قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ ذَهَبَ فَرَسٌ لَهُ، فَأَخَذَهُ الْعَدُوُّ، فَظَهَرَ عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ فَرُدَّ عَلَيْهِ فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَأَبَقَ عَبْدٌ لَهُ فَلَحِقَ بِالرُّومِ، فَظَهَرَ عَلَيْهِمُ الْمُسْلِمُونَ، فَرَدَّهُ عَلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Nofiʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umarning bir oti qochib ketdi va uni dushman oldi. Soʻng musulmonlar dushmanni magʻlub qildi va — Allohning Rasuli ﷺ hayoti davrida — ot unga (Ibn Umarga) qaytarildi. Yana, bir marta Ibn Umarning bir quli qochib, vizantiyaliklarga qoʻshildi va musulmonlar ularni magʻlub qilganda, Xolid ibn Valid — Paygʻambar ﷺ vafotidan keyin — qulni unga (Ibn Umarga) qaytardi.Нофиъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умарнинг бир оти қочиб кетди ва уни душман олди. Сўнг мусулмонлар душманни мағлуб қилди ва — Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳаёти даврида — от унга (Ибн Умарга) қайтарилди. Яна, бир марта Ибн Умарнинг бир қули қочиб, византияликларга қўшилди ва мусулмонлар уларни мағлуб қилганда, Холид ибн Валид — Пайғамбар ﷺ вафотидан кейин — қулни унга (Ибн Умарга) қайтарди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدًا، لاِبْنِ عُمَرَ أَبَقَ فَلَحِقَ بِالرُّومِ، فَظَهَرَ عَلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ، فَرَدَّهُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ، وَأَنَّ فَرَسًا لاِبْنِ عُمَرَ عَارَ فَلَحِقَ بِالرُّومِ، فَظَهَرَ عَلَيْهِ فَرَدُّوهُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ.
قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ عَارَ مُشْتَقٌّ مِنْ الْعَيْرِ وَهُوَ حِمَارُ وَحْشٍ أَيْ هَرَبَ
Nofiʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Ibn Umarning bir quli qochib, vizantiyaliklarga qoʻshildi. Xolid ibn Valid uni qaytarib olib, Abdulloh (ibn Umar)ga qaytardi. Bir marta Ibn Umarning bir oti (ham) qochib, vizantiyaliklar (tomon) ergashdi va u (yaʼni Xolid) uni qaytarib olib, Abdullohga qaytardi.Нофиъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир марта Ибн Умарнинг бир қули қочиб, византияликларга қўшилди. Холид ибн Валид уни қайтариб олиб, Абдуллоҳ (ибн Умар)га қайтарди. Бир марта Ибн Умарнинг бир оти (ҳам) қочиб, византияликлар (томон) эргашди ва у (яъни Холид) уни қайтариб олиб, Абдуллоҳга қайтарди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ كَانَ عَلَىَّ اعْتِكَافُ يَوْمٍ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، فَأَمَرَهُ أَنْ يَفِيَ بِهِ. قَالَ وَأَصَابَ عُمَرُ جَارِيَتَيْنِ مِنْ سَبْىِ حُنَيْنٍ، فَوَضَعَهُمَا فِي بَعْضِ بُيُوتِ مَكَّةَ ـ قَالَ ـ فَمَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى سَبْىِ حُنَيْنٍ، فَجَعَلُوا يَسْعَوْنَ فِي السِّكَكِ فَقَالَ عُمَرُ يَا عَبْدَ اللَّهِ، انْظُرْ مَا هَذَا فَقَالَ مَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّبْىِ. قَالَ اذْهَبْ فَأَرْسِلِ الْجَارِيَتَيْنِ. قَالَ نَافِعٌ وَلَمْ يَعْتَمِرْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَلَوِ اعْتَمَرَ لَمْ يَخْفَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ. وَزَادَ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ مِنَ الْخُمُسِ. وَرَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ فِي النَّذْرِ وَلَمْ يَقُلْ يَوْمَ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Umar ibn Xattob: «Yo Rasululloh! Men johiliyat davrida bir kun eʼtikof qilishga nazr (atagan) edim», — dedi. Paygʻambar ﷺ unga nazrini bajarishni buyurdi. Umar Hunayn asirlaridan ikkita choʻri (asira ayol) qoʻlga kiritdi va ularni Makkadagi baʼzi uylarda qoldirdi. Allohning Rasuli ﷺ Hunayn asirlarini fidyasiz (toʻlovsiz) ozod qilganda, ular koʻchalarda yurib (chiqib) keldi. Umar (oʻgʻliga): «Ey Abdulloh! Nima gap ekanini koʻr», — dedi. Abdulloh: «Allohning Rasuli ﷺ asirlarni fidyasiz ozod qildi», — dedi. U (Umar unga): «Bor, oʻsha ikki choʻrini ozod qil», — dedi (Nofiʼ qoʻshdi: «Allohning Rasuli ﷺ Jiʼranadan umra qilmadi; agar u zot umra qilganida, bu Abdullohdan yashirin qolmas edi»).Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Умар ибн Хаттоб: «Ё Расулуллоҳ! Мен жоҳилият даврида бир кун эътикоф қилишга назр (атаган) эдим», — деди. Пайғамбар ﷺ унга назрини бажаришни буюрди. Умар Ҳунайн асирларидан иккита чўри (асира аёл) қўлга киритди ва уларни Маккадаги баъзи уйларда қолдирди. Аллоҳнинг Расули ﷺ Ҳунайн асирларини фидясиз (тўловсиз) озод қилганда, улар кўчаларда юриб (чиқиб) келди. Умар (ўғлига): «Эй Абдуллоҳ! Нима гап эканини кўр», — деди. Абдуллоҳ: «Аллоҳнинг Расули ﷺ асирларни фидясиз озод қилди», — деди. У (Умар унга): «Бор, ўша икки чўрини озод қил», — деди (Нофиъ қўшди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ Жиъранадан умра қилмади; агар у зот умра қилганида, бу Абдуллоҳдан яширин қолмас эди»).
