حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ أَرَادَ أَنْ يَتَّخِذَ خَشَبَتَيْنِ يُضْرَبُ بِهِمَا لِيَجْتَمِعَ النَّاسُ لِلصَّلاَةِ فَأُرِيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الأَنْصَارِيُّ ثُمَّ مِنْ بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ خَشَبَتَيْنِ فِي النَّوْمِ فَقَالَ إِنَّ هَاتَيْنِ لَنَحْوٌ مِمَّا يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقِيلَ أَلاَ تُؤَذِّنُونَ لِلصَّلاَةِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ اسْتَيْقَظَ فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالأَذَانِ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: «Rasululloh ﷺ odamlarni namozga toʻplash uchun bir-biriga uriladigan ikkita yogʻoch olmoqchi boʻlgan edilar. Shu payt Banu Horis ibn Xazrajdan boʻlgan Abdulloh ibn Zayd al-Ansoriyga tushida ikkita yogʻoch koʻrsatildi. U: ‹Bu ikkovi Rasululloh ﷺ istaganlariga oʻxshaydi›, dedi. Unga: ‹Namozga azon aytsangiz-chi?› deyildi. U uygʻonganda Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytib berdi. Shunda Rasululloh ﷺ azon aytishga buyurdilar».Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ одамларни намозга тўплаш учун бир-бирига уриладиган иккита ёғоч олмоқчи бўлган эдилар. Шу пайт Бану Ҳорис ибн Хазраждан бўлган Абдуллоҳ ибн Зайд ал-Ансорийга тушида иккита ёғоч кўрсатилди. У: ‹Бу иккови Расулуллоҳ ﷺ истаганларига ўхшайди›, деди. Унга: ‹Намозга азон айтсангиз-чи?› дейилди. У уйғонганда Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтиб берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ азон айтишга буюрдилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا سَمِعْتُمُ النِّدَاءَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Azonni eshitsangiz, muazzin aytayotganidek aytinglar», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Азонни эшитсангиз, муаззин айтаётганидек айтинглар», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي النِّدَاءِ وَالصَّفِّ الأَوَّلِ ثُمَّ لَمْ يَجِدُوا إِلاَّ أَنْ يَسْتَهِمُوا عَلَيْهِ لاَسْتَهَمُوا وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي التَّهْجِيرِ لاَسْتَبَقُوا إِلَيْهِ وَلَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي الْعَتَمَةِ وَالصُّبْحِ لأَتَوْهُمَا وَلَوْ حَبْوًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Agar odamlar azon va birinchi safda nima (fazilat) borligini bilganlarida, soʻng uni (faqat) qurʼa tashlash bilangina topa olganlarida edi, albatta qurʼa tashlardilar. Agar namozga erta kelishda nima (fazilat) borligini bilganlarida edi, albatta unga (yetishga) musobaqalashardilar. Agar xufton va bomdod namozlarida nima (fazilat) borligini bilganlarida edi, hatto emaklab boʻlsa-da, ularga kelardilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Агар одамлар азон ва биринчи сафда нима (фазилат) борлигини билганларида, сўнг уни (фақат) қуръа ташлаш билангина топа олганларида эди, албатта қуръа ташлардилар. Агар намозга эрта келишда нима (фазилат) борлигини билганларида эди, албатта унга (етишга) мусобақалашардилар. Агар хуфтон ва бомдод намозларида нима (фазилат) борлигини билганларида эди, ҳатто эмаклаб бўлса-да, уларга келардилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ، عَنْ أَبِيهِ، وَإِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُمَا أَخْبَرَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِذَا ثُوِّبَ بِالصَّلاَةِ فَلاَ تَأْتُوهَا وَأَنْتُمْ تَسْعَوْنَ وَأْتُوهَا وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا فَإِنَّ أَحَدَكُمْ فِي صَلاَةٍ مَا كَانَ يَعْمِدُ إِلَى الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozga iqoma aytilsa, unga yugurib kelmanglar, balki vazminlik (xotirjamlik) bilan kelinglar. Yetganingizni oʻqinglar, oʻtkazib yuborganingizni toʻldiring. Chunki sizdan biringiz namozni qasd qilib turgan ekan, namozda (hisoblanadi)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга иқома айтилса, унга югуриб келманглар, балки вазминлик (хотиржамлик) билан келинглар. Етганингизни ўқинглар, ўтказиб юборганингизни тўлдиринг. Чунки сиздан бирингиз намозни қасд қилиб турган экан, намозда (ҳисобланади)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ الأَنْصَارِيِّ، ثُمَّ الْمَازِنِيِّ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ قَالَ لَهُ ‏ "‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ أَوْ بَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ بِالصَّلاَةِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdurrahmon (otasidan, u Abu Saiddan) rivoyat qiladi: Abu Said al-Xudriy otamga dedi: «Men seni qoʻy va sahroni yaxshi koʻradigan koʻraman. Bas, qoʻying bilan yoki sahroda boʻlganingda namozga azon aytmoqchi boʻlsang, ovozingni baland qil — chunki azon ovozini eshitgan har kim, inson boʻlsin, jin yoki boshqa maxluq boʻlsin, Qiyomat kuni sen uchun guvoh boʻladi». Abu Said qoʻshimcha qildi: «Men buni (bu rivoyatni) Rasululloh ﷺ dan eshitdim».Абдурраҳмон (отасидан, у Абу Саиддан) ривоят қилади: Абу Саид ал-Худрий отамга деди: «Мен сени қўй ва саҳрони яхши кўрадиган кўраман. Бас, қўйинг билан ёки саҳрода бўлганингда намозга азон айтмоқчи бўлсанг, овозингни баланд қил — чунки азон овозини эшитган ҳар ким, инсон бўлсин, жин ёки бошқа махлуқ бўлсин, Қиёмат куни сен учун гувоҳ бўлади». Абу Саид қўшимча қилди: «Мен буни (бу ривоятни) Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلاَةِ أَدْبَرَ الشَّيْطَانُ لَهُ ضُرَاطٌ حَتَّى لاَ يَسْمَعَ النِّدَاءَ فَإِذَا قُضِيَ النِّدَاءُ أَقْبَلَ حَتَّى إِذَا ثُوِّبَ بِالصَّلاَةِ أَدْبَرَ حَتَّى إِذَا قُضِيَ التَّثْوِيبُ أَقْبَلَ حَتَّى يَخْطِرَ بَيْنَ الْمَرْءِ وَنَفْسِهِ يَقُولُ اذْكُرْ كَذَا اذْكُرْ كَذَا لِمَا لَمْ يَكُنْ يَذْكُرُ حَتَّى يَظَلَّ الرَّجُلُ إِنْ يَدْرِي كَمْ صَلَّى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Namozga chaqirilsa (azon aytilsa), shayton azonni eshitmaslik uchun shamol chiqarib qochib ketadi. Azon tugagach, u qaytib keladi. Namozga iqomat aytilsa, yana qochib ketadi, iqomat tugagach, yana qaytib keladi. U kishi bilan uning koʻngli orasiga kirib, ‹Buni esla, buni esla› deb, kishi avval eslamagan narsalarni eslatadi. Nihoyat u kishi necha rakat oʻqiganini ham bilmay qoladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Намозга чақирилса (азон айтилса), шайтон азонни эшитмаслик учун шамол чиқариб қочиб кетади. Азон тугагач, у қайтиб келади. Намозга иқомат айтилса, яна қочиб кетади, иқомат тугагач, яна қайтиб келади. У киши билан унинг кўнгли орасига кириб, ‹Буни эсла, буни эсла› деб, киши аввал эсламаган нарсаларни эслатади. Ниҳоят у киши неча ракат ўқиганини ҳам билмай қолади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّهُ قَالَ سَاعَتَانِ يُفْتَحُ لَهُمَا أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَقَلَّ دَاعٍ تُرَدُّ عَلَيْهِ دَعْوَتُهُ حَضْرَةُ النِّدَاءِ لِلصَّلاَةِ وَالصَّفُّ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Ikki payt borki, ularda osmon eshiklari ochiladi va duo qiluvchining duosi qaytarilishi kam boʻladi: namozga azon aytilayotgan payt hamda Alloh yoʻlidagi (jang) safi», dedi. Molikdan jumʼa kuni azon namoz vaqti kirmasdan avval aytiladimi, deb soʻralganda, u: «U faqat quyosh zenitdan ogʻganidan keyingina aytiladi», dedi. Molikdan azon va iqomani takrorlash (ikki martadan aytish) hamda iqoma aytilganda odamlar qay paytda turishlari haqida soʻralganda, u: «Azon va iqoma haqida odamlar qilayotganini koʻrganimdan boshqa narsa eshitmaganman. Iqomaga kelsak, u takrorlanmaydi (bir martadan aytiladi). Bizning yurtimizdagi ilm ahli shunday qilib kelmoqda. Iqoma aytilganda odamlarning turishiga kelsak, men uning aniq boshlanadigan bir pallasi haqida eshitmaganman va buni odamlarning holiga qarab, deb bilaman; chunki baʼzi odamlar vazmin (ogʻir), baʼzilari yengil boʻlib, ular bir kishidek boʻla olmaydilar», dedi. Molikdan farz namozini oʻqimoqchi boʻlgan bir jamoa azon aytmay, faqat iqoma aytsa boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Ularga shuning oʻzi kifoya. Azon faqat namoz jamoat bilan oʻqiladigan masjidlarda vojibdir», dedi. Molikdan muazzin imomga ‹Assalomu alaykum› deb salom berib, uni namozga chaqirishi haqida, hamda bunday salomni birinchi boʻlib kim aytgani haqida soʻralganda, u: «Bu salom dastlabki (avvalgi) jamoada boʻlgani haqida eshitmaganman», deb javob berdi. Yahyo aytdi: Molikdan muazzin azon aytib, keyin kutib turib, hech kim kelmagach, iqoma aytib, oʻzi yolgʻiz namoz oʻqisa, soʻng u namozdan boʻshaganidan keyin odamlar kelsa, u ular bilan namozni qaytadan oʻqiydimi, deb soʻralganda, Molik: «U namozni qaytarmaydi; u boʻshaganidan keyin kelgan kishi esa oʻzi yolgʻiz oʻqiydi», dedi. Yahyo aytdi: Molikdan bir muazzin bir jamoaga azon aytib, nafl namozlar oʻqigach, oʻsha jamoa boshqa birov iqoma aytib namoz oʻqimoqchi boʻlsa boʻladimi, deb soʻralganda, u: «Bunda zarar yoʻq. Uning iqomasi ham, boshqasining iqomasi ham barobar», dedi. Yahyo aytdi: Molik dedi: «Bomdod namozi hamon tong otishidan avval ham aytiladi. Boshqa namozlarga kelsak, biz ular faqat vaqti kirgandan keyingina aytilishi kerak, deb bilamiz».Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Икки пайт борки, уларда осмон эшиклари очилади ва дуо қилувчининг дуоси қайтарилиши кам бўлади: намозга азон айтилаётган пайт ҳамда Аллоҳ йўлидаги (жанг) сафи», деди. Моликдан жумъа куни азон намоз вақти кирмасдан аввал айтиладими, деб сўралганда, у: «У фақат қуёш зенитдан оғганидан кейингина айтилади», деди. Моликдан азон ва иқомани такрорлаш (икки мартадан айтиш) ҳамда иқома айтилганда одамлар қай пайтда туришлари ҳақида сўралганда, у: «Азон ва иқома ҳақида одамлар қилаётганини кўрганимдан бошқа нарса эшитмаганман. Иқомага келсак, у такрорланмайди (бир мартадан айтилади). Бизнинг юртимиздаги илм аҳли шундай қилиб келмоқда. Иқома айтилганда одамларнинг туришига келсак, мен унинг аниқ бошланадиган бир палласи ҳақида эшитмаганман ва буни одамларнинг ҳолига қараб, деб биламан; чунки баъзи одамлар вазмин (оғир), баъзилари енгил бўлиб, улар бир кишидек бўла олмайдилар», деди. Моликдан фарз намозини ўқимоқчи бўлган бир жамоа азон айтмай, фақат иқома айтса бўладими, деб сўралганда, у: «Уларга шунинг ўзи кифоя. Азон фақат намоз жамоат билан ўқиладиган масжидларда вожибдир», деди. Моликдан муаззин имомга ‹Ассалому алайкум› деб салом бериб, уни намозга чақириши ҳақида, ҳамда бундай саломни биринчи бўлиб ким айтгани ҳақида сўралганда, у: «Бу салом дастлабки (аввалги) жамоада бўлгани ҳақида эшитмаганман», деб жавоб берди. Яҳё айтди: Моликдан муаззин азон айтиб, кейин кутиб туриб, ҳеч ким келмагач, иқома айтиб, ўзи ёлғиз намоз ўқиса, сўнг у намоздан бўшаганидан кейин одамлар келса, у улар билан намозни қайтадан ўқийдими, деб сўралганда, Молик: «У намозни қайтармайди; у бўшаганидан кейин келган киши эса ўзи ёлғиз ўқийди», деди. Яҳё айтди: Моликдан бир муаззин бир жамоага азон айтиб, нафл намозлар ўқигач, ўша жамоа бошқа биров иқома айтиб намоз ўқимоқчи бўлса бўладими, деб сўралганда, у: «Бунда зарар йўқ. Унинг иқомаси ҳам, бошқасининг иқомаси ҳам баробар», деди. Яҳё айтди: Молик деди: «Бомдод намози ҳамон тонг отишидан аввал ҳам айтилади. Бошқа намозларга келсак, биз улар фақат вақти киргандан кейингина айтилиши керак, деб биламиз».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْمُؤَذِّنَ، جَاءَ إِلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يُؤْذِنُهُ لِصَلاَةِ الصُّبْحِ فَوَجَدَهُ نَائِمًا فَقَالَ الصَّلاَةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ ‏.‏ فَأَمَرَهُ عُمَرُ أَنْ يَجْعَلَهَا فِي نِدَاءِ الصُّبْحِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, muazzin Umar ibn al-Xattobni bomdod namoziga chaqirish uchun kelib, uni uxlab yotgan holda koʻribdi. Shunda u: «Namoz uyqudan yaxshiroqdir» (as-solotu xayrun minan-navm), debdi. Umar esa unga buni bomdod azoniga qoʻshib aytishni buyuribdi.Моликка етиб келишича, муаззин Умар ибн ал-Хаттобни бомдод намозига чақириш учун келиб, уни ухлаб ётган ҳолда кўрибди. Шунда у: «Намоз уйқудан яхшироқдир» (ас-солоту хайрун минан-навм), дебди. Умар эса унга буни бомдод азонига қўшиб айтишни буюрибди.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ مَا أَعْرِفُ شَيْئًا مِمَّا أَدْرَكْتُ عَلَيْهِ النَّاسَ إِلاَّ النِّدَاءَ بِالصَّلاَةِ ‏.‏

