حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَيَعْقُوبُ قَالَا حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي مَعْمَرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْظَلَةَ عَنْ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ عَنْ خَوْلَةَ بِنْتِ ثَعْلَبَةَقَالَتْ وَاللَّهِ فِيَّ وَفِي أَوْسِ بْنِ صَامِتٍ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ صَدْرَ سُورَةِ الْمُجَادَلَةِ قَالَتْ كُنْتُ عِنْدَهُ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ سَاءَ خُلُقُهُ وَضَجِرَ قَالَتْ فَدَخَلَ عَلَيَّ يَوْمًا فَرَاجَعْتُهُ بِشَيْءٍ فَغَضِبَ فَقَالَ أَنْتِ عَلَيَّ كَظَهْرِ أُمِّي قَالَتْ ثُمَّ خَرَجَ فَجَلَسَ فِي نَادِي قَوْمِهِ سَاعَةً ثُمَّ دَخَلَ عَلَيَّ فَإِذَا هُوَ يُرِيدُنِي عَلَى نَفْسِي قَالَتْ فَقُلْتُ كَلَّا وَالَّذِي نَفْسُ خُوَيْلَةَ بِيَدِهِ لَا تَخْلُصُ إِلَيَّ وَقَدْ قُلْتَ مَا قُلْتَ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ فِينَا بِحُكْمِهِ قَالَتْ فَوَاثَبَنِي وَامْتَنَعْتُ مِنْهُ فَغَلَبْتُهُ بِمَا تَغْلِبُ بِهِ الْمَرْأَةُ الشَّيْخَ الضَّعِيفَ فَأَلْقَيْتُهُ عَنِّي قَالَتْ ثُمَّ خَرَجْتُ إِلَى بَعْضِ جَارَاتِي فَاسْتَعَرْتُ مِنْهَا ثِيَابَهَا ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى جِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَجَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَذَكَرْتُ لَهُ مَا لَقِيتُ مِنْهُ فَجَعَلْتُ أَشْكُو إِلَيْهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَلْقَى مِنْ سُوءِ خُلُقِهِ قَالَتْ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يَا خُوَيْلَةُ ابْنُ عَمِّكِ شَيْخٌ كَبِيرٌ فَاتَّقِي اللَّهَ فِيهِ قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا بَرِحْتُ حَتَّى نَزَلَ فِيَّ الْقُرْآنُ فَتَغَشَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا كَانَ يَتَغَشَّاهُ ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ فَقَالَ لِي

Xavla binti Saʼlaba (roziyallohu anho) aytdi: Vallohi, Alloh azza va jalla Mujodala surasining boshini men va Avs ibn Somit haqida nozil qildi. U aytdi: Men uning huzurida edim, u esa keksayib qolgan, xulqi yomonlashgan va tez jahli chiqadigan chol edi. U aytdi: Bir kuni u mening oldimga kirdi va men unga bir narsada javob qaytardim. Shunda u gʻazablanib: «Sen menga onamning beli kabisan», dedi. U aytdi: Soʻng u chiqib, qavmining majlisida bir soat oʻtirdi, keyin oldimga kirdi va mendan oʻzi uchun (yaqinlik) istardi. U aytdi: Men: «Yoʻq! Xuvaylaning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, aytgan gapingni aytib boʻlib, Alloh va Uning Rasuli bizning haqimizda Oʻz hukmini chiqarmaguncha menga yeta olmaysan», dedim. U aytdi: U menga tashlandi, men esa undan oʻzimni tortdim va ayol kishi kuchsiz cholni yenggani kabi uni yengib, oʻzimdan uloqtirdim. U aytdi: Soʻng qoʻshni ayollarimdan birining oldiga chiqib, undan kiyimlarini omonat oldim, keyin chiqib Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim va u zotning oldilarida oʻtirib, undan koʻrgan koʻrguliklarimni aytdim hamda u zot ﷺga uning yomon xulqidan chekkan azoblarimni shikoyat qila boshladim. U aytdi: Rasululloh ﷺ esa: «Ey Xuvayla! Amakingning oʻgʻli keksayib qolgan chol, uning haqida Allohdan qoʻrq», deyaverdilar. U aytdi: Vallohi, men joyimdan jilmasimdan men haqimda Qurʼon nozil boʻldi va Rasululloh ﷺni odatda qoplaydigan holat qopladi, soʻng u zotdan (oʻsha holat) koʻtarildi va u zot menga dedilar:Хавла бинти Саълаба (розияллоҳу анҳо) айтди: Валлоҳи, Аллоҳ азза ва жалла Мужодала сурасининг бошини мен ва Авс ибн Сомит ҳақида нозил қилди. У айтди: Мен унинг ҳузурида эдим, у эса кексайиб қолган, хулқи ёмонлашган ва тез жаҳли чиқадиган чол эди. У айтди: Бир куни у менинг олдимга кирди ва мен унга бир нарсада жавоб қайтардим. Шунда у ғазабланиб: «Сен менга онамнинг бели кабисан», деди. У айтди: Сўнг у чиқиб, қавмининг мажлисида бир соат ўтирди, кейин олдимга кирди ва мендан ўзи учун (яқинлик) истарди. У айтди: Мен: «Йўқ! Хувайланинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, айтган гапингни айтиб бўлиб, Аллоҳ ва Унинг Расули бизнинг ҳақимизда Ўз ҳукмини чиқармагунча менга ета олмайсан», дедим. У айтди: У менга ташланди, мен эса ундан ўзимни тортдим ва аёл киши кучсиз чолни енггани каби уни енгиб, ўзимдан улоқтирдим. У айтди: Сўнг қўшни аёлларимдан бирининг олдига чиқиб, ундан кийимларини омонат олдим, кейин чиқиб Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим ва у зотнинг олдиларида ўтириб, ундан кўрган кўргуликларимни айтдим ҳамда у зот ﷺга унинг ёмон хулқидан чеккан азобларимни шикоят қила бошладим. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ эса: «Эй Хувайла! Амакингнинг ўғли кексайиб қолган чол, унинг ҳақида Аллоҳдан қўрқ», деявердилар. У айтди: Валлоҳи, мен жойимдан жилмасимдан мен ҳақимда Қуръон нозил бўлди ва Расулуллоҳ ﷺни одатда қоплайдиган ҳолат қоплади, сўнг у зотдан (ўша ҳолат) кўтарилди ва у зот менга дедилар:

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ قَالَ سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ تَقُولُأَرْسَلَ إِلَيَّ زَوْجِي أَبُو عَمْرِو بْنُ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِطَلَاقِي وَأَرْسَلَ إِلَيَّ خَمْسَةَ آصُعِ شَعِيرٍ فَقُلْتُ مَا لِي نَفَقَةٌ إِلَّا هَذَا وَلَا أَعْتَدُّ إِلَّا فِي بَيْتِكُمْ قَالَ لَا فَشَدَدْتُ عَلَيَّ ثِيَابِي ثُمَّ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ كَمْ طَلَّقَكِ قُلْتُ ثَلَاثًا قَالَ صَدَقَ لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ وَاعْتَدِّي فِي بَيْتِ ابْنِ عَمِّكِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ ضَرِيرُ الْبَصَرِ تُلْقِينَ ثِيَابَكِ عَنْكِ فَإِذَا انْقَضَتْ عِدَّتُكِ فَآذِنِينِي قَالَتْ فَخَطَبَنِي خُطَّابٌ فِيهِمْ مُعَاوِيَةُ وَأَبُو جَهْمٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مُعَاوِيَةَ تَرِبٌ خَفِيفُ الْحَالِ وَأَبُو جَهْمٍ يَضْرِبُ النِّسَاءَ وَلَكِنْ أَيْ فِيهِ شِدَّةٌ عَلَى النِّسَاءِ عَلَيْكِ بِأُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ أَوْ قَالَ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ تَمِيمٍ مَوْلَى فَاطِمَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ بِنَحْوِهِ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) aytdi: Erim Abu Amr ibn Hafs ibn Mugʻira menga taloq bilan Ayyosh ibn Abu Rabiani yubordi va menga besh soʼ arpa yubordi. Men: «Menga shundan boshqa nafaqa yoʻqmi? Men iddani faqat sizlarning uyingizda oʻtkazaman», dedim. U: «Yoʻq», dedi. Shunda men kiyimlarimni mahkam oʻrab, Nabiy ﷺning huzurlariga keldim va buni u zotga aytdim. U zot: «Seni necha taloq bilan taloq qildi?» — dedilar. Men: «Uch (taloq bilan)», dedim. U zot: «U rost aytibdi, senga nafaqa yoʻq. Iddangni amaking oʻgʻli Ibnu Ummu Maktumning uyida oʻtkaz, chunki u koʻzi ojiz — uning oldida kiyimingni yechsang boʻladi. Iddang tugagach, menga xabar ber», dedilar. U aytdi: Menga sovchilar — ular orasida Muoviya va Abu Jahm bor edi — sovchi qoʻyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, Muoviya kambagʻal, holi yengil kishidir. Abu Jahm esa ayollarni uradi — yaʼni unda ayollarga nisbatan qattiqqoʻllik bor. Lekin sen Usoma ibn Zaydni (tanla)» — yoki: «Usoma ibn Zaydga turmushga chiq», — dedilar. Mansur, u Mujohiddan, u Fotimaning ozod qilgan quli Tamimdan, u Fotima binti Qaysdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi).Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: Эрим Абу Амр ибн Ҳафс ибн Муғира менга талоқ билан Айёш ибн Абу Рабиани юборди ва менга беш сў арпа юборди. Мен: «Менга шундан бошқа нафақа йўқми? Мен иддани фақат сизларнинг уйингизда ўтказаман», дедим. У: «Йўқ», деди. Шунда мен кийимларимни маҳкам ўраб, Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим ва буни у зотга айтдим. У зот: «Сени неча талоқ билан талоқ қилди?» — дедилар. Мен: «Уч (талоқ билан)», дедим. У зот: «У рост айтибди, сенга нафақа йўқ. Иддангни амакинг ўғли Ибну Умму Мактумнинг уйида ўтказ, чунки у кўзи ожиз — унинг олдида кийимингни ечсанг бўлади. Идданг тугагач, менга хабар бер», дедилар. У айтди: Менга совчилар — улар орасида Муовия ва Абу Жаҳм бор эди — совчи қўйишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Муовия камбағал, ҳоли енгил кишидир. Абу Жаҳм эса аёлларни уради — яъни унда аёлларга нисбатан қаттиққўллик бор. Лекин сен Усома ибн Зайдни (танла)» — ёки: «Усома ибн Зайдга турмушга чиқ», — дедилар. Мансур, у Мужоҳиддан, у Фотиманинг озод қилган қули Тамимдан, у Фотима бинти Қайсдан шунга ўхшашини (ривоят қилди).

