›, деди. Бас, Пайғамбар ﷺ — гўё бу ҳақда у билан маслаҳатлашаётгандек — Жибрилга ўгирилдилар; Жибрил унга: ‹Ҳа, агар хоҳласанг (қайт)›, деб ишора қилди. Бас, (Жибрил) Уни Жабборга (томон) кўтарди; У зот ўз ўрнида (туриб): ‹Ё Роббим, биздан енгиллат; чунки умматим бунга қодир бўлолмайди›, дедилар. Бас, (Аллоҳ) ундан ўн намозни (соқит қилиб) қўйди. Сўнг У зот Мусога қайтдилар; у Уни ушлаб қолди; Мусо У зотни — токи (намоз) беш намозга айлангунча — Роббига қайтараверди. Сўнг Мусо У зотни беш (намоз) (олдида) ушлаб қолиб: ‹Эй Муҳаммад, валлоҳи, мен ўз қавмим Бани Исроилни — бундан ҳам енгилроғига — кўндирмоқчи бўлдим; бас, улар ожизлик қилиб, уни тарк қилдилар; сенинг умматинг эса жасадлари, қалблари, баданлари, кўзлари ва қулоқлари (жиҳатидан) (улардан-да) ожизроқдир; бас, қайт — Роббинг сендан енгиллацин›, деди. Ҳар сафар Пайғамбар ﷺ — Жибрил унга (маслаҳат) ишора қилиши учун — унга ўгирилар, Жибрил эса буни ёқтирмас (ман қилмас) эди. Бас, (Жибрил) Уни бешинчи (марта) кўтарди; У зот: ‹Ё Роббим, умматим — жасадлари, қалблари, қулоқлари ва баданлари (жиҳатидан) — ожиздир; бас, биздан енгиллат›, дедилар. Бас, Жаббор: ‹Эй Муҳаммад!› деди. У зот: ‹Лаббайка ва саъдайка›, дедилар. (Аллоҳ): ‹Албатта, Менинг ҳузуримда сўз ўзгартирилмайди — Мен сенга Уммул-Китобда фарз қилганимдек (бўлади)›, деди. (Аллоҳ): ‹Бас, ҳар бир яхшилик ўн баравари билан(дир); демак, у — Уммул-Китобда эллик(тир), сенга эса беш(тир)›, деди. Бас, У зот Мусога қайтдилар; у: ‹Қандай қилдинг?› деди. У зот: ‹Биздан енгиллатди — бизга ҳар бир яхшиликка ўн бараварини берди›, дедилар. Мусо: ‹Валлоҳи, мен Бани Исроилни бундан ҳам енгилроғига кўндирмоқчи бўлган эдим, улар уни тарк қилдилар; Роббингга қайт, У сендан яна енгиллацин›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эй Мусо, валлоҳи, мен — Унга (қайта-қайта) борганимдан — Роббимдан уялдим›, дедилар. (Мусо): ‹Бас, Аллоҳ номи билан туш (пастга)›, деди. (Анас:) Бас, У зот — Масжидул-Ҳаромда (бўлган) ҳолда — уйғондилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا أَبُو زَيْدٍ، سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ الْهَرَوِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْوِيهِ عَنْ رَبِّهِ، قَالَ ‏"‏ إِذَا تَقَرَّبَ الْعَبْدُ إِلَىَّ شِبْرًا تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا، وَإِذَا تَقَرَّبَ مِنِّي ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ مِنْهُ بَاعًا، وَإِذَا أَتَانِي مَشْيًا أَتَيْتُهُ هَرْوَلَةً ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan — U zot uni Robbisidan rivoyat qilgan holda — (rivoyat qildiki,) (Alloh): «Qachon banda Menga bir qarich yaqinlashsa, Men unga bir tirsak (ziro) yaqinlashaman; qachon u Menga bir tirsak yaqinlashsa, Men unga bir quloch (boʻy) yaqinlashaman; qachon u Menga yurib kelsa, Men unga shoshilib (yugurib) kelaman», dedi.)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан — У зот уни Роббисидан ривоят қилган ҳолда — (ривоят қилдики,) (Аллоҳ): «Қачон банда Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир тирсак (зиро) яқинлашаман; қачон у Менга бир тирсак яқинлашса, Мен унга бир қулоч (бўй) яқинлашаман; қачон у Менга юриб келса, Мен унга шошилиб (югуриб) келаман», деди.)

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ نُهِينَا أَنْ نَسْأَلَ، رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَىْءٍ فَكَانَ يُعْجِبُنَا أَنْ يَجِيءَ الرَّجُلُ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ الْعَاقِلُ فَيَسْأَلَهُ وَنَحْنُ نَسْمَعُ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَتَانَا رَسُولُكَ فَزَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَكَ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَنْ خَلَقَ السَّمَاءَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَنْ خَلَقَ الأَرْضَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَنْ نَصَبَ هَذِهِ الْجِبَالَ وَجَعَلَ فِيهَا مَا جَعَلَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبِالَّذِي خَلَقَ السَّمَاءَ وَخَلَقَ الأَرْضَ وَنَصَبَ هَذِهِ الْجِبَالَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمِنَا وَلَيْلَتِنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمْرَكَ بِهَذَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا زَكَاةً فِي أَمْوَالِنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمْرَكَ بِهَذَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا صَوْمَ شَهْرِ رَمَضَانَ فِي سَنَتِنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَزَعَمَ رَسُولُكَ أَنَّ عَلَيْنَا حَجَّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ وَلَّى ‏.‏ قَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَزِيدُ عَلَيْهِنَّ وَلاَ أَنْقُصُ مِنْهُنَّ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَئِنْ صَدَقَ لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ dan biror narsa soʻrashdan man qilingan edik. Shu sababli, badiya (choʻl) ahlidan boʻlgan aqlli bir kishi kelib, U Zotdan soʻrasa-yu, biz (uni) eshitib tursak, bu bizni xursand qilardi. Bir kuni badiya ahlidan bir kishi kelib: «Ey Muhammad, bizning oldimizga elching keldi-da, sen oʻzingni Alloh (paygʻambar qilib) yuborgan deb daʼvo qilayotganingni bizga aytdi», dedi. (Rasululloh): «(U) rost aytibdi», dedilar. (U): «Osmonni kim yaratgan?» dedi. (Rasululloh): «Alloh», dedilar. (U): «Yerni kim yaratgan?» dedi. (Rasululloh): «Alloh», dedilar. (U): «Bu togʻlarni kim oʻrnatgan va ularda nimaiki bor boʻlsa, kim (paydo) qilgan?» dedi. (Rasululloh): «Alloh», dedilar. (U): «Osmonni yaratgan, yerni yaratgan va bu togʻlarni oʻrnatgan Zotga (qasam) — seni (haqiqatan) Alloh yuborganmi?» dedi. (Rasululloh): «Ha», dedilar. (U): «Elching bizning kunimizu tunimizda besh (vaqt) namoz (vojibligini) daʼvo qildi», dedi. (Rasululloh): «(U) rost aytibdi», dedilar. (U): «Seni yuborgan Zotga (qasam) — senga buni Alloh buyurganmi?» dedi. (Rasululloh): «Ha», dedilar. (U): «Elching mollarimizda zakot (borligini) daʼvo qildi», dedi. (Rasululloh): «(U) rost aytibdi», dedilar. (U): «Seni yuborgan Zotga (qasam) — senga buni Alloh buyurganmi?» dedi. (Rasululloh): «Ha», dedilar. (U): «Elching yilimizda Ramazon oyining roʻzasi (vojibligini) daʼvo qildi», dedi. (Rasululloh): «(U) rost aytibdi», dedilar. (U): «Seni yuborgan Zotga (qasam) — senga buni Alloh buyurganmi?» dedi. (Rasululloh): «Ha», dedilar. (U): «Elching, (yetib borishga) yoʻl topa olgan kishiga Baytni haj qilish (vojibligini) daʼvo qildi», dedi. (Rasululloh): «(U) rost aytibdi», dedilar. (U) dedi: Soʻng (u kishi) orqasiga burildi-da: «Seni haq bilan yuborgan Zotga (qasamki), men bularga na qoʻshaman, na ulardan kamaytiraman», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Agar rost (soʻzlagan) boʻlsa, albatta jannatga kiradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ дан бирор нарса сўрашдан ман қилинган эдик. Шу сабабли, бадия (чўл) аҳлидан бўлган ақлли бир киши келиб, У Зотдан сўраса-ю, биз (уни) эшитиб турсак, бу бизни хурсанд қиларди. Бир куни бадия аҳлидан бир киши келиб: «Эй Муҳаммад, бизнинг олдимизга элчинг келди-да, сен ўзингни Аллоҳ (пайғамбар қилиб) юборган деб даъво қилаётганингни бизга айтди», деди. (Расулуллоҳ): «(У) рост айтибди», дедилар. (У): «Осмонни ким яратган?» деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳ», дедилар. (У): «Ерни ким яратган?» деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳ», дедилар. (У): «Бу тоғларни ким ўрнатган ва уларда нимаики бор бўлса, ким (пайдо) қилган?» деди. (Расулуллоҳ): «Аллоҳ», дедилар. (У): «Осмонни яратган, ерни яратган ва бу тоғларни ўрнатган Зотга (қасам) — сени (ҳақиқатан) Аллоҳ юборганми?» деди. (Расулуллоҳ): «Ҳа», дедилар. (У): «Элчинг бизнинг кунимизу тунимизда беш (вақт) намоз (вожиблигини) даъво қилди», деди. (Расулуллоҳ): «(У) рост айтибди», дедилар. (У): «Сени юборган Зотга (қасам) — сенга буни Аллоҳ буюрганми?» деди. (Расулуллоҳ): «Ҳа», дедилар. (У): «Элчинг молларимизда закот (борлигини) даъво қилди», деди. (Расулуллоҳ): «(У) рост айтибди», дедилар. (У): «Сени юборган Зотга (қасам) — сенга буни Аллоҳ буюрганми?» деди. (Расулуллоҳ): «Ҳа», дедилар. (У): «Элчинг йилимизда Рамазон ойининг рўзаси (вожиблигини) даъво қилди», деди. (Расулуллоҳ): «(У) рост айтибди», дедилар. (У): «Сени юборган Зотга (қасам) — сенга буни Аллоҳ буюрганми?» деди. (Расулуллоҳ): «Ҳа», дедилар. (У): «Элчинг, (етиб боришга) йўл топа олган кишига Байтни ҳаж қилиш (вожиблигини) даъво қилди», деди. (Расулуллоҳ): «(У) рост айтибди», дедилар. (У) деди: Сўнг (у киши) орқасига бурилди-да: «Сени ҳақ билан юборган Зотга (қасамки), мен буларга на қўшаман, на улардан камайтираман», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Агар рост (сўзлаган) бўлса, албатта жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، قَالَ قَالَ أَنَسٌ كُنَّا نُهِينَا فِي الْقُرْآنِ أَنْ نَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَىْءٍ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Qurʼonda Rasululloh ﷺ dan biror narsa soʻrashdan man qilingan edik». — Va u hadisni shuning oʻxshashini keltirdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Қуръонда Расулуллоҳ ﷺ дан бирор нарса сўрашдан ман қилинган эдик». — Ва у ҳадисни шунинг ўхшашини келтирди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ رَدِيفُهُ عَلَى الرَّحْلِ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَبَّيْكَ رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ إِلاَّ حَرَّمَهُ اللَّهُ عَلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ أُخْبِرُ بِهَا النَّاسَ فَيَسْتَبْشِرُوا قَالَ ‏"‏ إِذًا يَتَّكِلُوا ‏"‏ فَأَخْبَرَ بِهَا مُعَاذٌ عِنْدَ مَوْتِهِ تَأَثُّمًا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ — Muoz ibn Jabal egarda U Zotning ortlarida mingashib (oʻtirgan) edi —: «Ey Muoz!» dedilar. (Muoz): «Labbay, ey Allohning Rasuli, (xizmatga) shayman», dedi. (Paygʻambar): «Ey Muoz!» dedilar. (Muoz): «Labbay, ey Allohning Rasuli, (xizmatga) shayman», dedi. (Paygʻambar): «Ey Muoz!» dedilar. (Muoz): «Labbay, ey Allohning Rasuli, (xizmatga) shayman», dedi. (Paygʻambar): «Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi va Rasuli ekaniga guvohlik beradigan hech bir banda yoʻqki, Alloh uni doʻzaxga harom qilmagan boʻlsin (albatta harom qiladi)», dedilar. (Muoz): «Ey Allohning Rasuli, buni odamlarga xabar bermaymi — ular xursand boʻlsinlar?» dedi. (Paygʻambar): «U holda ular (shunga) suyanib qoladilar», dedilar. Shunda Muoz buni oʻlimi (oldidan), gunohkor boʻlishdan (qoʻrqib, ilmni yashirmaslik uchun) xabar berdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ — Муоз ибн Жабал эгарда У Зотнинг ортларида мингашиб (ўтирган) эди —: «Эй Муоз!» дедилар. (Муоз): «Лаббай, эй Аллоҳнинг Расули, (хизматга) шайман», деди. (Пайғамбар): «Эй Муоз!» дедилар. (Муоз): «Лаббай, эй Аллоҳнинг Расули, (хизматга) шайман», деди. (Пайғамбар): «Эй Муоз!» дедилар. (Муоз): «Лаббай, эй Аллоҳнинг Расули, (хизматга) шайман», деди. (Пайғамбар): «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик берадиган ҳеч бир банда йўқки, Аллоҳ уни дўзахга ҳаром қилмаган бўлсин (албатта ҳаром қилади)», дедилар. (Муоз): «Эй Аллоҳнинг Расули, буни одамларга хабар бермайми — улар хурсанд бўлсинлар?» деди. (Пайғамбар): «У ҳолда улар (шунга) суяниб қоладилар», дедилар. Шунда Муоз буни ўлими (олдидан), гуноҳкор бўлишдан (қўрқиб, илмни яширмаслик учун) хабар берди.

حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عِتْبَانُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّهُ عَمِيَ فَأَرْسَلَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ تَعَالَ فَخُطَّ لِي مَسْجِدًا ‏.‏ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَاءَ قَوْمُهُ وَنُعِتَ رَجُلٌ مِنْهُمْ يُقَالُ لَهُ مَالِكُ بْنُ الدُّخْشُمِ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ ‏.‏

Itbon ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u koʻr boʻlib qoldi-da, Rasululloh ﷺ ga (xabar) yubordi: «(Mening oldimga) keling va menga bir masjid (namoz oʻqiydigan joy) belgilab bering», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ keldilar, uning qavmi (ham) keldi va ulardan Molik ibn ad-Duxshum deb ataladigan bir kishi haqida (yomon) gapirildi. Soʻng u Sulaymon ibn al-Mugʻiyraning hadisi kabi (rivoyatni) zikr qildi.Итбон ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у кўр бўлиб қолди-да, Расулуллоҳ ﷺ га (хабар) юборди: «(Менинг олдимга) келинг ва менга бир масжид (намоз ўқийдиган жой) белгилаб беринг», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келдилар, унинг қавми (ҳам) келди ва улардан Молик ибн ад-Духшум деб аталадиган бир киши ҳақида (ёмон) гапирилди. Сўнг у Сулаймон ибн ал-Муғийранинг ҳадиси каби (ривоятни) зикр қилди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَبِي عُمَرَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، جَمِيعًا عَنِ الثَّقَفِيِّ، - قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ حَلاَوَةَ الإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ أَنْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Uch (xislat) borki, kimda ular boʻlsa, ular sababli iymon halovatini topadi: Alloh va Uning Rasuli unga oʻzlaridan boshqa (hamma narsa)dan koʻra mahbubroq (sevimliroq) boʻlishi; bir kishini faqat Alloh uchungina sevishi; va Alloh uni undan (kufrdan) qutqarganidan keyin, oʻzining doʻzaxga tashlanishini yomon koʻrgani kabi, kufrga qaytishni yomon koʻrishidir».Анас (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинади: «Уч (хислат) борки, кимда улар бўлса, улар сабабли иймон ҳаловатини топади: Аллоҳ ва Унинг Расули унга ўзларидан бошқа (ҳамма нарса)дан кўра маҳбуброқ (севимлироқ) бўлиши; бир кишини фақат Аллоҳ учунгина севиши; ва Аллоҳ уни ундан (куфрдан) қутқарганидан кейин, ўзининг дўзахга ташланишини ёмон кўргани каби, куфрга қайтишни ёмон кўришидир».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ طَعْمَ الإِيمَانِ مَنْ كَانَ يُحِبُّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ وَمَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَمَنْ كَانَ أَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَرْجِعَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ أَنْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (xislat) borki, kimda ular boʻlsa, iymon taʼmini topadi: bir kishini faqat Alloh uchungina sevadigan kishi; Alloh va Uning Rasuli unga oʻzlaridan boshqa (hamma narsa)dan koʻra mahbubroq boʻlgan kishi; va Alloh uni undan (kufrdan) qutqarganidan keyin kufrga qaytishdan koʻra, doʻzaxga tashlanishni afzal (yaxshiroq) koʻradigan kishidir», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (хислат) борки, кимда улар бўлса, иймон таъмини топади: бир кишини фақат Аллоҳ учунгина севадиган киши; Аллоҳ ва Унинг Расули унга ўзларидан бошқа (ҳамма нарса)дан кўра маҳбуброқ бўлган киши; ва Аллоҳ уни ундан (куфрдан) қутқарганидан кейин куфрга қайтишдан кўра, дўзахга ташланишни афзал (яхшироқ) кўрадиган кишидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، ح وَحَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، كِلاَهُمَا عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ عَبْدٌ - وَفِي حَدِيثِ عَبْدِ الْوَارِثِ الرَّجُلُ - حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Banda — Abdulvorisning hadisida: ‹kishi› — men unga oʻz ahli, moli va barcha odamlardan koʻra mahbubroq boʻlmagunimcha, iymon keltirmaydi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда — Абдулвориснинг ҳадисида: ‹киши› — мен унга ўз аҳли, моли ва барча одамлардан кўра маҳбуброқ бўлмагунимча, иймон келтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَلَدِهِ وَوَالِدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz men unga oʻz bolasi, otasi va barcha odamlardan koʻra mahbubroq boʻlmagunimcha, iymon keltirmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз мен унга ўз боласи, отаси ва барча одамлардан кўра маҳбуброқ бўлмагунимча, иймон келтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لأَخِيهِ - أَوْ قَالَ لِجَارِهِ - مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilinadi: (Paygʻambar): «Biringiz oʻz birodariga — yoki: oʻz qoʻshnisiga — oʻzi uchun yaxshi koʻrgan narsani yaxshi koʻrmagunicha, iymon keltirmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинади: (Пайғамбар): «Бирингиз ўз биродарига — ёки: ўз қўшнисига — ўзи учун яхши кўрган нарсани яхши кўрмагунича, иймон келтирмайди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى يُحِبَّ لِجَارِهِ - أَوْ قَالَ لأَخِيهِ - مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, banda oʻz qoʻshnisiga — yoki: oʻz birodariga — oʻzi uchun yaxshi koʻrgan narsani yaxshi koʻrmagunicha, iymon keltirmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, банда ўз қўшнисига — ёки: ўз биродарига — ўзи учун яхши кўрган нарсани яхши кўрмагунича, иймон келтирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آيَةُ الْمُنَافِقِ بُغْضُ الأَنْصَارِ وَآيَةُ الْمُؤْمِنِ حُبُّ الأَنْصَارِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Munofiqning belgisi — Ansorni yomon koʻrish; moʻminning belgisi esa — Ansorni sevishdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиқнинг белгиси — Ансорни ёмон кўриш; мўминнинг белгиси эса — Ансорни севишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ حُبُّ الأَنْصَارِ آيَةُ الإِيمَانِ وَبُغْضُهُمْ آيَةُ النِّفَاقِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ansorni sevish iymon belgisi, ularni yomon koʻrish esa nifoq belgisidir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ансорни севиш иймон белгиси, уларни ёмон кўриш эса нифоқ белгисидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْكَبَائِرِ قَالَ ‏"‏ الشِّرْكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَقَتْلُ النَّفْسِ وَقَوْلُ الزُّورِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ katta gunohlar haqida: «Allohga shirk keltirish, ota-onaga oqlik qilish, jon oʻldirish va yolgʻon soʻz», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ катта гуноҳлар ҳақида: «Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқлик қилиш, жон ўлдириш ва ёлғон сўз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ جَلَسَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسٍ فِي بَيْتِهِ وَقَالَ أَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏.‏ وَاحْتَبَسَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا عَمْرٍو مَا شَأْنُ ثَابِتٍ أَشْتَكَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَعْدٌ إِنَّهُ لَجَارِي وَمَا عَلِمْتُ لَهُ بِشَكْوَى ‏.‏ قَالَ فَأَتَاهُ سَعْدٌ فَذَكَرَ لَهُ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ثَابِتٌ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ وَلَقَدْ عَلِمْتُمْ أَنِّي مِنْ أَرْفَعِكُمْ صَوْتًا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏.‏ فَذَكَرَ ذَلِكَ سَعْدٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَلْ هُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyat: {Ey iymon keltirganlar, ovozlaringizni Paygʻambarning ovozidan baland koʻtarmanglar} — oyatning oxirigacha — nozil boʻlganda, Sobit ibn Qays uyida (gʻamgin) oʻtirib qoldi-da: «Men doʻzax ahlidanman», dedi va Paygʻambar ﷺ dan (oʻzini) tortdi (kelmay qoʻydi). Shunda Paygʻambar ﷺ Saʼd ibn Muozdan soʻrab: «Ey Abu Amr, Sobitning ahvoli nima — kasalmi?» dedilar. Saʼd: «U mening qoʻshnim; men uning biror kasalligini bilmayman», dedi. (Roviy) dedi: Soʻng Saʼd uning oldiga kelib, unga Rasululloh ﷺ ning soʻzini zikr qildi. Sobit: «Bu oyat nozil boʻldi; sizlar esa, Rasululloh ﷺ ga (nisbatan) ovozim eng balandingiz ekanimni bilasizlar — demak, men doʻzax ahlidanman», dedi. Saʼd buni Paygʻambar ﷺ ga zikr qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, balki u jannat ahlidandir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мана бу оят: {Эй иймон келтирганлар, овозларингизни Пайғамбарнинг овозидан баланд кўтарманглар} — оятнинг охиригача — нозил бўлганда, Собит ибн Қайс уйида (ғамгин) ўтириб қолди-да: «Мен дўзах аҳлиданман», деди ва Пайғамбар ﷺ дан (ўзини) тортди (келмай қўйди). Шунда Пайғамбар ﷺ Саъд ибн Муоздан сўраб: «Эй Абу Амр, Собитнинг аҳволи нима — касалми?» дедилар. Саъд: «У менинг қўшним; мен унинг бирор касаллигини билмайман», деди. (Ровий) деди: Сўнг Саъд унинг олдига келиб, унга Расулуллоҳ ﷺ нинг сўзини зикр қилди. Собит: «Бу оят нозил бўлди; сизлар эса, Расулуллоҳ ﷺ га (нисбатан) овозим энг баландингиз эканимни биласизлар — демак, мен дўзах аҳлиданман», деди. Саъд буни Пайғамбар ﷺ га зикр қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, балки у жаннат аҳлидандир», дедилар.

