حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمْ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima va Abbos Abu Bakr (roziyallohu anhu) oldiga Rasululloh ﷺ dan qoladigan meroslarini talab qilib keldilar, oʻsha paytda ular u zotning Fadakdagi yerini va Xaybardagi ulushini soʻrar edilar. Abu Bakr ularga: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros oʻtmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir, Muhammadning oilasi faqat bu moldan yeydi, xolos›, deganlarini eshitganman. Vallohi, men Rasululloh ﷺ ni bu borada qanday amal qilganlarini koʻrgan boʻlsam, oʻshandan boshqacha qilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима ва Аббос Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) олдига Расулуллоҳ ﷺ дан қоладиган меросларини талаб қилиб келдилар, ўша пайтда улар у зотнинг Фадакдаги ерини ва Хайбардаги улушини сўрар эдилар. Абу Бакр уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос ўтмайди, биз қолдирган нарса садақадир, Муҳаммаднинг оиласи фақат бу молдан ейди, холос›, деганларини эшитганман. Валлоҳи, мен Расулуллоҳ ﷺ ни бу борада қандай амал қилганларини кўрган бўлсам, ўшандан бошқача қилмайман», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا السَّلَام فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ قَالَ وَعَاشَتْ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ قَالَ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكَ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْمَلُ بِهِ إِلَّا عَمِلْتُ بِهِ وَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا عَلِيٌّ وَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكُ فَأَمْسَكَهُمَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الْأَمْرَ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ الْيَوْمَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasulullohning ﷺ qizi Fotima Rasululloh ﷺ vafotidan keyin Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan Rasululloh ﷺ qoldirgan, Alloh u zotga ato etgan meros mol-mulkdan oʻz ulushini boʻlib berishini soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) unga: «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga meros qolmas, biz nima qoldirsak, u sadaqadir›, deganlar», dedi. Fotima alayhassalom gʻazablanib, Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan yuz oʻgirdi va vafotigacha undan yuz oʻgirgan holida qoldi. U Rasululloh ﷺ vafotidan keyin olti oy yashadi. Fotima (roziyallohu anho) Abu Bakrdan Rasululloh ﷺ Xaybar va Fadakdan hamda Madinadagi sadaqasidan qoldirgan mol-mulkdagi ulushini soʻrar edi, Abu Bakr esa unga buni bermadi va: «Rasululloh ﷺ amal qilgan hech narsani men amal qilmay qoldirmayman, agar u zotning ishidan bir narsani tark etsam, adashib ketishimdan qoʻrqaman», dedi. U zotning Madinadagi sadaqasini Umar Ali va Abbosga topshirdi, uni Ali oʻz qoʻliga oldi. Xaybar va Fadakni esa Umar (roziyallohu anhu) oʻzida ushlab qoldi va: «Bu ikkisi Rasululloh ﷺ sadaqasi, u zotning uchraydigan haqlari va ehtiyojlari uchun edi, ularning ishi voliyi amrning ixtiyorida», dedi. Ular shu kungacha oʻsha holida turibdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳнинг ﷺ қизи Фотима Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган, Аллоҳ у зотга ато этган мерос мол-мулкдан ўз улушини бўлиб беришини сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) унга: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга мерос қолмас, биз нима қолдирсак, у садақадир›, деганлар», деди. Фотима алайҳассалом ғазабланиб, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан юз ўгирди ва вафотигача ундан юз ўгирган ҳолида қолди. У Расулуллоҳ ﷺ вафотидан кейин олти ой яшади. Фотима (розияллоҳу анҳо) Абу Бакрдан Расулуллоҳ ﷺ Хайбар ва Фадакдан ҳамда Мадинадаги садақасидан қолдирган мол-мулкдаги улушини сўрар эди, Абу Бакр эса унга буни бермади ва: «Расулуллоҳ ﷺ амал қилган ҳеч нарсани мен амал қилмай қолдирмайман, агар у зотнинг ишидан бир нарсани тарк этсам, адашиб кетишимдан қўрқаман», деди. У зотнинг Мадинадаги садақасини Умар Али ва Аббосга топширди, уни Али ўз қўлига олди. Хайбар ва Фадакни эса Умар (розияллоҳу анҳу) ўзида ушлаб қолди ва: «Бу иккиси Расулуллоҳ ﷺ садақаси, у зотнинг учрайдиган ҳақлари ва эҳтиёжлари учун эди, уларнинг иши волийи амрнинг ихтиёрида», деди. Улар шу кунгача ўша ҳолида турибди.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى، وَعَفَّانُ، قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا تَمَثَّلَتْ بِهَذَا الْبَيْتِ وَأَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقْضِي وَأَبْيَضَ يُسْتَسْقَى الْغَمَامُ بِوَجْهِهِ رَبِيعُ الْيَتَامَى عِصْمَةٌ لِلْأَرَامِلِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ذَاكَ وَاللَّهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr (roziyallohu anhu) hukm qilib turganda, u shu baytni misol keltirdi: «Yuzi hurmatiga bulutdan yomgʻir soʻraladigan bir oq yuzli zot, yetimlarning bahori, bevalarning panohi». Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Alloh haqi, bu Rasululloh ﷺdir», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳукм қилиб турганда, у шу байтни мисол келтирди: «Юзи ҳурматига булутдан ёмғир сўраладиган бир оқ юзли зот, етимларнинг баҳори, беваларнинг паноҳи». Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳ ҳақи, бу Расулуллоҳ ﷺдир», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُيَسَّرٍ أَبُو سَعْدٍ الصَّاغَانِيُّ الْمَكْفُوفُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ لَمَّا حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَالَ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا يَوْمُ الِاثْنَيْنِ قَالَ فَإِنْ مِتُّ مِنْ لَيْلَتِي فَلَا تَنْتَظِرُوا بِي الْغَدَ فَإِنَّ أَحَبَّ الْأَيَّامِ وَاللَّيَالِي إِلَيَّ أَقْرَبُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr (roziyallohu anhu)ga vafot yaqinlashganda: «Bugun qaysi kun?» dedilar. Ular: «Dushanba», dedilar. U kishi: «Agar men bu kechada oʻlsam, meni ertaga kutmanglar (koʻmib qoʻyaveringlar). Chunki menga kunlar va kechalarning eng sevimlisi Rasululloh ﷺga eng yaqin boʻlganidir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)га вафот яқинлашганда: «Бугун қайси кун?» дедилар. Улар: «Душанба», дедилар. У киши: «Агар мен бу кечада ўлсам, мени эртага кутманглар (кўмиб қўяверинглар). Чунки менга кунлар ва кечаларнинг энг