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ كَانَ يَقْتُلُ الْحَيَّاتِ. فَحَدَّثَهُ أَبُو لُبَابَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ قَتْلِ جِنَّانِ الْبُيُوتِ، فَأَمْسَكَ عَنْهَا.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar (avval) ilonlarni oʻldirardi, lekin Abu Lubaba unga — Paygʻambar ﷺ uylarda yashaydigan ilonlarni oʻldirishni man qilganini — xabar qilganda, u ularni oʻldirishni tark etdi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар (аввал) илонларни ўлдирарди, лекин Абу Лубаба унга — Пайғамбар ﷺ уйларда яшайдиган илонларни ўлдиришни ман қилганини — хабар қилганда, у уларни ўлдиришни тарк этди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ ذُكِرَ لَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ ـ وَكَانَ بَدْرِيًّا ـ مَرِضَ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ فَرَكِبَ إِلَيْهِ بَعْدَ أَنْ تَعَالَى النَّهَارُ وَاقْتَرَبَتِ الْجُمُعَةُ، وَتَرَكَ الْجُمُعَةَ
Ibn Umarga: «Saʼid ibn Zayd ibn Amr ibn Nufayl — u badrlik (Badrda qatnashgan kishi) edi — juma kunida kasal boʻldi», deb zikr qilindi. Shunda u (Ibn Umar) — kun koʻtarilib (yarmi oʻtib), juma (vaqti) yaqinlashgandan keyin — uning oldiga (otga) minib bordi va jumani (oʻqimasdan) tark etdi.Ибн Умарга: «Саъид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайл — у бадрлик (Бадрда қатнашган киши) эди — жума кунида касал бўлди», деб зикр қилинди. Шунда у (Ибн Умар) — кун кўтарилиб (ярми ўтиб), жума (вақти) яқинлашгандан кейин — унинг олдига (отга) миниб борди ва жумани (ўқимасдан) тарк этди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ يَقْتُلُ الْحَيَّاتِ كُلَّهَا. حَتَّى حَدَّثَهُ أَبُو لُبَابَةَ الْبَدْرِيُّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ قَتْلِ جِنَّانِ الْبُيُوتِ، فَأَمْسَكَ عَنْهَا.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ilonlarning hammasini oʻldirardi, to Abu Luboba al-Badriy unga Paygʻambar ﷺ uy ilonlarini oʻldirishdan qaytarganlarini rivoyat qilguncha; (shundan keyin) u (Ibn Umar) ulardan (ularni oʻldirishdan) tiyildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) илонларнинг ҳаммасини ўлдирарди, то Абу Лубоба ал-Бадрий унга Пайғамбар ﷺ уй илонларини ўлдиришдан қайтарганларини ривоят қилгунча; (шундан кейин) у (Ибн Умар) улардан (уларни ўлдиришдан) тийилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ خَرَجَ مُعْتَمِرًا فِي الْفِتْنَةِ فَقَالَ إِنْ صُدِدْتُ عَنِ الْبَيْتِ، صَنَعْنَا كَمَا صَنَعْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَأَهَلَّ بِعُمْرَةٍ مِنْ أَجْلِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) fitna (davri)da umra (qilish) uchun chiqib: «Agar (Kaʼba) Baytdan toʻsilsam, biz Rasululloh ﷺ bilan qilgan(imiz)dek qilamiz», dedi va umra ehromini bogʻladi — chunki Rasululloh ﷺ Hudaybiya yili umra ehromini bogʻlagan edilar.(Нофиъ ривоят қилди)ки, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) фитна (даври)да умра (қилиш) учун чиқиб: «Агар (Каъба) Байтдан тўсилсам, биз Расулуллоҳ ﷺ билан қилган(имиз)дек қиламиз», деди ва умра эҳромини боғлади — чунки Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбия йили умра эҳромини боғлаган эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ أَهَلَّ وَقَالَ إِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ لَفَعَلْتُ كَمَا فَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حِينَ حَالَتْ كُفَّارُ قُرَيْشٍ بَيْنَهُ. وَتَلاَ [quran sura="33" aya_start="21" aya_end="21"]{لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}
(Nofiʼ, Ibn Umardan rivoyat qildi)ki, u (umra) ehromini bogʻlab: «Agar men bilan u (Bayt) orasi toʻsilsa, men Paygʻambar ﷺ — Quraysh kofirlari u zot bilan (Bayt) orasini toʻsganda — qilgandek qilaman», dedi va: «Albatta sizlarga Allohning Rasulida goʻzal (ibratli) namuna bordir» (Ahzob surasi, 21) (oyatini) tilovat qildi.(Нофиъ, Ибн Умардан ривоят қилди)ки, у (умра) эҳромини боғлаб: «Агар мен билан у (Байт) ораси тўсилса, мен Пайғамбар ﷺ — Қурайш кофирлари у зот билан (Байт) орасини тўсганда — қилгандек қиламан», деди ва: «Албатта сизларга Аллоҳнинг Расулида гўзал (ибратли) намуна бордир» (Аҳзоб сураси, 21) (оятини) тиловат қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، كَلَّمَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ. وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ بَعْضَ بَنِي عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَهُ لَوْ أَقَمْتَ الْعَامَ، فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ لاَ تَصِلَ إِلَى الْبَيْتِ. قَالَ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَالَ كُفَّارُ قُرَيْشٍ دُونَ الْبَيْتِ، فَنَحَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم هَدَايَاهُ، وَحَلَقَ وَقَصَّرَ أَصْحَابُهُ، وَقَالَ " أُشْهِدُكُمْ أَنِّي أَوْجَبْتُ عُمْرَةً ". فَإِنْ خُلِّيَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ طُفْتُ، وَإِنْ حِيلَ بَيْنِي وَبَيْنَ الْبَيْتِ صَنَعْتُ كَمَا صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَارَ سَاعَةً ثُمَّ قَالَ مَا أُرَى شَأْنَهُمَا إِلاَّ وَاحِدًا، أُشْهِدُكُمْ أَنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ حَجَّةً مَعَ عُمْرَتِي. فَطَافَ طَوَافًا وَاحِدًا وَسَعْيًا وَاحِدًا، حَتَّى حَلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Abdulloh(ning) baʼzi oʻgʻillari unga: «Bu yil (uyda) tursangiz (yaxshi boʻ lardi), chunki men sizning Baytga yeta olmasligingizdan qoʻrqaman», dedi. U (Ibn Umar): «Biz Paygʻambar ﷺ bilan chiqqan edik, Quraysh kofirlari Baytga (kirishimizga) toʻsiq boʻ ldilar. Shunda Paygʻambar ﷺ hadylarini soʻ ydilar, sahobalari (sochlarini) qirdilar va kaltaladilar. U zot: ‹Sizlarni guvoh qilamanki, men bir umrani (zimmamga) vojib qildim› dedilar. Agar men bilan Bayt orasi boʻsh qoʻ yilsa, tavof qilaman; agar men bilan Bayt orasi toʻsilsa, Rasululloh ﷺ qilgandek qilaman› dedi va bir soat yurdi, soʻng: ‹Men ularning (haj va umra) ishini faqat bitta deb koʻraman. Sizlarni guvoh qilamanki, men umram bilan birga bir hajni (ham zimmamga) vojib qildim› dedi va bir tavof hamda bir saʼy qildi, to ikkovidan (haj va umradan) birgalikda (ehromdan) chiqdi.(Нофиъ ривоят қилди)ки, Абдуллоҳ(нинг) баъзи ўғиллари унга: «Бу йил (уйда) турсангиз (яхши бў ларди), чунки мен сизнинг Байтга ета олмаслигингиздан қўрқаман», деди. У (Ибн Умар): «Биз Пайғамбар ﷺ билан чиққан эдик, Қурайш кофирлари Байтга (киришимизга) тўсиқ бў лдилар. Шунда Пайғамбар ﷺ ҳадйларини сў йдилар, саҳобалари (сочларини) қирдилар ва калталадилар. У зот: ‹Сизларни гувоҳ қиламанки, мен бир умрани (зиммамга) вожиб қилдим› дедилар. Агар мен билан Байт ораси бўш қў йилса, тавоф қиламан; агар мен билан Байт ораси тўсилса, Расулуллоҳ ﷺ қилгандек қиламан› деди ва бир соат юрди, сўнг: ‹Мен уларнинг (ҳаж ва умра) ишини фақат битта деб кўраман. Сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрам билан бирга бир ҳажни (ҳам зиммамга) вожиб қилдим› деди ва бир тавоф ҳамда бир саъй қилди, то икковидан (ҳаж ва умрадан) биргаликда (эҳромдан) чиқди.
حَدَّثَنِي شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ، سَمِعَ النَّضْرَ بْنَ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا صَخْرٌ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ إِنَّ النَّاسَ يَتَحَدَّثُونَ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَسْلَمَ قَبْلَ عُمَرَ، وَلَيْسَ كَذَلِكَ، وَلَكِنْ عُمَرُ يَوْمَ الْحُدَيْبِيَةِ أَرْسَلَ عَبْدَ اللَّهِ إِلَى فَرَسٍ لَهُ عِنْدَ رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ يَأْتِي بِهِ لِيُقَاتِلَ عَلَيْهِ، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُبَايِعُ عِنْدَ الشَّجَرَةِ، وَعُمَرُ لاَ يَدْرِي بِذَلِكَ، فَبَايَعَهُ عَبْدُ اللَّهِ، ثُمَّ ذَهَبَ إِلَى الْفَرَسِ، فَجَاءَ بِهِ إِلَى عُمَرَ، وَعُمَرُ يَسْتَلْئِمُ لِلْقِتَالِ، فَأَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُبَايِعُ تَحْتَ الشَّجَرَةِ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقَ فَذَهَبَ مَعَهُ حَتَّى بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَهِيَ الَّتِي يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ أَسْلَمَ قَبْلَ عُمَرَ.