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ بْنِ صُخَيْرٍ الْعَدَوِيِّ قَالَ سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍتَقُولُ طَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلَاثًا فَمَا جَعَلَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُكْنَى وَلَا نَفَقَةً

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) aytdi: Erim meni uch (taloq bilan) taloq qildi va Rasululloh ﷺ unga turar joy ham, nafaqa ham belgilamadilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: Эрим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди ва Расулуллоҳ ﷺ унга турар жой ҳам, нафақа ҳам белгиламадилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا عَنْ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍأَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلَاثًا فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَعْتَدَّ عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) menga aytib berdiki, uning eri uni uch taloq bilan taloq qildi. Shunda Rasululloh ﷺ unga Ibnu Ummu Maktumning huzurida idda saqlashni buyurdilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) менга айтиб бердики, унинг эри уни уч талоқ билан талоқ қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга Ибну Умму Мактумнинг ҳузурида идда сақлашни буюрдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ سَمِعَهُ مِنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ سَمِعْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ قَالَتْقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَحْلَلْتِ فَآذِنِينِي فَآذَنَتْهُ فَخَطَبَهَا مُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبُو الْجَهْمِ وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا مُعَاوِيَةُ فَرَجُلٌ تَرِبٌ لَا مَالَ لَهُ وَأَمَّا أَبُو الْجَهْمِ فَرَجُلٌ ضَرَّابٌ لِلنِّسَاءِ وَلَكِنْ أُسَامَةَ قَالَ فَقَالَتْ بِيَدِهَا هَكَذَا أُسَامَةُ تَقُولُ لَمْ تُرِدْهُ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَاعَةُ اللَّهِ وَطَاعَةُ رَسُولِهِ خَيْرٌ لَكِ فَتَزَوَّجَتْهُ فَاغْتَبَطَتْهُ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Iddang tugab, senga halol boʻlsa, menga bildir», dedilar. U zotga bildirdi. Soʻng unga Muoviya ibn Abu Sufyon, Abul Jahm va Usoma ibn Zayd sovchi qoʻydilar. Rasululloh ﷺ: «Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, mol-mulki yoʻq kishi. Abul Jahmga kelsak, u ayollarni koʻp uradigan kishi. Lekin Usoma...», dedilar. (Rovi) aytdi: Shunda u qoʻli bilan mana bunday ishora qilib: ‹Usoma-ya!› dedi, yaʼni uni istamasligini bildirdi. Rasululloh ﷺ unga: «Allohga itoat qilish va Uning Rasuliga itoat qilish sen uchun yaxshiroqdir», dedilar. Bas, u unga turmushga chiqdi va u bilan havas qilinadigan holga keldi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Идданг тугаб, сенга ҳалол бўлса, менга билдир», дедилар. У зотга билдирди. Сўнг унга Муовия ибн Абу Суфён, Абул Жаҳм ва Усома ибн Зайд совчи қўйдилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Муовияга келсак, у камбағал, мол-мулки йўқ киши. Абул Жаҳмга келсак, у аёлларни кўп урадиган киши. Лекин Усома...», дедилар. (Рови) айтди: Шунда у қўли билан мана бундай ишора қилиб: ‹Усома-я!› деди, яъни уни истамаслигини билдирди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳга итоат қилиш ва Унинг Расулига итоат қилиш сен учун яхшироқдир», дедилар. Бас, у унга турмушга чиқди ва у билан ҳавас қилинадиган ҳолга келди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبِي عَاصِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرَ الْمَدِينَةَ فَقَالَ هِيَ طَيْبَةُ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: u zot Madinani zikr qilib: «U Toybadir», dedilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: у зот Мадинани зикр қилиб: «У Тойбадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَلَمَةَ يَعْنِي ابْنَ كُهَيْلٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي الْمُطَلَّقَةِ ثَلَاثًا لَيْسَ لَهَا سُكْنَى وَلَا نَفَقَةٌ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: u zot uch taloq berilgan ayol haqida: «Unga na turar joy, na nafaqa bor», dedilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: у зот уч талоқ берилган аёл ҳақида: «Унга на турар жой, на нафақа бор», дедилар.

قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ: مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ مَوْلَى الْأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍأَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنِ حَفْصٍ طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا وَكِيلَهُ بِشَعِيرٍ فَتَسَخَّطَتْهُ فَقَالَ وَاللَّهِ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ شَيْءٍ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ لَيْسَ لَكِ نَفَقَةٌ عَلَيْهِ فَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ أُمِّ شَرِيكٍ ثُمَّ قَالَ تِلْكَ امْرَأَةٌ يَغْشَاهَا أَصْحَابِي فَاعْتَدِّي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ أَعْمَى تَضَعِينَ ثِيَابَكِ عِنْدَهُ فَإِذَا حَلَلْتِ فَآذِنِينِي فَلَمَّا حَلَلْتُ ذَكَرْتُ لَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ وَأَبَا الْجَهْمِ خَطَبَانِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا أَبُو الْجَهْمِ فَلَا يَضَعُ عَصَاهُ وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَصُعْلُوكٌ لَا مَالَ لَهُ انْكِحِي أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ مَوْلَى الْأَسْوَدِ بْنِ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصٍ طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ وَهُوَ غَائِبٌ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ وَقَالَ انْكِحِي أُسَامَةَ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Amr ibn Hafs uni gʻoyibligida batta (qatʼiy) taloq qildi va vakilini unga arpa bilan yubordi. (Fotima) bunga norozi boʻldi. Shunda (vakil): «Vallohi, bizning zimmamizda senga (beradigan) hech narsa yoʻq», dedi. (Fotima) Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib buni u zotga aytdi. U zot: «Uning zimmasida senga nafaqa yoʻq», dedilar. Soʻng unga Ummu Sharikning uyida idda oʻtkazishni buyurdilar. Keyin: «U shunday ayolki, oldiga mening sahobalarim koʻp boradi. Iddangni Ibn Ummu Maktumning oldida oʻtkaz, chunki u koʻr kishi, uning oldida kiyimingni yechishing mumkin. Halol boʻlganingda menga xabar ber», dedilar. (Fotima) dedi: «Halol boʻlganimda men u zotga Muoviya ibn Abu Sufyon va Abul Jahm menga sovchi qoʻyganini aytdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Abul Jahmga kelsak, u hassasini yelkasidan qoʻymaydi; Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, moli yoʻq. Usoma ibn Zaydga turmushga chiq›, dedilar». Boshqa bir sanad bilan ham Abu Amr ibn Hafs uni gʻoyibligida batta taloq qilgani zikr qilinib, shu maʼno keltirildi va: «Usomaga turmushga chiq», deyildi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Амр ибн Ҳафс уни ғойиблигида батта (қатъий) талоқ қилди ва вакилини унга арпа билан юборди. (Фотима) бунга норози бўлди. Шунда (вакил): «Валлоҳи, бизнинг зиммамизда сенга (берадиган) ҳеч нарса йўқ», деди. (Фотима) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб буни у зотга айтди. У зот: «Унинг зиммасида сенга нафақа йўқ», дедилар. Сўнг унга Умму Шарикнинг уйида идда ўтказишни буюрдилар. Кейин: «У шундай аёлки, олдига менинг саҳобаларим кўп боради. Иддангни Ибн Умму Мактумнинг олдида ўтказ, чунки у кўр киши, унинг олдида кийимингни ечишинг мумкин. Ҳалол бўлганингда менга хабар бер», дедилар. (Фотима) деди: «Ҳалол бўлганимда мен у зотга Муовия ибн Абу Суфён ва Абул Жаҳм менга совчи қўйганини айтдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Абул Жаҳмга келсак, у ҳассасини елкасидан қўймайди; Муовияга келсак, у камбағал, моли йўқ. Усома ибн Зайдга турмушга чиқ›, дедилар». Бошқа бир санад билан ҳам Абу Амр ибн Ҳафс уни ғойиблигида батта талоқ қилгани зикр қилиниб, шу маъно келтирилди ва: «Усомага турмушга чиқ», дейилди.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ يَعْنِي ابْنَ صَالِحٍ عَنِ السُّدِّيِّ عَنِ الْبَهِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ لَمْ يَجْعَلْ لَهَا سُكْنَى وَلَا نَفَقَةًقَالَ حَسَنٌ قَالَ السُّدِّيُّ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِإِبْرَاهِيمَ وَالشَّعْبِيِّ فَقَالَا قَالَ عُمَرُ لَا تُصَدِّقْ فَاطِمَةَ لَهَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot unga na turar joy, na nafaqa belgilamadilar. Hasan aytdi: Suddiy dedi: Men buni Ibrohim va Shaʼbiyga aytdim. Shunda ikkovi: «Umar: ‹Fotimani tasdiqlamanglar, unga turar joy ham, nafaqa ham bor›, degan», dedilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот унга на турар жой, на нафақа белгиламадилар. Ҳасан айтди: Суддий деди: Мен буни Иброҳим ва Шаъбийга айтдим. Шунда иккови: «Умар: ‹Фотимани тасдиқламанглар, унга турар жой ҳам, нафақа ҳам бор›, деган», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ قَالَ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَجْعَلْ لَهَا سُكْنَى وَلَا نَفَقَةً