севимлиси Расулуллоҳ ﷺга энг яқин бўлганидир», дедилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا زَوْجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الْأَمْوَالِ فَإِنِّي لَمْ آلُ فِيهَا عَنْ الْحَقِّ وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلَّا صَنَعْتُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning qizlari Fotima Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)ga odam yuborib, Rasululloh ﷺdan qolgan merosini — Alloh u zotga Madinada bergan fayʼdan, Fadakdan va Xaybar xumsidan qolgan narsalardan — soʻradi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ: ‹Bizga (paygʻambarlarga) meros qilinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammadning oilasi faqat shu moldan yeydi (kun kechiradi), xolos›, deganlar. Alloh nomiga qasamki, men Rasululloh ﷺning sadaqasidan hech narsani u zot davridagi holatidan oʻzgartirmayman va unda Rasululloh ﷺ qilgan ishni qilaman», dedilar. Abu Bakr Fotimaga undan hech narsa berishdan bosh tortdilar. Shunda Fotima bundan Abu Bakrdan xafa boʻldi. Abu Bakr: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Rasululloh ﷺning qarindoshligi menga oʻz qarindoshimni koʻrgandan koʻra sevimliroqdir. Bu mollar borasida oramizda kelib chiqqan ishga kelsak, men unda haqdan chetga chiqmadim va Rasululloh ﷺ unda qilganini koʻrgan hech bir ishni tark qilmadim», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг қизлари Фотима Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)га одам юбориб, Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросини — Аллоҳ у зотга Мадинада берган файъдан, Фадакдан ва Хайбар хумсидан қолган нарсалардан — сўради. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга (пайғамбарларга) мерос қилинмайди, биз қолдирган нарса садақадир. Муҳаммаднинг оиласи фақат шу молдан ейди (кун кечиради), холос›, деганлар. Аллоҳ номига қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг садақасидан ҳеч нарсани у зот давридаги ҳолатидан ўзгартирмайман ва унда Расулуллоҳ ﷺ қилган ишни қиламан», дедилар. Абу Бакр Фотимага ундан ҳеч нарса беришдан бош тортдилар. Шунда Фотима бундан Абу Бакрдан хафа бўлди. Абу Бакр: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Расулуллоҳ ﷺнинг қариндошлиги менга ўз қариндошимни кўргандан кўра севимлироқдир. Бу моллар борасида орамизда келиб чиққан ишга келсак, мен унда ҳақдан четга чиқмадим ва Расулуллоҳ ﷺ унда қилганини кўрган ҳеч бир ишни тарк қилмадим», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّ فَاطِمَةَ، وَالْعَبَّاسَ أَتَيَا أَبَا بَكْرٍ يَلْتَمِسَانِ مِيرَاثَهُمَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُمَا حِينَئِذٍ يَطْلُبَانِ أَرْضَهُ مِنْ فَدَكَ وَسَهْمَهُ مِنْ خَيْبَرَ فَقَالَ لَهُمَا أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ وَإِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَا الْمَالِ وَإِنِّي وَاللَّهِ لَا أَدَعُ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُهُ فِيهِ إِلَّا صَنَعْتُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima va Abbos Abu Bakr (roziyallohu anhu) huzuriga kelib, Rasululloh ﷺdan qolgan meroslarini soʻrashdi. Ular oʻsha paytda u zotning Fadakdagi yerini va Xaybardagi ulushini talab qilishardi. Abu Bakr (roziyallohu anhu) ularga: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Bizga meros qilinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir. Muhammad ﷺning oilasi faqat shu moldan yeydi (kun kechiradi), xolos›, deganlarini eshitganman. Alloh nomiga qasamki, men Rasululloh ﷺ unda qilganini koʻrgan hech bir ishni tark qilmayman, balki uni qilaman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима ва Аббос Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб, Расулуллоҳ ﷺдан қолган меросларини сўрашди. Улар ўша пайтда у зотнинг Фадакдаги ерини ва Хайбардаги улушини талаб қилишарди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) уларга: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга мерос қилинмайди, биз қолдирган нарса садақадир. Муҳаммад ﷺнинг оиласи фақат шу молдан ейди (кун кечиради), холос›, деганларини эшитганман. Аллоҳ номига қасамки, мен Расулуллоҳ ﷺ унда қилганини кўрган ҳеч бир ишни тарк қилмайман, балки уни қиламан», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَدَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ فَقُلْتُ أَلَا تُحَدِّثِينِي عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ بَلَى ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَصَلَّى النَّاسُ فَقُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ فَفَعَلْنَا فَاغْتَسَلَ ثُمَّ ذَهَبَ لِيَنُوءَ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَفَاقَ فَقَالَ أَصَلَّى النَّاسُ قُلْنَا لَا هُمْ يَنْتَظِرُونَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ضَعُوا لِي مَاءً فِي الْمِخْضَبِ فَذَهَبَ لِيَنُوءَ فَغُشِيَ عَلَيْهِ قَالَتْ وَالنَّاسُ عُكُوفٌ فِي الْمَسْجِدِ يَنْتَظِرُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِصَلَاةِ الْعِشَاءِ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ بِأَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلًا رَقِيقًا فَقَالَ يَا عُمَرُ صَلِّ بِالنَّاسِ فَقَالَ أَنْتَ أَحَقُّ بِذَلِكَ فَصَلَّى بِهِمْ أَبُو بَكْرٍ تِلْكَ الْأَيَّامَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجَدَ خِفَّةً فَخَرَجَ بَيْنَ رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا الْعَبَّاسُ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ ذَهَبَ لِيَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ أَنْ لَا يَتَأَخَّرَ وَأَمَرَهُمَا فَأَجْلَسَاهُ إِلَى جَنْبِهِ فَجَعَلَ أَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي قَائِمًا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي قَاعِدًافَدَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ أَلَا أَعْرِضُ عَلَيْكَ مَا حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ عَنْ مَرَضِ رَسُولِ اللَّهِ