Abu Suhayl ibn Molik (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, u: «Men odamlarni (nimaning ustida) topgan boʻlsam, namozga azon aytishdan boshqa hech narsani oʻsha holicha tanimayman», dedi.Абу Суҳайл ибн Молик (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, у: «Мен одамларни (ниманинг устида) топган бўлсам, намозга азон айтишдан бошқа ҳеч нарсани ўша ҳолича танимайман», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، سَمِعَ الإِقَامَةَ، وَهُوَ بِالْبَقِيعِ فَأَسْرَعَ الْمَشْىَ إِلَى الْمَسْجِدِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Baqiʼda ekanida iqomani eshitib qoldi va masjid tomon tez yurib ketdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Бақиъда эканида иқомани эшитиб қолди ва масжид томон тез юриб кетди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَذَّنَ بِالصَّلاَةِ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ فَقَالَ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ بَارِدَةٌ ذَاتُ مَطَرٍ يَقُولُ ‏ "‏ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ ‏"‏ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) sovuq va shamolli bir kechada azon aytib: «Ogoh boʻlinglar, (namozni) uy-joylaringizda oʻqinglar», dedi. Soʻng u: «Rasululloh ﷺ sovuq, yomgʻirli kecha boʻlganda muazzinga: ‹Ogoh boʻlinglar, (namozni) uy-joylaringizda oʻqinglar›, deb aytishni buyurardilar», dedi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) совуқ ва шамолли бир кечада азон айтиб: «Огоҳ бўлинглар, (намозни) уй-жойларингизда ўқинглар», деди. Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ совуқ, ёмғирли кеча бўлганда муаззинга: ‹Огоҳ бўлинглар, (намозни) уй-жойларингизда ўқинглар›, деб айтишни буюрардилар», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ لاَ يَزِيدُ عَلَى الإِقَامَةِ فِي السَّفَرِ إِلاَّ فِي الصُّبْحِ فَإِنَّهُ كَانَ يُنَادِي فِيهَا وَيُقِيمُ وَكَانَ يَقُولُ إِنَّمَا الأَذَانُ لِلإِمَامِ الَّذِي يَجْتَمِعُ النَّاسُ إِلَيْهِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) safarda bomdoddan boshqa namozlarda iqoma aytish bilan cheklanar, bomdodda esa azon ham, iqoma ham aytardi. U: «Azon faqat odamlar atrofiga toʻplanadigan imom uchundir», derdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) сафарда бомдоддан бошқа намозларда иқома айтиш билан чекланар, бомдодда эса азон ҳам, иқома ҳам айтарди. У: «Азон фақат одамлар атрофига тўпланадиган имом учундир», дерди.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، قَالَ لَهُ إِذَا كُنْتَ فِي سَفَرٍ فَإِنْ شِئْتَ أَنْ تُؤَذِّنَ وَتُقِيمَ فَعَلْتَ وَإِنْ شِئْتَ فَأَقِمْ وَلاَ تُؤَذِّنْ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ لاَ بَأْسَ أَنْ يُؤَذِّنَ الرَّجُلُ وَهُوَ رَاكِبٌ ‏.‏