(Nofiʼ aytdi:) Albatta odamlar: «Ibn Umar Umardan oldin islom (qabul) qildi» deb gapiradilar, (lekin) bunday emas. Balki Umar Hudaybiya kuni Abdullohni — ansordan bir kishining yonidagi oti(ni olib kelish) uchun — yubordi, uni (ot ustida) jang qilish uchun keltirmoqchi edi. Rasululloh ﷺ esa daraxt yonida bayʼat olayotgan edilar, Umar buni bilmas edi. Abdulloh u zotga bayʼat qildi, soʻng otga bordi va uni Umarga keltirdi — Umar jang uchun sovut kiyayotgan edi. (Abdulloh) unga Rasululloh ﷺ daraxt tagida bayʼat olayotganini xabar berdi. (Nofiʼ) aytdi: (Umar) joʻnab, u (Abdulloh) bilan bordi, to Rasululloh ﷺga bayʼat qildi. Mana odamlar: ‹Ibn Umar Umardan oldin islom qildi› deb gapirayotgan (voqea) shudir.(Нофиъ айтди:) Албатта одамлар: «Ибн Умар Умардан олдин ислом (қабул) қилди» деб гапирадилар, (лекин) бундай эмас. Балки Умар Ҳудайбия куни Абдуллоҳни — ансордан бир кишининг ёнидаги оти(ни олиб келиш) учун — юборди, уни (от устида) жанг қилиш учун келтирмоқчи эди. Расулуллоҳ ﷺ эса дарахт ёнида байъат олаётган эдилар, Умар буни билмас эди. Абдуллоҳ у зотга байъат қилди, сўнг отга борди ва уни Умарга келтирди — Умар жанг учун совут кияётган эди. (Абдуллоҳ) унга Расулуллоҳ ﷺ дарахт тагида байъат олаётганини хабар берди. (Нофиъ) айтди: (Умар) жўнаб, у (Абдуллоҳ) билан борди, то Расулуллоҳ ﷺга байъат қилди. Мана одамлар: ‹Ибн Умар Умардан олдин ислом қилди› деб гапираётган (воқеа) шудир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي نَافِعٌ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، وَقَفَ عَلَى جَعْفَرٍ يَوْمَئِذٍ وَهْوَ قَتِيلٌ، فَعَدَدْتُ بِهِ خَمْسِينَ بَيْنَ طَعْنَةٍ وَضَرْبَةٍ، لَيْسَ مِنْهَا شَىْءٌ فِي دُبُرِهِ. يَعْنِي فِي ظَهْرِهِ.
(Nofiʼ, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, u oʻsha kuni Jaʼfar(ning jasadi) ustida — u shahid (oʻlik) holda — toʻxtadi. Men unda (sanab) ellik (yara) — nayza va qilich zarbidan — sanadim; ulardan hech biri orqasida (yelkasida) emas edi.(Нофиъ, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, у ўша куни Жаъфар(нинг жасади) устида — у шаҳид (ўлик) ҳолда — тўхтади. Мен унда (санаб) эллик (яра) — найза ва қилич зарбидан — санадим; улардан ҳеч бири орқасида (елкасида) эмас эди.
حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ قَرَأَ [quran sura="2" aya_start="184" aya_end="184"]{فِدْيَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ} قَالَ هِيَ مَنْسُوخَةٌ.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo): ‹...fidya, miskinlarga taom (berish)› (Baqara surasi, 184) deb qiroat qildi va: «U (oyat) mansuxdir (bekor qilingan)», dedi.(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): ‹...фидя, мискинларга таом (бериш)› (Бақара сураси, 184) деб қироат қилди ва: «У (оят) мансухдир (бекор қилинган)», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَتَاهُ رَجُلاَنِ فِي فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ فَقَالاَ إِنَّ النَّاسَ قَدْ ضُيِّعُوا، وَأَنْتَ ابْنُ عُمَرَ وَصَاحِبُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَخْرُجَ فَقَالَ يَمْنَعُنِي أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ دَمَ أَخِي. فَقَالاَ أَلَمْ يَقُلِ اللَّهُ [quran sura="2" aya_start="193" aya_end="193"]{وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ } فَقَالَ قَاتَلْنَا حَتَّى لَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ، وَكَانَ الدِّينُ لِلَّهِ، وَأَنْتُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تُقَاتِلُوا حَتَّى تَكُونَ فِتْنَةٌ، وَيَكُونَ الدِّينُ لِغَيْرِ اللَّهِ. وَزَادَ عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي فُلاَنٌ، وَحَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَمْرٍو الْمَعَافِرِيِّ، أَنَّ بُكَيْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُ عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ تَحُجَّ عَامًا وَتَعْتَمِرَ عَامًا، وَتَتْرُكَ الْجِهَادَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَقَدْ عَلِمْتَ مَا رَغَّبَ اللَّهُ فِيهِ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي بُنِيَ الإِسْلاَمُ عَلَى خَمْسٍ إِيمَانٍ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَالصَّلاَةِ الْخَمْسِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَدَاءِ الزَّكَاةِ، وَحَجِّ الْبَيْتِ. قَالَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَلاَ تَسْمَعُ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ [quran sura="49" aya_start="9" aya_end="9"]{وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا} [quran sura="49" aya_start="9" aya_end="9"]{إِلَى أَمْرِ اللَّهِ} [quran sura="2" aya_start="193" aya_end="193"]{قَاتِلُوهُمْ حَتَّى لاَ تَكُونَ فِتْنَةٌ} قَالَ فَعَلْنَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ الإِسْلاَمُ قَلِيلاً، فَكَانَ الرَّجُلُ يُفْتَنُ فِي دِينِهِ إِمَّا قَتَلُوهُ، وَإِمَّا يُعَذِّبُوهُ، حَتَّى كَثُرَ الإِسْلاَمُ فَلَمْ تَكُنْ فِتْنَةٌ. قَالَ فَمَا قَوْلُكَ فِي عَلِيٍّ وَعُثْمَانَ قَالَ أَمَّا عُثْمَانُ فَكَأَنَّ اللَّهَ عَفَا عَنْهُ، وَأَمَّا أَنْتُمْ فَكَرِهْتُمْ أَنْ تَعْفُوا عَنْهُ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَابْنُ عَمِّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَخَتَنُهُ. وَأَشَارَ بِيَدِهِ فَقَالَ هَذَا بَيْتُهُ حَيْثُ تَرَوْنَ.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga — Ibn Zubayr fitnasi (davrida) — ikki kishi kelib: «Albatta odamlar zoe boʻ lmoqda (boshsiz qoldi); sen esa — Ibn Umar va Paygʻambar ﷺning sahobiysan; (jangga) chiqishingni nima toʻsmoqda?» dedi. U: «Meni — Alloh (din) qardoshim qonini harom qilgani — toʻsmoqda», dedi. Ular: «Alloh: ‹Va ular bilan — fitna qolmaguncha — jang qilinglar› (Baqara surasi, 193) demaganmi?» dedi. U: «Biz — fitna qolmay, din Allohga (xolis) boʻ lgunga qadar — jang qildik; sizlar esa — fitna boʻ lib, din Allohdan oʻzga uchun boʻ lishi uchun — jang qilmoqchisiz», dedi. (Boshqa rivoyatda, bir kishi Ibn Umarga: «Ey Abu Abdurrahmon, seni — bir yil haj, bir yil umra qilib, Alloh azza va jalla yoʻ lidagi jihodni tark etishingga — nima undadi? Allohning unga (jihodga) qanchalik ragʻbat berganini bilasan-ku», dedi. U: «Ey jiyanim, islom besh (asos) ustiga qurilgan: Allohga va Rasuliga iymon, besh vaqt namoz, Ramazon roʻzasi, zakot berish va Baytni haj qilish», dedi. U: «Ey Abu Abdurrahmon, Alloh oʻz Kitobida zikr qilgan ‹Agar moʻminlardan ikki toifa janglashsa, ularning orasini isloh qilinglar... Allohning amriga (qaytguncha)› (Hujurot surasi, 9) (va) ‹Ular bilan fitna qolmaguncha jang qilinglar› (Baqara surasi, 193) (oyatlarini) eshitmaysanmi?» dedi. U: «Biz buni Rasululloh ﷺ davrida qildik — islom (ahli) oz edi; kishi dini sababli fitnaga (azobga) solinar — uni yo oʻldirar, yo azoblar edilar — to islom koʻpayib, fitna qolmaguncha. (Endi esa fitna yoʻq)», dedi. U: «Ali va Usmon haqida soʻzing nima?» dedi. U: «Usmonga kelsak, goʻyo Alloh uni avf etgan; sizlar esa uni avf etishni yoqtirmadingiz. Aliga kelsak, u — Rasululloh ﷺning amakivachchasi va kuyovi (qizining eri)dir», dedi va qoʻ li bilan ishora qilib: «Bu — uning uyi, koʻ rib turganingizdek», dedi.)