Ubaydulloh ibn Abdulloh aytdi: Men Oisha (roziyallohu anho)ning huzurlariga kirib: «Menga Rasululloh ﷺning kasalliklari haqida gapirib bermaysizmi?» dedim. U: «Ha, (aytib beraman)», dedi (va shunday dedi): Rasululloh ﷺ ogʻirlashib qoldilar. U zot: «Odamlar namoz oʻqishdimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Biz shunday qildik, u zot gʻusl qildilar. Soʻng turmoqchi boʻlganlarida hushdan ketdilar, keyin oʻzlariga keldilar-da: «Odamlar namoz oʻqishdimi?» dedilar. Biz: «Yoʻq, ular sizni kutmoqdalar, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Menga togʻorada suv qoʻyinglar», dedilar. Soʻng turmoqchi boʻlganlarida yana hushdan ketdilar. U (Oisha) dedi: Odamlar masjidda xufton namozi uchun Rasulullohni ﷺ kutib oʻtirardilar. Rasululloh ﷺ Abu Bakrga: odamlarga namoz oʻqib bersin, deb odam yubordilar. Abu Bakr yumshoq koʻngil kishi edi, u: «Ey Umar, odamlarga namoz oʻqib ber», dedi. Umar: «Sen bunga haqliroqsan», dedi. Shundan soʻng Abu Bakr oʻsha kunlar ularga namoz oʻqib berdi. Keyin Rasululloh ﷺ oʻzlarida yengillik sezib, peshin namozi uchun ikki kishi oʻrtasida (suyanib) chiqdilar, ulardan biri Abbos edi. Abu Bakr u zotni koʻrib, orqaga chekinmoqchi boʻldi. U zot unga chekinmaslikka ishora qildilar va u ikkoviga buyurdilar, ular u zotni Abu Bakrning yoniga oʻtqazishdi. Abu Bakr tik turib namoz oʻqir, Rasululloh ﷺ esa oʻtirgan holda namoz oʻqirdilar. (Ubaydulloh dedi:) Soʻng men Ibn Abbosning huzuriga kirib: «Oisha menga Rasulullohning kasalliklari haqida aytib bergan narsani senga arz qilaymi?» dedim.Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ айтди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурларига кириб: «Менга Расулуллоҳ ﷺнинг касалликлари ҳақида гапириб бермайсизми?» дедим. У: «Ҳа, (айтиб бераман)», деди (ва шундай деди): Расулуллоҳ ﷺ оғирлашиб қолдилар. У зот: «Одамлар намоз ўқишдими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Биз шундай қилдик, у зот ғусл қилдилар. Сўнг турмоқчи бўлганларида ҳушдан кетдилар, кейин ўзларига келдилар-да: «Одамлар намоз ўқишдими?» дедилар. Биз: «Йўқ, улар сизни кутмоқдалар, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Менга тоғорада сув қўйинглар», дедилар. Сўнг турмоқчи бўлганларида яна ҳушдан кетдилар. У (Оиша) деди: Одамлар масжидда хуфтон намози учун Расулуллоҳни ﷺ кутиб ўтирардилар. Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга: одамларга намоз ўқиб берсин, деб одам юбордилар. Абу Бакр юмшоқ кўнгил киши эди, у: «Эй Умар, одамларга намоз ўқиб бер», деди. Умар: «Сен бунга ҳақлироқсан», деди. Шундан сўнг Абу Бакр ўша кунлар уларга намоз ўқиб берди. Кейин Расулуллоҳ ﷺ ўзларида енгиллик сезиб, пешин намози учун икки киши ўртасида (суяниб) чиқдилар, улардан бири Аббос эди. Абу Бакр у зотни кўриб, орқага чекинмоқчи бўлди. У зот унга чекинмасликка ишора қилдилар ва у икковига буюрдилар, улар у зотни Абу Бакрнинг ёнига ўтқазишди. Абу Бакр тик туриб намоз ўқир, Расулуллоҳ ﷺ эса ўтирган ҳолда намоз ўқирдилар. (Убайдуллоҳ деди:) Сўнг мен Ибн Аббоснинг ҳузурига кириб: «Оиша менга Расулуллоҳнинг касалликлари ҳақида айтиб берган нарсани сенга арз қилайми?» дедим.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَدَخَلْتُ مَعَ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ الْمَسْجِدَ فَإِذَا ابْنُ عُمَرَ مُسْتَنِدٌ إِلَى حُجْرَةِ عَائِشَةَ وَأُنَاسٌ يُصَلُّونَ الضُّحَى فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا هَذِهِ الصَّلَاةُ قَالَ بِدْعَةٌ فَقَالَ لَهُ عُرْوَةُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَمْ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَرْبَعًا إِحْدَاهُنَّ فِي رَجَبٍ قَالَ وَسَمِعْنَا اسْتِنَانَ عَائِشَةَ فِي الْحُجْرَةِ فَقَالَ لَهَا عُرْوَةُ إِنَّ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَزْعُمُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اعْتَمَرَ أَرْبَعًا إِحْدَاهُنَّ فِي رَجَبٍ فَقَالَتْ يَرْحَمُ اللَّهُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ مَا اعْتَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا وَهُوَ مَعَهُ وَمَا اعْتَمَرَ فِي رَجَبٍ قَطُّ
Mujohid aytdi: Men Urva ibn az-Zubayr bilan masjidga kirdim. Qarasam, Ibn Umar Oishaning hujrasiga suyanib turar, odamlar esa chosht namozini oʻqishar edi. Urva undan: «Yo Abu Abdurrahmon, bu qanday namoz?» deb soʻradi. U: «Bidʼat», dedi. Soʻng Urva unga: «Yo Abu Abdurrahmon, Rasululloh ﷺ necha marta umra qildilar?» dedi. U: «Toʻrt marta, ulardan biri rajabda edi», dedi. (Mujohid) dedi: Biz hujra ichida Oishaning tish tozalayotgan ovozini eshitdik. Shunda Urva unga: «Abu Abdurrahmon Nabiy ﷺ toʻrt marta umra qilganlarini, ulardan biri rajabda boʻlganini aytmoqda», dedi. U: «Alloh Abu Abdurrahmonga rahm qilsin! Nabiy ﷺ qilgan har bir umrada u (Ibn Umar) u zot bilan birga boʻlgan, u zot esa hech qachon rajabda umra qilmaganlar», dedi.Мужоҳид айтди: Мен Урва ибн аз-Зубайр билан масжидга кирдим. Қарасам, Ибн Умар Оишанинг ҳужрасига суяниб турар, одамлар эса чошт намозини ўқишар эди. Урва ундан: «Ё Абу Абдурраҳмон, бу қандай намоз?» деб сўради. У: «Бидъат», деди. Сўнг Урва унга: «Ё Абу Абдурраҳмон, Расулуллоҳ ﷺ неча марта умра қилдилар?» деди. У: «Тўрт марта, улардан бири ражабда эди», деди. (Мужоҳид) деди: Биз ҳужра ичида Оишанинг тиш тозалаётган овозини эшитдик. Шунда Урва унга: «Абу Абдурраҳмон Набий ﷺ тўрт марта умра қилганларини, улардан бири ражабда бўлганини айтмоқда», деди. У: «Аллоҳ Абу Абдурраҳмонга раҳм қилсин! Набий ﷺ қилган ҳар бир умрада у (Ибн Умар) у зот билан бирга бўлган, у зот эса ҳеч қачон ражабда умра қилмаганлар», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَائِدَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْمَا رَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ إِلَّا قَالَ يَا مُصَرِّفَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى طَاعَتِكَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Rasululloh ﷺ osmonga boshlarini koʻtarsalar, albatta: «Ey qalblarni burguvchi Zot! Qalbimni Oʻzingga toat qilish ustida sobit qil», der edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ осмонга бошларини кўтарсалар, албатта: «Эй қалбларни бургувчи Зот! Қалбимни Ўзингга тоат қилиш устида собит қил», дер эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَعَتَّابٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا سَلَّامُ بْنُ أَبِي مُطِيعٍ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيعِ عَائِشَةَ عَنْ عَائِشَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ مَيِّتٍ يُصَلِّي عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ يَبْلُغُونَ أَنْ يَكُونُوا مِائَةً فَيَشْفَعُونَ لَهُ إِلَّا شُفِّعُوا فِيهِقَالَ سَلَّامٌ فَحَدَّثَنَا بِهِ شُعَيْبُ بْنُ الْحَبْحَابِ فَقَالَ حَدَّثَنِي بِهِ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Qaysi bir mayyitga musulmonlardan yuz kishiga yetadigan bir jamoa janoza oʻqib, unga