حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ، فَقَامَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَذَكَرَ السَّاعَةَ، فَذَكَرَ أَنَّ فِيهَا أُمُورًا عِظَامًا ثُمَّ قَالَ " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَسْأَلَ عَنْ شَىْءٍ فَلْيَسْأَلْ، فَلاَ تَسْأَلُونِي عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ أَخْبَرْتُكُمْ مَا دُمْتُ فِي مَقَامِي هَذَا ". فَأَكْثَرَ النَّاسُ فِي الْبُكَاءِ، وَأَكْثَرَ أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي ". فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ السَّهْمِيُّ فَقَالَ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ ". ثُمَّ أَكْثَرَ أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي ". فَبَرَكَ عُمَرُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا. فَسَكَتَ ثُمَّ قَالَ " عُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ آنِفًا فِي عُرْضِ هَذَا الْحَائِطِ فَلَمْ أَرَ كَالْخَيْرِ وَالشَّرِّ ".
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ peshin paytida quyosh ogʻgan paytda chiqdilar va peshin namozini oʻqidilar. Soʻng minbarga chiqib, (Qiyomat) soati haqida gapirdilar va unda buyuk (dahshatli) ishlar boʻlishini aytdilar. Soʻng: «Kim mendan biror narsa soʻrashni xohlasa, soʻraaversin; men shu joyimda turgan ekanman, javob beraman», — dedilar. Koʻp odamlar yigʻladi; Paygʻambar ﷺ takror-takror: «Mendan soʻranglar», — dedilar. Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiy turib: «Mening otam kim?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Otang — Huzofa», — dedilar. Paygʻambar ﷺ yana takror: «Mendan soʻranglar», — dedilar. Shunda Umar u zotning oldida tiz choʻkib: «Biz Allohni Robb, Islomni din, Muhammadni Paygʻambar deb (qabul qilib) rozi boʻldik», — dedi. Paygʻambar ﷺ jim boʻldilar va: «Hozirgina jannat va doʻzax shu devorda oldimda koʻrsatildi; men (jannatdan) yaxshiroq va (doʻzaxdan) yomonroq narsani hech koʻrmadim», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ пешин пайтида қуёш оғган пайтда чиқдилар ва пешин намозини ўқидилар. Сўнг минбарга чиқиб, (Қиёмат) соати ҳақида гапирдилар ва унда буюк (даҳшатли) ишлар бўлишини айтдилар. Сўнг: «Ким мендан бирор нарса сўрашни хоҳласа, сўрааверсин; мен шу жойимда турган эканман, жавоб бераман», — дедилар. Кўп одамлар йиғлади; Пайғамбар ﷺ такрор-такрор: «Мендан сўранглар», — дедилар. Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ас-Саҳмий туриб: «Менинг отам ким?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Отанг — Ҳузофа», — дедилар. Пайғамбар ﷺ яна такрор: «Мендан сўранглар», — дедилар. Шунда Умар у зотнинг олдида тиз чўкиб: «Биз Аллоҳни Робб, Исломни дин, Муҳаммадни Пайғамбар деб (қабул қилиб) рози бўлдик», — деди. Пайғамбар ﷺ жим бўлдилар ва: «Ҳозиргина жаннат ва дўзах шу деворда олдимда кўрсатилди; мен (жаннатдан) яхшироқ ва (дўзахдан) ёмонроқ нарсани ҳеч кўрмадим», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ـ يَعْنِي ابْنَ مُقَاتِلٍ ـ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي غَالِبٌ الْقَطَّانُ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالظَّهَائِرِ فَسَجَدْنَا عَلَى ثِيَابِنَا اتِّقَاءَ الْحَرِّ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning orqasida peshin namozlarini oʻqiganimizda, issiqdan saqlanish uchun kiyimlarimizga sajda qilar edik.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг орқасида пешин намозларини ўқиганимизда, иссиқдан сақланиш учун кийимларимизга сажда қилар эдик.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَخْرُجُ الإِنْسَانُ إِلَى بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ فَنَجِدُهُمْ يُصَلُّونَ الْعَصْرَ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz asr namozini oʻqir edik; soʻng kimdir Bani Amr ibn Avf qabilasiga borsa, ularni hali asr (namozini) oʻqiyotgan holda topar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз аср намозини ўқир эдик; сўнг кимдир Бани Амр ибн Авф қабиласига борса, уларни ҳали аср (намозини) ўқиётган ҳолда топар эди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ حَيَّةٌ، فَيَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى الْعَوَالِي فَيَأْتِيهِمْ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ، وَبَعْضُ الْعَوَالِي مِنَ الْمَدِينَةِ عَلَى أَرْبَعَةِ أَمْيَالٍ أَوْ نَحْوِهِ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asr namozini quyosh hali issiq va baland boʻlgan paytda oʻqir edilar; agar kishi Madinaning Avolisiga (degan joyiga) borsa, quyosh hali baland boʻlgan paytda u yerga yetar edi. Madinaning baʼzi Avolisi shahardan taxminan toʻrt mil yoki shuncha (uzoqda) edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аср намозини қуёш ҳали иссиқ ва баланд бўлган пайтда ўқир эдилар; агар киши Мадинанинг Аволисига (деган жойига) борса, қуёш ҳали баланд бўлган пайтда у ерга етар эди. Мадинанинг баъзи Аволиси шаҳардан тахминан тўрт мил ёки шунча (узоқда) эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنَّا نُصَلِّي الْعَصْرَ ثُمَّ يَذْهَبُ الذَّاهِبُ مِنَّا إِلَى قُبَاءٍ، فَيَأْتِيهِمْ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz asrni oʻqir edik; soʻng birovimiz Quboga borsa, quyosh hali baland boʻlgan paytda u yerga yetar edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз асрни ўқир эдик; сўнг бировимиз Қубога борса, қуёш ҳали баланд бўлган пайтда у ерга етар эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ الْمُحَارِبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ أَخَّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْعِشَاءِ إِلَى نِصْفِ اللَّيْلِ، ثُمَّ صَلَّى ثُمَّ قَالَ " قَدْ صَلَّى النَّاسُ وَنَامُوا، أَمَا إِنَّكُمْ فِي صَلاَةٍ مَا انْتَظَرْتُمُوهَا ". وَزَادَ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ سَمِعَ أَنَسًا كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ خَاتَمِهِ لَيْلَتَئِذٍ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xufton namozini yarim kechagacha kechiktirdilar, soʻng namozni oʻqib: «Odamlar namoz oʻqib uxladi, lekin sizlar uni (namozni) kutib turgan muddatingizda namozda (hisoblandinglar)», — dedilar. Anas qoʻshimcha qildi: «Goʻyo men hozir ham oʻsha kechasi Paygʻambar ﷺ ning uzugining yaltirashini koʻrayotgandekman».Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хуфтон намозини ярим кечагача кечиктирдилар, сўнг намозни ўқиб: «Одамлар намоз ўқиб ухлади, лекин сизлар уни (намозни) кутиб турган муддатингизда намозда (ҳисобландинглар)», — дедилар. Анас қўшимча қилди: «Гўё мен ҳозир ҳам ўша кечаси Пайғамбар ﷺ нинг узугининг ялтирашини кўраётгандекман».
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُمْ، تَسَحَّرُوا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَامُوا إِلَى الصَّلاَةِ. قُلْتُ كَمْ بَيْنَهُمَا قَالَ قَدْرُ خَمْسِينَ أَوْ سِتِّينَ ـ يَعْنِي آيَةً ـ ح.