وَحَدَّثَنَا قَطَنُ بْنُ نُسَيْرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ ثَابِتُ بْنُ قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ خَطِيبَ الأَنْصَارِ فَلَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏.‏ بِنَحْوِ حَدِيثِ حَمَّادٍ ‏.‏ وَلَيْسَ فِي حَدِيثِهِ ذِكْرُ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sobit ibn Qays ibn Shammos Ansorning xatibi (notigʻi) edi. Mana bu oyat nozil boʻlganda... — Hammodning hadisi kabi (rivoyat qildi); va uning hadisida Saʼd ibn Muozning zikri yoʻq.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Собит ибн Қайс ибн Шаммос Ансорнинг хатиби (нотиғи) эди. Мана бу оят нозил бўлганда... — Ҳаммоднинг ҳадиси каби (ривоят қилди); ва унинг ҳадисида Саъд ибн Муознинг зикри йўқ.

وَحَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الأَسَدِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يَذْكُرُ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏.‏ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ سَعْدَ بْنَ مُعَاذٍ وَزَادَ فَكُنَّا نَرَاهُ يَمْشِي بَيْنَ أَظْهُرِنَا رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyat nozil boʻlganda... — va u hadisni (toʻliq) keltirdi; ammo Saʼd ibn Muozni zikr qilmadi va: «Biz uni oramizda yurganini — jannat ahlidan boʻlgan bir kishi (sifatida) koʻrar edik», deb (qoʻshimcha) qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мана бу оят нозил бўлганда... — ва у ҳадисни (тўлиқ) келтирди; аммо Саъд ибн Муозни зикр қилмади ва: «Биз уни орамизда юрганини — жаннат аҳлидан бўлган бир киши (сифатида) кўрар эдик», деб (қўшимча) қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ زُرَارَةَ الْحَضْرَمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِنَّ أُمَّتَكَ لاَ يَزَالُونَ يَقُولُونَ مَا كَذَا مَا كَذَا حَتَّى يَقُولُوا هَذَا اللَّهُ خَلَقَ الْخَلْقَ فَمَنْ خَلَقَ اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilinadi: (Paygʻambar): «Alloh azza va jalla dedi: ‹Albatta sening ummating: «Falon nima? Falon nima?» deyaveradilar, toki: «Mana bu — Alloh xalqni yaratdi; bas, Allohni kim yaratgan?» degunicha›», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилинади: (Пайғамбар): «Аллоҳ азза ва жалла деди: ‹Албатта сенинг умматинг: «Фалон нима? Фалон нима?» деяверадилар, токи: «Мана бу — Аллоҳ халқни яратди; бас, Аллоҳни ким яратган?» дегунича›», дедилар.

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى لاَ يُقَالَ فِي الأَرْضِ اللَّهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yer yuzida ‹Alloh, Alloh› deyilmay qolmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ер юзида ‹Аллоҳ, Аллоҳ› дейилмай қолмагунча, қиёмат қойим бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ عَلَى أَحَدٍ يَقُولُ اللَّهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «‹Alloh, Alloh› deydigan biror kishi (boru ekan), qiyomat (uning) ustiga qoyim boʻlmaydi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «‹Аллоҳ, Аллоҳ› дейдиган бирор киши (бору экан), қиёмат (унинг) устига қойим бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أُتِيتُ بِالْبُرَاقِ - وَهُوَ دَابَّةٌ أَبْيَضُ طَوِيلٌ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَضَعُ حَافِرَهُ عِنْدَ مُنْتَهَى طَرْفِهِ - قَالَ فَرَكِبْتُهُ حَتَّى أَتَيْتُ بَيْتَ الْمَقْدِسِ - قَالَ - فَرَبَطْتُهُ بِالْحَلْقَةِ الَّتِي يَرْبِطُ بِهِ الأَنْبِيَاءُ - قَالَ - ثُمَّ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَصَلَّيْتُ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَرَجْتُ فَجَاءَنِي جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - بِإِنَاءٍ مِنْ خَمْرٍ وَإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقَالَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم اخْتَرْتَ الْفِطْرَةَ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِآدَمَ فَرَحَّبَ بِي وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِابْنَىِ الْخَالَةِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَيَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّاءَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا فَرَحَّبَا وَدَعَوَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ ‏.‏ فَقِيلَ مَنْ أَنْتَ قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِيُوسُفَ صلى الله عليه وسلم إِذَا هُوَ قَدْ أُعْطِيَ شَطْرَ الْحُسْنِ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قَالَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِدْرِيسَ فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏ وَرَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا‏}‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِهَارُونَ صلى الله عليه وسلم فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏.‏ قِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى صلى الله عليه وسلم فَرَحَّبَ وَدَعَا لِي بِخَيْرٍ ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ قَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَفُتِحَ لَنَا فَإِذَا أَنَا بِإِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم مُسْنِدًا ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْمَعْمُورِ وَإِذَا هُوَ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ لاَ يَعُودُونَ إِلَيْهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِي إِلَى السِّدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَإِذَا وَرَقُهَا كَآذَانِ الْفِيَلَةِ وَإِذَا ثَمَرُهَا كَالْقِلاَلِ - قَالَ - فَلَمَّا غَشِيَهَا مِنْ أَمْرِ اللَّهِ مَا غَشِيَ تَغَيَّرَتْ فَمَا أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَنْعَتَهَا مِنْ حُسْنِهَا ‏.‏ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَىَّ مَا أَوْحَى فَفَرَضَ عَلَىَّ خَمْسِينَ صَلاَةً فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَنَزَلْتُ إِلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم فَقَالَ مَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ قُلْتُ خَمْسِينَ صَلاَةً ‏.‏ قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَإِنِّي قَدْ بَلَوْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَخَبَرْتُهُمْ ‏.‏ قَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى رَبِّي فَقُلْتُ يَا رَبِّ خَفِّفْ عَلَى أُمَّتِي ‏.‏ فَحَطَّ عَنِّي خَمْسًا فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقُلْتُ حَطَّ عَنِّي خَمْسًا ‏.‏ قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لاَ يُطِيقُونَ ذَلِكَ فَارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ ‏.‏ - قَالَ - فَلَمْ أَزَلْ أَرْجِعُ بَيْنَ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَبَيْنَ مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - حَتَّى قَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّهُنَّ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ لِكُلِّ صَلاَةٍ عَشْرٌ فَذَلِكَ خَمْسُونَ صَلاَةً ‏.‏ وَمَنْ هَمَّ بِحَسَنَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا كُتِبَتْ لَهُ حَسَنَةً فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ هَمَّ بِسَيِّئَةٍ فَلَمْ يَعْمَلْهَا لَمْ تُكْتَبْ شَيْئًا فَإِنْ عَمِلَهَا كُتِبَتْ سَيِّئَةً وَاحِدَةً - قَالَ - فَنَزَلْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ التَّخْفِيفَ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ قَدْ رَجَعْتُ إِلَى رَبِّي حَتَّى اسْتَحْيَيْتُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga Buroq keltirildi — u eshakdan kattaroq, xachirdan kichikroq, oq, uzun (boʻyli) bir jonivor boʻlib, tuyogʻini koʻzi yetgan (nuqta)ning oxiriga qoʻyar edi —. (Paygʻambar) dedilar: Men unga mindim-da, toki Baytul-Maqdisga (Quddusga) yetib bordim. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng uni paygʻambarlar (ulovlarini) bogʻlaydigan halqaga bogʻladim. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng masjidga kirib, unda ikki rakaat namoz oʻqidim, keyin chiqdim. Shunda menga Jibril — alayhissalom — bir idish xamr (may) va bir idish sut (bilan) keldi. Men sutni tanladim. Jibril — alayhissalom —: ‹Sen fitratni (toza, asl yoʻlni) tanlading›, dedi. Soʻng u biz bilan osmonga koʻtarildi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Sen kimsan?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga (paygʻambarlik uchun) yuborilganmi (chaqirilganmi)?› deyildi. U: ‹Unga yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Odam (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u menga marhabo (xush kelibsiz) aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan ikkinchi osmonga koʻtarildi. Jibril — alayhissalom — (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Sen kimsan?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men ikki xolavachcha — Iso ibn Maryam va Yahyo ibn Zakariyo, Allohning salavotlari ularga boʻlsin — bilan (uchrashdim); ular marhabo aytdilar va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildilar. Soʻng u meni uchinchi osmonga koʻtardi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Sen kimsan?