shafoat soʻrasa, albatta ular haqida shafoatlari qabul qilinadi». Sallom aytdi: Buni bizga Shuayb ibn Habhob soʻzlab berdi va: «Buni menga Anas ibn Molik Nabiy ﷺdan aytib bergan edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Қайси бир маййитга мусулмонлардан юз кишига етадиган бир жамоа жаноза ўқиб, унга шафоат сўраса, албатта улар ҳақида шафоатлари қабул қилинади». Саллом айтди: Буни бизга Шуайб ибн Ҳабҳоб сўзлаб берди ва: «Буни менга Анас ибн Молик Набий ﷺдан айтиб берган эди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَوْفِ بْنِ الْحَارِثِ وَهُوَ ابْنُ أَخِي عَائِشَةَ لِأُمِّهَا أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ قَالَ فِي بَيْعٍ أَوْ عَطَاءٍ أَعْطَتْهُ وَاللَّهِ لَتَنْتَهِيَنَّ عَائِشَةُ أَوَ لَأَحْجُرَنَّ عَلَيْهَا فَقَالَتْ عَائِشَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَوَقَالَ هَذَا قَالُوا نَعَمْ قَالَتْ هُوَ لِلَّهِ عَلَيَّ نَذْرٌ أَنْ لَا أُكَلِّمَ ابْنَ الزُّبَيْرِ كَلِمَةً أَبَدًا فَاسْتَشْفَعَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ وَهُمَا مِنْ بَنِي زُهْرَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَطَفِقَ الْمِسْوَرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ يُنَاشِدَانِ عَائِشَةَ إِلَّا كَلَّمَتْهُ وَقَبِلَتْ مِنْهُ وَيَقُولَانِ لَهَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ نَهَى عَمَّا قَدْ عَلِمْتِ مِنْ الْهَجْرِ إِنَّهُ لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ لَيَالٍحَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنِ الطُّفَيْلِ بْنِ الْحَارِثِ وَكَانَ رَجُلًا مِنْ أَزْدِ شَنُوءَةَ وَكَانَ أَخًا لِعَائِشَةَ لِأُمِّهَا أُمِّ رُومَانَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَاسْتَعَانَ عَلَيْهَا بِالْمِسْوَرِ بْنِ مَخْرَمَةَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْأَسْوَدِ بْنِ عَبْدِ يَغُوثَ فَاسْتَأْذَنَا عَلَيْهَا فَأَذِنَتْ لَهُمَا فَكَلَّمَاهَا وَنَاشَدَاهَا اللَّهَ وَالْقَرَابَةَ وَقَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ مُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثٍ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنِي
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Zubayr, (Oisha) qilgan bir savdo yoki bergan bir ato haqida: «Allohga qasamki, Oisha (bundan) toʻxtaydi, yoki men uni hajr qilaman», dedi. Oisha: «U shunday dedimi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. U: «Bu — Allohga (atalgan) nazrdir: men Ibn Zubayr bilan hech qachon bir ogʻiz ham gaplashmayman», dedi. Bas, Abdulloh ibn Zubayr Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn al-Asvad ibn Abdi Yagʻusni — ular ikkovi Bani Zuhradan edi — shafeʼ qildi. Soʻng hadisni zikr qildi. Misvar va Abdurrahmon Oishaga: «Albatta, Rasululloh ﷺ sen bilgan narsadan — hajrdan — qaytarganlar; musulmonga oʻz birodarini uch kechadan ortiq tark qilib qoʻyishi halol emas», deb, u (Oisha) u bilan gaplashib, undan (uzrini) qabul qilgunicha iltijo qilaverdilar. Yana az-Zuhriy at-Tufayl ibn al-Horisdan — u Azdi Shanuʼadan boʻlgan bir kishi, Oishaning onasi Ummu Rumon tomonidan akasi edi — hadisni zikr qildi: bas, u (Ibn Zubayr) unga qarshi Misvar ibn Maxrama va Abdurrahmon ibn al-Asvad ibn Abdi Yagʻusdan yordam soʻradi. Ular uning huzuriga kirishga izn soʻradilar, u ikkoviga izn berdi. Ular u bilan gaplashib, unga Allohni, qarindoshlikni va Rasululloh ﷺning: «Musulmon kishiga oʻz birodarini uchdan ortiq tark qilib qoʻyishi halol emas», degan soʻzlarini eslatib, iltijo qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Зубайр, (Оиша) қилган бир савдо ёки берган бир ато ҳақида: «Аллоҳга қасамки, Оиша (бундан) тўхтайди, ёки мен уни ҳажр қиламан», деди. Оиша: «У шундай дедими?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. У: «Бу — Аллоҳга (аталган) назрдир: мен Ибн Зубайр билан ҳеч қачон бир оғиз ҳам гаплашмайман», деди. Бас, Абдуллоҳ ибн Зубайр Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн ал-Асвад ибн Абди Яғусни — улар иккови Бани Зуҳрадан эди — шафеъ қилди. Сўнг ҳадисни зикр қилди. Мисвар ва Абдурраҳмон Оишага: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ сен билган нарсадан — ҳажрдан — қайтарганлар; мусулмонга ўз биродарини уч кечадан ортиқ тарк қилиб қўйиши ҳалол эмас», деб, у (Оиша) у билан гаплашиб, ундан (узрини) қабул қилгунича илтижо қилавердилар. Яна аз-Зуҳрий ат-Туфайл ибн ал-Ҳорисдан — у Азди Шануъадан бўлган бир киши, Оишанинг онаси Умму Румон томонидан акаси эди — ҳадисни зикр қилди: бас, у (Ибн Зубайр) унга қарши Мисвар ибн Махрама ва Абдурраҳмон ибн ал-Асвад ибн Абди Яғусдан ёрдам сўради. Улар унинг ҳузурига киришга изн сўрадилар, у икковига изн берди. Улар у билан гаплашиб, унга Аллоҳни, қариндошликни ва Расулуллоҳ ﷺнинг: «Мусулмон кишига ўз биродарини учдан ортиқ тарк қилиб қўйиши ҳалол эмас», деган сўзларини эслатиб, илтижо қилдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ ابْنَةِ حُسَيْنٍ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا كَانَتْ تَقُولُكَانَ أُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ مِنْ أَفَاضِلِ النَّاسِ وَكَانَ يَقُولُ لَوْ أَنِّي أَكُونُ كَمَا أَكُونُ عَلَى أَحْوَالٍ ثَلَاثٍ مِنْ أَحْوَالِي لَكُنْتُ حِينَ أَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَحِينَ أَسْمَعُهُ يُقْرَأُ وَإِذَا سَمِعْتُ خُطْبَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِذَا شَهِدْتُ جِنَازَةً وَمَا شَهِدْتُ جِنَازَةً قَطُّ فَحَدَّثْتُ نَفْسِي بِسِوَى مَا هُوَ مَفْعُولٌ بِهَا وَمَا هِيَ صَائِرَةٌ إِلَيْهِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi, u aytar edi: Usayd ibn Huzayr odamlarning eng afzallaridan edi. U shunday der edi: «Koshki men doim oʻz holatlarimdan uch holatdagidek boʻlsam edi: Qurʼon oʻqiyotganimda, uning oʻqilishini eshitayotganimda, Rasululloh ﷺning xutbalarini eshitganimda va janozada hozir boʻlganimda. Men hech qachon janozada hozir boʻlmadimki, unga qilinayotgan ish va uning qaytar joyidan boshqa narsani oʻzimga gapirgan boʻlsam.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади, у айтар эди: Усайд ибн Ҳузайр одамларнинг энг афзалларидан эди. У шундай дер эди: «Кошки мен доим ўз ҳолатларимдан уч ҳолатдагидек бўлсам эди: Қуръон ўқиётганимда, унинг ўқилишини эшитаётганимда, Расулуллоҳ ﷺнинг хутбаларини эшитганимда ва жанозада ҳозир бўлганимда. Мен ҳеч қачон жанозада ҳозир бўлмадимки, унга қилинаётган иш ва унинг қайтар жойидан бошқа нарсани ўзимга гапирган бўлсам.»