Anas (Zayd ibn Sobitdan) rivoyat qiladi: Zayd ibn Sobit: «Biz Paygʻambar ﷺ bilan saharlik qildik, soʻng (bomdod) namozga turdik», — dedi. Men undan: «Ikkalasining (saharlik bilan namoz) orasida qancha (vaqt) edi?» — deb soʻradim. U: «Ikkalasining orasida ellikdan oltmishgacha oyat oʻqishga yetadigan (vaqt) edi», — dedi.Анас (Зайд ибн Собитдан) ривоят қилади: Зайд ибн Собит: «Биз Пайғамбар ﷺ билан саҳарлик қилдик, сўнг (бомдод) намозга турдик», — деди. Мен ундан: «Иккаласининг (саҳарлик билан намоз) орасида қанча (вақт) эди?» — деб сўрадим. У: «Иккаласининг орасида элликдан олтмишгача оят ўқишга етадиган (вақт) эди», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّ إِذَا ذَكَرَهَا، لاَ كَفَّارَةَ لَهَا إِلاَّ ذَلِكَ ". [quran sura="20" aya_start="14" aya_end="14"]{وَأَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي} قَالَ مُوسَى قَالَ هَمَّامٌ سَمِعْتُهُ يَقُولُ بَعْدُ [quran sura="20" aya_start="14" aya_end="14"]{وَأَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي}.وَقَالَ حَبَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ.
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim bir namozni unutsa, uni eslaganida oʻqisin; undan boshqa kafforat yoʻq», — dedilar. Soʻng u zot: «Meni (Allohni) eslash uchun namoz oʻqi» (Toha, 14) — degan (oyatni) oʻqidilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким бир намозни унуца, уни эслаганида ўқисин; ундан бошқа каффорат йўқ», — дедилар. Сўнг у зот: «Мени (Аллоҳни) эслаш учун намоз ўқи» (Тоҳа, 14) — деган (оятни) ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسٍ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَتَبَ لَهُ فَرِيضَةَ الصَّدَقَةِ الَّتِي فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَلاَ يُجْمَعُ بَيْنَ مُتَفَرِّقٍ وَلاَ يُفَرَّقُ بَيْنَ مُجْتَمِعٍ خَشْيَةَ الصَّدَقَةِ ".
(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Abu Bakr unga Rasululloh ﷺ farz qilgan sadaqa (zakot) farizasini yozib berdi (va unda shunday yozilgan edi): «(Zakot toʻlamaslik uchun) sadaqadan qoʻrqib, ayri (turgan mol) bir joyga jamlanmaydi, jamlangan (mol) ham (bir-biridan) ajratilmaydi.»(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Абу Бакр унга Расулуллоҳ ﷺ фарз қилган садақа (закот) фаризасини ёзиб берди (ва унда шундай ёзилган эди): «(Закот тўламаслик учун) садақадан қўрқиб, айри (турган мол) бир жойга жамланмайди, жамланган (мол) ҳам (бир-биридан) ажратилмайди.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الرُّؤْيَا الْحَسَنَةُ مِنَ الرَّجُلِ الصَّالِحِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ".
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Solih kishidan (boʻlgan) yaxshi tush — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Солиҳ кишидан (бўлган) яхши туш — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُخْتَارٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ رَآنِي فِي الْمَنَامِ فَقَدْ رَآنِي، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَتَخَيَّلُ بِي، وَرُؤْيَا الْمُؤْمِنِ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ".
(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kim meni tushida koʻrsa, demak, (haqiqatan) meni koʻribdi; chunki shayton mening (qiyofamda) xayollana (timsollana) olmaydi. Mominning tushi esa — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Ким мени тушида кўрса, демак, (ҳақиқатан) мени кўрибди; чунки шайтон менинг (қиёфамда) хаёллана (тимсоллана) олмайди. Моминнинг туши эса — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، وَكَانَتْ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا يَوْمًا فَأَطْعَمَتْهُ، وَجَعَلَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ.
قَالَتْ فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ أَوْ مِثْلَ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ". شَكَّ إِسْحَاقُ. قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ، فَدَعَا لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ. فَقُلْتُ مَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ". كَمَا قَالَ فِي الأُولَى. قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. قَالَ " أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ". فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ، فَهَلَكَتْ.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ Ummu Harom bint Milhonning huzuriga (borib) kirardilar — u Uboda ibn Somitning (xotini) edi. (Bir kuni) U zot uning huzuriga kirdilar, u U zotni taomladi (ovqatlantirdi) va boshlarini (sochlarini) titkilab (kurtaklab) qoʻya boshladi. Bas, Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, soʻng kulib (jilmayib) uygʻondilar. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan baʼzi kishilar — Alloh yoʻlida gʻoziylar (jangchilar) boʻlib, mana shu dengizning ustida (toʻlqinlari uzra) suzib ketayotgan, soʻrilarda (taxtlarda) oʻtirgan podshohlardek — yoki: soʻrilardagi podshohlarga oʻxshab — menga koʻrsatildi», dedilar — Ishoq (roviy) shubha qildi. (Ummu Harom) aytdi: Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. Bas, Rasululloh ﷺ unga duo qildilar, soʻng boshlarini qoʻydilar (yana uxladilar), soʻng kulib uygʻondilar. Men: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» dedim. U zot: «Ummatimdan baʼzi kishilar — Alloh yoʻlida gʻoziylar boʻlib — menga koʻrsatildi» — birinchi safardagi kabi aytdilar. Men: «Yo Rasululloh, Allohga duo qiling, meni ulardan qilsin», dedim. U zot: «Sen avvalgilardansan», dedilar. Bas, u (Ummu Harom) Muoviya ibn Abu Sufyon zamonida dengizga (jangga) suzib chiqdi va dengizdan chiqqan paytda ulovidan (hayvonidan) yiqilib, halok boʻldi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Умму Ҳаром бинт Милҳоннинг ҳузурига (бориб) кирардилар — у Убода ибн Сомитнинг (хотини) эди. (Бир куни) У зот унинг ҳузурига кирдилар, у У зотни таомлади (овқатлантирди) ва бошларини (сочларини) титкилаб (куртаклаб) қўя бошлади. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, сўнг кулиб (жилмайиб) уйғондилар. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан баъзи кишилар — Аллоҳ йўлида ғозийлар (жангчилар) бўлиб, мана шу денгизнинг устида (тўлқинлари узра) сузиб кетаётган, сўриларда (тахтларда) ўтирган подшоҳлардек — ёки: сўрилардаги подшоҳларга ўхшаб — менга кўрсатилди», дедилар — Ишоқ (ровий) шубҳа қилди. (Умму Ҳаром) айтди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ унга дуо қилдилар, сўнг бошларини қўйдилар (яна ухладилар), сўнг кулиб уйғондилар. Мен: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» дедим. У зот: «Умматимдан баъзи кишилар — Аллоҳ йўлида ғозийлар бўлиб — менга кўрсатилди» — биринчи сафардаги каби айтдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга дуо қилинг, мени улардан қилсин», дедим. У зот: «Сен аввалгилардансан», дедилар. Бас, у (Умму Ҳаром) Муовия ибн Абу Суфён замонида денгизга (жангга) сузиб чиқди ва денгиздан чиққан пайтда уловидан (ҳайвонидан) йиқилиб, ҳалок бўлди.