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Yusuf (alayhissalom) bilan (uchrashdim) — u goʻzallikning yarmi(ni) berilgan edi —; u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan toʻrtinchi osmonga koʻtarildi. Jibril — alayhissalom — (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Idris (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Alloh azza va jalla: {Va Biz uni baland bir maqomga koʻtardik} dedi. Soʻng u biz bilan beshinchi osmonga koʻtarildi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Horun (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan oltinchi osmonga koʻtarildi. Jibril — alayhissalom — (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Muso (alayhissalom) bilan (uchrashdim); u marhabo aytdi va men uchun yaxshilik (bilan) duo qildi. Soʻng u biz bilan yettinchi osmonga koʻtarildi. Jibril (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Yuborilgan›, dedi. Bas, bizga ochildi. Shunda men Ibrohim (alayhissalom) bilan (uchrashdim) — u orqasini Baytul-Maʼmurga suyab (oʻtirgan) edi; unga har kuni yetmish ming farishta kiradi-yu, (ortiq) unga qaytmaydi —. Soʻng u meni Sidratul-Muntahoga olib bordi — uning yaproqlari fil quloqlari kabi, mevasi esa (katta) kulollar (xum)lari kabi edi —. (Paygʻambar) dedilar: Allohning amridan unga (Sidraga) nimaiki qoplagan boʻlsa, u (shu sababdan) oʻzgardi; bas, Allohning xalqidan (mavjudotidan) hech kim uning goʻzalligini (toʻla) taʼriflashga qodir emas. Shunda Alloh menga nimaiki vahiy qilgan boʻlsa, vahiy qildi va menga har kecha-kunduzda ellik (vaqt) namozni farz qildi. Soʻng men Muso (alayhissalom)ning oldiga tushdim. U: ‹Rabbing ummatingga nimani farz qildi?› dedi. Men: ‹Ellik (vaqt) namozni›, dedim. U: ‹Rabbingning oldiga qayt-da, Undan yengillik soʻra; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi. Men Bani Isroilni sinaganman va ularni tajriba qilganman (bilaman)›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimning oldiga qaytib: ‹Ey Rabbim, ummatimga yengillik qil›, dedim. Shunda (Alloh) mendan beshtasini tushirdi (kamaytirdi). Men Musoning oldiga qaytib: ‹(Alloh) mendan beshtasini tushirdi›, dedim. U: ‹Albatta ummating bunga toqat qila olmaydi; Rabbingning oldiga qayt-da, Undan yengillik soʻra›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbim — tabaroka va taolo — bilan Muso — alayhissalom — orasida qatnayverdim — toki (Alloh): ‹Ey Muhammad, albatta ular har kecha-kunduzda besh (vaqt) namozdir; har bir namoz uchun oʻn (savob bor); bas, mana shu ellik (vaqt) namoz(ning savobi)dir. Kim bir yaxshilikni niyat qilib, uni qilmasa, unga bitta yaxshilik yoziladi; agar uni qilsa, unga oʻn (yaxshilik) yoziladi. Kim bir yomonlikni niyat qilib, uni qilmasa, (hech narsa) yozilmaydi; agar uni qilsa, bitta yomonlik yoziladi›, degunicha. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men tushdim — toki Muso (alayhissalom)ning oldiga yetib, unga xabar berdim. U: ‹Rabbingning oldiga qayt-da, Undan yengillik soʻra›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Men: «Rabbimning oldiga (shunchalik) qaytaverdimki, hatto Undan uyaldim», dedim›, dedilar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Буроқ келтирилди — у эшакдан каттароқ, хачирдан кичикроқ, оқ, узун (бўйли) бир жонивор бўлиб, туёғини кўзи етган (нуқта)нинг охирига қўяр эди —. (Пайғамбар) дедилар: Мен унга миндим-да, токи Байтул-Мақдисга (Қуддусга) етиб бордим. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг уни пайғамбарлар (уловларини) боғлайдиган ҳалқага боғладим. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг масжидга кириб, унда икки ракаат намоз ўқидим, кейин чиқдим. Шунда менга Жибрил — алайҳиссалом — бир идиш хамр (май) ва бир идиш сут (билан) келди. Мен сутни танладим. Жибрил — алайҳиссалом —: ‹Сен фитратни (тоза, асл йўлни) танладинг›, деди. Сўнг у биз билан осмонга кўтарилди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга (пайғамбарлик учун) юборилганми (чақирилганми)?› дейилди. У: ‹Унга юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Одам (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у менга марҳабо (хуш келибсиз) айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан иккинчи осмонга кўтарилди. Жибрил — алайҳиссалом — (эшикни) очишни сўради. ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен икки холавачча — Исо ибн Марям ва Яҳё ибн Закариё, Аллоҳнинг салавотлари уларга бўлсин — билан (учрашдим); улар марҳабо айтдилар ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилдилар. Сўнг у мени учинчи осмонга кўтарди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Сен кимсан?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Юсуф (алайҳиссалом) билан (учрашдим) — у гўзалликнинг ярми(ни) берилган эди —; у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан тўртинчи осмонга кўтарилди. Жибрил — алайҳиссалом — (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Идрис (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Аллоҳ азза ва жалла: {Ва Биз уни баланд бир мақомга кўтардик} деди. Сўнг у биз билан бешинчи осмонга кўтарилди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Ҳорун (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан олтинчи осмонга кўтарилди. Жибрил — алайҳиссалом — (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Мусо (алайҳиссалом) билан (учрашдим); у марҳабо айтди ва мен учун яхшилик (билан) дуо қилди. Сўнг у биз билан еттинчи осмонга кўтарилди. Жибрил (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Юборилган›, деди. Бас, бизга очилди. Шунда мен Иброҳим (алайҳиссалом) билан (учрашдим) — у орқасини Байтул-Маъмурга суяб (ўтирган) эди; унга ҳар куни етмиш минг фаришта киради-ю, (ортиқ) унга қайтмайди —. Сўнг у мени Сидратул-Мунтаҳога олиб борди — унинг япроқлари фил қулоқлари каби, меваси эса (катта) кулоллар (хум)лари каби эди —. (Пайғамбар) дедилар: Аллоҳнинг амридан унга (Сидрага) нимаики қоплаган бўлса, у (шу сабабдан) ўзгарди; бас, Аллоҳнинг халқидан (мавжудотидан) ҳеч ким унинг гўзаллигини (тўла) таърифлашга қодир эмас. Шунда Аллоҳ менга нимаики ваҳий қилган бўлса, ваҳий қилди ва менга ҳар кеча-кундузда эллик (вақт) намозни фарз қилди. Сўнг мен Мусо (алайҳиссалом)нинг олдига тушдим. У: ‹Раббинг умматингга нимани фарз қилди?› деди. Мен: ‹Эллик (вақт) намозни›, дедим. У: ‹Раббингнинг олдига қайт-да, Ундан енгиллик сўра; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди. Мен Бани Исроилни синаганман ва уларни тажриба қилганман (биламан)›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимнинг олдига қайтиб: ‹Эй Раббим, умматимга енгиллик қил›, дедим. Шунда (Аллоҳ) мендан бештасини туширди (камайтирди). Мен Мусонинг олдига қайтиб: ‹(Аллоҳ) мендан бештасини туширди›, дедим. У: ‹Албатта умматинг бунга тоқат қила олмайди; Раббингнинг олдига қайт-да, Ундан енгиллик сўра›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббим — табарока ва таоло — билан Мусо — алайҳиссалом — орасида қатнайвердим — токи (Аллоҳ): ‹Эй Муҳаммад, албатта улар ҳар кеча-кундузда беш (вақт) намоздир; ҳар бир намоз учун ўн (савоб бор); бас, мана шу эллик (вақт) намоз(нинг савоби)дир. Ким бир яхшиликни ният қилиб, уни қилмаса, унга битта яхшилик ёзилади; агар уни қилса, унга ўн (яхшилик) ёзилади. Ким бир ёмонликни ният қилиб, уни қилмаса, (ҳеч нарса) ёзилмайди; агар уни қилса, битта ёмонлик ёзилади›, дегунича. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен тушдим — токи Мусо (алайҳиссалом)нинг олдига етиб, унга хабар бердим. У: ‹Раббингнинг олдига қайт-да, Ундан енгиллик сўра›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен: «Раббимнинг олдига (шунчалик) қайтавердимки, ҳатто Ундан уялдим», дедим›, дедилар», дедилар.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَاهُ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ فَأَخَذَهُ فَصَرَعَهُ فَشَقَّ عَنْ قَلْبِهِ فَاسْتَخْرَجَ الْقَلْبَ فَاسْتَخْرَجَ مِنْهُ عَلَقَةً فَقَالَ هَذَا حَظُّ الشَّيْطَانِ مِنْكَ ‏.‏ ثُمَّ غَسَلَهُ فِي طَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ لأَمَهُ ثُمَّ أَعَادَهُ فِي مَكَانِهِ وَجَاءَ الْغِلْمَانُ يَسْعَوْنَ إِلَى أُمِّهِ - يَعْنِي ظِئْرَهُ - فَقَالُوا إِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ قُتِلَ ‏.‏ فَاسْتَقْبَلُوهُ وَهُوَ مُنْتَقَعُ اللَّوْنِ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ وَقَدْ كُنْتُ أَرَى أَثَرَ ذَلِكَ الْمِخْيَطِ فِي صَدْرِهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning oldilariga — U Zot (bolalar bilan) oʻynab yurgan paytlarida — Jibril — alayhissalom — keldi-da, uni (Paygʻambarni) olib, yerga yotqizdi, soʻng qalbini yorib, qalbni (tashqariga) chiqardi va undan bir laxta qon chiqardi-da: ‹Bu — sendagi shaytonning ulushi›, dedi. Soʻng uni oltindan boʻlgan bir tovoqda Zamzam suvi bilan yuvdi, keyin uni (tikib) yopdi va oʻrniga qaytardi. Bolalar esa onasining — yaʼni enagasining — oldiga yugurib kelib: ‹Muhammad oʻldirildi!› dedilar. Shunda ular uning oldiga peshvoz chiqdilar — u rangi oʻzgargan holda edi. Anas dedi: «Men oʻsha tikuv (igna) izini uning koʻkragida koʻrar edim».Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига — У Зот (болалар билан) ўйнаб юрган пайтларида — Жибрил — алайҳиссалом — келди-да, уни (Пайғамбарни) олиб, ерга ётқизди, сўнг қалбини ёриб, қалбни (ташқарига) чиқарди ва ундан бир лахта қон чиқарди-да: ‹Бу — сендаги шайтоннинг улуши›, деди. Сўнг уни олтиндан бўлган бир товоқда Замзам суви билан ювди, кейин уни (тикиб) ёпди ва ўрнига қайтарди. Болалар эса онасининг — яъни энагасининг — олдига югуриб келиб: ‹Муҳаммад ўлдирилди!› дедилар. Шунда улар унинг олдига пешвоз чиқдилар — у ранги ўзгарган ҳолда эди. Анас деди: «Мен ўша тикув (игна) изини унинг кўкрагида кўрар эдим».