Hisham ibn Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, otasi unga: «Safarda boʻlsang, xohlasang azon va iqoma aytasan, xohlasang iqoma aytib, azon aytmaysan», dedi. Yahyo aytdi: Men Molikning shunday deganini eshitdim: «Kishining ulov ustida minib turib azon aytishida zarar yoʻq».Ҳишам ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, отаси унга: «Сафарда бўлсанг, хоҳласанг азон ва иқома айтасан, хоҳласанг иқома айтиб, азон айтмайсан», деди. Яҳё айтди: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Кишининг улов устида миниб туриб азон айтишида зарар йўқ».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنْ صَلَّى بِأَرْضِ فَلاَةٍ صَلَّى عَنْ يَمِينِهِ مَلَكٌ وَعَنْ شِمَالِهِ مَلَكٌ فَإِذَا أَذَّنَ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ أَوْ أَقَامَ صَلَّى وَرَاءَهُ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ أَمْثَالُ الْجِبَالِ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh) shunday derdi: «Kim biror kimsasiz sahroda namoz oʻqisa, oʻng tomonida bir farishta, chap tomonida bir farishta namoz oʻqiydi. Agar u azon va iqoma aytsa yoki iqoma aytsa, orqasida togʻlarday (koʻp) farishtalar namoz oʻqiydi».Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) шундай дерди: «Ким бирор кимсасиз саҳрода намоз ўқиса, ўнг томонида бир фаришта, чап томонида бир фаришта намоз ўқийди. Агар у азон ва иқома айтса ёки иқома айтса, орқасида тоғлардай (кўп) фаришталар намоз ўқийди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ بِلاَلاً يُنَادِي بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi; shuning uchun Ibn Ummu Maktum azon aytguncha yeb-ichaveringlar (saharlik qilinglar)», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади; шунинг учун Ибн Умму Мактум азон айтгунча еб-ичаверинглар (саҳарлик қилинглар)», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِنَّ بِلاَلاً يُنَادِي بِلَيْلٍ فَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يُنَادِيَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ رَجُلاً أَعْمَى لاَ يُنَادِي حَتَّى يُقَالَ لَهُ أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ ‏.‏

Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bilol kechasi azon aytadi. Bas, Ibn Ummi Maktum azon aytguncha yenglar va ichinglar», dedilar. U (Solim): «Ibn Ummi Maktum koʻzi ojiz (koʻr) kishi edi, unga: ‹Tong otdi, tong otdi› deyilmaguncha azon aytmasdi», dedi.Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Билол кечаси азон айтади. Бас, Ибн Умми Мактум азон айтгунча енглар ва ичинглар», дедилар. У (Солим): «Ибн Умми Мактум кўзи ожиз (кўр) киши эди, унга: ‹Тонг отди, тонг отди› дейилмагунча азон айтмасди», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا كَذَلِكَ أَيْضًا وَقَالَ ‏ "‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ لاَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السُّجُودِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozni boshlaganlarida qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarardilar, rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida ham xuddi shunday koʻtarib: «Samiʼallohu liman hamidah, Rabbano va laka-l-hamd» (Alloh Oʻziga hamd aytganning hamdini eshitdi; ey Robbimiz, hamd Sengagina xosdir), dedilar. Sajdada esa buni qilmasdilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозни бошлаганларида қўлларини елкалари баробаригача кўтарардилар, рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам худди шундай кўтариб: «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лака-л-ҳамд» (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганнинг ҳамдини эшитди; эй Роббимиз, ҳамд Сенгагина хосдир), дедилар. Саждада эса буни қилмасдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُكَبِّرُ فِي الصَّلاَةِ كُلَّمَا خَفَضَ وَرَفَعَ فَلَمْ تَزَلْ تِلْكَ صَلاَتَهُ حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ ‏.‏