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَأَلُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَحْفَوْهُ بِالْمَسْأَلَةِ، فَصَعِدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ الْمِنْبَرَ فَقَالَ " لاَ تَسْأَلُونِي عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ بَيَّنْتُ لَكُمْ ". فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ يَمِينًا وَشِمَالاً، فَإِذَا كُلُّ رَجُلٍ رَأْسُهُ فِي ثَوْبِهِ يَبْكِي، فَأَنْشَأَ رَجُلٌ كَانَ إِذَا لاَحَى يُدْعَى إِلَى غَيْرِ أَبِيهِ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ أَبِي فَقَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ ". ثُمَّ أَنْشَأَ عُمَرُ فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولاً، نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ سُوءِ الْفِتَنِ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا رَأَيْتُ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ كَالْيَوْمِ قَطُّ، إِنَّهُ صُوِّرَتْ لِي الْجَنَّةُ وَالنَّارُ حَتَّى رَأَيْتُهُمَا دُونَ الْحَائِطِ ". قَالَ قَتَادَةُ يُذْكَرُ هَذَا الْحَدِيثُ عِنْدَ هَذِهِ الآيَةِ [quran sura="5" aya_start="101" aya_end="101"]{يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ}
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Odamlar Paygʻambar ﷺdan (shu qadar koʻp) soʻradilarki, hatto savol bilan U zotni qistab (charchatib) qoʻydilar. Shunda Paygʻambar ﷺ bir kuni minbarga chiqib: «Sizlar mendan biror narsa soʻramanglar, magar (soʻrasangiz) men uni sizlarga bayon qilaman», dedilar. Men oʻnga va chapga qaray boshladim, mana, har bir kishi boshini kiyimiga (oʻrab) yigʻlardi. Shunda — (oldin) janjallashganda otasidan boshqaga (nisbat berib) chaqirilar boʻlgan bir kishi — turib: «Yo Nabiyalloh, mening otam kim?» dedi. U zot: «Sening otang — Huzofa», dedilar. Soʻng Umar turib: «Biz Allohni Robb (deb), islomni din (deb), Muhammadni Rasul (deb) rozi boʻldik; fitnalarning yomonligidan Allohdan panoh tilaymiz», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Men yaxshilik va yomonlik(ning koʻrsatilishi)da hech qachon bugungidek (kunni) koʻrmaganman; albatta, menga jannat va doʻzax (shunchalik aniq) tasvirlandiki, men ikkovini mana shu devorning narigi tomonida (yaqin) koʻrdim», dedilar. Qatoda aytdi: Bu hadis mana shu oyat — ‹Ey iymon keltirganlar, sizlarga oshkor qilinsa, sizlarni xafa qiladigan narsalar haqida soʻramanglar...› (Moida surasi, 101-oyat) — yonida zikr qilinadi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Одамлар Пайғамбар ﷺдан (шу қадар кўп) сўрадиларки, ҳатто савол билан У зотни қистаб (чарчатиб) қўйдилар. Шунда Пайғамбар ﷺ бир куни минбарга чиқиб: «Сизлар мендан бирор нарса сўраманглар, магар (сўрасангиз) мен уни сизларга баён қиламан», дедилар. Мен ўнга ва чапга қарай бошладим, мана, ҳар бир киши бошини кийимига (ўраб) йиғларди. Шунда — (олдин) жанжаллашганда отасидан бошқага (нисбат бериб) чақирилар бўлган бир киши — туриб: «Ё Набияллоҳ, менинг отам ким?» деди. У зот: «Сенинг отанг — Ҳузофа», дедилар. Сўнг Умар туриб: «Биз Аллоҳни Робб (деб), исломни дин (деб), Муҳаммадни Расул (деб) рози бўлдик; фитналарнинг ёмонлигидан Аллоҳдан паноҳ тилаймиз», деди. Пайғамбар ﷺ: «Мен яхшилик ва ёмонлик(нинг кўрсатилиши)да ҳеч қачон бугунгидек (кунни) кўрмаганман; албатта, менга жаннат ва дўзах (шунчалик аниқ) тасвирландики, мен икковини мана шу деворнинг нариги томонида (яқин) кўрдим», дедилар. Қатода айтди: Бу ҳадис мана шу оят — ‹Эй иймон келтирганлар, сизларга ошкор қилинса, сизларни хафа қиладиган нарсалар ҳақида сўраманглар...› (Моида сураси, 101-оят) — ёнида зикр қилинади.
وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، وَمُعْتَمِرٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا وَقَالَ عَائِذًا بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ الْفِتَنِ.
(Xalifa menga aytdi: Bizga Yazid ibn Zurayʼ, (unga) Said va Muʼtamir otasidan, (u) Qatodadan, (u) Anas (roziyallohu anhu)dan, (u) Paygʻambar ﷺdan shu (hadis)ni aytib berdi:) (Umar): «Fitnalarning yomonligidan Allohdan panoh tilab (turibman)», dedi.(Халифа менга айтди: Бизга Язид ибн Зурайъ, (унга) Саид ва Муътамир отасидан, (у) Қатодадан, (у) Анас (розияллоҳу анҳу)дан, (у) Пайғамбар ﷺдан шу (ҳадис)ни айтиб берди:) (Умар): «Фитналарнинг ёмонлигидан Аллоҳдан паноҳ тилаб (турибман)», деди.
حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَجِيءُ الدَّجَّالُ حَتَّى يَنْزِلَ فِي نَاحِيَةِ الْمَدِينَةِ، ثُمَّ تَرْجُفُ الْمَدِينَةُ ثَلاَثَ رَجَفَاتٍ، فَيَخْرُجُ إِلَيْهِ كُلُّ كَافِرٍ وَمُنَافِقٍ ".
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Dajjol kelib, Madinaning bir chetiga tushadi, soʻng Madina uch marta silkinadi (zilzilaga keladi); shunda unga (qarab) har bir kofir va munofiq chiqib ketadi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Дажжол келиб, Мадинанинг бир четига тушади, сўнг Мадина уч марта силкинади (зилзилага келади); шунда унга (қараб) ҳар бир кофир ва мунофиқ чиқиб кетади», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا بُعِثَ نَبِيٌّ إِلاَّ أَنْذَرَ أُمَّتَهُ الأَعْوَرَ الْكَذَّابَ، أَلاَ إِنَّهُ أَعْوَرُ، وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ، وَإِنَّ بَيْنَ عَيْنَيْهِ مَكْتُوبٌ كَافِرٌ ". فِيهِ أَبُو هُرَيْرَةَ وَابْنُ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Hech bir paygʻambar yuborilmadi, magar u oʻz ummatini koʻr (oʻng koʻzi koʻr) yolgʻonchidan (Dajjoldan) ogohlantirdi. Ogoh boʻlinglar, u — koʻrdir, Robbingiz esa koʻr emas; uning ikki koʻzi orasida ‹kofir› (deb) yozilgandir», dedilar. (Bu haqda Abu Hurayra va Ibn Abbosdan ham Paygʻambar ﷺdan (rivoyat) bor.)(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч бир пайғамбар юборилмади, магар у ўз умматини кўр (ўнг кўзи кўр) ёлғончидан (Дажжолдан) огоҳлантирди. Огоҳ бўлинглар, у — кўрдир, Роббингиз эса кўр эмас; унинг икки кўзи орасида ‹кофир› (деб) ёзилгандир», дедилар. (Бу ҳақда Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосдан ҳам Пайғамбар ﷺдан (ривоят) бор.)
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمَدِينَةُ يَأْتِيهَا الدَّجَّالُ، فَيَجِدُ الْمَلاَئِكَةَ يَحْرُسُونَهَا، فَلاَ يَقْرَبُهَا الدَّجَّالُ ـ قَالَ ـ وَلاَ الطَّاعُونُ، إِنْ شَاءَ اللَّهُ ".