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Fotima binti Qays rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ unga na turar joy, na nafaqa belgilagan edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Фотима бинти Қайс ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ унга на турар жой, на нафақа белгилаган эдилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا دَاوُدُ عَنْ عَامِرٍ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ مُسْرِعًا فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَنُودِيَ فِي النَّاسِ الصَّلَاةُ جَامِعَةٌ وَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي لَمْ أَدْعُكُمْ لِرَغْبَةٍ نَزَلَتْ وَلَا لِرَهْبَةٍ وَلَكِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ أَخْبَرَنِي أَنَّ نَاسًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا الْبَحْرَ فَقَذَفَتْهُمْ الرِّيحُ إِلَى جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ أَشْعَرَ لَا يُدْرَى أَذَكَرٌ أَمْ أُنْثَى مِنْ كَثْرَةِ شَعْرِهِ فَقَالُوا مَنْ أَنْتَ فَقَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ قَالُوا فَأَخْبِرِينَا قَالَتْ مَا أَنَا بِمُخْبِرَتِكُمْ وَلَا بِمُسْتَخْبِرَتِكُمْ وَلَكِنْ فِي هَذَا الدَّيْرِ رَجُلٌ فَقِيرٌ إِلَى أَنْ يُخْبِرَكُمْ وَيَسْتَخْبِرَكُمْ فَدَخَلُوا الدَّيْرَ فَإِذَا رَجُلٌ ضَرِيرٌ وَمُصَفَّدٌ فِي الْحَدِيدِ فَقَالَ مَنْ أَنْتُمْ قُلْنَا نَحْنُ الْعَرَبُ قَالَ هَلْ بُعِثَ فِيكُمْ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْنَا نَعَمْ قَالَ فَهَلْ اتَّبَعَهُ الْعَرَبُ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ذَاكَ خَيْرٌ لَهُمْ قَالَ مَا فَعَلَتْ فَارِسُ هَلْ ظَهَرَ عَلَيْهَا قَالُوا لَمْ يَظْهَرْ عَلَيْهَا بَعْدُ قَالَ أَمَا إِنَّهُ سَيَظْهَرُ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ مَا فَعَلَتْ عَيْنُ زُغَرَ قَالُوا هِيَ تَدْفُقُ مَلْأَى قَالَ فَمَا فَعَلَتْ بُحَيْرَةُ طَبَرِيَّةَ قَالُوا هِيَ تَدْفُقُ مَلْأَى قَالَ فَمَا فَعَلَتْ نَخْلُ بَيْسَانَ هَلْ أَطْعَمَ بَعْدُ قَالُوا قَدْ أَطْعَمَ أَوَائِلُهُ قَالَ فَوَثَبَ وَثْبَةً ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيَفْلِتُ فَقُلْنَا مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir kuni shoshilib keldilar va minbarga chiqdilar. Odamlar orasida: «Namoz jamlovchidir», deb nido qilindi va odamlar toʻplandilar. Shunda u zot: «Ey odamlar, men sizlarni nozil boʻlgan bir xushxabar uchun ham, qoʻrqinch uchun ham chaqirganim yoʻq. Lekin Tamim Doriy menga xabar berdiki, Falastin ahlidan bir necha kishi dengizga chiqishibdi va shamol ularni dengiz orollaridan bir orolga uloqtiribdi. Qarasalar, juni koʻpligidan erkakmi yoki urgʻochimi bilib boʻlmaydigan sertuk bir jonivor turgan emish. Ular: ‹Sen kimsan?› debdilar. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, debdilar. U: ‹Men sizlarga xabar beruvchi ham, sizlardan xabar soʻrovchi ham emasman. Lekin mana bu ibodatxonada bir kishi bor, u sizlarga xabar berish va sizlardan xabar olishga muhtoj›, debdi. Ular ibodatxonaga kirsalar, temir kishanlarga bogʻlangan koʻzi ojiz bir kishi turgan emish. U: ‹Sizlar kimsizlar?› debdi. Biz: ‹Biz arablarmiz›, debmiz. U: ‹Sizlarning oranglarda Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborildimi?› debdi. Biz: ‹Ha›, debmiz. U: ‹Arablar unga ergashdimi?› debdi. Ular: ‹Ha›, debdilar. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroqdir›, debdi. U: ‹Fors nima boʻldi, unga gʻolib kelindimi?› debdi. Ular: ‹Hali unga gʻolib kelingani yoʻq›, debdilar. U: ‹Ogoh boʻlinglar, albatta unga gʻolib kelinadi›, debdi. Soʻng: ‹Zugʻar bulogʻi nima boʻldi?› debdi. Ular: ‹U toʻlib oqmoqda›, debdilar. U: ‹Tabariya koʻli nima boʻldi?› debdi. Ular: ‹U toʻlib oqmoqda›, debdilar. U: ‹Bayson xurmozorlari nima boʻldi, meva berdimi?› debdi. Ular: ‹Avvalgilari meva berdi›, debdilar. Shunda u shunday sakradiki, biz uni qutulib ketadi deb oʻyladik. Biz: ‹Sen kimsan?› debmiz. U: ‹Men...›, debdi», dedilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир куни шошилиб келдилар ва минбарга чиқдилар. Одамлар орасида: «Намоз жамловчидир», деб нидо қилинди ва одамлар тўпландилар. Шунда у зот: «Эй одамлар, мен сизларни нозил бўлган бир хушхабар учун ҳам, қўрқинч учун ҳам чақирганим йўқ. Лекин Тамим Дорий менга хабар бердики, Фаластин аҳлидан бир неча киши денгизга чиқишибди ва шамол уларни денгиз оролларидан бир оролга улоқтирибди. Қарасалар, жуни кўплигидан эркакми ёки урғочими билиб бўлмайдиган сертук бир жонивор турган эмиш. Улар: ‹Сен кимсан?› дебдилар. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дебдилар. У: ‹Мен сизларга хабар берувчи ҳам, сизлардан хабар сўровчи ҳам эмасман. Лекин мана бу ибодатхонада бир киши бор, у сизларга хабар бериш ва сизлардан хабар олишга муҳтож›, дебди. Улар ибодатхонага кирсалар, темир кишанларга боғланган кўзи ожиз бир киши турган эмиш. У: ‹Сизлар кимсизлар?› дебди. Биз: ‹Биз араблармиз›, дебмиз. У: ‹Сизларнинг орангларда Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилдими?› дебди. Биз: ‹Ҳа›, дебмиз. У: ‹Араблар унга эргашдими?› дебди. Улар: ‹Ҳа›, дебдилар. У: ‹Бу улар учун яхшироқдир›, дебди. У: ‹Форс нима бўлди, унга ғолиб келиндими?› дебди. Улар: ‹Ҳали унга ғолиб келингани йўқ›, дебдилар. У: ‹Огоҳ бўлинглар, албатта унга ғолиб келинади›, дебди. Сўнг: ‹Зуғар булоғи нима бўлди?› дебди. Улар: ‹У тўлиб оқмоқда›, дебдилар. У: ‹Табария кўли нима бўлди?› дебди. Улар: ‹У тўлиб оқмоқда›, дебдилар. У: ‹Байсон хурмозорлари нима бўлди, мева бердими?› дебди. Улар: ‹Аввалгилари мева берди›, дебдилар. Шунда у шундай сакрадики, биз уни қутулиб кетади деб ўйладик. Биз: ‹Сен кимсан?› дебмиз. У: ‹Мен...›, дебди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ قَالَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو سَلَمَةَ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ قَالَ فَقَالَتْ طَلَّقَنِي زَوْجِي فَلَمْ يَجْعَلْ لِي سُكْنَى وَلَا نَفَقَةً قَالَتْ وَوَضَعَ لِي عَشْرَةَ أَقْفِزَةٍ عِنْدَ ابْنِ عَمٍّ لَهُ خَمْسَةً شَعِيرٍ وَخَمْسَةً تَمْرٍ قَالَتْ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ ذَاكَ لَهُ قَالَ فَقَالَ صَدَقَ فَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ فُلَانٍ قَالَ وَكَانَ طَلَّقَهَا طَلَاقًا بَائِنًا

Abu Bakr ibn Abul Jahm aytdi: Men va Abu Salama Fotima binti Qaysning huzuriga kirdik. U: «Erim meni taloq qildi va menga na turar joy, na nafaqa belgiladi. U menga oʻzining amakivachchasining oldida oʻnta qafiz qoldirdi: beshtasi arpa, beshtasi xurmo edi. Men Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdim. U zot: ‹Toʻgʻri aytibdi›, dedilar va menga falon kishining uyida idda oʻtirishni buyurdilar», dedi. (Rovi) aytdi: Eri uni boin taloq bilan taloq qilgan edi.Абу Бакр ибн Абул Жаҳм айтди: Мен ва Абу Салама Фотима бинти Қайснинг ҳузурига кирдик. У: «Эрим мени талоқ қилди ва менга на турар жой, на нафақа белгилади. У менга ўзининг амакиваччасининг олдида ўнта қафиз қолдирди: бештаси арпа, бештаси хурмо эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтдим. У зот: ‹Тўғри айтибди›, дедилар ва менга фалон кишининг уйида идда ўтиришни буюрдилар», деди. (Рови) айтди: Эри уни боин талоқ билан талоқ қилган эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ قَالَكَتَبْتُ ذَاكَ مِنْ فِيهَا كِتَابًا فَقَالَتْ كُنْتُ عِنْدَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ فَطَلَّقَنِي الْبَتَّةَ فَأَرْسَلْتُ إِلَى أَهْلِهِ أَبْتَغِي النَّفَقَةَ فَقَالُوا لَيْسَ لَكِ عَلَيْنَا نَفَقَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ لَكِ عَلَيْهِمْ نَفَقَةٌ وَعَلَيْكِ الْعِدَّةُ انْتَقِلِي إِلَى أُمِّ شَرِيكٍ وَلَا تَفُوتِينِي بِنَفْسِكِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ أُمَّ شَرِيكٍ يَدْخُلُ عَلَيْهَا إِخْوَتُهَا مِنْ الْمُهَاجِرِينَ الْأُوَلِ انْتَقِلِي إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ قَدْ ذَهَبَ بَصَرُهُ فَإِنْ وَضَعْتِ مِنْ ثِيَابِكِ شَيْئًا لَمْ يَرَ شَيْئًا قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ خَطَبَنِي مُعَاوِيَةُ وَأَبُو جَهْمِ بْنُ حُذَيْفَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَّا مُعَاوِيَةُ فَعَائِلٌ لَا مَالَ لَهُ وَأَمَّا أَبُو جَهْمٍ فَإِنَّهُ رَجُلٌ لَا يَضَعُ عَصَاهُ عَنْ عَاتِقِهِ أَيْنَ أَنْتُمْ مِنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَكَانَ أَهْلُهَا كَرِهُوا ذَلِكَ فَقَالَتْ لَا أَنْكِحُ إِلَّا الَّذِي دَعَانِي إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَكَحَتْهُ

Abu Salama Fotima binti Qaysdan rivoyat qiladi. (U) aytdi: Men buni uning ogʻzidan yozib oldim. U dedi: «Men Banu Maxzumdan boʻlgan bir kishining nikohida edim, u meni batta (qatʼiy) taloq qildi. Men uning ahliga nafaqa soʻrab odam yubordim, ular: ‹Bizning zimmamizda senga nafaqa yoʻq›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Ularning zimmasida senga nafaqa yoʻq, senga esa idda (oʻtirish) vojib. Ummu Shariknikiga koʻch va oʻzing haqingda menga bildirmay ish qilma›, dedilar. Soʻng: ‹Ummu Sharikning oldiga avvalgi muhojirlardan boʻlgan birodarlari kirib turadi. Sen Ibn Ummu Maktumnikiga koʻch, chunki u koʻzi ketgan kishi, agar kiyimingdan birortasini yechsang, u hech narsani koʻrmaydi›, dedilar». U aytdi: «Halol boʻlganimda menga Muoviya va Abu Jahm ibn Huzayfa sovchi qoʻydilar. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Muoviyaga kelsak, u qashshoq, moli yoʻq. Abu Jahmga kelsak, u hassasini yelkasidan qoʻymaydigan kishi. Usoma ibn Zayd turganda sizlar qayerdasizlar?› dedilar». Uning ahli buni yoqtirmagan edi. Shunda u: «Men Rasululloh ﷺ meni chaqirgan kishidan boshqasiga turmushga chiqmayman», dedi va unga turmushga chiqdi.Абу Салама Фотима бинти Қайсдан ривоят қилади. (У) айтди: Мен буни унинг оғзидан ёзиб олдим. У деди: «Мен Бану Махзумдан бўлган бир кишининг никоҳида эдим, у мени батта (қатъий) талоқ қилди. Мен унинг аҳлига нафақа сўраб одам юбордим, улар: ‹Бизнинг зиммамизда сенга нафақа йўқ›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уларнинг зиммасида сенга нафақа йўқ, сенга эса идда (ўтириш) вожиб. Умму Шарикникига кўч ва ўзинг ҳақингда менга билдирмай иш қилма›, дедилар. Сўнг: ‹Умму Шарикнинг олдига аввалги муҳожирлардан бўлган биродарлари кириб туради. Сен Ибн Умму Мактумникига кўч, чунки у кўзи кетган киши, агар кийимингдан бирортасини ечсанг, у ҳеч нарсани кўрмайди›, дедилар». У айтди: «Ҳалол бўлганимда менга Муовия ва Абу Жаҳм ибн Ҳузайфа совчи қўйдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Муовияга келсак, у қашшоқ, моли йўқ. Абу Жаҳмга келсак, у ҳассасини елкасидан қўймайдиган киши. Усома ибн Зайд турганда сизлар қаердасизлар?› дедилар». Унинг аҳли буни ёқтирмаган эди. Шунда у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ мени чақирган кишидан бошқасига турмушга чиқмайман», деди ва унга турмушга чиқди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِى عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنِي عِمْرَانُ بْنُ أَبِي أَنَسٍ أَخُو بَنِي عَامِرِ بْنِ لُؤَيٍّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أُخْتِ الضَّحَّاكِ بْنِ قَيْسٍ قَالَتْكُنْتُ عِنْدَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ وَكَانَ قَدْ طَلَّقَنِي تَطْلِيقَتَيْنِ ثُمَّ إِنَّهُ سَارَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلَى الْيَمَنِ حِينَ بَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهِ فَبَعَثَ إِلَيَّ بِتَطْلِيقَتِي الثَّالِثَةِ وَكَانَ صَاحِبَ أَمْرِهِ بِالْمَدِينَةِ عَيَّاشُ بْنُ أَبِي رَبِيعَةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ قَالَتْ فَقُلْتُ لَهُ نَفَقَتِي وَسُكْنَايَ فَقَالَ مَا لَكِ عَلَيْنَا مِنْ نَفَقَةٍ وَلَا سُكْنَى إِلَّا أَنْ نَتَطَوَّلَ عَلَيْكِ مِنْ عِنْدِنَا بِمَعْرُوفٍ نَصْنَعُهُ قَالَتْ فَقُلْتُ لَئِنْ لَمْ يَكُنْ لِي مَالِي بِهِ مِنْ حَاجَةٍ قَالَتْ فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرْتُهُ خَبَرِي وَمَا قَالَ لِي عَيَّاشٌ فَقَالَ صَدَقَ لَيْسَ لَكِ عَلَيْهِمْ نَفَقَةٌ وَلَا سُكْنَى وَلَيْسَتْ لَهُ فِيكِ رَدَّةٌ وَعَلَيْكِ الْعِدَّةُ فَانْتَقِلِي إِلَى أُمِّ شَرِيكٍ ابْنَةِ عَمِّكِ فَكُونِي عِنْدَهَا حَتَّى تَحِلِّي قَالَتْ ثُمَّ قَالَ لَا تِلْكَ امْرَأَةٌ يَزُورُهَا إِخْوَتُهَا مِنْ الْمُسْلِمِينَ وَلَكِنْ انْتَقِلِي إِلَى ابْنِ عَمِّكِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ مَكْفُوفُ الْبَصَرِ فَكُونِي عِنْدَهُ فَإِذَا حَلَلْتِ فَلَا تَفُوتِينِي بِنَفْسِكِ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَظُنُّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَئِذٍ يُرِيدُنِي إِلَّا لِنَفْسِهِ قَالَتْ فَلَمَّا حَلَلْتُ