Ali ibn Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib (rahimahulloh) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ namozda har egilganlarida va (har) koʻtarilganlarida takbir aytardilar. U zotning namozlari Allohga yoʻliqquncha (vafotlarigacha) shu holicha davom etdi».Али ибн Ҳусайн ибн Али ибн Абу Толиб (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ намозда ҳар эгилганларида ва (ҳар) кўтарилганларида такбир айтардилар. У зотнинг намозлари Аллоҳга йўлиққунча (вафотларигача) шу ҳолича давом этди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozda qoʻllarini koʻtarardilar.Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозда қўлларини кўтарардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، كَانَ يُصَلِّي لَهُمْ فَيُكَبِّرُ كُلَّمَا خَفَضَ وَرَفَعَ فَإِذَا انْصَرَفَ قَالَ وَاللَّهِ إِنِّي لأَشْبَهُكُمْ بِصَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Salama ibn Abdurrahmon ibn Avf (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abu Hurayra (roziyallohu anhu) ularga imom boʻlib namoz oʻqir va har egilganda, koʻtarilganda takbir aytardi. Namozdan boʻshagach: «Allohga qasamki, men sizlarning ichingizda namozi Rasululloh ﷺ ning namozlariga eng oʻxshaydiganingizman», derdi.Абу Салама ибн Абдурраҳмон ибн Авф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) уларга имом бўлиб намоз ўқир ва ҳар эгилганда, кўтарилганда такбир айтарди. Намоздан бўшагач: «Аллоҳга қасамки, мен сизларнинг ичингизда намози Расулуллоҳ ﷺ нинг намозларига энг ўхшайдиганингизман», дерди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُكَبِّرُ فِي الصَّلاَةِ كُلَّمَا خَفَضَ وَرَفَعَ ‏.‏ وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ رَفَعَهُمَا دُونَ ذَلِكَ ‏.‏

Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) namozda har egilganda va koʻtarilganda takbir aytardi. Yahyo Molikdan, u Nofeʼdan rivoyat qilishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) namozni boshlaganda qoʻllarini yelkalari barobarigacha koʻtarardi, rukuʼdan boshini koʻtarganda esa ulardan pastroq koʻtarardi.Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) намозда ҳар эгилганда ва кўтарилганда такбир айтарди. Яҳё Моликдан, у Нофеъдан ривоят қилишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) намозни бошлаганда қўлларини елкалари баробаригача кўтарарди, рукуъдан бошини кўтарганда эса улардан пастроқ кўтарарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ كَانَ يُعَلِّمُهُمُ التَّكْبِيرَ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏ قَالَ فَكَانَ يَأْمُرُنَا أَنْ نُكَبِّرَ كُلَّمَا خَفَضْنَا وَرَفَعْنَا ‏.‏

Vahb ibn Kayson Abu Nuʼaym (rahimahulloh) Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, u (Jobir) ularga namozdagi takbirni oʻrgatardi. U (Abu Nuʼaym): «U bizni har egilganimizda va koʻtarilganimizda takbir aytishga buyurardi», dedi.Ваҳб ибн Кайсон Абу Нуъайм (раҳимаҳуллоҳ) Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, у (Жобир) уларга намоздаги такбирни ўргатарди. У (Абу Нуъайм): «У бизни ҳар эгилганимизда ва кўтарилганимизда такбир айтишга буюрарди», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ إِذَا أَدْرَكَ الرَّجُلُ الرَّكْعَةَ فَكَبَّرَ تَكْبِيرَةً وَاحِدَةً أَجْزَأَتْ عَنْهُ تِلْكَ التَّكْبِيرَةُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ إِذَا نَوَى بِتِلْكَ التَّكْبِيرَةِ افْتِتَاحَ الصَّلاَةِ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ عَنْ رَجُلٍ دَخَلَ مَعَ الإِمَامِ فَنَسِيَ تَكْبِيرَةَ الاِفْتِتَاحِ وَتَكْبِيرَةَ الرُّكُوعِ حَتَّى صَلَّى رَكْعَةً ثُمَّ ذَكَرَ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ كَبَّرَ تَكْبِيرَةَ الاِفْتِتَاحِ وَلاَ عِنْدَ الرُّكُوعِ وَكَبَّرَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ قَالَ يَبْتَدِئُ صَلاَتَهُ أَحَبُّ إِلَىَّ وَلَوْ سَهَا مَعَ الإِمَامِ عَنْ تَكْبِيرَةِ الاِفْتِتَاحِ وَكَبَّرَ فِي الرُّكُوعِ الأَوَّلِ رَأَيْتُ ذَلِكَ مُجْزِيًا عَنْهُ إِذَا نَوَى بِهَا تَكْبِيرَةَ الاِفْتِتَاحِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الَّذِي يُصَلِّي لِنَفْسِهِ فَنَسِيَ تَكْبِيرَةَ الاِفْتِتَاحِ إِنَّهُ يَسْتَأْنِفُ صَلاَتَهُ ‏.‏ وَقَالَ مَالِكٌ فِي إِمَامٍ يَنْسَى تَكْبِيرَةَ الاِفْتِتَاحِ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْ صَلاَتِهِ قَالَ أَرَى أَنْ يُعِيدَ وَيُعِيدُ مَنْ خَلْفَهُ الصَّلاَةَ وَإِنْ كَانَ مَنْ خَلْفَهُ قَدْ كَبَّرُوا فَإِنَّهُمْ يُعِيدُونَ ‏.‏