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ أَبُو ذَرٍّ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فُرِجَ سَقْفُ بَيْتِي وَأَنَا بِمَكَّةَ فَنَزَلَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَفَرَجَ صَدْرِي ثُمَّ غَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ جَاءَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ مُمْتَلِئٍ حِكْمَةً وَإِيمَانًا فَأَفْرَغَهَا فِي صَدْرِي ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِي فَعَرَجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَلَمَّا جِئْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا قَالَ جِبْرِيلُ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - لِخَازِنِ السَّمَاءِ الدُّنْيَا افْتَحْ ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا جِبْرِيلُ ‏.‏ قَالَ هَلْ مَعَكَ أَحَدٌ قَالَ نَعَمْ مَعِيَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ فَأُرْسِلَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ فَفَتَحَ - قَالَ - فَلَمَّا عَلَوْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَإِذَا رَجُلٌ عَنْ يَمِينِهِ أَسْوِدَةٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَسْوِدَةٌ - قَالَ - فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا آدَمُ صلى الله عليه وسلم وَهَذِهِ الأَسْوِدَةُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ نَسَمُ بَنِيهِ فَأَهْلُ الْيَمِينِ أَهْلُ الْجَنَّةِ وَالأَسْوِدَةُ الَّتِي عَنْ شِمَالِهِ أَهْلُ النَّارِ فَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ يَمِينِهِ ضَحِكَ وَإِذَا نَظَرَ قِبَلَ شِمَالِهِ بَكَى - قَالَ - ثُمَّ عَرَجَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى أَتَى السَّمَاءَ الثَّانِيَةَ ‏.‏ فَقَالَ لِخَازِنِهَا افْتَحْ - قَالَ - فَقَالَ لَهُ خَازِنُهَا مِثْلَ مَا قَالَ خَازِنُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَفَتَحَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ فَذَكَرَ أَنَّهُ وَجَدَ فِي السَّمَوَاتِ آدَمَ وَإِدْرِيسَ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ - وَلَمْ يُثْبِتْ كَيْفَ مَنَازِلُهُمْ غَيْرَ أَنَّهُ ذَكَرَ أَنَّهُ قَدْ وَجَدَ آدَمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَلَمَّا مَرَّ جِبْرِيلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِإِدْرِيسَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ - قَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - ثُمَّ مَرَّ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا إِدْرِيسُ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِمُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا مُوسَى - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِعِيسَى فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالأَخِ الصَّالِحِ ‏.‏ قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ - قَالَ - ثُمَّ مَرَرْتُ بِإِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَالَ مَرْحَبًا بِالنَّبِيِّ الصَّالِحِ وَالاِبْنِ الصَّالِحِ - قَالَ - قُلْتُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا إِبْرَاهِيمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي ابْنُ حَزْمٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ وَأَبَا حَبَّةَ الأَنْصَارِيَّ كَانَا يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثُمَّ عَرَجَ بِي حَتَّى ظَهَرْتُ لِمُسْتَوًى أَسْمَعُ فِيهِ صَرِيفَ الأَقْلاَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ حَزْمٍ وَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى أُمَّتِي خَمْسِينَ صَلاَةً - قَالَ - فَرَجَعْتُ بِذَلِكَ حَتَّى أَمُرَّ بِمُوسَى فَقَالَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَاذَا فَرَضَ رَبُّكَ عَلَى أُمَّتِكَ - قَالَ - قُلْتُ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسِينَ صَلاَةً ‏.‏ قَالَ لِي مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَرَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَوَضَعَ شَطْرَهَا - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَأَخْبَرْتُهُ قَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ فَإِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تُطِيقُ ذَلِكَ - قَالَ - فَرَاجَعْتُ رَبِّي فَقَالَ هِيَ خَمْسٌ وَهْىَ خَمْسُونَ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى مُوسَى فَقَالَ رَاجِعْ رَبَّكَ ‏.‏ فَقُلْتُ قَدِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقَ بِي جِبْرِيلُ حَتَّى نَأْتِيَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى فَغَشِيَهَا أَلْوَانٌ لاَ أَدْرِي مَا هِيَ - قَالَ - ثُمَّ أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَإِذَا فِيهَا جَنَابِذُ اللُّؤْلُؤِ وَإِذَا تُرَابُهَا الْمِسْكُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men Makkada ekanimda, uyimning shifti yorildi-da, Jibril — alayhissalom — tushdi. U koʻkragimni yorib, soʻng uni Zamzam suvi bilan yuvdi. Keyin hikmat va iymonga toʻla, oltindan boʻlgan bir tovoq keltirib, uni koʻkragimga (boʻshatib) quydi-da, soʻng uni (yana) yopdi. Soʻng qoʻlimdan ushlab, meni osmonga koʻtardi. Biz eng yaqin (dunyo) osmonga kelganimizda, Jibril — alayhissalom — dunyo osmonining xazinaboniga (qoʻriqchisiga): ‹Och›, dedi. U: ‹Bu kim?› dedi. (Jibril): ‹Bu — Jibril›, dedi. U: ‹Sen bilan kimdir bormi?› dedi. (Jibril): ‹Ha, men bilan Muhammad ﷺ bor›, dedi. U: ‹Unga (odam) yuborilganmi?› dedi. (Jibril): ‹Ha›, dedi. Bas, u ochdi. (Paygʻambar) dedilar: Biz dunyo osmoniga koʻtarilganimizda, bir kishi (oʻtiribdi) — uning oʻng tomonida (qora) koʻlankalar (jonlar), chap tomonida (ham qora) koʻlankalar (bor edi). (Paygʻambar) dedilar: U oʻng tomoniga qaraganda kular, chap tomoniga qaraganda yigʻlar edi. (Paygʻambar) dedilar: U: ‹Solih paygʻambarga va solih farzandga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Ey Jibril, bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Odam (alayhissalom); uning oʻng tomonidagi va chap tomonidagi mana bu koʻlankalar — uning farzandlarining jonlari. Bas, oʻng tomon ahli — jannat ahli; chap tomonidagi koʻlankalar esa — doʻzax ahli. Shuning uchun u oʻng tomoniga qaraganda kuladi, chap tomoniga qaraganda yigʻlaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng Jibril meni ikkinchi osmonga (olib) koʻtardi — toki uning xazinaboniga: ‹Och›, dedi. Uning xazinaboni unga dunyo osmonining xazinaboni aytgani kabi (gap) aytdi. Bas, u ochdi». Anas ibn Molik dedi: Soʻng u (Paygʻambar) osmonlarda Odam, Idris, Iso, Muso va Ibrohim — Allohning salavotlari ularning hammasiga boʻlsin — ni topganini zikr qildi; ammo ularning manzillari (joylari) qanday ekanini aniqlamadi — faqat u Odam (alayhissalom)ni dunyo osmonida, Ibrohimni esa oltinchi osmonda topganini zikr qildi. (Paygʻambar) dedilar: «Jibril va Rasululloh ﷺ Idris — Allohning salavotlari unga boʻlsin — yonidan oʻtganlarida, u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng (u) oʻtdi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Idris›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Muso — alayhissalom — yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Muso›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Iso yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih birodarga marhabo!› dedi. Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Iso ibn Maryam›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men Ibrohim — alayhissalom — yonidan oʻtdim; u: ‹Solih paygʻambarga va solih farzandga marhabo!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Bu kim?› dedim. U: ‹Bu — Ibrohim›, dedi». Ibn Shihob dedi: Menga Ibn Hazm xabar berdiki, Ibn Abbos va Abu Habba al-Ansoriy: «Rasululloh ﷺ: ‹Soʻng u meni koʻtardi — toki men qalamlarning gʻichirlashini eshitadigan bir tekislikka (sathga) chiqdim›, dedilar», derdilar. Ibn Hazm va Anas ibn Molik (dedilar): Rasululloh ﷺ: «Shunda Alloh ummatimga ellik (vaqt) namozni farz qildi. (Paygʻambar) dedilar: Men shu (farz) bilan qaytdim — toki Muso yonidan oʻtdim. Muso — alayhissalom —: ‹Rabbing ummatingga nimani farz qildi?› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men: ‹Ularga ellik (vaqt) namozni farz qildi›, dedim. Muso — alayhissalom — menga: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimga qaytib murojaat qildim. Shunda (Alloh) uning yarmini (kamaytirib) qoʻydi. (Paygʻambar) dedilar: Men Muso — alayhissalom — ning oldiga qaytib, unga xabar berdim. U: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil; chunki ummating bunga toqat qila olmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Rabbimga qaytib murojaat qildim. Shunda (Alloh): ‹U beshta, (ayni paytda) u ellikta; Mening huzurimda soʻz oʻzgartirilmaydi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Men Musoning oldiga qaytdim. U: ‹Rabbingga qaytib murojaat qil›, dedi. Men: ‹Endi Rabbimdan uyaldim›, dedim. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng Jibril meni olib ketdi — toki biz Sidratul-Muntahoga keldik. Uni (rang-barang) ranglar qoplab oldi — ular nima ekanini bilmayman. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng men jannatga kiritildim. Shunda uning ichida marvarid gumbazlar (bor) ekan; uning tuprogʻi esa mushk (misk) ekan», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Маккада эканимда, уйимнинг шифти ёрилди-да, Жибрил — алайҳиссалом — тушди. У кўкрагимни ёриб, сўнг уни Замзам суви билан ювди. Кейин ҳикмат ва иймонга тўла, олтиндан бўлган бир товоқ келтириб, уни кўкрагимга (бўшатиб) қуйди-да, сўнг уни (яна) ёпди. Сўнг қўлимдан ушлаб, мени осмонга кўтарди. Биз энг яқин (дунё) осмонга келганимизда, Жибрил — алайҳиссалом — дунё осмонининг хазинабонига (қўриқчисига): ‹Оч›, деди. У: ‹Бу ким?