Zahhok ibn Qaysning singlisi Fotima binti Qays (roziyallohu anho) aytdi: «Men Abu Amr ibn Hafs ibn Mugʻiraning nikohida edim, u meni ikki marta taloq qilgan edi. Soʻng Rasululloh ﷺ Ali ibn Abu Tolibni Yamanga yuborganlarida, u (erim) Ali bilan birga ketdi va menga uchinchi taloqni yuborib qoʻydi. Madinada uning ishlarini yurituvchi Ayyosh ibn Abu Rabia ibn Mugʻira edi. Men unga: ‹Nafaqam va turar joyim (nima boʻladi)?› dedim. U: ‹Bizning zimmamizda senga na nafaqa, na turar joy bor; faqat oʻz tomonimizdan yaxshilik qilib bir narsa bersak, oʻsha boʻladi›, dedi. Men: ‹Agar u mening haqqim boʻlmasa, unga ehtiyojim yoʻq›, dedim. Soʻng men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, ahvolimni va Ayyosh menga aytgan gapni u zotga xabar qildim. U zot: ‹Toʻgʻri aytibdi. Ularning zimmasida senga na nafaqa, na turar joy bor va uning seni qaytarib olish huquqi ham yoʻq. Senga esa idda (oʻtirish) vojib. Amaking qizi Ummu Shariknikiga koʻch va halol boʻlguningcha uning oldida tur›, dedilar. Soʻng: ‹Yoʻq, u shunday ayolki, uni musulmonlardan boʻlgan birodarlari ziyorat qilib turadi. Sen amaking oʻgʻli Ibn Ummu Maktumnikiga koʻch, chunki u koʻzi ojizdir. Uning oldida tur, halol boʻlganingda esa oʻzing haqingda menga bildirmay ish qilma›, dedilar». U aytdi: «Vallohi, men oʻshanda Rasululloh ﷺ meni faqat oʻzlari uchun istayaptilar deb oʻylardim». U aytdi: «Halol boʻlganimda...»Заҳҳок ибн Қайснинг синглиси Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: «Мен Абу Амр ибн Ҳафс ибн Муғиранинг никоҳида эдим, у мени икки марта талоқ қилган эди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Али ибн Абу Толибни Яманга юборганларида, у (эрим) Али билан бирга кетди ва менга учинчи талоқни юбориб қўйди. Мадинада унинг ишларини юритувчи Айёш ибн Абу Рабиа ибн Муғира эди. Мен унга: ‹Нафақам ва турар жойим (нима бўлади)?› дедим. У: ‹Бизнинг зиммамизда сенга на нафақа, на турар жой бор; фақат ўз томонимиздан яхшилик қилиб бир нарса берсак, ўша бўлади›, деди. Мен: ‹Агар у менинг ҳаққим бўлмаса, унга эҳтиёжим йўқ›, дедим. Сўнг мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, аҳволимни ва Айёш менга айтган гапни у зотга хабар қилдим. У зот: ‹Тўғри айтибди. Уларнинг зиммасида сенга на нафақа, на турар жой бор ва унинг сени қайтариб олиш ҳуқуқи ҳам йўқ. Сенга эса идда (ўтириш) вожиб. Амакинг қизи Умму Шарикникига кўч ва ҳалол бўлгунингча унинг олдида тур›, дедилар. Сўнг: ‹Йўқ, у шундай аёлки, уни мусулмонлардан бўлган биродарлари зиёрат қилиб туради. Сен амакинг ўғли Ибн Умму Мактумникига кўч, чунки у кўзи ожиздир. Унинг олдида тур, ҳалол бўлганингда эса ўзинг ҳақингда менга билдирмай иш қилма›, дедилар». У айтди: «Валлоҳи, мен ўшанда Расулуллоҳ ﷺ мени фақат ўзлари учун истаяптилар деб ўйлардим». У айтди: «Ҳалол бўлганимда...»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَاصِمِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ أُخْتَ الضَّحَّاكِ بْنِ قَيْسٍ أَخْبَرَتْهُ وَكَانَتْ عِنْدَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي مَخْزُومٍ فَأَخْبَرَتْهُأَنَّهُ طَلَّقَهَا ثَلَاثًا وَخَرَجَ إِلَى بَعْضِ الْمَغَازِي وَأَمَرَ وَكِيلًا لَهُ أَنْ يُعْطِيَهَا بَعْضَ النَّفَقَةِ فَاسْتَقَلَّتْهَا وَانْطَلَقَتْ إِلَى إِحْدَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَخَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهِيَ عِنْدَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ طَلَّقَهَا فُلَانٌ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا بِبَعْضِ النَّفَقَةِ فَرَدَّتْهَا وَزَعَمَ أَنَّهُ شَيْءٌ تَطَوَّلَ بِهِ قَالَ صَدَقَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْتَقِلِي إِلَى مَنْزِلِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ و قَالَ أَبِي وَقَالَ الْخَفَّافُ أُمِّ كُلْثُومٍ فَاعْتَدِّي عِنْدَهَا ثُمَّ قَالَ لَا أُمُّ كُلْثُومٍ يَكْثُرُ عُوَّادُهَا وَلَكِنْ انْتَقِلِي إِلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ أَعْمَى فَانْتَقَلَتْ إِلَى عَبْدِ اللَّهِ فَاعْتَدَّتْ عِنْدَهُ حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا ثُمَّ خَطَبَهَا أَبُو جَهْمٍ وَمُعَاوِيَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ فَجَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَسْتَأْمِرُهُ فِيهِمَا فَقَالَ أَبُو جَهْمٍ أَخَافُ عَلَيْكِ قَسْقَاسَتَهُ لِلْعَصَا أَوْ قَالَ أَخَافُ قَصْقَاصَتَهُ لِلْعَصَا وَأَمَّا مُعَاوِيَةُ فَرَجُلٌ أَخْلَقُ مِنْ الْمَالِ فَتَزَوَّجَتْ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ بَعْدَ ذَلِكَ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Banu Maxzum qabilasidan boʻlgan bir kishining nikohida edi. Oʻsha kishi uni uch taloq qildi va gʻazotlardan biriga chiqib ketdi hamda vakiliga unga bir oz nafaqa berishni buyurdi. U buni oz koʻrib, Nabiy ﷺ ning ayollaridan birining huzuriga bordi. Shu payt Nabiy ﷺ kirib keldilar, u esa oʻsha ayolning oldida edi. Ayol: «Yo Rasululloh, mana bu Fotima binti Qaysni falonchi taloq qildi va unga bir oz nafaqa yubordi, u esa uni qaytardi. (Vakil) buni oʻz marhamatidan bergan narsa deb daʼvo qildi», dedi. U zot: «Toʻgʻri aytibdi», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ: «Ibn Ummu Maktumning uyiga koʻch» — otam aytdi: Xaffof «Ummu Kulsumning (uyiga)» dedi — «va iddangni oʻsha yerda oʻtkaz», dedilar. Keyin: «Yoʻq, Ummu Kulsumning oldiga koʻp kishi kelib turadi. Sen Abdulloh ibn Ummu Maktumnikiga koʻch, chunki u koʻrdir», dedilar. Shunda u Abdullohnikiga koʻchib, iddasi tugaguncha uning huzurida oʻtirdi. Soʻng unga Abu Jahm va Muoviya ibn Abu Sufyon sovchi qoʻyishdi. U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, u ikkovi haqida maslahat soʻradi. U zot: «Abu Jahm — men sen uchun uning hassa oʻynatishidan qoʻrqaman. Muoviyaga kelsak, u moldan quruq kishidir», dedilar. Shundan soʻng u Usoma ibn Zaydga turmushga chiqdi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Бану Махзум қабиласидан бўлган бир кишининг никоҳида эди. Ўша киши уни уч талоқ қилди ва ғазотлардан бирига чиқиб кетди ҳамда вакилига унга бир оз нафақа беришни буюрди. У буни оз кўриб, Набий ﷺ нинг аёлларидан бирининг ҳузурига борди. Шу пайт Набий ﷺ кириб келдилар, у эса ўша аёлнинг олдида эди. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, мана бу Фотима бинти Қайсни фалончи талоқ қилди ва унга бир оз нафақа юборди, у эса уни қайтарди. (Вакил) буни ўз марҳаматидан берган нарса деб даъво қилди», деди. У зот: «Тўғри айтибди», дедилар. Сўнг Набий ﷺ: «Ибн Умму Мактумнинг уйига кўч» — отам айтди: Хаффоф «Умму Кулсумнинг (уйига)» деди — «ва иддангни ўша ерда ўтказ», дедилар. Кейин: «Йўқ, Умму Кулсумнинг олдига кўп киши келиб туради. Сен Абдуллоҳ ибн Умму Мактумникига кўч, чунки у кўрдир», дедилар. Шунда у Абдуллоҳникига кўчиб, иддаси тугагунча унинг ҳузурида ўтирди. Сўнг унга Абу Жаҳм ва Муовия ибн Абу Суфён совчи қўйишди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, у иккови ҳақида маслаҳат сўради. У зот: «Абу Жаҳм — мен сен учун унинг ҳасса ўйнатишидан қўрқаман. Муовияга келсак, у молдан қуруқ кишидир», дедилар. Шундан сўнг у Усома ибн Зайдга турмушга чиқди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِأَنَّ أَبَا عَمْرِو بْنَ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ خَرَجَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلَى الْيَمَنِ فَأَرْسَلَ إِلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ بِتَطْلِيقَةٍ كَانَتْ بَقِيَتْ مِنْ طَلَاقِهَا وَأَمَرَ لَهَا الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ وَعَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ بِنَفَقَةٍ فَقَالَا لَهَا وَاللَّهِ مَا لَكِ مِنْ نَفَقَةٍ إِلَّا أَنْ تَكُونِي حَامِلًا فَأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ قَوْلَهُمَا فَقَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَكُونِي حَامِلًا وَاسْتَأْذَنَتْهُ لِلِانْتِقَالِ فَأَذِنَ لَهَا فَقَالَتْ أَيْنَ تَرَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِلَى ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ وَكَانَ أَعْمَى تَضَعُ ثِيَابَهَا عِنْدَهُ وَلَا يَرَاهَا فَلَمَّا مَضَتْ عِدَّتُهَا أَنْكَحَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا مَرْوَانُ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ يَسْأَلُهَا عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَحَدَّثَتْهُ بِهِ فَقَالَ مَرْوَانُ لَمْ نَسْمَعْ بِهَذَا الْحَدِيثِ إِلَّا مِنْ امْرَأَةٍ سَنَأْخُذُ بِالْعِصْمَةِ الَّتِي وَجَدْنَا النَّاسَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ فَاطِمَةُ حِينَ بَلَغَهَا قَوْلُ مَرْوَانَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ الْقُرْآنُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ حَتَّى بَلَغَ لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Abu Amr ibn Hafs ibn Mugʻira Ali ibn Abu Tolib bilan Yamanga chiqdi va Fotima binti Qaysga taloqidan qolgan bir taloqni yubordi hamda Horis ibn Hishom va Ayyosh ibn Abu Rabiaga unga nafaqa berishni buyurdi. Shunda u ikkovi unga: «Vallohi, homilador boʻlmasang, senga nafaqa yoʻq», dedilar. (Fotima) Nabiy ﷺ ning oldiga kelib, u ikkovining soʻzini u zotga aytdi. U zot: «Yoʻq, faqat homilador boʻlsanggina (bor)», dedilar. Soʻng (Fotima) u zotdan koʻchib oʻtishga izn soʻradi, u zot unga izn berdilar. (Fotima): «Qayerga (koʻchay), yo Rasululloh?» dedi. U zot: «Ibn Ummu Maktumning oldiga», dedilar. U koʻr edi, (Fotima) kiyimini uning oldida yechardi, u esa uni koʻrmasdi. Iddasi oʻtgach, Nabiy ﷺ uni Usoma ibn Zaydga nikohlab berdilar. Marvon unga Qabisa ibn Zuʼaybni yuborib, undan bu hadisni soʻradi. (Fotima) unga buni soʻzlab berdi. Shunda Marvon: «Biz bu hadisni faqat bir ayoldan eshitdik. Biz odamlarni ustida topgan ehtiyot (yoʻl)ni tutamiz», dedi. Marvonning soʻzi Fotimaga yetganda u: «Men bilan sizlarning oramizda Qurʼon (hukm chiqaradi). Alloh azza va jalla: {Ularni uylaridan chiqarmanglar, oʻzlari ham chiqmasinlar, magar ochiq fahsh ish qilsalargina} deb, {Shoyad Alloh (undan) keyin bir ish paydo qilsa} deganigacha aytgan», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Абу Амр ибн Ҳафс ибн Муғира Али ибн Абу Толиб билан Яманга чиқди ва Фотима бинти Қайсга талоқидан қолган бир талоқни юборди ҳамда Ҳорис ибн Ҳишом ва Айёш ибн Абу Рабиага унга нафақа беришни буюрди. Шунда у иккови унга: «Валлоҳи, ҳомиладор бўлмасанг, сенга нафақа йўқ», дедилар. (Фотима) Набий ﷺ нинг олдига келиб, у икковининг сўзини у зотга айтди. У зот: «Йўқ, фақат ҳомиладор бўлсанггина (бор)», дедилар. Сўнг (Фотима) у зотдан кўчиб ўтишга изн сўради, у зот унга изн бердилар. (Фотима): «Қаерга (кўчай), ё Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ибн Умму Мактумнинг олдига», дедилар. У кўр эди, (Фотима) кийимини унинг олдида ечарди, у эса уни кўрмасди. Иддаси ўтгач, Набий ﷺ уни Усома ибн Зайдга никоҳлаб бердилар. Марвон унга Қабиса ибн Зуъайбни юбориб, ундан бу ҳадисни сўради. (Фотима) унга буни сўзлаб берди. Шунда Марвон: «Биз бу ҳадисни фақат бир аёлдан эшитдик. Биз одамларни устида топган эҳтиёт (йўл)ни тутамиз», деди. Марвоннинг сўзи Фотимага етганда у: «Мен билан сизларнинг орамизда Қуръон (ҳукм чиқаради). Аллоҳ азза ва жалла: {Уларни уйларидан чиқарманглар, ўзлари ҳам чиқмасинлар, магар очиқ фаҳш иш қилсаларгина} деб, {Шояд Аллоҳ (ундан) кейин бир иш пайдо қилса} деганигача айтган», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ قَالَ حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا عَامِرٌ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍأَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا ثَلَاثًا فَأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَشْكُو إِلَيْهِ فَلَمْ يَجْعَلْ لَهَا سُكْنَى وَلَا نَفَقَةً قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لَا نَدَعُ كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَسُنَّةَ نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِقَوْلِ امْرَأَةٍ لَعَلَّهَا نَسِيَتْ قَالَ قَالَ عَامِرٌ وَحَدَّثَتْنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, eri uni uch taloq qildi. U Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, u zotga shikoyat qildi. U zot unga na turar joy, na nafaqa belgilab berdilar. Umar ibn Xattob: «Biz Allohning Kitobini va Nabiyimiz ﷺ ning sunnatini bir ayolning soʻzi uchun tark etmaymiz — balki u unutgandir», dedi. Omir aytdi: (Fotima) menga rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ unga Ibn Ummu Maktumning uyida idda oʻtkazishni buyurgan edilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, эри уни уч талоқ қилди. У Набий ﷺ ҳузурларига келиб, у зотга шикоят қилди. У зот унга на турар жой, на нафақа белгилаб бердилар. Умар ибн Хаттоб: «Биз Аллоҳнинг Китобини ва Набийимиз ﷺ нинг суннатини бир аёлнинг сўзи учун тарк этмаймиз — балки у унутгандир», деди. Омир айтди: (Фотима) менга ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ унга Ибн Умму Мактумнинг уйида идда ўтказишни буюрган эдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ وَذَكَرَ مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ الزُّهْرِيُّ أَنَّ قَبِيصَةَ بْنَ ذُؤَيْبٍ حَدَّثَهُأَنَّ بِنْتَ سَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ خَالَتَهَا وَكَانَتْ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ طَلَّقَهَا ثَلَاثًا فَبَعَثَتْ إِلَيْهَا خَالَتُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ فَنَقَلَتْهَا إِلَى بَيْتِهَا وَمَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ عَلَى الْمَدِينَةِ قَالَ قَبِيصَةُ فَبَعَثَنِي إِلَيْهَا مَرْوَانُ فَسَأَلْتُهَا مَا حَمَلَهَا عَلَى أَنْ تُخْرِجَ امْرَأَةً مِنْ بَيْتِهَا قَبْلَ أَنْ تَنْقَضِيَ عِدَّتُهَا قَالَ فَقَالَتْ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَنِي بِذَلِكَ قَالَ ثُمَّ قَصَّتْ عَلَيَّ حَدِيثَهَا ثُمَّ قَالَتْ وَأَنَا أُخَاصِمُكُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي كِتَابِهِ {إِذَا طَلَّقْتُمْ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ إِلَى لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا} ثُمَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ} الثَّالِثَةَ {فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ} وَاللَّهِ مَا ذَكَرَ اللَّهُ بَعْدَ الثَّالِثَةِ حَبْسًا مَعَ مَا أَمَرَنِي بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ فَرَجَعْتُ إِلَى مَرْوَانَ فَأَخْبَرْتُهُ خَبَرَهَا فَقَالَ حَدِيثُ امْرَأَةٍ حَدِيثُ امْرَأَةٍ قَالَ ثُمَّ أَمَرَ بِالْمَرْأَةِ فَرُدَّتْ إِلَى بَيْتِهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا