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Madinaga Dajjol keladi, (lekin) farishtalarni — uni qoʻriqlab turgan holda — topadi; bas, Dajjol unga yaqinlasha olmaydi; — (U zot:) — Alloh xohlasa, toun (vabo) ham (yaqinlasha olmaydi)», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Мадинага Дажжол келади, (лекин) фаришталарни — уни қўриқлаб турган ҳолда — топади; бас, Дажжол унга яқинлаша олмайди; — (У зот:) — Аллоҳ хоҳласа, тоун (вабо) ҳам (яқинлаша олмайди)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَإِنِ اسْتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ ".
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Eshitinglar va itoat qilinglar — agar sizlarning ustingizga boshi mayiz (uzum) donasidek (kichik) bir habash quli (amaldor qilib) qoʻyilsa ham», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Эшитинглар ва итоат қилинглар — агар сизларнинг устингизга боши майиз (узум) донасидек (кичик) бир ҳабаш қули (амалдор қилиб) қўйилса ҳам», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَمَا أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم خَارِجَانِ مِنَ الْمَسْجِدِ فَلَقِيَنَا رَجُلٌ عِنْدَ سُدَّةِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَتَى السَّاعَةُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا أَعْدَدْتَ لَهَا " فَكَأَنَّ الرَّجُلَ اسْتَكَانَ ثُمَّ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَعْدَدْتُ لَهَا كَبِيرَ صِيَامٍ وَلاَ صَلاَةٍ وَلاَ صَدَقَةٍ، وَلَكِنِّي أُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ. قَالَ " أَنْتَ مَعَ مَنْ أَحْبَبْتَ ".
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Men va Paygʻambar ﷺ masjiddan chiqib ketayotgan paytimizda, masjid eshigi (sudda)ning oldida bir kishi bizni uchratdi-da: «Yo Rasululloh, Soat (Qiyomat) qachon?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sen unga nima tayyorlading?» dedilar. Goʻyo u kishi (javob topolmay) boʻshashib qoldi, soʻng: «Yo Rasululloh, men unga koʻp roʻza, namoz yoki sadaqa tayyorlamaganman; lekin men Allohni va Uning Rasulini sevaman», dedi. U zot: «Sen oʻzing sevgan kishi bilan (birga)san», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен ва Пайғамбар ﷺ масжиддан чиқиб кетаётган пайтимизда, масжид эшиги (судда)нинг олдида бир киши бизни учратди-да: «Ё Расулуллоҳ, Соат (Қиёмат) қачон?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Сен унга нима тайёрладинг?» дедилар. Гўё у киши (жавоб тополмай) бўшашиб қолди, сўнг: «Ё Расулуллоҳ, мен унга кўп рўза, намоз ёки садақа тайёрламаганман; лекин мен Аллоҳни ва Унинг Расулини севаман», деди. У зот: «Сен ўзинг севган киши билан (бирга)сан», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ الذُّهْلِيُّ ، حَدَّثَنَا الْأَنْصَارِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ ثُمَامَةَ ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ، قَالَ :إِنَّ قَيْسَ بْنَ سَعْدٍ كَانَ يَكُونُ بَيْنَ يَدَيِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، بِمَنْزِلَةِ صَاحِبِ الشُّرَطِ مِنَ الْأَمِيرِ "
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Albatta, Qays ibn Saʼd Paygʻambar ﷺning oldilarida — amirning oldidagi shurta (qoʻriqchi-tartibchi) boshligʻi mavqeida — boʻlardi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Албатта, Қайс ибн Саъд Пайғамбар ﷺнинг олдиларида — амирнинг олдидаги шурта (қўриқчи-тартибчи) бошлиғи мавқеида — бўларди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا أَرَادَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَكْتُبَ إِلَى الرُّومِ قَالُوا إِنَّهُمْ لاَ يَقْرَءُونَ كِتَابًا إِلاَّ مَخْتُومًا. فَاتَّخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ، كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِهِ، وَنَقْشُهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Rum (podshohi)ga xat yozmoqchi boʻlganlarida, (sahobalar): «Ular faqat muhrlangan xatni oʻqiydilar», dedilar. Bas, Paygʻambar ﷺ kumushdan bir uzuk (muhr) oldilar — goʻyo men hozir ham uning yaltirashiga qarab turibman — uning naqshi (yozuvi): ‹Muhammadun Rasululloh› (edi).(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ Рум (подшоҳи)га хат ёзмоқчи бўлганларида, (саҳобалар): «Улар фақат муҳрланган хатни ўқийдилар», дедилар. Бас, Пайғамбар ﷺ кумушдан бир узук (муҳр) олдилар — гўё мен ҳозир ҳам унинг ялтирашига қараб турибман — унинг нақши (ёзуви): ‹Муҳаммадун Расулуллоҳ› (эди).
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي غَدَاةٍ بَارِدَةٍ وَالْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ يَحْفِرُونَ الْخَنْدَقَ فَقَالَ " اللَّهُمَّ إِنَّ الْخَيْرَ خَيْرُ الآخِرَهْ فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ " فَأَجَابُوا نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدَا عَلَى الْجِهَادِ مَا بَقِينَا أَبَدَا
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ sovuq bir tongda chiqdilar — muhojirlar va ansorlar xandaq qazishar edi. Shunda U zot: «Allohim, albatta (haqiqiy) yaxshilik — oxirat yaxshiligidir; bas, ansorlar va muhojirlarni magʻfirat qil!» dedilar. Ular (sheʼr bilan) javob berdilar: «Biz — Muhammadga bayʼat qilganlarmiz: toki tirik ekanmiz, jihod ustiga, abadiy!»(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ совуқ бир тонгда чиқдилар — муҳожирлар ва ансорлар хандақ қазишар эди. Шунда У зот: «Аллоҳим, албатта (ҳақиқий) яхшилик — охират яхшилигидир; бас, ансорлар ва муҳожирларни мағфират қил!» дедилар. Улар (шеър билан) жавоб бердилар: «Биз — Муҳаммадга байъат қилганлармиз: токи тирик эканмиз, жиҳод устига, абадий!»