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَلْقَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْقَدِمْنَا مِنْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ فَتُلُقِّينَا بِذِي الْحُلَيْفَةِ وَكَانَ غِلْمَانٌ مِنْ الْأَنْصَارِ تَلَقَّوْا أَهْلِيهِمْ فَلَقُوا أُسَيْدَ بْنَ حُضَيْرٍ فَنَعَوْا لَهُ امْرَأَتَهُ فَتَقَنَّعَ وَجَعَلَ يَبْكِي قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ أَنْتَ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكَ مِنْ السَّابِقَةِ وَالْقِدَمِ مَا لَكَ تَبْكِي عَلَى امْرَأَةٍ فَكَشَفَ عَنْ رَأْسِهِ وَقَالَ صَدَقْتِ لَعَمْرِي حَقِّي أَنْ لَا أَبْكِي عَلَى أَحَدٍ بَعْدَ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ وَقَدْ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا قَالَ قَالَتْ قُلْتُ لَهُ مَا قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَقَدْ اهْتَزَّ الْعَرْشُ لِوَفَاةِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ قَالَتْ وَهُوَ يَسِيرُ بَيْنِي وَبَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz haj yoki umradan qaytdik, bizni Zul-Hulayfada kutib olishdi. Ansorlardan bir necha yigit oʻz ahllarini kutib olgani chiqqan edi. Ular Usayd ibn Huzayrni uchratib, unga xotinining vafoti xabarini yetkazishdi. Shunda u boshini yopib, yigʻlay boshladi. (Oisha) aytdi: Men unga: «Alloh seni magʻfirat qilsin! Sen Rasululloh ﷺning sahobasisan, sening (islomda) oldinlik va qadimiylik (fazling) bor. Nega bir ayol uchun yigʻlaysan?» dedim. U boshini ochib: «Rost aytding. Umrim bilan qasamki, Saʼd ibn Muozdan keyin hech kimga yigʻlamaslik menga loyiq edi. Holbuki, Rasululloh ﷺ unga aytadiganlarini aytgan edilar», dedi. (Oisha) aytdi: Men unga: «Rasululloh ﷺ unga nima dedilar?» dedim. U: «‹Saʼd ibn Muozning vafoti uchun Arsh larzaga keldi›, dedilar», dedi. (Oisha) aytdi: U men bilan Rasululloh ﷺning oramizda yurib borar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз ҳаж ёки умрадан қайтдик, бизни Зул-Ҳулайфада кутиб олишди. Ансорлардан бир неча йигит ўз аҳлларини кутиб олгани чиққан эди. Улар Усайд ибн Ҳузайрни учратиб, унга хотинининг вафоти хабарини етказишди. Шунда у бошини ёпиб, йиғлай бошлади. (Оиша) айтди: Мен унга: «Аллоҳ сени мағфират қилсин! Сен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобасисан, сенинг (исломда) олдинлик ва қадимийлик (фазлинг) бор. Нега бир аёл учун йиғлайсан?» дедим. У бошини очиб: «Рост айтдинг. Умрим билан қасамки, Саъд ибн Муоздан кейин ҳеч кимга йиғламаслик менга лойиқ эди. Ҳолбуки, Расулуллоҳ ﷺ унга айтадиганларини айтган эдилар», деди. (Оиша) айтди: Мен унга: «Расулуллоҳ ﷺ унга нима дедилар?» дедим. У: «‹Саъд ибн Муознинг вафоти учун Арш ларзага келди›, дедилар», деди. (Оиша) айтди: У мен билан Расулуллоҳ ﷺнинг орамизда юриб борар эди.
قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي سَمِعْتُهُ وَحْدِي قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَاأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ قَتْلِ حَيَّاتِ الْبُيُوتِ إِلَّا الْأَبْتَرَ وَذَا الطُّفْيَتَيْنِ فَإِنَّهُمَا يَخْتَطِفَانِ أَوْ قَالَ يَطْمِسَانِ الْأَبْصَارَ وَيَطْرَحَانِ الْحَمْلَ مِنْ بُطُونِ النِّسَاءِ وَمَنْ تَرَكَهُمَا فَلَيْسَ مِنَّا
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uy ilonlarini oʻldirishdan qaytardilar, faqat dumi kalta ilon bilan orqasida ikki oq chiziq boʻlgan ilon bundan mustasno; chunki bu ikkisi koʻzlarni ilib ketadi — yoki: koʻrlik qiladi, dedilar — va ayollarning qorinlaridagi homilani tushiradi. Kim ularni tark qilsa (oʻldirmasa), bizdan emas.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уй илонларини ўлдиришдан қайтардилар, фақат думи калта илон билан орқасида икки оқ чизиқ бўлган илон бундан мустасно; чунки бу иккиси кўзларни илиб кетади — ёки: кўрлик қилади, дедилар — ва аёлларнинг қоринларидаги ҳомилани туширади. Ким уларни тарк қилса (ўлдирмаса), биздан эмас.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ يَوْمًا يَصُومُهُ قُرَيْشٌ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُومُهُ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ صَامَهُ وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ فَلَمَّا نَزَلَتْ فَرِيضَةُ شَهْرِ رَمَضَانَ كَانَ رَمَضَانُ هُوَ الَّذِي يَصُومُهُ وَتَرَكَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَمَنْ شَاءَ صَامَهُ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَهُ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ashuro kuni johiliyatda Quraysh roʻza tutadigan kun edi, Rasululloh ﷺ ham oʻsha kuni roʻza tutar edilar. Madinaga kelganlarida ham oʻsha kuni roʻza tutdilar va uni roʻza tutishga buyurdilar. Ramazon oyi roʻzasi farz qilib tushirilganda esa, u zot Ramazonni roʻza tutadigan boʻldilar va Ashuro kunini tark etdilar. Endi kim xohlasa uni roʻza tutadi, kim xohlasa tutmaydi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ашуро куни жоҳилиятда Қурайш рўза тутадиган кун эди, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўша куни рўза тутар эдилар. Мадинага келганларида ҳам ўша куни рўза тутдилар ва уни рўза тутишга буюрдилар. Рамазон ойи рўзаси фарз қилиб туширилганда эса, у зот Рамазонни рўза тутадиган бўлдилар ва Ашуро кунини тарк этдилар. Энди ким хоҳласа уни рўза тутади, ким хоҳласа тутмайди.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ لَهَا إِنِّي أَعْرِفُ غَضَبَكِ إِذَا غَضِبْتِ وَرِضَاكِ إِذَا رَضِيتِ قَالَتْ وَكَيْفَ تَعْرِفُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِذَا غَضِبْتِ قُلْتِ يَا مُحَمَّدُ وَإِذَا رَضِيتِ قُلْتِ يَا رَسُولَ اللَّهِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga: «Men gʻazablanganingda gʻazabingni, rozi boʻlganingda rizoingni bilaman», der edilar. U: «Buni qanday bilasiz, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Gʻazablanganingda: ‹Ey Muhammad!› deysan, rozi boʻlganingda esa: ‹Ey Allohning Rasuli!› deysan», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Мен ғазабланганингда ғазабингни, рози бўлганингда ризоингни биламан», дер эдилар. У: «Буни қандай биласиз, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Ғазабланганингда: ‹Эй Муҳаммад!› дейсан, рози бўлганингда эса: ‹Эй Аллоҳнинг Расули!› дейсан», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْلَمَّا نَزَلَ عُذْرِي مِنْ السَّمَاءِ جَاءَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَنِي بِذَلِكَ فَقُلْتُ نَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَا نَحْمَدُكَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening uzrim (pokligim haqidagi oyat) osmondan nozil boʻlganda, Nabiy ﷺ oldimga kelib, buni menga xabar berdilar. Men: «Biz Alloh azza va jallaga hamd aytamiz, Sizga hamd aytmaymiz», dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг узрим (поклигим ҳақидаги оят) осмондан нозил бўлганда, Набий ﷺ олдимга келиб, буни менга хабар бердилар. Мен: «Биз Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтамиз, Сизга ҳамд айтмаймиз», дедим.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ مِنْ الْجَنَابَةِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan bitta idishdan janobat gʻuslini qilar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан битта идишдан жанобат ғуслини қилар эдим.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا مَنْصُورٌ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْإِنَّمَا أَذِنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ فِي الْإِفَاضَةِ قَبْلَ الصُّبْحِ مِنْ جَمْعٍ لِأَنَّهَا كَانَتْ امْرَأَةً ثَبِطَةً