Qabisa ibn Zuʼayb rivoyat qildiki, Saʼid ibn Zayd ibn Amr ibn Nufaylning qizi — Fotima binti Qays uning xolasi edi — Abdulloh ibn Amr ibn Usmonning nikohida edi, u (eri) uni uch taloq qildi. Shunda xolasi Fotima binti Qays unga odam yuborib, uni oʻz uyiga koʻchirib oldi. Oʻsha paytda Madinada Marvon ibn Hakam (hokim) edi. Qabisa aytdi: Marvon meni uning oldiga yubordi. Men undan: «Nimaga bir ayolni iddasi tugamasdan uyidan chiqarding?» deb soʻradim. U: «Chunki Rasululloh ﷺ menga shuni buyurgan edilar», dedi. Soʻng menga oʻz hadisini soʻzlab berdi va: «Men sizlar bilan Allohning Kitobi asosida bahslashaman. Alloh azza va jalla Oʻz Kitobida: {Ayollarni taloq qilsangiz, iddalari (boshida) taloq qilinglar va iddani sanab boringlar hamda Robbingiz Allohdan qoʻrqinglar. Ularni uylaridan chiqarmanglar, oʻzlari ham chiqmasinlar, magar ochiq fahsh ish qilsalargina} deb, {Shoyad Alloh shundan keyin bir ish paydo qilsa} deganigacha aytdi. Soʻng Alloh azza va jalla: {Muddatlariga yetganlarida} — uchinchisida — {ularni yaxshilik bilan ushlab qolinglar yoki yaxshilik bilan qoʻyib yuboringlar} dedi. Vallohi, Alloh uchinchisidan keyin (uyda) ushlab turishni zikr qilmadi, ustiga Rasululloh ﷺ menga buyurgan narsa ham bor», dedi. (Qabisa) aytdi: Men Marvonning oldiga qaytib, uning xabarini aytdim. U: «Bir ayolning hadisi, bir ayolning hadisi!» dedi. Soʻng ayolni (qaytarishga) buyurdi va u iddasi tugaguncha oʻz uyiga qaytarildi.Қабиса ибн Зуъайб ривоят қилдики, Саъид ибн Зайд ибн Амр ибн Нуфайлнинг қизи — Фотима бинти Қайс унинг холаси эди — Абдуллоҳ ибн Амр ибн Усмоннинг никоҳида эди, у (эри) уни уч талоқ қилди. Шунда холаси Фотима бинти Қайс унга одам юбориб, уни ўз уйига кўчириб олди. Ўша пайтда Мадинада Марвон ибн Ҳакам (ҳоким) эди. Қабиса айтди: Марвон мени унинг олдига юборди. Мен ундан: «Нимага бир аёлни иддаси тугамасдан уйидан чиқардинг?» деб сўрадим. У: «Чунки Расулуллоҳ ﷺ менга шуни буюрган эдилар», деди. Сўнг менга ўз ҳадисини сўзлаб берди ва: «Мен сизлар билан Аллоҳнинг Китоби асосида баҳслашаман. Аллоҳ азза ва жалла Ўз Китобида: {Аёлларни талоқ қилсангиз, иддалари (бошида) талоқ қилинглар ва иддани санаб боринглар ҳамда Роббингиз Аллоҳдан қўрқинглар. Уларни уйларидан чиқарманглар, ўзлари ҳам чиқмасинлар, магар очиқ фаҳш иш қилсаларгина} деб, {Шояд Аллоҳ шундан кейин бир иш пайдо қилса} деганигача айтди. Сўнг Аллоҳ азза ва жалла: {Муддатларига етганларида} — учинчисида — {уларни яхшилик билан ушлаб қолинглар ёки яхшилик билан қўйиб юборинглар} деди. Валлоҳи, Аллоҳ учинчисидан кейин (уйда) ушлаб туришни зикр қилмади, устига Расулуллоҳ ﷺ менга буюрган нарса ҳам бор», деди. (Қабиса) айтди: Мен Марвоннинг олдига қайтиб, унинг хабарини айтдим. У: «Бир аёлнинг ҳадиси, бир аёлнинг ҳадиси!» деди. Сўнг аёлни (қайтаришга) буюрди ва у иддаси тугагунча ўз уйига қайтарилди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُجَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍأَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا الْبَتَّةَ فَخَاصَمَتْهُ فِي السُّكْنَى وَالنَّفَقَةِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ فَلَمْ يَجْعَلْ سُكْنَى وَلَا نَفَقَةً وَقَالَ يَا بِنْتَ آلِ قَيْسٍ إِنَّمَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ عَلَى مَنْ كَانَتْ لَهُ رَجْعَةٌ

Shaʼbiy aytdi: Menga Fotima binti Qays rivoyat qildiki, eri uni batta (qatʼiy) taloq qilgan va u turar joy hamda nafaqa haqida Rasululloh ﷺ huzurlarida u bilan daʼvolashgan. U aytdi: «U zot na turar joy, na nafaqa belgilab berdilar va: ‹Ey Qays oilasining qizi, turar joy va nafaqa faqat qaytarib olish huquqi bor kishining zimmasidadir›, dedilar».Шаъбий айтди: Менга Фотима бинти Қайс ривоят қилдики, эри уни батта (қатъий) талоқ қилган ва у турар жой ҳамда нафақа ҳақида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида у билан даъволашган. У айтди: «У зот на турар жой, на нафақа белгилаб бердилар ва: ‹Эй Қайс оиласининг қизи, турар жой ва нафақа фақат қайтариб олиш ҳуқуқи бор кишининг зиммасидадир›, дедилар».

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُأَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَطَلَّقَهَا آخِرَ ثَلَاثِ تَطْلِيقَاتٍ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى فَأَبَى مَرْوَانُ أَنْ يُصَدِّقَ حَدِيثَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا وَقَالَ عُرْوَةُ أَنْكَرَتْ عَائِشَةُ ذَلِكَ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Abu Amr ibn Hafs ibn Mugʻiraning nikohida edi. U (eri) uni oxirgi uchinchi taloq bilan taloq qildi. Fotima Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, uyidan chiqishi haqida fatvo soʻradi. U zot unga koʻr Ibn Ummu Maktumnikiga koʻchishni buyurdilar. Marvon esa taloq qilingan ayolning uyidan chiqishi haqida Fotimani tasdiqlashdan bosh tortdi. Urva: «Oisha (roziyallohu anho) buni Fotimaga nisbatan inkor qildi», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Абу Амр ибн Ҳафс ибн Муғиранинг никоҳида эди. У (эри) уни охирги учинчи талоқ билан талоқ қилди. Фотима Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, уйидан чиқиши ҳақида фатво сўради. У зот унга кўр Ибн Умму Мактумникига кўчишни буюрдилар. Марвон эса талоқ қилинган аёлнинг уйидан чиқиши ҳақида Фотимани тасдиқлашдан бош тортди. Урва: «Оиша (розияллоҳу анҳо) буни Фотимага нисбатан инкор қилди», деди.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ وَحُصَيْنٌ وَمُغِيرَةُ وَأَشْعَثُ وَابْنُ أَبِي خَالِدٍ وَدَاوُدُ وَحَدَّثَنَاهُ مُجَالِدٌ وَإِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ سَالِمٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ قَالَدَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ فَسَأَلْتُهَا عَنْ قَضَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ طَلَّقَهَا زَوْجُهَا الْبَتَّةَ قَالَتْ فَخَاصَمْتُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السُّكْنَى وَالنَّفَقَةِ قَالَتْ فَلَمْ يَجْعَلْ لِي سُكْنَى وَلَا نَفَقَةً وَأَمَرَنِي أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Shaʼbiy uning huzuriga kirib, Rasululloh ﷺ uning haqida chiqargan hukmni soʻradi. U: «Erim meni boin taloq qildi va men u bilan turar joy hamda nafaqa haqida Rasululloh ﷺ huzurida daʼvolashdim. U zot menga na turar joy, na nafaqa belgilamadilar va menga Ibn Ummu Maktumning uyida idda oʻtirishni buyurdilar», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Шаъбий унинг ҳузурига кириб, Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳақида чиқарган ҳукмни сўради. У: «Эрим мени боин талоқ қилди ва мен у билан турар жой ҳамда нафақа ҳақида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида даъволашдим. У зот менга на турар жой, на нафақа белгиламадилар ва менга Ибн Умму Мактумнинг уйида идда ўтиришни буюрдилар», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ عَنْ مُجَالِدٍ عَنْ عَامِرٍ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهَا فِي عِدَّتِهَا لَا تَنْكِحِي حَتَّى تُعْلِمِينِي

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga iddasi paytida: «Menga bildirmaguningcha turmushga chiqma», dedilar.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга иддаси пайтида: «Менга билдирмагунингча турмушга чиқма», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ قَالَتْطَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلَاثًا فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يَجْعَلْ لِي سُكْنَى وَلَا نَفَقَةً وَقَالَ إِنَّمَا السُّكْنَى وَالنَّفَقَةُ لِمَنْ كَانَ لِزَوْجِهَا عَلَيْهَا رَجْعَةٌ وَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَى

Shaʼbiy aytdi: Menga Fotima binti Qays rivoyat qilib, dedi: «Erim meni uch taloq qildi. Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim, u zot menga na turar joy, na nafaqa belgilab berdilar va: ‹Turar joy va nafaqa faqat eri qaytarib olish huquqiga ega boʻlgan ayol uchundir›, dedilar». Va u zot unga koʻr Ibn Ummu Maktumning oldida idda oʻtkazishni buyurdilar.Шаъбий айтди: Менга Фотима бинти Қайс ривоят қилиб, деди: «Эрим мени уч талоқ қилди. Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим, у зот менга на турар жой, на нафақа белгилаб бердилар ва: ‹Турар жой ва нафақа фақат эри қайтариб олиш ҳуқуқига эга бўлган аёл учундир›, дедилар». Ва у зот унга кўр Ибн Умму Мактумнинг олдида идда ўтказишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا عَنْ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَتْنِي فَاطِمَةُ بِنْتُ قَيْسٍ قَالَتْطَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلَاثًا فَأَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ أَعْتَدَّ فِي بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) aytdi: «Erim meni uch taloq qildi. Shunda Rasululloh ﷺ menga Ibn Ummu Maktumning uyida idda oʻtkazishni buyurdilar».Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) айтди: «Эрим мени уч талоқ қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга Ибн Умму Мактумнинг уйида идда ўтказишни буюрдилар».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ قَالَ حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ يَعْنِي السَّبِيعِيَّ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍ قَالَتْطَلَّقَنِي زَوْجِي ثَلَاثًا فَأَرَدْتُ النُّقْلَةَ فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ انْتَقِلِي إِلَى بَيْتِ ابْنِ عَمِّكِ عَمْرِو ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَاعْتَدِّي عِنْدَهُ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Erim meni uch (taloq bilan) taloq qildi. Men (uning uyidan boshqa joyga) koʻchib oʻtmoqchi boʻldim va Nabiy ﷺ ning oldilariga keldim. Shunda u zot: ‹Amaking oʻgʻli Amr ibn Ummu Maktumning uyiga koʻch va iddangni oʻsha yerda oʻtkaz›, — dedilar».Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эрим мени уч (талоқ билан) талоқ қилди. Мен (унинг уйидан бошқа жойга) кўчиб ўтмоқчи бўлдим ва Набий ﷺ нинг олдиларига келдим. Шунда у зот: ‹Амакинг ўғли Амр ибн Умму Мактумнинг уйига кўч ва иддангни ўша ерда ўтказ›, — дедилар».