(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига — Ибн Зубайр фитнаси (даврида) — икки киши келиб: «Албатта одамлар зоэ бў лмоқда (бошсиз қолди); сен эса — Ибн Умар ва Пайғамбар ﷺнинг саҳобийсан; (жангга) чиқишингни нима тўсмоқда?» деди. У: «Мени — Аллоҳ (дин) қардошим қонини ҳаром қилгани — тўсмоқда», деди. Улар: «Аллоҳ: ‹Ва улар билан — фитна қолмагунча — жанг қилинглар› (Бақара сураси, 193) демаганми?» деди. У: «Биз — фитна қолмай, дин Аллоҳга (холис) бў лгунга қадар — жанг қилдик; сизлар эса — фитна бў либ, дин Аллоҳдан ўзга учун бў лиши учун — жанг қилмоқчисиз», деди. (Бошқа ривоятда, бир киши Ибн Умарга: «Эй Абу Абдурраҳмон, сени — бир йил ҳаж, бир йил умра қилиб, Аллоҳ азза ва жалла йў лидаги жиҳодни тарк этишингга — нима ундади? Аллоҳнинг унга (жиҳодга) қанчалик рағбат берганини биласан-ку», деди. У: «Эй жияним, ислом беш (асос) устига қурилган: Аллоҳга ва Расулига иймон, беш вақт намоз, Рамазон рўзаси, закот бериш ва Байтни ҳаж қилиш», деди. У: «Эй Абу Абдурраҳмон, Аллоҳ ўз Китобида зикр қилган ‹Агар мўминлардан икки тоифа жанглашса, уларнинг орасини ислоҳ қилинглар... Аллоҳнинг амрига (қайтгунча)› (Ҳужурот сураси, 9) (ва) ‹Улар билан фитна қолмагунча жанг қилинглар› (Бақара сураси, 193) (оятларини) эшитмайсанми?» деди. У: «Биз буни Расулуллоҳ ﷺ даврида қилдик — ислом (аҳли) оз эди; киши дини сабабли фитнага (азобга) солинар — уни ё ўлдирар, ё азоблар эдилар — то ислом кўпайиб, фитна қолмагунча. (Энди эса фитна йўқ)», деди. У: «Али ва Усмон ҳақида сўзинг нима?» деди. У: «Усмонга келсак, гўё Аллоҳ уни авф этган; сизлар эса уни авф этишни ёқтирмадингиз. Алига келсак, у — Расулуллоҳ ﷺнинг амакиваччаси ва куёви (қизининг эри)дир», деди ва қў ли билан ишора қилиб: «Бу — унинг уйи, кў риб турганингиздек», деди.)
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ لَمْ يَتَكَلَّمْ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهُ، فَأَخَذْتُ عَلَيْهِ يَوْمًا، فَقَرَأَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَكَانٍ قَالَ تَدْرِي فِيمَا أُنْزِلَتْ. قُلْتُ لاَ. قَالَ أُنْزِلَتْ فِي كَذَا وَكَذَا. ثُمَّ مَضَى. وَعَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، [quran sura="2" aya_start="223" aya_end="223"]{فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ} قَالَ يَأْتِيهَا فِي. رَوَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ.
(Nofiʼ aytdi:) Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Qurʼon oʻqiganida, undan boʻ shaguniga qadar (boshqa) gapirmas edi. Bir kuni men uning oldida (oʻtirib eshitardim); u Baqara surasini oʻqib, bir joyga yetganida: «Bu nima haqida nozil boʻ lganini bilasanmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Bu falon-falon (narsa) haqida nozil boʻ ldi», dedi, soʻng (oʻqishni) davom ettirdi. (Boshqa rivoyatda, Ibn Umar ‹...bas, ekinzoringizga xohlaganingizdek kelinglar› (Baqara surasi, 223) (haqida): ‹unga (ayolga oldidan) keladi› dedi.)(Нофиъ айтди:) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Қуръон ўқиганида, ундан бў шагунига қадар (бошқа) гапирмас эди. Бир куни мен унинг олдида (ўтириб эшитардим); у Бақара сурасини ўқиб, бир жойга етганида: «Бу нима ҳақида нозил бў лганини биласанми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Бу фалон-фалон (нарса) ҳақида нозил бў лди», деди, сўнг (ўқишни) давом эттирди. (Бошқа ривоятда, Ибн Умар ‹...бас, экинзорингизга хоҳлаганингиздек келинглар› (Бақара сураси, 223) (ҳақида): ‹унга (аёлга олдидан) келади› деди.)
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ كَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْ صَلاَةِ الْخَوْفِ قَالَ يَتَقَدَّمُ الإِمَامُ وَطَائِفَةٌ مِنَ النَّاسِ فَيُصَلِّي بِهِمِ الإِمَامُ رَكْعَةً، وَتَكُونُ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْعَدُوِّ لَمْ يُصَلُّوا، فَإِذَا صَلَّوُا الَّذِينَ مَعَهُ رَكْعَةً اسْتَأْخَرُوا مَكَانَ الَّذِينَ لَمْ يُصَلُّوا وَلاَ يُسَلِّمُونَ، وَيَتَقَدَّمُ الَّذِينَ لَمْ يُصَلُّوا فَيُصَلُّونَ مَعَهُ رَكْعَةً، ثُمَّ يَنْصَرِفُ الإِمَامُ وَقَدْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، فَيَقُومُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الطَّائِفَتَيْنِ فَيُصَلُّونَ لأَنْفُسِهِمْ رَكْعَةً بَعْدَ أَنْ يَنْصَرِفَ الإِمَامُ، فَيَكُونُ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الطَّائِفَتَيْنِ قَدْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ، فَإِنْ كَانَ خَوْفٌ هُوَ أَشَدَّ مِنْ ذَلِكَ صَلَّوْا رِجَالاً، قِيَامًا عَلَى أَقْدَامِهِمْ، أَوْ رُكْبَانًا مُسْتَقْبِلِي الْقِبْلَةِ أَوْ غَيْرَ مُسْتَقْبِلِيهَا. قَالَ مَالِكٌ قَالَ نَافِعٌ لاَ أُرَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ذَكَرَ ذَلِكَ إِلاَّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan xavf namozi haqida soʻralganida: «Imom va odamlardan bir toifa oldinga oʻtadi; imom ularga bir rakat (namoz) oʻqitadi; ulardan bir toifa esa ular bilan dushman orasida (qorovul boʻ lib, hali) namoz oʻqimagan holda turadi. (Imom) bilan boʻ lganlar bir rakat oʻqigach, namoz oʻqimaganlarning oʻrniga ortga chekinadilar — (lekin) salom bermaydilar; namoz oʻqimaganlar oldinga oʻtib, imom bilan bir rakat oʻqiydilar; soʻng imom — ikki rakat oʻqigan holda — (namozdan) chiqadi. Soʻng ikki toifaning har biri (oʻrnidan) turib, imom (namozdan) chiqqach, oʻzlari uchun (yana) bir rakat oʻqiydilar; (shunday qilib) ikki toifaning har biri ikki rakat oʻqigan boʻ ladi. Agar xavf bundan ham qattiqroq boʻ lsa, ular piyoda — oyoqlari ustida (tik) turgan holda yoki minib, qiblaga yuzlangan yoki yuzlanmagan holda — namoz oʻqiydilar», derdi. Molik: «Nofiʼ: ‹Men Abdulloh ibn Umarni buni faqat Rasululloh ﷺdan zikr qilgan deb oʻylayman› dedi», dedi.(Нофиъ ривоят қилди)ки, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан хавф намози ҳақида сўралганида: «Имом ва одамлардан бир тоифа олдинга ўтади; имом уларга бир ракат (намоз) ўқитади; улардан бир тоифа эса улар билан душман орасида (қоровул бў либ, ҳали) намоз ўқимаган ҳолда туради. (Имом) билан бў лганлар бир ракат ўқигач, намоз ўқимаганларнинг ўрнига ортга чекинадилар — (лекин) салом бермайдилар; намоз ўқимаганлар олдинга ўтиб, имом билан бир ракат ўқийдилар; сўнг имом — икки ракат ўқиган ҳолда — (намоздан) чиқади. Сўнг икки тоифанинг ҳар бири (ўрнидан) туриб, имом (намоздан) чиққач, ўзлари учун (яна) бир ракат ўқийдилар; (шундай қилиб) икки тоифанинг ҳар бири икки ракат ўқиган бў лади. Агар хавф бундан ҳам қаттиқроқ бў лса, улар пиёда — оёқлари устида (тик) турган ҳолда ёки миниб, қиблага юзланган ёки юзланмаган ҳолда — намоз ўқийдилар», дерди. Молик: «Нофиъ: ‹Мен Абдуллоҳ ибн Умарни буни фақат Расулуллоҳ ﷺдан зикр қилган деб ўйлайман› деди», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَجِيبُوا هَذِهِ الدَّعْوَةَ إِذَا دُعِيتُمْ لَهَا ". قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَأْتِي الدَّعْوَةَ فِي الْعُرْسِ وَغَيْرِ الْعُرْسِ وَهْوَ صَائِمٌ.