Ibn Shihob az-Zuhriy (rahimahulloh) shunday derdi: «Kishi (imomga) rukuʼga yetib, bir marta takbir aytsa, oʻsha takbir unga kifoya qiladi». Molik dedi: «Bu — agar u oʻsha takbir bilan namozni boshlashni niyat qilgan boʻlsa (shundaydir)». Molikdan shunday bir kishi haqida soʻraldi: u imom bilan (namozga) kirib, iftitoh (boshlash) takbiri hamda rukuʼ takbirini unutdi, hatto bir rakat oʻqib boʻldi; soʻng iftitoh takbirini ham, rukuʼ oldida takbirni ham aytmaganini eslab, ikkinchi rakatda takbir aytdi. U (Molik): «Uning namozini qaytadan boshlashi menga koʻproq maʼqul. Agarda u imom bilan iftitoh takbirini unutib, birinchi rukuʼda takbir aytgan va u bilan iftitoh takbirini niyat qilgan boʻlsa, buni unga kifoya qiladi deb bilaman», dedi. Molik oʻzi yolgʻiz namoz oʻqib, iftitoh takbirini unutgan kishi haqida: «U namozini qaytadan boshlaydi», dedi. Molik namozini tugatguncha iftitoh takbirini unutgan imom haqida: «Uni ham, orqasidagilarni ham namozni qaytarib oʻqishlari kerak deb bilaman. Orqasidagilar takbir aytgan boʻlsalar ham, ular qaytarib oʻqiydilar», dedi.Ибн Шиҳоб аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) шундай дерди: «Киши (имомга) рукуъга етиб, бир марта такбир айтса, ўша такбир унга кифоя қилади». Молик деди: «Бу — агар у ўша такбир билан намозни бошлашни ният қилган бўлса (шундайдир)». Моликдан шундай бир киши ҳақида сўралди: у имом билан (намозга) кириб, ифтитоҳ (бошлаш) такбири ҳамда рукуъ такбирини унутди, ҳатто бир ракат ўқиб бўлди; сўнг ифтитоҳ такбирини ҳам, рукуъ олдида такбирни ҳам айтмаганини эслаб, иккинчи ракатда такбир айтди. У (Молик): «Унинг намозини қайтадан бошлаши менга кўпроқ маъқул. Агарда у имом билан ифтитоҳ такбирини унутиб, биринчи рукуъда такбир айтган ва у билан ифтитоҳ такбирини ният қилган бўлса, буни унга кифоя қилади деб биламан», деди. Молик ўзи ёлғиз намоз ўқиб, ифтитоҳ такбирини унутган киши ҳақида: «У намозини қайтадан бошлайди», деди. Молик намозини тугатгунча ифтитоҳ такбирини унутган имом ҳақида: «Уни ҳам, орқасидагиларни ҳам намозни қайтариб ўқишлари керак деб биламан. Орқасидагилар такбир айтган бўлсалар ҳам, улар қайтариб ўқийдилар», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ بِالطُّورِ فِي الْمَغْرِبِ ‏.‏

Jubayr ibn Mutʼim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shom namozida Tur (surasini) oʻqiyotganlarini eshitdim.Жубайр ибн Мутъим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шом намозида Тур (сурасини) ўқиётганларини эшитдим.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ أُمَّ الْفَضْلِ بِنْتَ الْحَارِثِ، سَمِعَتْهُ وَهُوَ، يَقْرَأُ ‏{‏وَالْمُرْسَلاَتِ عُرْفًا‏}‏ فَقَالَتْ لَهُ يَا بُنَىَّ لَقَدْ ذَكَّرْتَنِي بِقِرَاءَتِكَ هَذِهِ السُّورَةَ إِنَّهَا لآخِرُ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِهَا فِي الْمَغْرِبِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Ummul-Fazl bint al-Horis (roziyallohu anho) uning {Val-mursaloti urfan} (Mursalot surasi)ni oʻqiyotganini eshitib qoldi va unga: «Ey oʻgʻlim, bu surani oʻqishing bilan menga (bir narsani) esladingki, bu (sura) men Rasululloh ﷺ ning shom namozida oʻqiganlarini eshitgan eng oxirgi (sura) edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Уммул-Фазл бинт ал-Ҳорис (розияллоҳу анҳо) унинг {Вал-мурсалоти урфан} (Мурсалот сураси)ни ўқиётганини эшитиб қолди ва унга: «Эй ўғлим, бу сурани ўқишинг билан менга (бир нарсани) эсладингки, бу (сура) мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шом намозида ўқиганларини эшитган энг охирги (сура) эди», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ، عَنْ قَيْسِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصُّنَابِحِيِّ، قَالَ قَدِمْتُ الْمَدِينَةَ فِي خِلاَفَةِ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ فَصَلَّيْتُ وَرَاءَهُ الْمَغْرِبَ فَقَرَأَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَسُورَةٍ سُورَةٍ مِنْ قِصَارِ الْمُفَصَّلِ ثُمَّ قَامَ فِي الثَّالِثَةِ فَدَنَوْتُ مِنْهُ حَتَّى إِنَّ ثِيَابِي لَتَكَادُ أَنْ تَمَسَّ ثِيَابَهُ فَسَمِعْتُهُ قَرَأَ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَبِهَذِهِ الآيَةِ ‏{‏رَبَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ‏}‏‏.‏