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Savda bint Zamʼaga Muzdalifadan tongdan oldin qaytishga izn berdilar, chunki u vazmin ayol edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Савда бинт Замъага Муздалифадан тонгдан олдин қайтишга изн бердилар, чунки у вазмин аёл эди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْصَلَّى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حُجْرَتِي وَالنَّاسُ يَأْتَمُّونَ بِهِ مِنْ وَرَاءِ الْحُجْرَةِ يُصَلُّونَ بِصَلَاتِهِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mening hujramda namoz oʻqidilar, odamlar esa hujraning ortidan u zotga iqtido qilib, u zot bilan namoz oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менинг ҳужрамда намоз ўқидилар, одамлар эса ҳужранинг ортидан у зотга иқтидо қилиб, у зот билан намоз ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي حُرَّةَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَامَ مِنْ اللَّيْلِ يُصَلِّي افْتَتَحَ صَلَاتَهُ بِرَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi namoz oʻqish uchun turganlarida, namozlarini ikki yengil rakaat bilan boshlar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси намоз ўқиш учун турганларида, намозларини икки енгил ракаат билан бошлар эдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا مُغِيرَةُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الْأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ لِأَهْلِ بَيْتٍ مِنْ الْأَنْصَارِ فِي الرُّقْيَةِ مِنْ كُلِّ ذِي حُمَةٍ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ansorlardan boʻlgan bir oila ahliga har qanday zaharli (jonzot chaqishi)dan ruqya qilishga ruxsat berdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ансорлардан бўлган бир оила аҳлига ҳар қандай заҳарли (жонзот чақиши)дан руқя қилишга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَعَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ التَّطَوُّعِ فَقَالَتْ كَانَ يُصَلِّي قَبْلَ الظُّهْرِ أَرْبَعًا فِي بَيْتِي ثُمَّ يَخْرُجُ فَيُصَلِّي بِالنَّاسِ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ الْمَغْرِبَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى بَيْتِهِ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ يُصَلِّي بِهِمْ الْعِشَاءَ ثُمَّ يَدْخُلُ بَيْتِي فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ وَكَانَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ تِسْعَ رَكَعَاتٍ فِيهِنَّ الْوَتْرُ وَكَانَ يُصَلِّي لَيْلًا طَوِيلًا قَائِمًا وَلَيْلًا طَوِيلًا جَالِسًا فَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَائِمٌ وَإِذَا قَرَأَ وَهُوَ قَاعِدٌ رَكَعَ وَسَجَدَ وَهُوَ قَاعِدٌ وَكَانَ إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ يَخْرُجُ فَيُصَلِّي بِالنَّاسِ صَلَاةَ الْفَجْرِ
Abdulloh ibn Shaqiq aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning nafl namozlari haqida soʻradim. Shunda u: «U zot peshindan oldin uyimda toʻrt rakaat oʻqir, soʻng chiqib odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqir, soʻng uyimga qaytib ikki rakaat oʻqir edilar. Shomni odamlarga oʻqir, soʻng uylariga qaytib ikki rakaat oʻqir edilar. Xuftonni ularga oʻqir, soʻng uyimga kirib ikki rakaat oʻqir edilar. Kechasi toʻqqiz rakaat oʻqir, ularning ichida vitr ham bor edi. Kechasi uzoq vaqt tik turib, kechasi uzoq vaqt oʻtirib oʻqir edilar. Tik turib qiroat qilsalar, tik turgan holda ruku va sajda qilar, oʻtirib qiroat qilsalar, oʻtirgan holda ruku va sajda qilar edilar. Tong otganda ikki rakaat oʻqir, soʻng chiqib odamlarga bomdod namozini oʻqir edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Шақиқ айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг нафл намозлари ҳақида сўрадим. Шунда у: «У зот пешиндан олдин уйимда тўрт ракаат ўқир, сўнг чиқиб одамларга (имом бўлиб) намоз ўқир, сўнг уйимга қайтиб икки ракаат ўқир эдилар. Шомни одамларга ўқир, сўнг уйларига қайтиб икки ракаат ўқир эдилар. Хуфтонни уларга ўқир, сўнг уйимга кириб икки ракаат ўқир эдилар. Кечаси тўққиз ракаат ўқир, уларнинг ичида витр ҳам бор эди. Кечаси узоқ вақт тик туриб, кечаси узоқ вақт ўтириб ўқир эдилар. Тик туриб қироат қилсалар, тик турган ҳолда руку ва сажда қилар, ўтириб қироат қилсалар, ўтирган ҳолда руку ва сажда қилар эдилар. Тонг отганда икки ракаат ўқир, сўнг чиқиб одамларга бомдод намозини ўқир эдилар», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكُنْتُ أَفْتِلُ قَلَائِدَ هَدْيِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِيَدَيَّقَالَ مَسْرُوقٌ فَسَمِعْتُ تَصْفِيقَهَا بِيَدَيْهَا مِنْ وَرَاءِ الْحِجَابِ وَهِيَ تُحَدِّثُ بِذَلِكَ ثُمَّ تُقِيمُ فِينَا حَلَالًا
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ qurbonliklarining qiladalarini (boʻyinbogʻlarini) oʻz qoʻllarim bilan toʻqir edim». Masruq dedi: Men uning parda ortida buni soʻzlab, qoʻllarini bir-biriga urganini eshitdim; soʻng u oramizda ehromsiz (halol) holida turaverdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ қурбонликларининг қиладаларини (бўйинбоғларини) ўз қўлларим билан тўқир эдим». Масруқ деди: Мен унинг парда ортида буни сўзлаб, қўлларини бир-бирига урганини эшитдим; сўнг у орамизда эҳромсиз (ҳалол) ҳолида тураверди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ الرُّكْبَانُ يَمُرُّونَ بِنَا وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحْرِمَاتٌ فَإِذَا حَاذَوْا بِنَا أَسْدَلَتْ إِحْدَانَا جِلْبَابَهَا مِنْ رَأْسِهَا عَلَى وَجْهِهَا فَإِذَا جَاوَزَنَا كَشَفْنَاهُ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan birga ehrom holatida boʻlganimizda, yonimizdan otliqlar oʻtib turardi. Ular bizning roʻparamizga kelganlarida, har birimiz boshidan yuziga jilbobini tushirib olardik. Ular bizdan oʻtib ketganlaridan keyin esa uni ochib qoʻyardik».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эҳром ҳолатида бўлганимизда, ёнимиздан отлиқлар ўтиб турарди. Улар бизнинг рўпарамизга келганларида, ҳар биримиз бошидан юзига жилбобини тушириб олардик. Улар биздан ўтиб кетганларидан кейин эса уни очиб қўярдик».