(Nofiʼ aytdi:) Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni (shunday) deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Bu daʼvatga — unga chaqirilganingizda — ijobat qilinglar», dedilar. (Nofiʼ:) Abdulloh — toʻ y (daʼvati)ga va toʻ ydan boshqa (daʼvat)ga — oʻ zi roʻ zador boʻ lgan holda (ham) borar edi.(Нофиъ айтди:) Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни (шундай) деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу даъватга — унга чақирилганингизда — ижобат қилинглар», дедилар. (Нофиъ:) Абдуллоҳ — тў й (даъвати)га ва тў йдан бошқа (даъват)га — ў зи рў задор бў лган ҳолда (ҳам) борар эди.
وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ نَافِعٍ، كَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا سُئِلَ عَمَّنْ طَلَّقَ ثَلاَثًا قَالَ لَوْ طَلَّقْتَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَنِي بِهَذَا، فَإِنْ طَلَّقْتَهَا ثَلاَثًا حَرُمَتْ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَكَ.
(Layth, Nofiʼdan (rivoyat qildi)ki:) Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — uch (taloq bilan) taloq qilgan (kishi) haqida soʻralganida, (shunday) der edi: «Agar bir yoki ikki marta taloq qilgan boʻ lganingda edi (rajʼiy boʻ lar edi); albatta Paygʻambar ﷺ meni shunga buyurgan edilar. Agar uni uch (taloq bilan) taloq qilgan boʻ lsang, u — sendan boshqa bir er bilan nikohlanmaguncha — senga harom boʻ ladi.»(Лайтҳ, Нофиъдан (ривоят қилди)ки:) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — уч (талоқ билан) талоқ қилган (киши) ҳақида сўралганида, (шундай) дер эди: «Агар бир ёки икки марта талоқ қилган бў лганингда эди (ражъий бў лар эди); албатта Пайғамбар ﷺ мени шунга буюрган эдилар. Агар уни уч (талоқ билан) талоқ қилган бў лсанг, у — сендан бошқа бир эр билан никоҳланмагунча — сенга ҳаром бў лади.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْ نِكَاحِ النَّصْرَانِيَّةِ، وَالْيَهُودِيَّةِ، قَالَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ الْمُشْرِكَاتِ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ، وَلاَ أَعْلَمُ مِنَ الإِشْرَاكِ شَيْئًا أَكْبَرَ مِنْ أَنْ تَقُولَ الْمَرْأَةُ رَبُّهَا عِيسَى، وَهْوَ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — nasroniy va yahudiy (ayol)ga uylanish haqida soʻralganida, (shunday) der edi: «Albatta Alloh mushrika ayollarni moʻminlarga harom qildi; va men shirkdan — ayolning ‹Robbim — Iso› deyishidan kattaroq biror (shirk) bilmayman; holbuki u (Iso) — Allohning bandalaridan bir banda(dir).»(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — насроний ва яҳудий (аёл)га уйланиш ҳақида сўралганида, (шундай) дер эди: «Албатта Аллоҳ мушрика аёлларни мўминларга ҳаром қилди; ва мен ширкдан — аёлнинг ‹Роббим — Исо› дейишидан каттароқ бирор (ширк) билмайман; ҳолбуки у (Исо) — Аллоҳнинг бандаларидан бир банда(дир).»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رضى الله عنهما كَانَ يَقُولُ فِي الإِيلاَءِ الَّذِي سَمَّى اللَّهُ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدَ الأَجَلِ إِلاَّ أَنْ يُمْسِكَ بِالْمَعْرُوفِ، أَوْ يَعْزِمَ بِالطَّلاَقِ، كَمَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — Alloh nomini aytgan (zikr qilgan) iylo haqida (shunday) der edi: «(Belgilangan) muddatdan keyin hech kimga — maʼruf (yaxshilik) bilan (xotinini) ushlab turish, yoki Alloh (azza va jalla) buyurgandek taloqni qatʼiy (azm) qilishdan boshqa — (yoʻ l) halol boʻ lmaydi.»(Нофиъ ривоят қилди)ки, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — Аллоҳ номини айтган (зикр қилган) ийло ҳақида (шундай) дер эди: «(Белгиланган) муддатдан кейин ҳеч кимга — маъруф (яхшилик) билан (хотинини) ушлаб туриш, ёки Аллоҳ (азза ва жалла) буюргандек талоқни қатъий (азм) қилишдан бошқа — (йў л) ҳалол бў лмайди.»
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنهما ـ طَلَّقَ امْرَأَةً لَهُ وَهْىَ حَائِضٌ تَطْلِيقَةً وَاحِدَةً، فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُرَاجِعَهَا، ثُمَّ يُمْسِكَهَا حَتَّى تَطْهُرَ، ثُمَّ تَحِيضَ عِنْدَهُ حَيْضَةً أُخْرَى، ثُمَّ يُمْهِلَهَا حَتَّى تَطْهُرَ مِنْ حَيْضِهَا، فَإِنْ أَرَادَ أَنْ يُطَلِّقَهَا فَلْيُطَلِّقْهَا حِينَ تَطْهُرُ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُجَامِعَهَا، فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ. وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ إِذَا سُئِلَ عَنْ ذَلِكَ قَالَ لأَحَدِهِمْ إِنْ كُنْتَ طَلَّقْتَهَا ثَلاَثًا فَقَدْ حَرُمَتْ عَلَيْكَ، حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجًا غَيْرَهُ. وَزَادَ فِيهِ غَيْرُهُ عَنِ اللَّيْثِ حَدَّثَنِي نَافِعٌ قَالَ ابْنُ عُمَرَ لَوْ طَلَّقْتَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَنِي بِهَذَا.