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ خُطْبَةَ، عُمَرَ الآخِرَةَ حِينَ جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ، وَذَلِكَ الْغَدُ مِنْ يَوْمٍ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَشَهَّدَ وَأَبُو بَكْرٍ صَامِتٌ لاَ يَتَكَلَّمُ قَالَ كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَعِيشَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَدْبُرَنَا ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ أَنْ يَكُونَ آخِرَهُمْ ـ فَإِنْ يَكُ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم قَدْ مَاتَ، فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ جَعَلَ بَيْنَ أَظْهُرِكُمْ نُورًا تَهْتَدُونَ بِهِ بِمَا هَدَى اللَّهُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم وَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَانِي اثْنَيْنِ، فَإِنَّهُ أَوْلَى الْمُسْلِمِينَ بِأُمُورِكُمْ، فَقُومُوا فَبَايِعُوهُ. وَكَانَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ قَدْ بَايَعُوهُ قَبْلَ ذَلِكَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، وَكَانَتْ بَيْعَةُ الْعَامَّةِ عَلَى الْمِنْبَرِ. قَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ سَمِعْتُ عُمَرَ يَقُولُ لأَبِي بَكْرٍ يَوْمَئِذٍ اصْعَدِ الْمِنْبَرَ. فَلَمْ يَزَلْ بِهِ حَتَّى صَعِدَ الْمِنْبَرَ، فَبَايَعَهُ النَّاسُ عَامَّةً.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) U Umarning oxirgi xutbasini — u minbarga oʻtirganida — eshitgan; bu Paygʻambar ﷺ vafot etgan kunning ertasi edi. Bas, u (Umar) tashahhud aytdi — Abu Bakr (esa) jim, gapirmas edi. U (Umar): «Men Rasululloh ﷺ bizdan keyin (tirik) qoladilar deb umid qilardim — buni bilan u (Umar) U zotning ularning (hammasining) oxirgisi boʻlishini nazarda tutardi. Bas, agar Muhammad ﷺ vafot etgan boʻlsalar, albatta Alloh taolo sizlarning oranglizda bir nur (Qurʼon) qildiki, sizlar u bilan — Alloh Muhammad ﷺni hidoyat qilgan (narsa) ila — hidoyat topasizlar. Albatta, Abu Bakr — Rasululloh ﷺning sahobasi, (gʻorda) ‹ikkovning ikkinchisi›dir; albatta, u — sizlarning ishlaringizga musulmonlarning eng haqlirogʻidir; bas, turinglar va unga bayʼat qilinglar», dedi. Ulardan bir toifa bundan oldin — Banu Soida saqifasi (soyabonli joyi)da — unga bayʼat qilgan edilar; (lekin) umumiy bayʼat minbar ustida (boʻldi). Zuhriy Anas ibn Molikdan (rivoyat qilib): Men Umarning oʻsha kuni Abu Bakrga: «Minbarga chiq!» deganini eshitdim. U (Umar) — toki u (Abu Bakr) minbarga chiqquncha — undan qoʻymadi (qistayverdi). Bas, odamlar unga umumiy (ravishda) bayʼat qildilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) У Умарнинг охирги хутбасини — у минбарга ўтирганида — эшитган; бу Пайғамбар ﷺ вафот этган куннинг эртаси эди. Бас, у (Умар) ташаҳҳуд айтди — Абу Бакр (эса) жим, гапирмас эди. У (Умар): «Мен Расулуллоҳ ﷺ биздан кейин (тирик) қоладилар деб умид қилардим — буни билан у (Умар) У зотнинг уларнинг (ҳаммасининг) охиргиси бўлишини назарда тутарди. Бас, агар Муҳаммад ﷺ вафот этган бўлсалар, албатта Аллоҳ таоло сизларнинг оранглизда бир нур (Қуръон) қилдики, сизлар у билан — Аллоҳ Муҳаммад ﷺни ҳидоят қилган (нарса) ила — ҳидоят топасизлар. Албатта, Абу Бакр — Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаси, (ғорда) ‹икковнинг иккинчиси›дир; албатта, у — сизларнинг ишларингизга мусулмонларнинг энг ҳақлироғидир; бас, туринглар ва унга байъат қилинглар», деди. Улардан бир тоифа бундан олдин — Бану Соида сақифаси (соябонли жойи)да — унга байъат қилган эдилар; (лекин) умумий байъат минбар устида (бўлди). Зуҳрий Анас ибн Моликдан (ривоят қилиб): Мен Умарнинг ўша куни Абу Бакрга: «Минбарга чиқ!» деганини эшитдим. У (Умар) — токи у (Абу Бакр) минбарга чиққунча — ундан қўймади (қистайверди). Бас, одамлар унга умумий (равишда) байъат қилдилар.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ أَنَسٌ ـ رضى الله عنه ـ لَوْلاَ أَنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ " لَتَمَنَّيْتُ.
(Nazr ibn Anas aytdi: Anas (roziyallohu anhu): «Agar men Paygʻambar ﷺning: ‹Oʻlimni orzu qilmanglar›, deganlarini eshitmaganimda edi, men (uni) orzu qilardim», dedi.)(Назр ибн Анас айтди: Анас (розияллоҳу анҳу): «Агар мен Пайғамбар ﷺнинг: ‹Ўлимни орзу қилманглар›, деганларини эшитмаганимда эди, мен (уни) орзу қилардим», деди.)
حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ وَاصَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم آخِرَ الشَّهْرِ، وَوَاصَلَ أُنَاسٌ، مِنَ النَّاسِ فَبَلَغَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَوْ مُدَّ بِيَ الشَّهْرُ لَوَاصَلْتُ وِصَالاً يَدَعُ الْمُتَعَمِّقُونَ تَعَمُّقَهُمْ، إِنِّي لَسْتُ مِثْلَكُمْ، إِنِّي أَظَلُّ يُطْعِمُنِي رَبِّي وَيَسْقِينِ ". تَابَعَهُ سُلَيْمَانُ بْنُ مُغِيرَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oyning oxirida (iftorsiz ravishda) visol qilar edilar; odamlardan baʼzilari ham visol (uzluksiz roʻza) qildilar. Bu Paygʻambar ﷺga yetganida, U zot: «Agar menga oy (yana) choʻzilganida (uzaytirilganida) edi, men shunday visol qilardimki, (toki) chuqur ketuvchilar oʻz chuqurlashishini (qattiqkashligini) tark qilardilar. Albatta, men sizlarga oʻxshash emasman; albatta, men — Robbim meni taomlantirib, ichiradigan holda tunayman», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ойнинг охирида (ифторсиз равишда) висол қилар эдилар; одамлардан баъзилари ҳам висол (узлуксиз рўза) қилдилар. Бу Пайғамбар ﷺга етганида, У зот: «Агар менга ой (яна) чўзилганида (узайтирилганида) эди, мен шундай висол қилардимки, (токи) чуқур кетувчилар ўз чуқурлашишини (қаттиқкашлигини) тарк қилардилар. Албатта, мен сизларга ўхшаш эмасман; албатта, мен — Роббим мени таомлантириб, ичирадиган ҳолда тунайман», дедилар.
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ أَسْقِي أَبَا طَلْحَةَ الأَنْصَارِيَّ وَأَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ وَأُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ شَرَابًا مِنْ فَضِيخٍ وَهْوَ تَمْرٌ فَجَاءَهُمْ آتٍ فَقَالَ إِنَّ الْخَمْرَ قَدْ حُرِّمَتْ. فَقَالَ أَبُو طَلْحَةَ يَا أَنَسُ قُمْ إِلَى هَذِهِ الْجِرَارِ فَاكْسِرْهَا، قَالَ أَنَسٌ فَقُمْتُ إِلَى مِهْرَاسٍ لَنَا فَضَرَبْتُهَا بِأَسْفَلِهِ حَتَّى انْكَسَرَتْ.
(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Abu Talha al-Ansoriy, Abu Ubayda ibn Jarroh va Ubay ibn Kaʼbga fazix (xurmodan tayyorlangan ichimlik)dan bir sharob quyib (tutib) turardim — u (fazix) — xurmo (sharbati). Shu payt ularning oldiga bir keluvchi kelib: «Albatta, xamr (mast qiluvchi ichimlik) harom qilindi», dedi. Abu Talha: «Ey Anas, mana bu xumlarning oldiga bor-da, ularni sindir!» dedi. Anas aytdi: Bas, men oʻzimizning bir mihros (tosh oʻgʻir)imizning oldiga borib, uning pastki (tomoni) bilan ularga urdim — toki ular singuncha.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Абу Талҳа ал-Ансорий, Абу Убайда ибн Жарроҳ ва Убай ибн Каъбга фазих (хурмодан тайёрланган ичимлик)дан бир шароб қуйиб (тутиб) турардим — у (фазих) — хурмо (шарбати). Шу пайт уларнинг олдига бир келувчи келиб: «Албатта, хамр (маст қилувчи ичимлик) ҳаром қилинди», деди. Абу Талҳа: «Эй Анас, мана бу хумларнинг олдига бор-да, уларни синдир!» деди. Анас айтди: Бас, мен ўзимизнинг бир миҳрос (тош ўғир)имизнинг олдига бориб, унинг пастки (томони) билан уларга урдим — токи улар сингунча.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لِكُلِّ أُمَّةٍ أَمِينٌ، وَأَمِينُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَبُو عُبَيْدَةَ ".