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ أَخْبَرَتْهُأَنَّهَا كَانَتْ تَحْتَ أَبِي عَمْرِو بْنِ حَفْصِ بْنِ الْمُغِيرَةِ فَطَلَّقَهَا آخِرَ ثَلَاثِ تَطْلِيقَاتٍ فَزَعَمَتْ أَنَّهَا جَاءَتْ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَفْتَتْهُ فِي خُرُوجِهَا مِنْ بَيْتِهَا فَأَمَرَهَا أَنْ تَنْتَقِلَ إِلَى بَيْتِ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ الْأَعْمَىفَأَبَى مَرْوَانُ إِلَّا أَنْ يَتَّهِمَ حَدِيثَ فَاطِمَةَ فِي خُرُوجِ الْمُطَلَّقَةِ مِنْ بَيْتِهَا وَزَعَمَ عُرْوَةُ قَالَ قَالَ فَأَنْكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ عَلَى فَاطِمَةَ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho) Abu Salama ibn Abdurrahmonga xabar berdiki, u Abu Amr ibn Hafs ibn Mugʻiraning nikohida edi va u (eri) uni uch taloqning oxirgisi bilan taloq qildi. U Nabiy ﷺ huzuriga kelib, uyidan chiqishi haqida fatvo soʻraganini aytdi; u zot unga koʻr Ibn Ummu Maktumning uyiga koʻchishni buyurdilar. Marvon esa taloq qilingan ayolning uyidan chiqishi borasida Fotimaning hadisini ayblashdan boshqasiga koʻnmadi. Urva: «Oisha buni Fotimaga nisbatan inkor qildi», dedi.Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) Абу Салама ибн Абдурраҳмонга хабар бердики, у Абу Амр ибн Ҳафс ибн Муғиранинг никоҳида эди ва у (эри) уни уч талоқнинг охиргиси билан талоқ қилди. У Набий ﷺ ҳузурига келиб, уйидан чиқиши ҳақида фатво сўраганини айтди; у зот унга кўр Ибн Умму Мактумнинг уйига кўчишни буюрдилар. Марвон эса талоқ қилинган аёлнинг уйидан чиқиши борасида Фотиманинг ҳадисини айблашдан бошқасига кўнмади. Урва: «Оиша буни Фотимага нисбатан инкор қилди», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُجَالِدٌ عَنْ عَامِرٍ قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فَأَتَيْتُ فَاطِمَةَ بِنْتَ قَيْسٍ فَحَدَّثَتْنِيأَنَّ زَوْجَهَا طَلَّقَهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَعَثَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَرِيَّةٍ فَقَالَ لِي أَخُوهُ اخْرُجِي مِنْ الدَّارِ فَقُلْتُ إِنَّ لِي نَفَقَةً وَسُكْنَى حَتَّى يَحِلَّ الْأَجَلُ قَالَ لَا قَالَتْ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ إِنَّ فُلَانًا طَلَّقَنِي وَإِنَّ أَخَاهُ أَخْرَجَنِي وَمَنَعَنِي السُّكْنَى وَالنَّفَقَةَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَقَالَ مَا لَكَ وَلِابْنَةِ آلِ قَيْسٍ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَخِي طَلَّقَهَا ثَلَاثًا جَمِيعًا قَالَتْ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ انْظُرِي أَيْ بِنْتَ آلِ قَيْسٍ إِنَّمَا النَّفَقَةُ وَالسُّكْنَى لِلْمَرْأَةِ عَلَى زَوْجِهَا مَا كَانَتْ لَهُ عَلَيْهَا رَجْعَةٌ فَإِذَا لَمْ يَكُنْ لَهُ عَلَيْهَا رَجْعَةٌ فَلَا نَفَقَةَ وَلَا سُكْنَى اخْرُجِي فَانْزِلِي عَلَى فُلَانَةَ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ يُتَحَدَّثُ إِلَيْهَا انْزِلِي عِنْدَ ابْنِ أُمِّ مَكْتُومٍ فَإِنَّهُ أَعْمَى لَا يَرَاكِ ثُمَّ قَالَ لَا تَنْكِحِي حَتَّى أَكُونَ أَنَا أُنْكِحُكِ قَالَتْ فَخَطَبَنِي رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَسْتَأْمِرُهُ فَقَالَ أَلَا تَنْكِحِينَ مَنْ هُوَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْهُ فَقُلْتُ بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَنْكِحْنِي مَنْ أَحْبَبْتَ قَالَتْ فَأَنْكَحَنِي مِنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ

Omir (Shaʼbiy) aytdi: Men Madinaga keldim va Fotima binti Qaysning oldiga bordim. U menga rivoyat qildiki, eri uni Rasululloh ﷺ zamonlarida taloq qilgan, soʻng Rasululloh ﷺ uni bir sariyyaga (harbiy guruh bilan) yuborganlar. (Fotima aytdi:) «Uning akasi menga: ‹Uydan chiq›, dedi. Men: ‹Muddat tugaguncha menga nafaqa ham, turar joy ham bor›, dedim. U: ‹Yoʻq›, dedi. Shunda men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Falonchi meni taloq qildi, akasi esa meni (uydan) chiqarib yubordi va turar joy bilan nafaqadan mahrum qildi›, dedim. U zot unga odam yuborib: ‹Sen bilan Qays oilasining qizi orasida nima gap?› dedilar. U: ‹Yo Rasululloh, akam uni uch taloq bilan birdaniga taloq qilgan›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ menga: ‹Qara, ey Qays oilasining qizi, nafaqa va turar joy ayolga eri uni qaytarib olish huquqiga ega boʻlganidagina beriladi. Agar uning qaytarib olish huquqi boʻlmasa, na nafaqa, na turar joy bor. Chiqib, falon ayolnikiga tush›, dedilar. Soʻng: ‹Uning oldida (erkaklar bilan) gaplashiladi. Sen Ibn Ummu Maktumnikiga tush, chunki u koʻr, seni koʻrmaydi›, dedilar. Keyin: ‹Men seni nikohlab bermagunimcha turmushga chiqma›, dedilar». U aytdi: «Menga Qurayshdan bir kishi sovchi qoʻydi. Men Rasululloh ﷺ huzurlariga maslahat soʻrab keldim. U zot: ‹Undan menga suyukliroq boʻlgan kishiga turmushga chiqmaysanmi?› dedilar. Men: ‹Ha, yo Rasululloh, kimni xohlasangiz, menga oʻshani nikohlab bering›, dedim. Shunda u zot meni Usoma ibn Zaydga nikohlab berdilar».Омир (Шаъбий) айтди: Мен Мадинага келдим ва Фотима бинти Қайснинг олдига бордим. У менга ривоят қилдики, эри уни Расулуллоҳ ﷺ замонларида талоқ қилган, сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни бир сарийяга (ҳарбий гуруҳ билан) юборганлар. (Фотима айтди:) «Унинг акаси менга: ‹Уйдан чиқ›, деди. Мен: ‹Муддат тугагунча менга нафақа ҳам, турар жой ҳам бор›, дедим. У: ‹Йўқ›, деди. Шунда мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Фалончи мени талоқ қилди, акаси эса мени (уйдан) чиқариб юборди ва турар жой билан нафақадан маҳрум қилди›, дедим. У зот унга одам юбориб: ‹Сен билан Қайс оиласининг қизи орасида нима гап?› дедилар. У: ‹Ё Расулуллоҳ, акам уни уч талоқ билан бирданига талоқ қилган›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Қара, эй Қайс оиласининг қизи, нафақа ва турар жой аёлга эри уни қайтариб олиш ҳуқуқига эга бўлганидагина берилади. Агар унинг қайтариб олиш ҳуқуқи бўлмаса, на нафақа, на турар жой бор. Чиқиб, фалон аёлникига туш›, дедилар. Сўнг: ‹Унинг олдида (эркаклар билан) гаплашилади. Сен Ибн Умму Мактумникига туш, чунки у кўр, сени кўрмайди›, дедилар. Кейин: ‹Мен сени никоҳлаб бермагунимча турмушга чиқма›, дедилар». У айтди: «Менга Қурайшдан бир киши совчи қўйди. Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига маслаҳат сўраб келдим. У зот: ‹Ундан менга суюклироқ бўлган кишига турмушга чиқмайсанми?› дедилар. Мен: ‹Ҳа, ё Расулуллоҳ, кимни хоҳласангиз, менга ўшани никоҳлаб беринг›, дедим. Шунда у зот мени Усома ибн Зайдга никоҳлаб бердилар».

قَالَ فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَخْرُجَ قَالَتْ اجْلِسْ حَتَّى أُحَدِّثَكَ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا مِنْ الْأَيَّامِ فَصَلَّى صَلَاةَ الْهَاجِرَةِ ثُمَّ قَعَدَ فَفَزِعَ النَّاسُ فَقَالَ اجْلِسُوا أَيُّهَا النَّاسُ فَإِنِّي لَمْ أَقُمْ مَقَامِي هَذَا لِفَزَعٍ وَلَكِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ أَتَانِي فَأَخْبَرَنِي خَبَرًا مَنَعَنِي مِنْ الْقَيْلُولَةِ مِنْ الْفَرَحِ وَقُرَّةِ الْعَيْنِ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَنْشُرَ عَلَيْكُمْ فَرَحَ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخْبَرَنِي أَنَّ رَهْطًا مِنْ بَنِي عَمِّهِ رَكِبُوا الْبَحْرَ فَأَصَابَتْهُمْ رِيحٌ عَاصِفٌ فَأَلْجَأَتْهُمْ الرِّيحُ إِلَى جَزِيرَةٍ لَا يَعْرِفُونَهَا فَقَعَدُوا فِي قُوَيْرِبِ سَفِينَةٍ حَتَّى خَرَجُوا إِلَى الْجَزِيرَةِ فَإِذَا هُمْ بِشَيْءٍ أَهْلَبَ كَثِيرِ الشَّعْرِ لَا يَدْرُونَ أَرَجُلٌ هُوَ أَوْ امْرَأَةٌ فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِمْ السَّلَامَ فَقَالُوا أَلَا تُخْبِرُنَا فَقَالَ مَا أَنَا بِمُخْبِرِكُمْ وَلَا مُسْتَخْبِرِكُمْ وَلَكِنَّ هَذَا الدَّيْرَ قَدْ رَهِقْتُمُوهُ فَفِيهِ مَنْ هُوَ إِلَى خَبَرِكُمْ بِالْأَشْوَاقِ أَنْ يُخْبِرَكُمْ وَيَسْتَخْبِرَكُمْ قَالُوا قُلْنَا مَا أَنْتَ قَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةُ فَانْطَلَقُوا حَتَّى أَتَوْا الدَّيْرَ فَإِذَا هُمْ بِرَجُلٍ مُوثَقٍ شَدِيدِ الْوَثَاقِ مُظْهِرٍ الْحُزْنَ كَثِيرِ التَّشَكِّي فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِمْ فَقَالَ مَنْ أَنْتُمْ قَالُوا مِنْ الْعَرَبِ قَالَ مَا فَعَلَتْ الْعَرَبُ أَخَرَجَ نَبِيُّهُمْ بَعْدُ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَمَا فَعَلَتْ الْعَرَبُ قَالُوا خَيْرًا آمَنُوا بِهِ وَصَدَّقُوهُ قَالَ