(Nofiʼ rivoyat qildi)ki, Umar ibnul-Xattobning oʻgʻ li (Ibn Umar) (roziyallohu anhumo) oʻ z xotinini — u hayzli (boʻ lgan) holda — bir taloq bilan taloq qildi. Rasululloh ﷺ unga — uni (nikohiga) qaytarib olishni, soʻng poklanguncha (oʻ z nikohida) ushlab turishni, soʻng uning huzurida (yana) bir hayz koʻ rishini, soʻng hayzidan poklanguncha unga muhlat berishni — buyurdilar. «Agar uni taloq qilishni xohlasa, unga jimoʼ qilishdan oldin — u poklangan paytda — taloq qilsin. Mana shu — Alloh ayollarni taloq qilishga buyurgan idda(dir).» Abdulloh — bu haqda soʻralganida — ulardan biriga: «Agar uni uch (taloq bilan) taloq qilgan boʻ lsang, u — sendan boshqa bir er bilan nikohlanmaguncha — senga harom boʻ ldi» der edi. (Boshqa (roviy) Laythdan ziyoda qildi — Nofiʼdan: Ibn Umar: «Agar bir yoki ikki marta taloq qilgan boʻ lganingda edi (rajʼiy boʻ lar edi); albatta Paygʻambar ﷺ meni shunga buyurgan edilar» dedi.)(Нофиъ ривоят қилди)ки, Умар ибнул-Хаттобнинг ўғ ли (Ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) ў з хотинини — у ҳайзли (бў лган) ҳолда — бир талоқ билан талоқ қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга — уни (никоҳига) қайтариб олишни, сўнг поклангунча (ў з никоҳида) ушлаб туришни, сўнг унинг ҳузурида (яна) бир ҳайз кў ришини, сўнг ҳайзидан поклангунча унга муҳлат беришни — буюрдилар. «Агар уни талоқ қилишни хоҳласа, унга жимў қилишдан олдин — у покланган пайтда — талоқ қилсин. Мана шу — Аллоҳ аёлларни талоқ қилишга буюрган идда(дир).» Абдуллоҳ — бу ҳақда сўралганида — улардан бирига: «Агар уни уч (талоқ билан) талоқ қилган бў лсанг, у — сендан бошқа бир эр билан никоҳланмагунча — сенга ҳаром бў лди» дер эди. (Бошқа (ровий) Лайтҳдан зиёда қилди — Нофиъдан: Ибн Умар: «Агар бир ёки икки марта талоқ қилган бў лганингда эди (ражъий бў лар эди); албатта Пайғамбар ﷺ мени шунга буюрган эдилар» деди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاقِدِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ لاَ يَأْكُلُ حَتَّى يُؤْتَى بِمِسْكِينٍ يَأْكُلُ مَعَهُ، فَأَدْخَلْتُ رَجُلاً يَأْكُلُ مَعَهُ فَأَكَلَ كَثِيرًا فَقَالَ يَا نَافِعُ لاَ تُدْخِلْ هَذَا عَلَىَّ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ فِي مِعًى وَاحِدٍ وَالْكَافِرُ يَأْكُلُ فِي سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ ".
(Nofiʼ aytdi:) Ibn Umar (roziyallohu anhumo) — oʻ zi bilan (birga) yeydigan bir miskin (kambagʻ al) keltirilmaguncha — yemas edi. Men uning oldiga (birga) yeydigan bir kishini kiritdim; u koʻ p yedi. Shunda u (Ibn Umar): «Ey Nofiʼ, buni mening oldimga kiritma; men Paygʻambar ﷺni: ‹Moʻmin bir ichakda yeydi; kofir esa yetti ichakda yeydi› deb aytayotganlarini eshitganman» dedi.(Нофиъ айтди:) Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) — ў зи билан (бирга) ейдиган бир мискин (камбағ ал) келтирилмагунча — емас эди. Мен унинг олдига (бирга) ейдиган бир кишини киритдим; у кў п еди. Шунда у (Ибн Умар): «Эй Нофиъ, буни менинг олдимга киритма; мен Пайғамбар ﷺни: ‹Мўмин бир ичакда ейди; кофир эса етти ичакда ейди› деб айтаётганларини эшитганман» деди.
وَعَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ.
وَعَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ تَعَشَّى مَرَّةً وَهْوَ يَسْمَعُ قِرَاءَةَ الإِمَامِ.
(Nofiʼ, Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Paygʻambar ﷺdan — shuning misli (rivoyat qildi). (Yana) Nofiʼ, Ibn Umardan (rivoyat qildi)ki, u bir marta — imomning qiroatini eshitib turgan holda — kechki taom yedi.(Нофиъ, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Пайғамбар ﷺдан — шунинг мисли (ривоят қилди). (Яна) Нофиъ, Ибн Умардан (ривоят қилди)ки, у бир марта — имомнинг қироатини эшитиб турган ҳолда — кечки таом еди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يَنْحَرُ فِي الْمَنْحَرِ. قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ يَعْنِي مَنْحَرَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Nofiʼ aytdi:) Abdulloh (ibn Umar) manhar (qurbonlik soʻ yiladigan joy)da nahr qilar (soʻ yar) edi. (Ubaydulloh: «Yaʼni Paygʻambar ﷺning manhari(ni nazarda tutdi)» dedi.)(Нофиъ айтди:) Абдуллоҳ (ибн Умар) манҳар (қурбонлик сў йиладиган жой)да наҳр қилар (сў яр) эди. (Убайдуллоҳ: «Яъни Пайғамбар ﷺнинг манҳари(ни назарда тутди)» деди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَالِفُوا الْمُشْرِكِينَ، وَفِّرُوا اللِّحَى، وَأَحْفُوا الشَّوَارِبَ ". وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا حَجَّ أَوِ اعْتَمَرَ قَبَضَ عَلَى لِحْيَتِهِ، فَمَا فَضَلَ أَخَذَهُ.
(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ: «Mushriklarga muxolif boʻlinglar: soqollarni (qoʻyib) toʻliq oʻstiringlar, moʻylovlarni qisqartiringlar» dedilar. Ibn Umar haj yoki umra qilganida, soqolini (musht bilan) ushlab, ortib qolganini olib (qisqartirib) qoʻyardi.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ: «Мушрикларга мухолиф бўлинглар: соқолларни (қўйиб) тўлиқ ўстиринглар, мўйловларни қисқартиринглар» дедилар. Ибн Умар ҳаж ёки умра қилганида, соқолини (мушт билан) ушлаб, ортиб қолганини олиб (қисқартириб) қўярди.
حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَيَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يُصَلِّي إِلَى بَعِيرِهِ وَقَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Men Ibn Umarni tuyasini oldiga sutra qilib namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim; u: «Men Paygʻambarni shunday qilayotgan holda koʻrdim», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Мен Ибн Умарни туясини олдига сутра қилиб намоз ўқиётган ҳолда кўрдим; у: «Мен Пайғамбарни шундай қилаётган ҳолда кўрдим», — деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ، أَنَّهُ كَانَ يَنَامُ وَهْوَ شَابٌّ أَعْزَبُ لاَ أَهْلَ لَهُ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Men yosh va uylanmagan paytimda Paygʻambar ﷺ ning masjidida uxlar edim».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Мен ёш ва уйланмаган пайтимда Пайғамбар ﷺ нинг масжидида ухлар эдим».