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ سَجَدَ وَجْهِي لِمَنْ خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Qurʼon sajdasida: «Yuzim uni yaratgan, eshitishi va koʻrishini Oʻzining qudrati va kuchi bilan yorgan Zotga sajda qildi», deb aytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қуръон саждасида: «Юзим уни яратган, эшитиши ва кўришини Ўзининг қудрати ва кучи билан ёрган Зотга сажда қилди», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا مُغِيرَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اسْتَرَاثَ الْخَبَرَ تَمَثَّلَ فِيهِ بِبَيْتِ طَرَفَةَ وَيَأْتِيكَ بِالْأَخْبَارِ مَنْ لَمْ تُزَوِّدِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xabar kechikkanda, Tarafaning: «Sen zod-rohila bermagan kishi senga xabarlarni keltirur», degan baytini misol qilib aytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хабар кечикканда, Тарафанинг: «Сен зод-роҳила бермаган киши сенга хабарларни келтирур», деган байтини мисол қилиб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ إِسْحَاقَ يَعْنِي ابْنَ سُوَيْدٍ عَنْ مُعَاذَةَ عَنْ عَائِشَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ النَّقِيرِ وَالْمُقَيَّرِ وَالدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ naqiyr, muqayyar, dubbo va hantamdan qaytardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ нақийр, муқайяр, дуббо ва ҳантамдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ قَالَ سَمِعْتُ خَالِدًا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّ الضُّحَى إِلَّا أَنْ يَقْدَمَ مِنْ سَفَرٍ فَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ
Oisha (roziyallohu anho) shunday dedi: Men Rasululloh ﷺni zuho namozini oʻqiganlarini hech koʻrmadim, faqat safardan kelganlarida ikki rakaat oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺни зуҳо намозини ўқиганларини ҳеч кўрмадим, фақат сафардан келганларида икки ракаат ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Bir marta yoki ikki marta emizish (nikohni) harom qilmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Бир марта ёки икки марта эмизиш (никоҳни) ҳаром қилмайди», дедилар.
أَنْبَأَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ حَدَّثَنَا بُرْدٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي الْبَيْتِ وَالْبَابُ عَلَيْهِ مُغْلَقٌ فَجِئْتُ فَمَشَى حَتَّى فَتَحَ لِي ثُمَّ رَجَعَ إِلَى مَقَامِهِوَوَصَفَتْ أَنَّ الْبَابَ فِي الْقِبْلَةِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uyda namoz oʻqiyotgan edilar, eshik esa yopiq edi. Men keldim, u zot yurib borib, menga eshikni ochdilar, soʻng oʻz joylariga qaytdilar. U eshik qibla tomonda ekanini taʼrifladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уйда намоз ўқиётган эдилар, эшик эса ёпиқ эди. Мен келдим, у зот юриб бориб, менга эшикни очдилар, сўнг ўз жойларига қайтдилар. У эшик қибла томонда эканини таърифлади.
أَنْبَأَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ قَالَ دَخَلْنَا عَلَى حَفْصَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَأَخْبَرَتْنَا أَنَّ عَائِشَةَ أَخْبَرَتْهَاأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَنْ الْغُلَامِ شَاتَانِ مُكَافَأَتَانِ وَعَنْ الْجَارِيَةِ شَاةٌ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Oʻgʻil bola uchun bir-biriga teng ikkita qoʻy, qiz bola uchun esa bitta qoʻy», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ўғил бола учун бир-бирига тенг иккита қўй, қиз бола учун эса битта қўй», дедилар.
حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ بَابَنُوسَ عَنْ عَائِشَةَأَنَّ أَبَا بَكْرٍ دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ وَفَاتِهِ فَوَضَعَ فَمَهُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَوَضَعَ يَدَيْهِ عَلَى صُدْغَيْهِ وَقَالَ وَا نَبِيَّاهْ وَا خَلِيلَاهْ وَا صَفِيَّاهْ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Abu Bakr (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ vafot etganlaridan soʻng u zotning huzurlariga kirdi va ogʻzini u zotning ikki koʻzlari orasiga qoʻydi, qoʻllarini esa u zotning chakkalariga qoʻyib: «Voy Nabiyim! Voy xalilim! Voy safiyim!» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ вафот этганларидан сўнг у зотнинг ҳузурларига кирди ва оғзини у зотнинг икки кўзлари орасига қўйди, қўлларини эса у зотнинг чаккаларига қўйиб: «Вой Набийим! Вой халилим! Вой сафийим!» деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي الْأَزْرَقَ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ الْمُكْتَبِ عَنْ بُدَيْلٍ عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْتَتِحُ الصَّلَاةَ بِالتَّكْبِيرِ وَالْقِرَاءَةِ بِ {الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} وَكَانَ إِذَا رَكَعَ لَمْ يَرْفَعْ رَأْسَهُ وَقَالَ يَحْيَى يُشْخِصُ رَأْسَهُ وَلَمْ يُصَوِّبْهُ وَلَكِنْ بَيْنَ ذَلِكَ وَكَانَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ لَمْ يَسْجُدْ حَتَّى يَسْتَوِيَ قَائِمًا وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ السُّجُودِ لَمْ يَسْجُدْ حَتَّى يَسْتَوِيَ جَالِسًا قَالَتْ وَكَانَ يَقُولُ فِي كُلِّ رَكْعَتَيْنِ التَّحِيَّةَ وَكَانَ يَنْهَى عَنْ عَقِبِ الشَّيْطَانِ وَكَانَ يَفْتَرِشُ رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَيَنْصِبُ رِجْلَهُ الْيُمْنَى وَكَانَ يَنْهَى أَنْ يَفْتَرِشَ أَحَدُنَا ذِرَاعَيْهِ كَالْكَلْبِ وَكَانَ يَخْتِمُ الصَّلَاةَ بِالتَّسْلِيمِ قَالَ يَحْيَى وَكَانَ يَكْرَهُ أَنْ يَفْتَرِشَ ذِرَاعَيْهِ افْتِرَاشَ السَّبُعِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ عَنْ بُدَيْلٍ عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ مِثْلَهُ وَقَالَ يُشْخِصُ رَأْسَهُ وَقَالَ افْتِرَاشَ السَّبُعِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namozni takbir bilan, qiroatni esa {Alhamdu lillahi Robbil aalamiyn} bilan boshlar edilar. Ruku qilganlarida boshlarini (orqaga) koʻtarib ham yubormas, (pastga) egib ham yubormas, balki shu ikkisining oʻrtasida tutar edilar. Rukudan boshlarini koʻtarganlarida tik turib olmagunlaricha sajda qilmas edilar. Sajdadan boshlarini koʻtarganlarida yaxshilab oʻtirib olmagunlaricha (ikkinchi) sajdaga ketmas edilar. Har ikki rakatda «Attahiyyatu»ni oʻqir edilar. Shaytonning oʻtirishidek oʻtirishdan qaytarar, chap oyoqlarini yozib, oʻng oyoqlarini tikka qilar edilar. Birortamiz itga oʻxshab bilaklarini yerga yozishidan ham qaytarar edilar. Namozni salom berish bilan