Abu Abdulloh as-Sunobihiy (rahimahulloh) shunday dedi: «Men Madinaga Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)ning xilofati davrida keldim va uning orqasida shom namozini oʻqidim. U dastlabki ikki rakatda Fotiha (Ummul-Qurʼon) hamda qisqa mufassaldan bittadan sura oʻqidi. Soʻng uchinchi rakatga turdi. Men unga shunchalik yaqinlashdimki, kiyimlarim uning kiyimlariga tegay deb qoldi. Shunda men uning Fotiha va mana bu oyatni oʻqiganini eshitdim: {Robbano, bizni hidoyat qilganingdan soʻng dillarimizni (haqdan) ogʻdirma va bizga Oʻz huzuringdan rahmat ato et! Albatta, Sen (koʻp ato etuvchi) Vahhobdirsan} (Oli Imron, 8)».Абу Абдуллоҳ ас-Сунобиҳий (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: «Мен Мадинага Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)нинг хилофати даврида келдим ва унинг орқасида шом намозини ўқидим. У дастлабки икки ракатда Фотиҳа (Уммул-Қуръон) ҳамда қисқа муфассалдан биттадан сура ўқиди. Сўнг учинчи ракатга турди. Мен унга шунчалик яқинлашдимки, кийимларим унинг кийимларига тегай деб қолди. Шунда мен унинг Фотиҳа ва мана бу оятни ўқиганини эшитдим: {Роббано, бизни ҳидоят қилганингдан сўнг дилларимизни (ҳақдан) оғдирма ва бизга Ўз ҳузурингдан раҳмат ато эт! Албатта, Сен (кўп ато этувчи) Ваҳҳобдирсан} (Оли Имрон, 8)».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا صَلَّى وَحْدَهُ يَقْرَأُ فِي الأَرْبَعِ جَمِيعًا فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَسُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ وَكَانَ يَقْرَأُ أَحْيَانًا بِالسُّورَتَيْنِ وَالثَّلاَثِ فِي الرَّكْعَةِ الْوَاحِدَةِ مِنْ صَلاَةِ الْفَرِيضَةِ وَيَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مِنَ الْمَغْرِبِ كَذَلِكَ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَسُورَةٍ سُورَةٍ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) yolgʻiz oʻzi namoz oʻqiganda toʻrt rakatning har birida Fotiha va Qurʼondan bir sura oʻqirdi. Baʼzan farz namozining bir rakatida ikki-uch suradan oʻqirdi. Shom namozining (birinchi) ikki rakatida ham xuddi shunday, Fotiha va bittadan sura oʻqirdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ёлғиз ўзи намоз ўқиганда тўрт ракатнинг ҳар бирида Фотиҳа ва Қуръондан бир сура ўқирди. Баъзан фарз намозининг бир ракатида икки-уч сурадан ўқирди. Шом намозининг (биринчи) икки ракатида ҳам худди шундай, Фотиҳа ва биттадан сура ўқирди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّهُ قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ فَقَرَأَ فِيهَا بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Rasululloh ﷺ bilan xufton namozini oʻqidim, u zot unda {Vat-tini vaz-zaytun} (Tiyn surasi)ni oʻqidilar», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан хуфтон намозини ўқидим, у зот унда {Ват-тини ваз-зайтун} (Тийн сураси)ни ўқидилар», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لُبْسِ الْقَسِّيِّ وَعَنْ تَخَتُّمِ الذَّهَبِ وَعَنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ فِي الرُّكُوعِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qassiy (ipakli mato) va usfur (zaʼfaron) bilan boʻyalgan (kiyim) kiyishdan, oltin uzuk taqishdan hamda rukuʼda Qurʼon oʻqishdan qaytardilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қассий (ипакли мато) ва усфур (заъфарон) билан бўялган (кийим) кийишдан, олтин узук тақишдан ҳамда рукуъда Қуръон ўқишдан қайтардилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ التَّمَّارِ، عَنِ الْبَيَاضِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى النَّاسِ وَهُمْ يُصَلُّونَ وَقَدْ عَلَتْ أَصْوَاتُهُمْ بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ ‏ "‏ إِنَّ الْمُصَلِّيَ يُنَاجِي رَبَّهُ فَلْيَنْظُرْ بِمَا يُنَاجِيهِ بِهِ وَلاَ يَجْهَرْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ بِالْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏

Al-Bayoziy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ odamlar namoz oʻqiyotib, ovozlarini qiroat bilan koʻtargan bir paytda ularning oldiga chiqdilar va: «Namoz oʻqiyotgan kishi Robbiga munojot qilmoqda (sirlashmoqda). Bas, u Unga nima bilan munojot qilayotganiga eʼtibor bersin. Va biringiz ikkinchingizdan ustun ovoz bilan Qurʼonni baland oʻqimasin», dedilar.Ал-Баёзий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ одамлар намоз ўқиётиб, овозларини қироат билан кўтарган бир пайтда уларнинг олдига чиқдилар ва: «Намоз ўқиётган киши Роббига муножот қилмоқда (сирлашмоқда). Бас, у Унга нима билан муножот қилаётганига эътибор берсин. Ва бирингиз иккинчингиздан устун овоз билан Қуръонни баланд ўқимасин», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدٍ الطَّوِيلِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّهُ قَالَ قُمْتُ وَرَاءَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ فَكُلُّهُمْ كَانَ لاَ يَقْرَأُ ‏{‏بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ‏}‏ إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Men Abu Bakr, Umar va Usmon (roziyallohu anhum)ning orqasida turdim; ularning barchasi namozni boshlaganda {Bismillahir-Rahmanir-Rahim}ni (ovoz chiqarib) oʻqimasdi», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Мен Абу Бакр, Умар ва Усмон (розияллоҳу анҳум)нинг орқасида турдим; уларнинг барчаси намозни бошлаганда {Бисмиллаҳир-Раҳманир-Раҳим}ни (овоз чиқариб) ўқимасди», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمِّهِ أَبِي سُهَيْلِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ كُنَّا نَسْمَعُ قِرَاءَةَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عِنْدَ دَارِ أَبِي جَهْمٍ بِالْبَلاَطِ ‏.‏

Abu Suhayl ibn Molik (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, u: «Biz al-Balotda, Abu Jahmning uyi oldida Umar ibn al-Xattobning qiroatini eshitardik», dedi. (Al-Balot — Madinada masjid bilan bozor orasidagi joy.)Абу Суҳайл ибн Молик (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, у: «Биз ал-Балотда, Абу Жаҳмнинг уйи олдида Умар ибн ал-Хаттобнинг қироатини эшитардик», деди. (Ал-Балот — Мадинада масжид билан бозор орасидаги жой.)