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَدِمَ مَكَّةَ، فَدَعَا عُثْمَانَ بْنَ طَلْحَةَ، فَفَتَحَ الْبَابَ، فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَبِلاَلٌ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ، ثُمَّ أُغْلِقَ الْبَابُ، فَلَبِثَ فِيهِ سَاعَةً ثُمَّ خَرَجُوا. قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَبَدَرْتُ فَسَأَلْتُ بِلاَلاً فَقَالَ صَلَّى فِيهِ. فَقُلْتُ فِي أَىٍّ قَالَ بَيْنَ الأُسْطُوَانَتَيْنِ. قَالَ ابْنُ عُمَرَ فَذَهَبَ عَلَىَّ أَنْ أَسْأَلَهُ كَمْ صَلَّى.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ Makkaga yetib, Usmon ibn Talhani chaqirdilar. U Kaʼba eshigini ochdi va Paygʻambar, Bilol, Usoma ibn Zayd hamda Usmon ibn Talha Kaʼbaga kirdi, soʻng uning eshigini (ichkaridan) yopdi. Ular u yerda bir soat qoldi, soʻng chiqdi». Ibn Umar qoʻshimcha qildi: «Men tezda Bilolning oldiga borib, undan (Paygʻambar ﷺ namoz oʻqidilarmi deb) soʻradim. Bilol: ‹U zot uning ichida namoz oʻqidilar›, — dedi. Men: ‹Qayerda?› — dedim. U: ‹Ikki ustun orasida›, — dedi». Ibn Umar qoʻshimcha qildi: «Paygʻambar ﷺ Kaʼba ichida necha rakat oʻqidilarkin — soʻrashni unutibman».Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ Маккага етиб, Усмон ибн Талҳани чақирдилар. У Каъба эшигини очди ва Пайғамбар, Билол, Усома ибн Зайд ҳамда Усмон ибн Талҳа Каъбага кирди, сўнг унинг эшигини (ичкаридан) ёпди. Улар у ерда бир соат қолди, сўнг чиқди». Ибн Умар қўшимча қилди: «Мен тезда Билолнинг олдига бориб, ундан (Пайғамбар ﷺ намоз ўқидиларми деб) сўрадим. Билол: ‹У зот унинг ичида намоз ўқидилар›, — деди. Мен: ‹Қаерда?› — дедим. У: ‹Икки устун орасида›, — деди». Ибн Умар қўшимча қилди: «Пайғамбар ﷺ Каъба ичида неча ракат ўқидиларкин — сўрашни унутибман».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَا تَرَى فِي صَلاَةِ اللَّيْلِ قَالَ " مَثْنَى مَثْنَى، فَإِذَا خَشِيَ الصُّبْحَ صَلَّى وَاحِدَةً، فَأَوْتَرَتْ لَهُ مَا صَلَّى ". وَإِنَّهُ كَانَ يَقُولُ اجْعَلُوا آخِرَ صَلاَتِكُمْ وِتْرًا، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِهِ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Ibn Umar dedi: «Paygʻambar ﷺ minbarda ekanlarida, bir kishi u zotdan kechasi (nafl) namoz qanday oʻqilishini soʻradi. U zot: ‹Ikki-ikki rakatdan oʻqi; agar tong (bomdod vaqti yaqinlashishi)dan qoʻrqsang, bir rakat (vitr) oʻqi — u sen oʻqigan barcha (rakat)lar uchun vitr boʻladi›, — dedilar». Ibn Umar: «Kechagi (nafl) namozning oxirgi rakati toq (vitr) boʻlsin — chunki Paygʻambar ﷺ shunday buyurdilar», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Ибн Умар деди: «Пайғамбар ﷺ минбарда эканларида, бир киши у зотдан кечаси (нафл) намоз қандай ўқилишини сўради. У зот: ‹Икки-икки ракатдан ўқи; агар тонг (бомдод вақти яқинлашиши)дан қўрқсанг, бир ракат (витр) ўқи — у сен ўқиган барча (ракат)лар учун витр бўлади›, — дедилар». Ибн Умар: «Кечаги (нафл) намознинг охирги ракати тоқ (витр) бўлсин — чунки Пайғамбар ﷺ шундай буюрдилар», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ وَبِلاَلٌ وَعُثْمَانُ بْنُ طَلْحَةَ الْحَجَبِيُّ فَأَغْلَقَهَا عَلَيْهِ وَمَكَثَ فِيهَا، فَسَأَلْتُ بِلاَلاً حِينَ خَرَجَ مَا صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَ جَعَلَ عَمُودًا عَنْ يَسَارِهِ، وَعَمُودًا عَنْ يَمِينِهِ، وَثَلاَثَةَ أَعْمِدَةٍ وَرَاءَهُ، وَكَانَ الْبَيْتُ يَوْمَئِذٍ عَلَى سِتَّةِ أَعْمِدَةٍ، ثُمَّ صَلَّى. وَقَالَ لَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنِي مَالِكٌ وَقَالَ عَمُودَيْنِ عَنْ يَمِينِهِ.
Nofiʼ (Abdulloh ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Umar dedi: «Rasululloh ﷺ Usoma ibn Zayd, Bilol va Usmon ibn Talha al-Hajabiy bilan Kaʼbaga kirdilar, eshigini yopdi va u yerda bir muddat qoldilar. Bilol chiqganida, men undan: ‹Paygʻambar ﷺ nima qildilar?› — deb soʻradim. U: ‹U zot bir ustun chap tomonlarida, bir ustun oʻng tomonlarida va uch ustun orqalarida (boʻlgan holda) namoz oʻqidilar›, — dedi. Oʻsha kunlarda Kaʼba olti ustunga tayangan edi». Molik: «U zotning oʻng tomonlarida ikki ustun bor edi», — dedi.Нофиъ (Абдуллоҳ ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Умар деди: «Расулуллоҳ ﷺ Усома ибн Зайд, Билол ва Усмон ибн Талҳа ал-Ҳажабий билан Каъбага кирдилар, эшигини ёпди ва у ерда бир муддат қолдилар. Билол чиқганида, мен ундан: ‹Пайғамбар ﷺ нима қилдилар?› — деб сўрадим. У: ‹У зот бир устун чап томонларида, бир устун ўнг томонларида ва уч устун орқаларида (бўлган ҳолда) намоз ўқидилар›, — деди. Ўша кунларда Каъба олти устунга таянган эди». Молик: «У зотнинг ўнг томонларида икки устун бор эди», — деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو ضَمْرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ، كَانَ إِذَا دَخَلَ الْكَعْبَةَ مَشَى قِبَلَ وَجْهِهِ حِينَ يَدْخُلُ، وَجَعَلَ الْبَابَ قِبَلَ ظَهْرِهِ، فَمَشَى حَتَّى يَكُونَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِدَارِ الَّذِي قِبَلَ وَجْهِهِ قَرِيبًا مِنْ ثَلاَثَةِ أَذْرُعٍ، صَلَّى يَتَوَخَّى الْمَكَانَ الَّذِي أَخْبَرَهُ بِهِ بِلاَلٌ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِيهِ. قَالَ وَلَيْسَ عَلَى أَحَدِنَا بَأْسٌ إِنْ صَلَّى فِي أَىِّ نَوَاحِي الْبَيْتِ شَاءَ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: Abdulloh Kaʼbaga kirganida, Kaʼba eshigini orqasida qoldirib, oldinga yurar edi. U bilan roʻparadagi devor orasida taxminan uch tirsak (zarʼ) qolguncha yurar, soʻng Bilol menga xabar bergandek, Paygʻambar ﷺ namoz oʻqigan oʻsha yerda namoz oʻqir edi. Ibn Umar: «Bizdan har birimizga Kaʼba ichidagi istagan joyda namoz oʻqishning zarari yoʻq», — dedi.Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: Абдуллоҳ Каъбага кирганида, Каъба эшигини орқасида қолдириб, олдинга юрар эди. У билан рўпарадаги девор орасида тахминан уч тирсак (заръ) қолгунча юрар, сўнг Билол менга хабар бергандек, Пайғамбар ﷺ намоз ўқиган ўша ерда намоз ўқир эди. Ибн Умар: «Биздан ҳар биримизга Каъба ичидаги истаган жойда намоз ўқишнинг зарари йўқ», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يُعَرِّضُ رَاحِلَتَهُ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا. قُلْتُ أَفَرَأَيْتَ إِذَا هَبَّتِ الرِّكَابُ. قَالَ كَانَ يَأْخُذُ هَذَا الرَّحْلَ فَيُعَدِّلُهُ فَيُصَلِّي إِلَى آخِرَتِهِ ـ أَوْ قَالَ مُؤَخَّرِهِ ـ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ يَفْعَلُهُ.