› деди. (Жибрил): ‹Бу — Жибрил›, деди. У: ‹Сен билан кимдир борми?› деди. (Жибрил): ‹Ҳа, мен билан Муҳаммад ﷺ бор›, деди. У: ‹Унга (одам) юборилганми?› деди. (Жибрил): ‹Ҳа›, деди. Бас, у очди. (Пайғамбар) дедилар: Биз дунё осмонига кўтарилганимизда, бир киши (ўтирибди) — унинг ўнг томонида (қора) кўланкалар (жонлар), чап томонида (ҳам қора) кўланкалар (бор эди). (Пайғамбар) дедилар: У ўнг томонига қараганда кулар, чап томонига қараганда йиғлар эди. (Пайғамбар) дедилар: У: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ фарзандга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Эй Жибрил, бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Одам (алайҳиссалом); унинг ўнг томонидаги ва чап томонидаги мана бу кўланкалар — унинг фарзандларининг жонлари. Бас, ўнг томон аҳли — жаннат аҳли; чап томонидаги кўланкалар эса — дўзах аҳли. Шунинг учун у ўнг томонига қараганда кулади, чап томонига қараганда йиғлайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг Жибрил мени иккинчи осмонга (олиб) кўтарди — токи унинг хазинабонига: ‹Оч›, деди. Унинг хазинабони унга дунё осмонининг хазинабони айтгани каби (гап) айтди. Бас, у очди». Анас ибн Молик деди: Сўнг у (Пайғамбар) осмонларда Одам, Идрис, Исо, Мусо ва Иброҳим — Аллоҳнинг салавотлари уларнинг ҳаммасига бўлсин — ни топганини зикр қилди; аммо уларнинг манзиллари (жойлари) қандай эканини аниқламади — фақат у Одам (алайҳиссалом)ни дунё осмонида, Иброҳимни эса олтинчи осмонда топганини зикр қилди. (Пайғамбар) дедилар: «Жибрил ва Расулуллоҳ ﷺ Идрис — Аллоҳнинг салавотлари унга бўлсин — ёнидан ўтганларида, у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг (у) ўтди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Идрис›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Мусо — алайҳиссалом — ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Мусо›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Исо ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ биродарга марҳабо!› деди. Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Исо ибн Марям›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен Иброҳим — алайҳиссалом — ёнидан ўтдим; у: ‹Солиҳ пайғамбарга ва солиҳ фарзандга марҳабо!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Бу ким?› дедим. У: ‹Бу — Иброҳим›, деди». Ибн Шиҳоб деди: Менга Ибн Ҳазм хабар бердики, Ибн Аббос ва Абу Ҳабба ал-Ансорий: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Сўнг у мени кўтарди — токи мен қаламларнинг ғичирлашини эшитадиган бир текисликка (сатҳга) чиқдим›, дедилар», дердилар. Ибн Ҳазм ва Анас ибн Молик (дедилар): Расулуллоҳ ﷺ: «Шунда Аллоҳ умматимга эллик (вақт) намозни фарз қилди. (Пайғамбар) дедилар: Мен шу (фарз) билан қайтдим — токи Мусо ёнидан ўтдим. Мусо — алайҳиссалом —: ‹Раббинг умматингга нимани фарз қилди?› деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен: ‹Уларга эллик (вақт) намозни фарз қилди›, дедим. Мусо — алайҳиссалом — менга: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимга қайтиб мурожаат қилдим. Шунда (Аллоҳ) унинг ярмини (камайтириб) қўйди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига қайтиб, унга хабар бердим. У: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил; чунки умматинг бунга тоқат қила олмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Раббимга қайтиб мурожаат қилдим. Шунда (Аллоҳ): ‹У бешта, (айни пайтда) у элликта; Менинг ҳузуримда сўз ўзгартирилмайди›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Мен Мусонинг олдига қайтдим. У: ‹Раббингга қайтиб мурожаат қил›, деди. Мен: ‹Энди Раббимдан уялдим›, дедим. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг Жибрил мени олиб кетди — токи биз Сидратул-Мунтаҳога келдик. Уни (ранг-баранг) ранглар қоплаб олди — улар нима эканини билмайман. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг мен жаннатга киритилдим. Шунда унинг ичида марварид гумбазлар (бор) экан; унинг тупроғи эса мушк (миск) экан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، - لَعَلَّهُ قَالَ - عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ، - رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ - قَالَ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ إِذْ سَمِعْتُ قَائِلاً يَقُولُ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ ‏.‏ فَأُتِيتُ فَانْطُلِقَ بِي فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهَا مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ فَشُرِحَ صَدْرِي إِلَى كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ فَقُلْتُ لِلَّذِي مَعِي مَا يَعْنِي قَالَ إِلَى أَسْفَلِ بَطْنِهِ ‏"‏ فَاسْتُخْرِجَ قَلْبِي فَغُسِلَ بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُعِيدَ مَكَانَهُ ثُمَّ حُشِيَ إِيمَانًا وَحِكْمَةً ثُمَّ أُتِيتُ بِدَابَّةٍ أَبْيَضَ يُقَالُ لَهُ الْبُرَاقُ فَوْقَ الْحِمَارِ وَدُونَ الْبَغْلِ يَقَعُ خَطْوُهُ عِنْدَ أَقْصَى طَرْفِهِ فَحُمِلْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَا السَّمَاءَ الدُّنْيَا فَاسْتَفْتَحَ جِبْرِيلُ صلى الله عليه وسلم فَقِيلَ مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ ‏.‏ قِيلَ وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قِيلَ وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ - قَالَ - فَفَتَحَ لَنَا وَقَالَ مَرْحَبًا بِهِ وَلَنِعْمَ الْمَجِيءُ جَاءَ - قَالَ - فَأَتَيْنَا عَلَى آدَمَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِقِصَّتِهِ ‏.‏ وَذَكَرَ أَنَّهُ لَقِيَ فِي السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ عِيسَى وَيَحْيَى - عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ - وَفِي الثَّالِثَةِ يُوسُفَ وَفِي الرَّابِعَةِ إِدْرِيسَ وَفِي الْخَامِسَةِ هَارُونَ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَسَلَّمَ - قَالَ ‏"‏ ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ مَرْحَبًا بِالأَخِ الصَّالِحِ وَالنَّبِيِّ الصَّالِحِ ‏.‏ فَلَمَّا جَاوَزْتُهُ بَكَى فَنُودِيَ مَا يُبْكِيكَ قَالَ رَبِّ هَذَا غُلاَمٌ بَعَثْتَهُ بَعْدِي يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِهِ الْجَنَّةَ أَكْثَرُ مِمَّا يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي ‏.‏ - قَالَ - ثُمَّ انْطَلَقْنَا حَتَّى انْتَهَيْنَا إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَأَتَيْتُ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ وَحَدَّثَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَأَى أَرْبَعَةَ أَنْهَارٍ يَخْرُجُ مِنْ أَصْلِهَا نَهْرَانِ ظَاهِرَانِ وَنَهْرَانِ بَاطِنَانِ ‏"‏ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذِهِ الأَنْهَارُ قَالَ أَمَّا النَّهْرَانِ الْبَاطِنَانِ فَنَهْرَانِ فِي الْجَنَّةِ وَأَمَّا الظَّاهِرَانِ فَالنِّيلُ وَالْفُرَاتُ ‏.‏ ثُمَّ رُفِعَ لِيَ الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ فَقُلْتُ يَا جِبْرِيلُ مَا هَذَا قَالَ هَذَا الْبَيْتُ الْمَعْمُورُ يَدْخُلُهُ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ إِذَا خَرَجُوا مِنْهُ لَمْ يَعُودُوا فِيهِ آخِرُ مَا عَلَيْهِمْ ‏.‏ ثُمَّ أُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا خَمْرٌ وَالآخَرُ لَبَنٌ فَعُرِضَا عَلَىَّ فَاخْتَرْتُ اللَّبَنَ فَقِيلَ أَصَبْتَ أَصَابَ اللَّهُ بِكَ أُمَّتُكَ عَلَى الْفِطْرَةِ ‏.‏ ثُمَّ فُرِضَتْ عَلَىَّ كُلَّ يَوْمٍ خَمْسُونَ صَلاَةً ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ قِصَّتَهَا إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ ‏.‏

Molik ibn Saʼsaʼa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ: «Men Baytning (Kaʼbaning) yonida — uxlagan bilan uygʻoq orasida (yarim uyqu holatda) — ekanimda, bir aytuvchining: ‹Ikki kishi orasidagi uchovning (oʻrtadagi) biri› deyayotganini eshitdim. Soʻng menga (kelindi) va meni olib ketildi. Menga ichida Zamzam suvi boʻlgan, oltindan bir tovoq keltirildi-da, koʻkragim mana bunaqa-mana bunaqagacha yorildi». Qatoda dedi: Men yonimdagi (roviy)ga: «(U) nimani nazarda tutyapti?» dedim. U: «Qornining pastigacha», dedi. «...soʻng qalbim (tashqariga) chiqarildi va Zamzam suvi bilan yuvildi, keyin oʻrniga qaytarildi va iymon hamda hikmatga toʻldirildi. Soʻng menga oq bir jonivor — unga Buroq deyiladi, eshakdan kattaroq, xachirdan kichikroq, qadami koʻzi yetgan (nuqta)ning eng oxiriga tushadigan — keltirildi-da, men unga mindirildim. Soʻng yoʻlga tushdik — toki dunyo osmoniga keldik. Jibril — alayhissalom — (eshikni) ochishni soʻradi. ‹Bu kim?› deyildi. U: ‹Jibril›, dedi. ‹Sen bilan kim bor?› deyildi. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. ‹Unga yuborilganmi?› deyildi. U: ‹Ha›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Bas, bizga ochildi va u: ‹Unga marhabo! Qanday yaxshi kelish bilan keldi!› dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng biz Odam (alayhissalom)ning oldiga keldik». Va u hadisni oʻz qissasi bilan keltirdi. Va u (Paygʻambar) ikkinchi osmonda Iso va Yahyo — alayhimassalom — ni, uchinchisida Yusufni, toʻrtinchisida Idrisni, beshinchisida Horunni — Allohning salavoti va salomi ularga boʻlsin — uchratganini zikr qildi. (Paygʻambar) dedilar: «Soʻng yoʻlga tushdik — toki oltinchi osmonga yetdik. Men Muso — alayhissalom — ning oldiga kelib, unga salom berdim. U: ‹Solih birodarga va solih paygʻambarga marhabo!› dedi. Men undan oʻtganimda, u yigʻladi. Shunda unga: ‹Seni nima yigʻlatyapti?