tugatar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намозни такбир билан, қироатни эса {Алҳамду лиллаҳи Роббил ааламийн} билан бошлар эдилар. Руку қилганларида бошларини (орқага) кўтариб ҳам юбормас, (пастга) эгиб ҳам юбормас, балки шу иккисининг ўртасида тутар эдилар. Рукудан бошларини кўтарганларида тик туриб олмагунларича сажда қилмас эдилар. Саждадан бошларини кўтарганларида яхшилаб ўтириб олмагунларича (иккинчи) саждага кетмас эдилар. Ҳар икки ракатда «Аттаҳийяту»ни ўқир эдилар. Шайтоннинг ўтиришидек ўтиришдан қайтарар, чап оёқларини ёзиб, ўнг оёқларини тикка қилар эдилар. Бирортамиз итга ўхшаб билакларини ерга ёзишидан ҳам қайтарар эдилар. Намозни салом бериш билан тугатар эдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ وَيَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَمَّتِهِ عَنْ عَائِشَةَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ إِنَّ أَطْيَبَ مَا أَكَلَ الرَّجُلُ مِنْ كَسْبِهِ وَإِنَّ وَلَدَهُ مِنْ كَسْبِهِ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, kishi yegan narsalarning eng pokizasi — oʻz kasbidan (yegani)dir, uning farzandi ham oʻzining kasbidandir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, киши еган нарсаларнинг энг покизаси — ўз касбидан (егани)дир, унинг фарзанди ҳам ўзининг касбидандир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ عَنْ هِلَالِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَعَنْ دُعَاءِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ كَانَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا عَمِلَتْهُ نَفْسِي
Farva ibn Navfal aytdi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Nabiy ﷺning duolari haqida soʻradim. U: «U zot: ‹Allohumma, men nafsim qilgan ishning yomonligidan Senga panoh soʻrayman›, der edilar», dedi.Фарва ибн Навфал айтди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Набий ﷺнинг дуолари ҳақида сўрадим. У: «У зот: ‹Аллоҳумма, мен нафсим қилган ишнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ сўрайман›, дер эдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْمَا ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَادِمًا لَهُ قَطُّ وَلَا امْرَأَةً لَهُ قَطُّ وَلَا ضَرَبَ بِيَدِهِ إِلَّا أَنْ يُجَاهِدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا نِيلَ مِنْهُ شَيْءٌ فَانْتَقَمَهُ مِنْ صَاحِبِهِ إِلَّا أَنْ تُنْتَهَكَ مَحَارِمُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَيَنْتَقِمُ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَمَا عُرِضَ عَلَيْهِ أَمْرَانِ أَحَدُهُمَا أَيْسَرُ مِنْ الْآخَرِ إِلَّا أَخَذَ بِأَيْسَرِهِمَا إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَأْثَمًا فَإِنْ كَانَ مَأْثَمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hech qachon xizmatkorlarini ham, ayollarini ham urmaganlar, Alloh yoʻlida jihod qilishdan boʻlak qoʻllari bilan (biror narsani) urmaganlar. U zotga biror ozor yetkazilsa, uning egasidan intiqom olmaganlar; faqat Alloh azza va jallaning haromlari buzilsa, Alloh azza va jalla uchun intiqom olar edilar. U zotga ikki ish taklif qilinsa, biri ikkinchisidan yengilroq boʻlsa, albatta yengilrogʻini olar edilar — u gunoh boʻlmasa; agar gunoh boʻlsa, odamlarning undan eng uzogʻi u zot boʻlar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳеч қачон хизматкорларини ҳам, аёлларини ҳам урмаганлар, Аллоҳ йўлида жиҳод қилишдан бўлак қўллари билан (бирор нарсани) урмаганлар. У зотга бирор озор етказилса, унинг эгасидан интиқом олмаганлар; фақат Аллоҳ азза ва жалланинг ҳаромлари бузилса, Аллоҳ азза ва жалла учун интиқом олар эдилар. У зотга икки иш таклиф қилинса, бири иккинчисидан енгилроқ бўлса, албатта енгилроғини олар эдилар — у гуноҳ бўлмаса; агар гуноҳ бўлса, одамларнинг ундан энг узоғи у зот бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ عُلَيَّةَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ أُمِّهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَخَذَ أَهْلَهُ الْوَعْكُ أَمَرَ بِالْحَسَاءِ فَصُنِعَ ثُمَّ أَمَرَهُمْ فَحَسَوْا مِنْهُ ثُمَّ يَقُولُ إِنَّهُ يَعْنِي لَيَرْتُو فُؤَادَ الْحَزِينِ وَيَسْرُو عَنْ فُؤَادِ السَّقِيمِ كَمَا تَسْرُو إِحْدَاكُنَّ الْوَسَخَ بِالْمَاءِ عَنْ وَجْهِهَا
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ahllaridan birini isitma tutsa, u zot shoʻrva tayyorlashga buyurar edilar, soʻng ularga buyurib, undan hoʻplatib ichirar edilar. Va u zot: «Albatta u gʻamgin (kishi)ning yuragini mustahkamlaydi va kasal (kishi)ning yuragidan (gʻam-tashvishni), xuddi sizlardan biringiz suv bilan yuzidan kirni ketkazganidek, ketkazadi», der edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг аҳлларидан бирини иситма тутса, у зот шўрва тайёрлашга буюрар эдилар, сўнг уларга буюриб, ундан ҳўплатиб ичирар эдилар. Ва у зот: «Албатта у ғамгин (киши)нинг юрагини мустаҳкамлайди ва касал (киши)нинг юрагидан (ғам-ташвишни), худди сизлардан бирингиз сув билан юзидан кирни кетказганидек, кетказади», дер эдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مُعَاذَةَ قَالَتْسَأَلَتْ امْرَأَةٌ عَائِشَةَ أَتَقْضِي الْحَائِضُ الصَّلَاةَ فَقَالَتْ أَحَرُورِيَّةٌ أَنْتِ قَدْ كُنَّا نَحِيضُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا نَقْضِي وَلَا نُؤْمَرُ بِقَضَاءٍ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: bir ayol undan: «Hayzli ayol oʻqiy olmagan namozini qazo qiladimi?» deb soʻraganda, u: «Sen haruriyamisan? Biz Rasululloh ﷺ davrida hayz koʻrar edik, ammo qazo qilmas edik va bizga qazo qilish ham buyurilmas edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: бир аёл ундан: «Ҳайзли аёл ўқий олмаган намозини қазо қиладими?» деб сўраганда, у: «Сен ҳаруриямисан? Биз Расулуллоҳ ﷺ даврида ҳайз кўрар эдик, аммо қазо қилмас эдик ва бизга қазо қилиш ҳам буюрилмас эди», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ قَالَأَخْرَجَتْ إِلَيْنَا عَائِشَةُ كِسَاءً مُلَبَّدًا وَإِزَارًا غَلِيظًا فَقَالَتْ قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي هَذَيْنِ
Abu Burda (rahimahulloh) aytdi: Oisha (roziyallohu anho) bizga yamalgan bir kisoʼ (chopon) va dagʻal bir izorni chiqarib keltirdi va: «Rasululloh ﷺ mana shu ikki (kiyim)da vafot etdilar», dedi.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) бизга ямалган бир кисў (чопон) ва дағал бир изорни чиқариб келтирди ва: «Расулуллоҳ ﷺ мана шу икки (кийим)да вафот этдилар», деди.