Nofiʼ (Ibn Umardan) rivoyat qiladi: «Paygʻambar ﷺ urgʻochi tuyasini koʻndalang choʻktirib, unga qarab (sutra qilib) namoz oʻqir edilar». Men: «Agar urgʻochi tuya qoʻzgʻalib qimirlasa, Paygʻambar ﷺ nima qilar edilar?» — dedim. U: «U zot tuya egarini olib, oldilariga qoʻyar va uning orqa (qismi)ga qarab (sutra qilib) namoz oʻqir edilar. Ibn Umar ham shunday qilar edi», — dedi. (Bu — sutrasiz namoz oʻqimaslik kerakligiga ishoradir.)Нофиъ (Ибн Умардан) ривоят қилади: «Пайғамбар ﷺ урғочи туясини кўндаланг чўктириб, унга қараб (сутра қилиб) намоз ўқир эдилар». Мен: «Агар урғочи туя қўзғалиб қимирласа, Пайғамбар ﷺ нима қилар эдилар?» — дедим. У: «У зот туя эгарини олиб, олдиларига қўяр ва унинг орқа (қисми)га қараб (сутра қилиб) намоз ўқир эдилар. Ибн Умар ҳам шундай қилар эди», — деди. (Бу — сутрасиз намоз ўқимаслик кераклигига ишорадир.)
حَدَّثَنَا مُنْذِرُ بْنُ الْوَلِيدِ الْجَارُودِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ ـ وَهْوَ سَلْمٌ ـ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُعْطِي زَكَاةَ رَمَضَانَ بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْمُدِّ الأَوَّلِ، وَفِي كَفَّارَةِ الْيَمِينِ بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ أَبُو قُتَيْبَةَ قَالَ لَنَا مَالِكٌ مُدُّنَا أَعْظَمُ مِنْ مُدِّكُمْ وَلاَ نَرَى الْفَضْلَ إِلاَّ فِي مُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ لِي مَالِكٌ لَوْ جَاءَكُمْ أَمِيرٌ فَضَرَبَ مُدًّا أَصْغَرَ مِنْ مُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِأَىِّ شَىْءٍ كُنْتُمْ تُعْطُونَ قُلْتُ كُنَّا نُعْطِي بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَفَلاَ تَرَى أَنَّ الأَمْرَ إِنَّمَا يَعُودُ إِلَى مُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Nofeʼ aytdi:) Ibn Umar Ramazon zakotini (fitrni) Paygʻambar ﷺning muddi — birinchi (asl) mudd — bilan, qasam kafforasini (ham) Paygʻambar ﷺning muddi bilan berardi. (Abu Qutayba: Bizga Molik: ‹Bizning muddimiz (Madina muddi) sizning muddingizdan kattaroq; biz fazilatni faqat Paygʻambar ﷺning muddida koʻramiz›, dedi. Yana Molik menga: ‹Agar oldingizga bir amir kelib, Paygʻambar ﷺning muddidan kichikroq mudd (joriy) qilsa, qaysi narsa bilan berardingiz?› dedi. Men: ‹Biz Paygʻambar ﷺning muddi bilan berardik›, dedim. U: ‹Demak, ish faqat Paygʻambar ﷺning muddiga qaytishini koʻrmaysanmi?› dedi.)(Нофеъ айтди:) Ибн Умар Рамазон закотини (фитрни) Пайғамбар ﷺнинг мудди — биринчи (асл) мудд — билан, қасам каффорасини (ҳам) Пайғамбар ﷺнинг мудди билан берарди. (Абу Қутайба: Бизга Молик: ‹Бизнинг муддимиз (Мадина мудди) сизнинг муддингиздан каттароқ; биз фазилатни фақат Пайғамбар ﷺнинг муддида кўрамиз›, деди. Яна Молик менга: ‹Агар олдингизга бир амир келиб, Пайғамбар ﷺнинг муддидан кичикроқ мудд (жорий) қилса, қайси нарса билан берардингиз?› деди. Мен: ‹Биз Пайғамбар ﷺнинг мудди билан берардик›, дедим. У: ‹Демак, иш фақат Пайғамбар ﷺнинг муддига қайтишини кўрмайсанми?› деди.)
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ لَمَّا خَلَعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ يَزِيدَ بْنَ مُعَاوِيَةَ جَمَعَ ابْنُ عُمَرَ حَشَمَهُ وَوَلَدَهُ فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ". وَإِنَّا قَدْ بَايَعْنَا هَذَا الرَّجُلَ عَلَى بَيْعِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَإِنِّي لاَ أَعْلَمُ غَدْرًا أَعْظَمَ مِنْ أَنْ يُبَايَعَ رَجُلٌ عَلَى بَيْعِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ، ثُمَّ يُنْصَبُ لَهُ الْقِتَالُ، وَإِنِّي لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا مِنْكُمْ خَلَعَهُ، وَلاَ بَايَعَ فِي هَذَا الأَمْرِ، إِلاَّ كَانَتِ الْفَيْصَلَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ.
(Nofeʼ aytdi:) Madina ahli Yazid ibn Muoviyani (xalifalikdan) agʻdarganlarida (rad qilganlarida), Ibn Umar oʻz xizmatkorlari va bolalarini yigʻib: «Albatta, men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Qiyomat kuni har bir gʻaddor (xiyonatchi) uchun bir bayroq (livo) tikiladi (koʻtariladi)›. Biz esa mana shu kishiga (Yazidga) Alloh va Uning Rasuli (nomi) bilan bayʼat qilgan edik; men — bir kishiga Alloh va Uning Rasuli (nomi) bilan bayʼat qilingach, soʻng unga qarshi jang tiklanishidan koʻra kattaroq xiyonatni bilmayman. Albatta, men sizlardan kim uni (Yazidni) agʻdarsa yoki bu ishda (boshqasiga) bayʼat qilsa — bu (ish) men bilan uning orasida ajralish (qatʼiy ayriliq) boʻlishini (eʼlon qilaman)», dedi.(Нофеъ айтди:) Мадина аҳли Язид ибн Муовияни (халифаликдан) ағдарганларида (рад қилганларида), Ибн Умар ўз хизматкорлари ва болаларини йиғиб: «Албатта, мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Қиёмат куни ҳар бир ғаддор (хиёнатчи) учун бир байроқ (ливо) тикилади (кўтарилади)›. Биз эса мана шу кишига (Язидга) Аллоҳ ва Унинг Расули (номи) билан байъат қилган эдик; мен — бир кишига Аллоҳ ва Унинг Расули (номи) билан байъат қилингач, сўнг унга қарши жанг тикланишидан кўра каттароқ хиёнатни билмайман. Албатта, мен сизлардан ким уни (Язидни) ағдарса ёки бу ишда (бошқасига) байъат қилса — бу (иш) мен билан унинг орасида ажралиш (қатъий айрилиқ) бўлишини (эълон қиламан)», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَابَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْخَيْلِ، فَأُرْسِلَتِ الَّتِي ضُمِّرَتْ مِنْهَا وَأَمَدُهَا إِلَى الْحَفْيَاءِ إِلَى ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ، وَالَّتِي لَمْ تُضَمَّرْ أَمَدُهَا ثَنِيَّةُ الْوَدَاعِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ، وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ كَانَ فِيمَنْ سَابَقَ. حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنْ لَيْثٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ.
Nofiʼdan, u Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: U aytdi: Nabiy ﷺ otlarni poyga qildirdilar. Ulardan oriqlatib tayyorlanganlari Hafyodan Saniyyatul-Vadoʼga qadar masofada, oriqlatilmaganlari esa Saniyyatul-Vadoʼdan Banu Zurayq masjidiga qadar masofada yugurtirildi. Abdulloh ham poygada qatnashganlardan edi.Нофиъдан, у Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: У айтди: Набий ﷺ отларни пойга қилдирдилар. Улардан ориқлатиб тайёрланганлари Ҳафёдан Санийятул-Вадўга қадар масофада, ориқлатилмаганлари эса Санийятул-Вадўдан Бану Зурайқ масжидига қадар масофада югуртирилди. Абдуллоҳ ҳам пойгада қатнашганлардан эди.