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Har bir ummatning bir amini (ishonchli kishisi) bor; bu ummatning amini esa — Abu Ubaydadir», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир умматнинг бир амини (ишончли кишиси) бор; бу умматнинг амини эса — Абу Убайдадир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ الْغَدَ، حِينَ بَايَعَ الْمُسْلِمُونَ أَبَا بَكْرٍ، وَاسْتَوَى عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَشَهَّدَ قَبْلَ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ أَمَّا بَعْدُ فَاخْتَارَ اللَّهُ لِرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي عِنْدَهُ عَلَى الَّذِي عِنْدَكُمْ، وَهَذَا الْكِتَابُ الَّذِي هَدَى اللَّهُ بِهِ رَسُولَكُمْ فَخُذُوا بِهِ تَهْتَدُوا وَإِنَّمَا هَدَى اللَّهُ بِهِ رَسُولَهُ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u zot musulmonlar Abu Bakr (roziyallohu anhu)ga bayʼat qilgan ertasi kuni Umar (roziyallohu anhu)ni eshitdi. Umar Rasululloh ﷺ ning minbariga chiqib, Abu Bakrdan oldin tashahhud aytdi va: «Amma baʼd. Alloh oʻz Paygʻambari ﷺ ga sizlarning huzuringizdagi narsadan koʻra Oʻzining huzuridagi narsani ixtiyor qildi. Mana shu Kitob Alloh u bilan sizlarning Paygʻambaringizni hidoyat qilgan Kitobdir. Bas, uni mahkam tutinglar, hidoyat topasizlar. Albatta, Alloh u bilan oʻz Paygʻambarini hidoyat qilgandir», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у зот мусулмонлар Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)га байъат қилган эртаси куни Умар (розияллоҳу анҳу)ни эшитди. Умар Расулуллоҳ ﷺ нинг минбарига чиқиб, Абу Бакрдан олдин ташаҳҳуд айтди ва: «Амма баъд. Аллоҳ ўз Пайғамбари ﷺ га сизларнинг ҳузурингиздаги нарсадан кўра Ўзининг ҳузуридаги нарсани ихтиёр қилди. Мана шу Китоб Аллоҳ у билан сизларнинг Пайғамбарингизни ҳидоят қилган Китобдир. Бас, уни маҳкам тутинглар, ҳидоят топасизлар. Албатта, Аллоҳ у билан ўз Пайғамбарини ҳидоят қилгандир», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ عُمَرَ فَقَالَ نُهِينَا عَنِ التَّكَلُّفِ.
Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Umar (roziyallohu anhu)ning huzurida edik. U: «Bizga takalluf (oʻzimizni qiynab, dinda haddan oshish) man etilgan», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Умар (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида эдик. У: «Бизга такаллуф (ўзимизни қийнаб, динда ҳаддан ошиш) ман этилган», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،. وَحَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه. أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى الظُّهْرَ فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَذَكَرَ السَّاعَةَ، وَذَكَرَ أَنَّ بَيْنَ يَدَيْهَا أُمُورًا عِظَامًا ثُمَّ قَالَ " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَسْأَلَ عَنْ شَىْءٍ فَلْيَسْأَلْ عَنْهُ، فَوَاللَّهِ لاَ تَسْأَلُونِي عَنْ شَىْءٍ إِلاَّ أَخْبَرْتُكُمْ بِهِ، مَا دُمْتُ فِي مَقَامِي هَذَا ". قَالَ أَنَسٌ فَأَكْثَرَ النَّاسُ الْبُكَاءَ، وَأَكْثَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي ". فَقَالَ أَنَسٌ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ أَيْنَ مَدْخَلِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " النَّارُ ". فَقَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُذَافَةَ فَقَالَ مَنْ أَبِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ ". قَالَ ثُمَّ أَكْثَرَ أَنْ يَقُولَ " سَلُونِي سَلُونِي ". فَبَرَكَ عُمَرُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ فَقَالَ رَضِينَا بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم رَسُولاً. قَالَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ عُمَرُ ذَلِكَ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ عُرِضَتْ عَلَىَّ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ آنِفًا فِي عُرْضِ هَذَا الْحَائِطِ وَأَنَا أُصَلِّي، فَلَمْ أَرَ كَالْيَوْمِ فِي الْخَيْرِ وَالشَّرِّ ".
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ quyosh ogʻgan paytda chiqib, peshin namozini oʻqidilar. Salom berib boʻlgach, minbarga koʻtarilib, Qiyomatni zikr qildilar va undan oldin ulkan ishlar yuz berishini eslatdilar. Soʻng: «Kim biror narsani soʻramoqchi boʻlsa, soʻrasin. Vallohi, men shu joyimda turar ekanman, mendan nimani soʻrasangiz, albatta uni sizga aytib beraman», dedilar. Anas aytadi: Shunda odamlar koʻp yigʻladilar va Rasululloh ﷺ koʻp marta: «Mendan soʻranglar!» deb aytdilar. Anas aytadi: Bir kishi oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh, mening kiradigan joyim qayer?» dedi. U zot: «Doʻzax», dedilar. Soʻng Abdulloh ibn Huzofa oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh, mening otam kim?» dedi. U zot: «Sening otang Huzofa», dedilar. Anas aytadi: Soʻng u zot yana koʻp marta: «Mendan soʻranglar, mendan soʻranglar!» dedilar. Shunda Umar tizzalari ustiga choʻkkalab: «Biz Allohni Rabb, Islomni din, Muhammad ﷺ ni Rasul deb rozi boʻldik», dedi. Umar buni aytganda Rasululloh ﷺ jim turdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men hozir namoz oʻqib turganimda jannat va doʻzax mana shu devor koʻndalangida menga koʻrsatildi. Yaxshilik va yomonlik borasida bugungidek hech narsani koʻrgan emasman», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қуёш оғган пайтда чиқиб, пешин намозини ўқидилар. Салом бериб бўлгач, минбарга кўтарилиб, Қиёматни зикр қилдилар ва ундан олдин улкан ишлар юз беришини эслатдилар. Сўнг: «Ким бирор нарсани сўрамоқчи бўлса, сўрасин. Валлоҳи, мен шу жойимда турар эканман, мендан нимани сўрасангиз, албатта уни сизга айтиб бераман», дедилар. Анас айтади: Шунда одамлар кўп йиғладилар ва Расулуллоҳ ﷺ кўп марта: «Мендан сўранглар!» деб айтдилар. Анас айтади: Бир киши ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ, менинг кирадиган жойим қаер?» деди. У зот: «Дўзах», дедилар. Сўнг Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ, менинг отам ким?» деди. У зот: «Сенинг отанг Ҳузофа», дедилар. Анас айтади: Сўнг у зот яна кўп марта: «Мендан сўранглар, мендан сўранглар!» дедилар. Шунда Умар тиззалари устига чўккалаб: «Биз Аллоҳни Рабб, Исломни дин, Муҳаммад ﷺ ни Расул деб рози бўлдик», деди. Умар буни айтганда Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, мен ҳозир намоз ўқиб турганимда жаннат ва дўзах мана шу девор кўндалангида менга кўрсатилди. Яхшилик ва ёмонлик борасида бугунгидек ҳеч нарсани кўрган эмасман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، أَخْبَرَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ فُلاَنٌ ". وَنَزَلَتْ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ} الآيَةَ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Bir kishi: «Ey Allohning Nabiysi, mening otam kim?» dedi. U zot: «Sening otang falonchi», dedilar. Shunda {Ey iymon keltirganlar! Sizlarga oshkor qilinsa, sizni xafa qiladigan narsalar haqida soʻramanglar} (Moida 101) oyati nozil boʻldi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Набийси, менинг отам ким?» деди. У зот: «Сенинг отанг фалончи», дедилар. Шунда {Эй иймон келтирганлар! Сизларга ошкор қилинса, сизни хафа қиладиган нарсалар ҳақида сўраманглар} (Моида 101) ояти нозил бўлди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَنْ يَبْرَحَ النَّاسُ يَتَسَاءَلُونَ حَتَّى يَقُولُوا هَذَا اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَىْءٍ فَمَنْ خَلَقَ اللَّهَ ".