(Rovi) aytdi: Men chiqmoqchi boʻlganimda u: «Oʻtir, senga Rasululloh ﷺdan bir hadis soʻzlab beray», dedi. U aytdi: Rasululloh ﷺ kunlardan bir kuni chiqib, peshin namozini oʻqidilar, soʻng oʻtirdilar. Odamlar choʻchib ketishdi. Shunda u zot: «Oʻtiringlar, ey odamlar! Men bu joyimda biror qoʻrqinch sababidan turganim yoʻq. Lekin Tamim Doriy oldimga kelib, menga shunday bir xabar berdiki, u xursandlik va koʻz quvonchidan meni qaylula (peshin uyqusi)dan toʻsdi. Men sizlarga Nabiyingiz ﷺ ning xursandligini yoyishni xohladim. U menga xabar berdiki, amakivachchalaridan bir guruhi dengizga chiqishibdi va ularni qattiq shamol tutib, oʻzlari tanimaydigan bir orolga uloqtiribdi. Ular kemaning kichik qayigʻiga oʻtirib, orolga chiqishibdi. Qarasalar, juni koʻp sertuk bir narsa turgan emish, uni erkakmi yoki ayolmi bilishmabdi. Unga salom berishibdi, u salomlariga alik olibdi. Ular: ‹Bizga xabar bermaysanmi?› debdilar. U: ‹Men sizlarga xabar beruvchi ham, sizlardan xabar soʻrovchi ham emasman. Lekin mana bu ibodatxonaga yaqinlashdingiz, unda sizlarning xabaringizga tashna, sizlarga xabar berish va sizlardan xabar olishni istagan kishi bor›, debdi. Ular: Biz: ‹Sen nimasan?› debmiz. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular yurib ibodatxonaga kelishibdi. Qarasalar, qattiq bogʻlangan, gʻamini oshkor qilib, koʻp shikoyat qilayotgan bir kishi turgan emish. Ular unga salom berishibdi, u alik olibdi. U: ‹Sizlar kimsizlar?› debdi. Ular: ‹Arablardanmiz›, debdilar. U: ‹Arablar nima qildi, Nabiylari chiqdimi?› debdi. Ular: ‹Ha›, debdilar. U: ‹Arablar nima qildi?› debdi. Ular: ‹Yaxshilik (qildilar) — unga imon keltirdilar va uni tasdiqladilar›, debdilar. U: ...»(Рови) айтди: Мен чиқмоқчи бўлганимда у: «Ўтир, сенга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис сўзлаб берай», деди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ кунлардан бир куни чиқиб, пешин намозини ўқидилар, сўнг ўтирдилар. Одамлар чўчиб кетишди. Шунда у зот: «Ўтиринглар, эй одамлар! Мен бу жойимда бирор қўрқинч сабабидан турганим йўқ. Лекин Тамим Дорий олдимга келиб, менга шундай бир хабар бердики, у хурсандлик ва кўз қувончидан мени қайлула (пешин уйқуси)дан тўсди. Мен сизларга Набийингиз ﷺ нинг хурсандлигини ёйишни хоҳладим. У менга хабар бердики, амакиваччаларидан бир гуруҳи денгизга чиқишибди ва уларни қаттиқ шамол тутиб, ўзлари танимайдиган бир оролга улоқтирибди. Улар кеманинг кичик қайиғига ўтириб, оролга чиқишибди. Қарасалар, жуни кўп сертук бир нарса турган эмиш, уни эркакми ёки аёлми билишмабди. Унга салом беришибди, у саломларига алик олибди. Улар: ‹Бизга хабар бермайсанми?› дебдилар. У: ‹Мен сизларга хабар берувчи ҳам, сизлардан хабар сўровчи ҳам эмасман. Лекин мана бу ибодатхонага яқинлашдингиз, унда сизларнинг хабарингизга ташна, сизларга хабар бериш ва сизлардан хабар олишни истаган киши бор›, дебди. Улар: Биз: ‹Сен нимасан?› дебмиз. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар юриб ибодатхонага келишибди. Қарасалар, қаттиқ боғланган, ғамини ошкор қилиб, кўп шикоят қилаётган бир киши турган эмиш. Улар унга салом беришибди, у алик олибди. У: ‹Сизлар кимсизлар?› дебди. Улар: ‹Арабларданмиз›, дебдилар. У: ‹Араблар нима қилди, Набийлари чиқдими?› дебди. Улар: ‹Ҳа›, дебдилар. У: ‹Араблар нима қилди?› дебди. Улар: ‹Яхшилик (қилдилар) — унга имон келтирдилар ва уни тасдиқладилар›, дебдилар. У: ...»

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ قَيْسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ مُسْرِعًا فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ وَنُودِيَ فِي النَّاسِ الصَّلَاةُ جَامِعَةٌ فَاجْتَمَعَ النَّاسُ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي لَمْ أَدْعُكُمْ لِرَغْبَةٍ وَلَا لِرَهْبَةٍ وَلَكِنَّ تَمِيمًا الدَّارِيَّ أَخْبَرَنِي أَنَّ نَفَرًا مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ رَكِبُوا الْبَحْرَ فَقَذَفَ بِهِمْ الرِّيحُ إِلَى جَزِيرَةٍ مِنْ جَزَائِرِ الْبَحْرِ فَإِذَا هُمْ بِدَابَّةٍ أَشْعَرَ لَا يُدْرَى ذَكَرٌ هُوَ أَمْ أُنْثَى لِكَثْرَةِ شَعْرِهِ فَقَالُوا مَنْ أَنْتَ فَقَالَتْ أَنَا الْجَسَّاسَةَ فَقَالُوا فَأَخْبِرِينَا فَقَالَتْ مَا أَنَا بِمُخْبِرَتِكُمْ وَلَا مُسْتَخْبِرَتِكُمْ وَلَكِنْ فِي هَذَا الدَّيْرِ رَجُلٌ فَقِيرٌ إِلَى أَنْ يُخْبِرَكُمْ وَإِلَى أَنْ يَسْتَخْبِرَكُمْ فَدَخَلُوا الدَّيْرَ فَإِذَا هُوَ رَجُلٌ أَعْوَرُ مُصَفَّدٌ فِي الْحَدِيدِ فَقَالَ مَنْ أَنْتُمْ قَالُوا نَحْنُ الْعَرَبُ فَقَالَ هَلْ بُعِثَ فِيكُمْ النَّبِيُّ قَالُوا نَعَمْ قَالَ فَهَلْ اتَّبَعَهُ الْعَرَبُ قَالُوا نَعَمْ قَالَ ذَاكَ خَيْرٌ لَهُمْ قَالَ فَمَا فَعَلَتْ فَارِسُ هَلْ ظَهَرَ عَلَيْهَا قَالُوا لَا قَالَ أَمَا إِنَّهُ سَيَظْهَرُ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ مَا فَعَلَتْ عَيْنُ زُغَرَ قَالُوا هِيَ تَدْفُقُ مَلْأَى قَالَ فَمَا فَعَلَ نَخْلُ بَيْسَانَ هَلْ أَطْعَمَ قَالُوا نَعَمْ أَوَائِلُهُ قَالَ فَوَثَبَ وَثْبَةً حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيَفْلِتُ فَقُلْنَا مَنْ أَنْتَ

Fotima binti Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kuni shoshilib keldilar va minbarga chiqdilar. Odamlar orasida: «Namoz jamlovchidir», deb nido qilindi va odamlar toʻplandilar. Shunda u zot: «Ey odamlar, men sizlarni biror istak uchun ham, qoʻrqinch uchun ham chaqirganim yoʻq. Lekin Tamim Doriy menga xabar berdiki, Falastin ahlidan bir necha kishi dengizga chiqishibdi va shamol ularni dengiz orollaridan bir orolga uloqtiribdi. Qarasalar, juni koʻpligidan erkakmi yoki urgʻochimi bilib boʻlmaydigan sertuk bir jonivor turgan emish. Ular: ‹Sen kimsan?› debdilar. U: ‹Men Jassosaman›, debdi. Ular: ‹Bizga xabar ber›, debdilar. U: ‹Men sizlarga xabar beruvchi ham, sizlardan xabar soʻrovchi ham emasman. Lekin mana bu ibodatxonada bir kishi bor, u sizlarga xabar berish va sizlardan xabar olishga muhtoj›, debdi. Ular ibodatxonaga kirsalar, temir kishanlarga bogʻlangan bir koʻzi koʻr kishi ekan. U: ‹Sizlar kimsizlar?› debdi. Ular: ‹Biz arablarmiz›, debdilar. U: ‹Sizlarning oranglarda Nabiy paygʻambar qilib yuborildimi?› debdi. Ular: ‹Ha›, debdilar. U: ‹Arablar unga ergashdimi?› debdi. Ular: ‹Ha›, debdilar. U: ‹Bu ular uchun yaxshiroqdir›, debdi. U: ‹Fors nima boʻldi, unga gʻolib kelindimi?› debdi. Ular: ‹Yoʻq›, debdilar. U: ‹Ogoh boʻlinglar, albatta unga gʻolib kelinadi›, debdi. Soʻng: ‹Zugʻar bulogʻi nima boʻldi?› debdi. Ular: ‹U toʻlib oqmoqda›, debdilar. U: ‹Bayson xurmozori nima boʻldi, meva berdimi?› debdi. Ular: ‹Ha, avvalgilari›, debdilar. Shunda u shunday sakradiki, biz uni qutulib ketadi deb oʻyladik. Biz: ‹Sen kimsan?› debmiz».Фотима бинти Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир куни шошилиб келдилар ва минбарга чиқдилар. Одамлар орасида: «Намоз жамловчидир», деб нидо қилинди ва одамлар тўпландилар. Шунда у зот: «Эй одамлар, мен сизларни бирор истак учун ҳам, қўрқинч учун ҳам чақирганим йўқ. Лекин Тамим Дорий менга хабар бердики, Фаластин аҳлидан бир неча киши денгизга чиқишибди ва шамол уларни денгиз оролларидан бир оролга улоқтирибди. Қарасалар, жуни кўплигидан эркакми ёки урғочими билиб бўлмайдиган сертук бир жонивор турган эмиш. Улар: ‹Сен кимсан?› дебдилар. У: ‹Мен Жассосаман›, дебди. Улар: ‹Бизга хабар бер›, дебдилар. У: ‹Мен сизларга хабар берувчи ҳам, сизлардан хабар сўровчи ҳам эмасман. Лекин мана бу ибодатхонада бир киши бор, у сизларга хабар бериш ва сизлардан хабар олишга муҳтож›, дебди. Улар ибодатхонага кирсалар, темир кишанларга боғланган бир кўзи кўр киши экан. У: ‹Сизлар кимсизлар?› дебди. Улар: ‹Биз араблармиз›, дебдилар. У: ‹Сизларнинг орангларда Набий пайғамбар қилиб юборилдими?› дебди. Улар: ‹Ҳа›, дебдилар. У: ‹Араблар унга эргашдими?› дебди. Улар: ‹Ҳа›, дебдилар. У: ‹Бу улар учун яхшироқдир›, дебди. У: ‹Форс нима бўлди, унга ғолиб келиндими?› дебди. Улар: ‹Йўқ›, дебдилар. У: ‹Огоҳ бўлинглар, албатта унга ғолиб келинади›, дебди. Сўнг: ‹Зуғар булоғи нима бўлди?› дебди. Улар: ‹У тўлиб оқмоқда›, дебдилар. У: ‹Байсон хурмозори нима бўлди, мева бердими?› дебди. Улар: ‹Ҳа, аввалгилари›, дебдилар. Шунда у шундай сакрадики, биз уни қутулиб кетади деб ўйладик. Биз: ‹Сен кимсан?› дебмиз».