› deb nido qilindi. U: ‹Rabbim, mana bu — Sen mendan keyin yuborgan yigit (paygʻambar); uning ummatidan jannatga, mening ummatimdan kiradiganidan koʻra koʻproq (kishi) kiradi›, dedi. (Paygʻambar) dedilar: Soʻng yoʻlga tushdik — toki yettinchi osmonga yetdik. Men Ibrohimning oldiga keldim». Va u hadisda: Allohning Paygʻambari ﷺ toʻrtta daryoni koʻrganini — uning (Sidraning) tagidan ikkita zohir (oshkora) daryo va ikkita botin (yashirin) daryo chiqishini — hadis qilib aytdi. «Men: ‹Ey Jibril, bu daryolar nima?› dedim. U: ‹Ikkita botin daryo — jannatdagi ikki daryo; ikkita zohir daryo esa — Nil va Furot›, dedi. Soʻng menga Baytul-Maʼmur koʻtarib koʻrsatildi. Men: ‹Ey Jibril, bu nima?› dedim. U: ‹Bu — Baytul-Maʼmur; unga har kuni yetmish ming farishta kiradi; undan chiqsalar, (ortiq) unga qaytmaydilar — bu ularning oxirgi (kirishi) boʻladi›, dedi. Soʻng menga ikkita idish keltirildi — birida xamr, ikkinchisida sut (bor edi) — va ular menga koʻndalang qilindi (taqdim etildi). Men sutni tanladim. Shunda: ‹Toʻgʻri qilding; Alloh sen orqali ummatingni fitrat (toza yoʻl) uzra qildi (toʻgʻriladi)›, deyildi. Soʻng menga har kuni ellik (vaqt) namoz farz qilindi». Soʻng u (Paygʻambar) uning qissasini hadisning oxirigacha zikr qildi.Молик ибн Саъсаъа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Мен Байтнинг (Каъбанинг) ёнида — ухлаган билан уйғоқ орасида (ярим уйқу ҳолатда) — эканимда, бир айтувчининг: ‹Икки киши орасидаги учовнинг (ўртадаги) бири› деяётганини эшитдим. Сўнг менга (келинди) ва мени олиб кетилди. Менга ичида Замзам суви бўлган, олтиндан бир товоқ келтирилди-да, кўкрагим мана бунақа-мана бунақагача ёрилди». Қатода деди: Мен ёнимдаги (ровий)га: «(У) нимани назарда тутяпти?» дедим. У: «Қорнининг пастигача», деди. «...сўнг қалбим (ташқарига) чиқарилди ва Замзам суви билан ювилди, кейин ўрнига қайтарилди ва иймон ҳамда ҳикматга тўлдирилди. Сўнг менга оқ бир жонивор — унга Буроқ дейилади, эшакдан каттароқ, хачирдан кичикроқ, қадами кўзи етган (нуқта)нинг энг охирига тушадиган — келтирилди-да, мен унга миндирилдим. Сўнг йўлга тушдик — токи дунё осмонига келдик. Жибрил — алайҳиссалом — (эшикни) очишни сўради. ‹Бу ким?› дейилди. У: ‹Жибрил›, деди. ‹Сен билан ким бор?› дейилди. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. ‹Унга юборилганми?› дейилди. У: ‹Ҳа›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Бас, бизга очилди ва у: ‹Унга марҳабо! Қандай яхши келиш билан келди!› деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг биз Одам (алайҳиссалом)нинг олдига келдик». Ва у ҳадисни ўз қиссаси билан келтирди. Ва у (Пайғамбар) иккинчи осмонда Исо ва Яҳё — алайҳимассалом — ни, учинчисида Юсуфни, тўртинчисида Идрисни, бешинчисида Ҳорунни — Аллоҳнинг салавоти ва саломи уларга бўлсин — учратганини зикр қилди. (Пайғамбар) дедилар: «Сўнг йўлга тушдик — токи олтинчи осмонга етдик. Мен Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига келиб, унга салом бердим. У: ‹Солиҳ биродарга ва солиҳ пайғамбарга марҳабо!› деди. Мен ундан ўтганимда, у йиғлади. Шунда унга: ‹Сени нима йиғлатяпти?› деб нидо қилинди. У: ‹Раббим, мана бу — Сен мендан кейин юборган йигит (пайғамбар); унинг умматидан жаннатга, менинг умматимдан кирадиганидан кўра кўпроқ (киши) киради›, деди. (Пайғамбар) дедилар: Сўнг йўлга тушдик — токи еттинчи осмонга етдик. Мен Иброҳимнинг олдига келдим». Ва у ҳадисда: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ тўртта дарёни кўрганини — унинг (Сидранинг) тагидан иккита зоҳир (ошкора) дарё ва иккита ботин (яширин) дарё чиқишини — ҳадис қилиб айтди. «Мен: ‹Эй Жибрил, бу дарёлар нима?› дедим. У: ‹Иккита ботин дарё — жаннатдаги икки дарё; иккита зоҳир дарё эса — Нил ва Фурот›, деди. Сўнг менга Байтул-Маъмур кўтариб кўрсатилди. Мен: ‹Эй Жибрил, бу нима?› дедим. У: ‹Бу — Байтул-Маъмур; унга ҳар куни етмиш минг фаришта киради; ундан чиқсалар, (ортиқ) унга қайтмайдилар — бу уларнинг охирги (кириши) бўлади›, деди. Сўнг менга иккита идиш келтирилди — бирида хамр, иккинчисида сут (бор эди) — ва улар менга кўндаланг қилинди (тақдим этилди). Мен сутни танладим. Шунда: ‹Тўғри қилдинг; Аллоҳ сен орқали умматингни фитрат (тоза йўл) узра қилди (тўғрилади)›, дейилди. Сўнг менга ҳар куни эллик (вақт) намоз фарз қилинди». Сўнг у (Пайғамбар) унинг қиссасини ҳадиснинг охиригача зикр қилди.

حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ الأَزْدِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ، وَثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ أَرْبَعَةٌ فَيُعْرَضُونَ عَلَى اللَّهِ فَيَلْتَفِتُ أَحَدُهُمْ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ إِذْ أَخْرَجْتَنِي مِنْهَا فَلاَ تُعِدْنِي فِيهَا ‏.‏ فَيُنْجِيهِ اللَّهُ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzaxdan toʻrt (kishi) chiqariladi va Allohga koʻrsatiladi (taqdim etiladi). Shunda ularning biri (Allohga) oʻgirilib: ‹Ey Rabbim, modomiki meni undan chiqarding, meni unga qayta qaytarmagin› deydi. Bas, Alloh uni undan najot beradi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзахдан тўрт (киши) чиқарилади ва Аллоҳга кўрсатилади (тақдим этилади). Шунда уларнинг бири (Аллоҳга) ўгирилиб: ‹Эй Раббим, модомики мени ундан чиқардинг, мени унга қайта қайтармагин› дейди. Бас, Аллоҳ уни ундан нажот беради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْغُبَرِيُّ - وَاللَّفْظُ لأَبِي كَامِلٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَهْتَمُّونَ لِذَلِكَ - وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فَيُلْهَمُونَ لِذَلِكَ - فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا عَلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا - قَالَ - فَيَأْتُونَ آدَمَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو الْخَلْقِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَنَفَخَ فِيكَ مِنْ رُوحِهِ وَأَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ فَسَجَدُوا لَكَ اشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا ‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ - قَالَ - فَيَأْتُونَ نُوحًا صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - فَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم الَّذِي اتَّخَذَهُ اللَّهُ خَلِيلاً ‏.‏ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ صلى الله عليه وسلم فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى صلى الله عليه وسلم الَّذِي كَلَّمَهُ اللَّهُ وَأَعْطَاهُ التَّوْرَاةَ ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ - وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ فَيَسْتَحْيِي رَبَّهُ مِنْهَا - وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ ‏.‏ فَيَأْتُونَ عِيسَى رُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ‏.‏ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا قَدْ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي فَإِذَا أَنَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ ‏.‏ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ رَبِّي ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ثُمَّ أَعُودُ فَأَقَعُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ رَأْسَكَ يَا مُحَمَّدُ قُلْ تُسْمَعْ سَلْ تُعْطَهْ اشْفَعْ تُشَفَّعْ ‏.‏ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأَحْمَدُ رَبِّي بِتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ - قَالَ فَلاَ أَدْرِي فِي الثَّالِثَةِ أَوْ فِي الرَّابِعَةِ قَالَ - فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏"‏ ‏.‏ - قَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ قَتَادَةُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh qiyomat kuni odamlarni (bir joyga) toʻplaydi; bas, ular bundan tashvishga tushadilar — Ibn Ubayd: ‹bundan (najot izlashga) ilhomlantiriladilar› dedi —. Bas, ular: ‹Qaniydi, Rabbimiz huzurida shafoat (vosita) izlasak — toki bizni mana shu joyimizdan (qiyinchilikdan) qutqarsa› deydilar — (Paygʻambar) dedilar —. Bas, ular Odam ﷺ ning oldiga kelib: ‹Sen Odamsan, xalqning otasi; Alloh seni Oʻz qoʻli bilan yaratdi, senga Oʻz ruhidan (jon) pufladi va farishtalarni buyurdi — ular senga sajda qildi. Rabbing huzurida biz uchun shafoat qil — toki bizni mana shu joyimizdan qutqarsa› deydilar. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda (martabada) emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Nuh — Alloh yuborgan birinchi rasul — ning oldiga boringlar› (deydi). Bas, ular Nuh ﷺ ning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Alloh oʻziga xalil (doʻst) qilib olgan Ibrohim ﷺ ning oldiga boringlar› (deydi). Bas, ular Ibrohim ﷺ ning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Alloh oʻzi bilan (bevosita) gaplashgan va unga Tavrotni bergan Muso ﷺ ning oldiga boringlar› (deydi). (Paygʻambar) dedi: Bas, ular Muso — alayhissalom — ning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman› deydi — va oʻzi sodir qilgan xatosini eslab, undan Rabbisidan uyaladi — ‹lekin Allohning ruhi va kalimasi boʻlgan Iso(ning) oldiga boringlar› (deydi). Bas, ular Allohning ruhi va kalimasi boʻlgan Isoning oldiga keladi. U: ‹Men sizlar (istagan) oʻrinda emasman; lekin Muhammad ﷺ — gunohining avvali va oxiri magʻfirat qilingan banda — ning oldiga boringlar› deydi». (Roviy) dedi: Rasululloh ﷺ: «Bas, ular mening oldimga keladilar. Men Rabbim huzurida (kirishga) izn soʻrayman; menga izn beriladi. Qachonki men Uni koʻrganimda, sajdaga yiqilaman; bas, (Alloh) meni — Alloh xohlagancha — (shu holda) qoldiradi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — eshitiladi (qabul qilinadi); soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Bas, men boshimni koʻtaraman va Rabbimni — Rabbim menga oʻrgatadigan hamd bilan — hamd aytaman. Soʻng shafoat qilaman; bas, (Alloh) menga bir hadd (chegara) belgilaydi. Men ularni doʻzaxdan chiqaraman va jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytib, sajdaga yiqilaman; bas, (Alloh) meni — Alloh xohlagancha — (shu holda) qoldiradi. Soʻng: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; (gapir) — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi› deyiladi. Bas, men boshimni koʻtaraman va Rabbimni — (Alloh) menga oʻrgatadigan hamd bilan — hamd aytaman. Soʻng shafoat qilaman; bas, (Alloh) menga bir hadd belgilaydi. Men ularni doʻzaxdan chiqaraman va jannatga kiritaman — (roviy) dedi: uchinchisidami yoki toʻrtinchisidami — bilmayman —. Soʻng men: ‹Ey Rabbim, doʻzaxda faqat Qurʼon (hukmi) ushlab qolgandan boshqa hech kim qolmadi — yaʼni unga abadiy qolish vojib boʻlgan (kishidan boshqa)› deyman», dedilar. Ibn Ubayd oʻz rivoyatida: Qatoda dedi: «yaʼni unga abadiy qolish vojib boʻlgan» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ қиёмат куни одамларни (бир жойга) тўплайди; бас, улар бундан ташвишга тушадилар — Ибн Убайд: ‹бундан (нажот излашга) илҳомлантириладилар› деди —. Бас, улар: ‹Қанийди, Раббимиз ҳузурида шафоат (восита) изласак — токи бизни мана шу жойимиздан (қийинчиликдан) қутқарса› дейдилар — (Пайғамбар) дедилар —. Бас, улар Одам ﷺ нинг олдига келиб: ‹Сен Одамсан, халқнинг отаси; Аллоҳ сени Ўз қўли билан яратди, сенга Ўз руҳидан (жон) пуфлади ва фаришталарни буюрди — улар сенга сажда қилди. Раббинг ҳузурида биз учун шафоат қил — токи бизни мана шу жойимиздан қутқарса› дейдилар. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда (мартабада) эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Нуҳ — Аллоҳ юборган биринчи расул — нинг олдига боринглар› (дейди). Бас, улар Нуҳ ﷺ нинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Аллоҳ ўзига халил (дўст) қилиб олган Иброҳим ﷺ нинг олдига боринглар› (дейди). Бас, улар Иброҳим ﷺ нинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Аллоҳ ўзи билан (бевосита) гаплашган ва унга Тавротни берган Мусо ﷺ нинг олдига боринглар› (дейди). (Пайғамбар) деди: Бас, улар Мусо — алайҳиссалом — нинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман› дейди — ва ўзи содир қилган хатосини эслаб, ундан Раббисидан уялади — ‹лекин Аллоҳнинг руҳи ва калимаси бўлган Исо(нинг) олдига боринглар› (дейди). Бас, улар Аллоҳнинг руҳи ва калимаси бўлган Исонинг олдига келади. У: ‹Мен сизлар (истаган) ўринда эмасман; лекин Муҳаммад ﷺ — гуноҳининг аввали ва охири мағфират қилинган банда — нинг олдига боринглар› дейди». (Ровий) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бас, улар менинг олдимга келадилар. Мен Раббим ҳузурида (киришга) изн сўрайман; менга изн берилади. Қачонки мен Уни кўрганимда, саждага йиқиламан; бас, (Аллоҳ) мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (шу ҳолда) қолдиради. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — эшитилади (қабул қилинади); сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Бас, мен бошимни кўтараман ва Раббимни — Раббим менга ўргатадиган ҳамд билан — ҳамд айтаман. Сўнг шафоат қиламан; бас, (Аллоҳ) менга бир ҳадд (чегара) белгилайди. Мен уларни дўзахдан чиқараман ва жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтиб, саждага йиқиламан; бас, (Аллоҳ) мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (шу ҳолда) қолдиради. Сўнг: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; (гапир) — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади› дейилади. Бас, мен бошимни кўтараман ва Раббимни — (Аллоҳ) менга ўргатадиган ҳамд билан — ҳамд айтаман. Сўнг шафоат қиламан; бас, (Аллоҳ) менга бир ҳадд белгилайди. Мен уларни дўзахдан чиқараман ва жаннатга киритаман — (ровий) деди: учинчисидами ёки тўртинчисидами — билмайман —. Сўнг мен: ‹Эй Раббим, дўзахда фақат Қуръон (ҳукми) ушлаб қолгандан бошқа ҳеч ким қолмади — яъни унга абадий қолиш вожиб бўлган (кишидан бошқа)› дейман», дедилар. Ибн Убайд ўз ривоятида: Қатода деди: «яъни унга абадий қолиш вожиб бўлган» деди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَجْتَمِعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَهْتَمُّونَ بِذَلِكَ أَوْ يُلْهَمُونَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ وَقَالَ فِي الْحَدِيثِ ‏"‏ ثُمَّ آتِيهِ الرَّابِعَةَ - أَوْ أَعُودُ الرَّابِعَةَ - فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminlar qiyomat kuni (bir joyga) yigʻiladi va bundan tashvishga tushadilar — yoki: bundan (najot izlashga) ilhomlantiriladilar» — Abu Avonaning hadisi kabi — dedilar. Va u hadisda: «Soʻng men toʻrtinchi marta unga keluvchiman — yoki: toʻrtinchi marta qaytuvchiman —; bas, men: ‹Ey Rabbim, faqat Qurʼon (hukmi) ushlab qolgandan boshqa hech kim qolmadi› deyman» dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминлар қиёмат куни (бир жойга) йиғилади ва бундан ташвишга тушадилар — ёки: бундан (нажот излашга) илҳомлантириладилар» — Абу Авонанинг ҳадиси каби — дедилар. Ва у ҳадисда: «Сўнг мен тўртинчи марта унга келувчиман — ёки: тўртинчи марта қайтувчиман —; бас, мен: ‹Эй Раббим, фақат Қуръон (ҳукми) ушлаб қолгандан бошқа ҳеч ким қолмади› дейман» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَجْمَعُ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُلْهَمُونَ لِذَلِكَ ‏"‏ بِمِثْلِ حَدِيثِهِمَا وَذَكَرَ فِي الرَّابِعَةِ ‏"‏ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ: «Alloh moʻminlarni qiyomat kuni (bir joyga) toʻplaydi; bas, ular bundan (najot izlashga) ilhomlantiriladilar» — ikkovining hadisi kabi — dedilar. Va u toʻrtinchisida: «Bas, men: ‹Ey Rabbim, doʻzaxda faqat Qurʼon (hukmi) ushlab qolgandan boshqa hech kim qolmadi — yaʼni unga abadiy qolish vojib boʻlgan (kishidan boshqa)› deyman» deb zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Аллоҳ мўминларни қиёмат куни (бир жойга) тўплайди; бас, улар бундан (нажот излашга) илҳомлантириладилар» — икковининг ҳадиси каби — дедилар. Ва у тўртинчисида: «Бас, мен: ‹Эй Раббим, дўзахда фақат Қуръон (ҳукми) ушлаб қолгандан бошқа ҳеч ким қолмади — яъни унга абадий қолиш вожиб бўлган (кишидан бошқа)› дейман» деб зикр қилди.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ الضَّرِيرُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ، وَهِشَامٌ، صَاحِبُ الدَّسْتَوَائِيِّ عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، - وَهُوَ ابْنُ هِشَامٍ - قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ شَعِيرَةً ثُمَّ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ بُرَّةً ثُمَّ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ ذَرَّةً ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ابْنُ مِنْهَالٍ فِي رِوَايَتِهِ قَالَ يَزِيدُ فَلَقِيتُ شُعْبَةَ فَحَدَّثْتُهُ بِالْحَدِيثِ فَقَالَ شُعْبَةُ حَدَّثَنَا بِهِ قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْحَدِيثِ ‏.‏ إِلاَّ أَنَّ شُعْبَةَ جَعَلَ مَكَانَ الذَّرَّةِ ذُرَةً قَالَ يَزِيدُ صَحَّفَ فِيهَا أَبُو بِسْطَامٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Doʻzaxdan ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida arpa donasi ogʻirligida yaxshilik boʻlgan (kishi) chiqadi. Soʻng doʻzaxdan ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida bugʻdoy donasi ogʻirligida yaxshilik boʻlgan (kishi) chiqadi. Soʻng doʻzaxdan ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida zarra ogʻirligida yaxshilik boʻlgan (kishi) chiqadi», dedilar. Ibn Minhol oʻz rivoyatida ziyoda qildi: Yazid dedi: «Men Shuʼbaga yoʻliqdim va unga hadisni aytdim. Shunda Shuʼba: ‹Bizga uni Qatoda Anas ibn Molikdan, u Paygʻambar ﷺ dan (rivoyat qilib) hadis aytdi› dedi — faqat Shuʼba ‹zarra›ning oʻrniga ‹zura (makkajoʻxori)› (deb) qoʻydi —. Yazid dedi: ‹Abu Bistom (Shuʼba) unda tashif (xato) qildi (notoʻgʻri oʻqidi)›.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Дўзахдан ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида арпа донаси оғирлигида яхшилик бўлган (киши) чиқади. Сўнг дўзахдан ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида буғдой донаси оғирлигида яхшилик бўлган (киши) чиқади. Сўнг дўзахдан ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида зарра оғирлигида яхшилик бўлган (киши) чиқади», дедилар. Ибн Минҳол ўз ривоятида зиёда қилди: Язид деди: «Мен Шуъбага йўлиқдим ва унга ҳадисни айтдим. Шунда Шуъба: ‹Бизга уни Қатода Анас ибн Моликдан, у Пайғамбар ﷺ дан (ривоят қилиб) ҳадис айтди› деди — фақат Шуъба ‹зарра›нинг ўрнига ‹зура (маккажўхори)› (деб) қўйди —. Язид деди: ‹Абу Бистом (Шуъба) унда ташиф (хато) қилди (нотўғри ўқиди)›.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا أَوَّلُ النَّاسِ يَشْفَعُ فِي الْجَنَّةِ وَأَنَا أَكْثَرُ الأَنْبِيَاءِ تَبَعًا ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlardan jannat (haqi)da shafoat qiladiganlarning birinchisiman, va men paygʻambarlar ichida eng koʻp ergashuvchiga ega boʻlganman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлардан жаннат (ҳақи)да шафоат қиладиганларнинг биринчисиман, ва мен пайғамбарлар ичида энг кўп эргашувчига эга бўлганман», дедилар.