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar bir-birlaridan soʻrayverib, oxiri: ‹Mana bu Alloh hamma narsani Yaratgan, xoʻsh, Allohni kim yaratgan?› deyishgacha borib yetadilar», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар бир-бирларидан сўрайвериб, охири: ‹Мана бу Аллоҳ ҳамма нарсани Яратган, хўш, Аллоҳни ким яратган?› дейишгача бориб етадилар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي الْعَصْرَ فَيَأْتِي الْعَوَالِيَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ. وَزَادَ اللَّيْثُ عَنْ يُونُسَ، وَبُعْدُ الْعَوَالِي أَرْبَعَةُ أَمْيَالٍ أَوْ ثَلاَثَةٌ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ asr namozini oʻqir edilar, soʻng (kishi) Avoliyga kelganida, quyosh hali baland boʻlar edi. Lays Yunusdan (rivoyat qilib): «Avoliyning masofasi toʻrt yoki uch mil edi», deb (qoʻshimcha) qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ аср намозини ўқир эдилар, сўнг (киши) Аволийга келганида, қуёш ҳали баланд бўлар эди. Лайс Юнусдан (ривоят қилиб): «Аволийнинг масофаси тўрт ёки уч мил эди», деб (қўшимча) қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مِكْيَالِهِمْ، وَبَارِكْ لَهُمْ فِي صَاعِهِمْ وَمُدِّهِمْ " يَعْنِي أَهْلَ الْمَدِينَةِ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim! Ularning oʻlchovlariga baraka ato qilgin, soʼlariga va muddlariga ham baraka ato qilgin», dedilar. (U zot bilan) Madina ahlini nazarda tutdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим! Уларнинг ўлчовларига барака ато қилгин, сўларига ва муддларига ҳам барака ато қилгин», дедилар. (У зот билан) Мадина аҳлини назарда тутдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَلَعَ لَهُ أُحُدٌ فَقَالَ " هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ، اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ حَرَّمَ مَكَّةَ، وَإِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا " . تَابَعَهُ سَهْلٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي أُحُدٍ.
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga Uhud (togʻi) koʻrindi va u zot: «Bu togʻ bizni sevadi, biz ham uni sevamiz. Allohim! Albatta, Ibrohim Makkani haram qilgan edi, men esa uning (Madinaning) ikki qora toshli yeri orasini haram qilaman», dedilar. Bu (rivoyatda) Sahl ham Uhud haqida Nabiy ﷺ dan (rivoyat qilishda Amrga) mutobaat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га Уҳуд (тоғи) кўринди ва у зот: «Бу тоғ бизни севади, биз ҳам уни севамиз. Аллоҳим! Албатта, Иброҳим Маккани ҳарам қилган эди, мен эса унинг (Мадинанинг) икки қора тошли ери орасини ҳарам қиламан», дедилар. Бу (ривоятда) Саҳл ҳам Уҳуд ҳақида Набий ﷺ дан (ривоят қилишда Амрга) мутобаат қилган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ حَالَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الأَنْصَارِ وَقُرَيْشٍ فِي دَارِي الَّتِي بِالْمَدِينَةِ. وَقَنَتَ شَهْرًا يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺ Madinadagi mening uyimda Ansorlar bilan Quraysh orasida birodarlik (ahd-paymon) qildilar. Va bir oy davomida Banu Sulaym qabilalariga qarshi qunut (oʻqib) duo qildilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺ Мадинадаги менинг уйимда Ансорлар билан Қурайш орасида биродарлик (аҳд-паймон) қилдилар. Ва бир ой давомида Бану Сулайм қабилаларига қарши қунут (ўқиб) дуо қилдилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا حَرَمِيٌّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُلْقَى فِي النَّارِ ". وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ. وَعَنْ مُعْتَمِرٍ سَمِعْتُ أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَزَالُ يُلْقَى فِيهَا وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ. حَتَّى يَضَعَ فِيهَا رَبُّ الْعَالَمِينَ قَدَمَهُ فَيَنْزَوِي بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ، ثُمَّ تَقُولُ قَدْ قَدْ بِعِزَّتِكَ وَكَرَمِكَ. وَلاَ تَزَالُ الْجَنَّةُ تَفْضُلُ حَتَّى يُنْشِئَ اللَّهُ لَهَا خَلْقًا فَيُسْكِنَهُمْ فَضْلَ الْجَنَّةِ ".
(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «(Doʻzaxga) tashlanaveradi va u (doʻzax): ‹Yana (qoʻshimcha) bormi?› deb turadi — toki olamlarning Robbi unga oʻz qadamini qoʻygunicha; shunda uning baʼzi (qismi) baʼzisiga (qisilib) yigʻiladi-da, u: ‹Bas, bas (yetar)! Sening izzating va karaming bilan (toʻydim)!› deydi. Jannat esa — toki Alloh unga (yangi) bir xalq (mavjudot) yaratib, ularni jannatning ortiqcha (boʻsh joyi)ga joylashtirguncha — ortib (boʻsh) turaveradi», dedilar.) (Bu hadisning boshida U zot: «(Bir kishi) doʻzaxga tashlanadi», degan edilar.)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «(Дўзахга) ташланаверади ва у (дўзах): ‹Яна (қўшимча) борми?› деб туради — токи оламларнинг Робби унга ўз қадамини қўйгунича; шунда унинг баъзи (қисми) баъзисига (қисилиб) йиғилади-да, у: ‹Бас, бас (етар)! Сенинг иззатинг ва караминг билан (тўйдим)!› дейди. Жаннат эса — токи Аллоҳ унга (янги) бир халқ (мавжудот) яратиб, уларни жаннатнинг ортиқча (бўш жойи)га жойлаштиргунча — ортиб (бўш) тураверади», дедилар.) (Бу ҳадиснинг бошида У зот: «(Бир киши) дўзахга ташланади», деган эдилар.)
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ ضَحَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِكَبْشَيْنِ، يُسَمِّي وَيُكَبِّرُ.
(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ikkita qoʻchqorni qurbonlik qildilar — (Alloh nomini) zikr qilib (bismillah aytib) va takbir aytib.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ иккита қўчқорни қурбонлик қилдилар — (Аллоҳ номини) зикр қилиб (бисмиллаҳ айтиб) ва такбир айтиб.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ أَنْذَرَ قَوْمَهُ الأَعْوَرَ الْكَذَّابَ، إِنَّهُ أَعْوَرُ، وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ، مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ ".
(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh hech bir paygʻambarni yubormadi, magar u oʻz qavmini koʻr yolgʻonchidan (Dajjoldan) ogohlantirdi: albatta, u — koʻrdir, Robbingiz esa koʻr emas; uning ikki koʻzi orasida ‹kofir› (deb) yozilgandir», dedilar.)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбарни юбормади, магар у ўз қавмини кўр ёлғончидан (Дажжолдан) огоҳлантирди: албатта, у — кўрдир, Роббингиз эса кўр эмас; унинг икки кўзи орасида ‹кофир› (деб) ёзилгандир», дедилар.)
حَدَّثَنِي مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَجْمَعُ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا. فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ يَا آدَمُ أَمَا تَرَى النَّاسَ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، شَفِّعْ لَنَا إِلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا. فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكَ ـ وَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا، فَإِنَّهُ أَوَّلُ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ. فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ الرَّحْمَنِ. فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطَايَاهُ الَّتِي أَصَابَهَا ـ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا أَتَاهُ اللَّهُ التَّوْرَاةَ وَكَلَّمَهُ تَكْلِيمًا ـ فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَكَلِمَتَهُ وَرُوحَهُ. فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ. فَيَأْتُونِي فَأَنْطَلِقُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ لَهُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ لِي ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ. فَأَحْمَدُ رَبِّي بِمَحَامِدَ عَلَّمَنِيهَا، ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَرْجِعُ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَحْمَدُ رَبِّي بِمَحَامِدَ عَلَّمَنِيهَا رَبِّي ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَرْجِعُ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، قُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَحْمَدُ رَبِّي بِمَحَامِدَ عَلَّمَنِيهَا، ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَرْجِعُ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ وَوَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ شَعِيرَةً، ثُمَّ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ بُرَّةً، ثُمَّ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مَا يَزِنُ مِنَ الْخَيْرِ ذَرَّةً ".
(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Alloh Qiyomat kuni muʼminlarni mana shunday (bir joyga) toʻplaydi; bas, ular: ‹Koshki, Robbimizga (kimnidir) shafoatchi qilsak — toki U bizni mana shu (turgan) joyimizdan rohatlantirsa (qutqarsa)!› deydilar. Soʻng ular Odamning oldiga kelib: ‹Ey Odam, odamlarni koʻrmayapsanmi? Alloh seni Oʻz qoʻli bilan yaratdi, farishtalarini senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning ismlarini oʻrgatdi; (bas,) bizga Robbimiz huzurida shafoat qil — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa!› deydilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatosini ularga zikr qiladi — ‹lekin Nuhning oldiga boringlar; chunki u — Alloh yer ahliga yuborgan birinchi rasuldir›, deydi. Bas, ular Nuhning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatosini zikr qiladi — ‹lekin Rahmonning xalili (doʻsti) Ibrohimning oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatolarini ularga zikr qiladi — ‹lekin Musoning oldiga boringlar — u shunday bandaki, Alloh unga Tavrotni bergan va u bilan (bevosita) soʻzlashgan›, deydi. Bas, ular Musoning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatosini ularga zikr qiladi — ‹lekin Iso — Allohning bandasi, Uning rasuli, Uning kalimasi va Undan (boʻlgan) ruhi — ning oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular Isoning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin Muhammad ﷺning oldiga boringlar — u shunday bandaki, uning avval va keyin (qilgan) gunohi magʻfirat qilingan›, deydi. Bas, ular mening oldimga keladilar. Men (Robbim huzuriga) boraman va Robbimdan (kirishga) izn soʻrayman; menga Uning (huzuriga kirishga) izn beriladi. Robbimni koʻrganimda, men Unga sajda qilib (yiqilaman); U meni — Alloh xohlagancha — (sajdada) qoldiradi, soʻng menga: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — (soʻzing) eshitiladi; soʻra — (soʻraganing) beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Bas, men Robbimni — U menga oʻrgatgan hamdlar bilan — hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman. U menga bir hadd (chegara) belgilaydi; men ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman; Robbimni koʻrganimda, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Bas, men Robbimni — Robbim menga oʻrgatgan hamdlar bilan — hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman. U menga bir hadd belgilaydi; men ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman; Robbimni koʻrganimda, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Bas, men Robbimni — U menga oʻrgatgan hamdlar bilan — hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman. U menga bir hadd belgilaydi; men ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman-da: ‹Ey Robbim, doʻzaxda faqat Qurʼon ushlab qolgan (mahkum etgan) va unga abadiy (qolish) vojib boʻlgan kishilardan boshqa hech kim qolmadi›, deyman», dedilar. Paygʻambar ﷺ: «Doʻzaxdan — ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida bir arpa (donasi) ogʻirligicha yaxshilik (iymon) boʻlgan kishi chiqadi; soʻng doʻzaxdan — ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida bir bugʻdoy (donasi) ogʻirligicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi; soʻng doʻzaxdan — ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida bir zarra ogʻirligicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Қиёмат куни муъминларни мана шундай (бир жойга) тўплайди; бас, улар: ‹Кошки, Роббимизга (кимнидир) шафоатчи қилсак — токи У бизни мана шу (турган) жойимиздан роҳатлантирса (қутқарса)!› дейдилар. Сўнг улар Одамнинг олдига келиб: ‹Эй Одам, одамларни кўрмаяпсанми? Аллоҳ сени Ўз қўли билан яратди, фаришталарини сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг исмларини ўргатди; (бас,) бизга Роббимиз ҳузурида шафоат қил — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса!› дейдилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатосини уларга зикр қилади — ‹лекин Нуҳнинг олдига боринглар; чунки у — Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи расулдир›, дейди. Бас, улар Нуҳнинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатосини зикр қилади — ‹лекин Раҳмоннинг халили (дўсти) Иброҳимнинг олдига боринглар›, дейди. Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатоларини уларга зикр қилади — ‹лекин Мусонинг олдига боринглар — у шундай бандаки, Аллоҳ унга Тавротни берган ва у билан (бевосита) сўзлашган›, дейди. Бас, улар Мусонинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатосини уларга зикр қилади — ‹лекин Исо — Аллоҳнинг бандаси, Унинг расули, Унинг калимаси ва Ундан (бўлган) руҳи — нинг олдига боринглар›, дейди. Бас, улар Исонинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин Муҳаммад ﷺнинг олдига боринглар — у шундай бандаки, унинг аввал ва кейин (қилган) гуноҳи мағфират қилинган›, дейди. Бас, улар менинг олдимга келадилар. Мен (Роббим ҳузурига) бораман ва Роббимдан (киришга) изн сўрайман; менга Унинг (ҳузурига киришга) изн берилади. Роббимни кўрганимда, мен Унга сажда қилиб (йиқиламан); У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (саждада) қолдиради, сўнг менга: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — (сўзинг) эшитилади; сўра — (сўраганинг) берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Бас, мен Роббимни — У менга ўргатган ҳамдлар билан — ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан. У менга бир ҳадд (чегара) белгилайди; мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман; Роббимни кўрганимда, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Бас, мен Роббимни — Роббим менга ўргатган ҳамдлар билан — ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан. У менга бир ҳадд белгилайди; мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман; Роббимни кўрганимда, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Бас, мен Роббимни — У менга ўргатган ҳамдлар билан — ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан. У менга бир ҳадд белгилайди; мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман-да: ‹Эй Роббим, дўзахда фақат Қуръон ушлаб қолган (маҳкум этган) ва унга абадий (қолиш) вожиб бўлган кишилардан бошқа ҳеч ким қолмади›, дейман», дедилар. Пайғамбар ﷺ: «Дўзахдан — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир арпа (донаси) оғирлигича яхшилик (иймон) бўлган киши чиқади; сўнг дўзахдан — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир буғдой (донаси) оғирлигича яхшилик бўлган киши чиқади; сўнг дўзахдан — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир зарра оғирлигича яхшилик бўлган киши чиқади», дедилар.