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا فَاتَهُ شَىْءٌ مِنَ الصَّلاَةِ مَعَ الإِمَامِ فِيمَا جَهَرَ فِيهِ الإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ أَنَّهُ إِذَا سَلَّمَ الإِمَامُ - قَامَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَقَرَأَ لِنَفْسِهِ فِيمَا يَقْضِي وَجَهَرَ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) imom ovoz chiqarib qiroat qiladigan namozning bir qismini (imomga ulgurmay) oʻtkazib yuborsa, imom salom berganida turib, qazosini oʻqiyotgan qismda oʻzi uchun ovoz chiqarib oʻqirdi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) имом овоз чиқариб қироат қиладиган намознинг бир қисмини (имомга улгурмай) ўтказиб юборса, имом салом берганида туриб, қазосини ўқиётган қисмда ўзи учун овоз чиқариб ўқирди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، أَنَّهُ قَالَ كُنْتُ أُصَلِّي إِلَى جَانِبِ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ فَيَغْمِزُنِي فَأَفْتَحُ عَلَيْهِ وَنَحْنُ نُصَلِّي ‏.‏

Yazid ibn Rumon (rahimahulloh) shunday dedi: «Men Nofeʼ ibn Jubayr ibn Mutʼimning yonida namoz oʻqirdim; u meni (yengil) turtardi, men esa biz namoz oʻqib turgan holda unga (qiroatda) yoʻl ochib (eslatib) berardim».Язид ибн Румон (раҳимаҳуллоҳ) шундай деди: «Мен Нофеъ ибн Жубайр ибн Мутъимнинг ёнида намоз ўқирдим; у мени (енгил) туртарди, мен эса биз намоз ўқиб турган ҳолда унга (қироатда) йўл очиб (эслатиб) берардим».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ، صَلَّى الصُّبْحَ فَقَرَأَ فِيهَا سُورَةَ الْبَقَرَةِ فِي الرَّكْعَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا ‏.‏

Hisham ibn Urva (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilishicha, Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu) bomdod namozini oʻqib, uning har ikkala rakatida Baqara surasini oʻqidi.Ҳишам ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилишича, Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) бомдод намозини ўқиб, унинг ҳар иккала ракатида Бақара сурасини ўқиди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، يَقُولُ صَلَّيْنَا وَرَاءَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ الصُّبْحَ فَقَرَأَ فِيهَا بِسُورَةِ يُوسُفَ وَسُورَةِ الْحَجِّ قِرَاءَةً بَطِيئَةً فَقُلْتُ وَاللَّهِ إِذًا لَقَدْ كَانَ يَقُومُ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ ‏.‏ قَالَ أَجَلْ ‏.‏

Abdulloh ibn Omir ibn Robia (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Biz Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning orqasida bomdodni oʻqidik. U unda Yusuf surasi va Haj surasini sekin (shoshmasdan) qiroat qildi», dedi. Urva (rahimahulloh): «Allohga qasamki, unday boʻlsa, u tong yorishishi bilanoq (namozga) turgan ekan-da», dedi. Abdulloh: «Ha, shundoq», dedi.Абдуллоҳ ибн Омир ибн Робиа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Биз Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг орқасида бомдодни ўқидик. У унда Юсуф сураси ва Ҳаж сурасини секин (шошмасдан) қироат қилди», деди. Урва (раҳимаҳуллоҳ): «Аллоҳга қасамки, ундай бўлса, у тонг ёришиши биланоқ (намозга) турган экан-да», деди. Абдуллоҳ: «Ҳа, шундоқ», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَرَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّ الْفُرَافِصَةَ بْنَ عُمَيْرٍ الْحَنَفِيَّ، قَالَ مَا أَخَذْتُ سُورَةَ يُوسُفَ إِلاَّ مِنْ قِرَاءَةِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ إِيَّاهَا فِي الصُّبْحِ مِنْ كَثْرَةِ مَا كَانَ يُرَدِّدُهَا لَنَا ‏.‏

Al-Furofisa ibn Umayr al-Hanafiy (rahimahulloh): «Men Yusuf surasini faqat Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning uni bomdod namozida qiroat qilishidan oʻrgandim, chunki u buni bizga koʻp marta takrorlab turardi», dedi.Ал-Фурофиса ибн Умайр ал-Ҳанафий (раҳимаҳуллоҳ): «Мен Юсуф сурасини фақат Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг уни бомдод намозида қироат қилишидан ўргандим, чунки у буни бизга кўп марта такрорлаб турарди», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقْرَأُ فِي الصُّبْحِ فِي السَّفَرِ بِالْعَشْرِ السُّوَرِ الأُوَلِ مِنَ الْمُفَصَّلِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِأُمِّ الْقُرْآنِ وَسُورَةٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) bomdod namozida mufassaldan avvalgi oʻnta surani, safarda esa har rakaatda Ummul-Qurʼon (Fotiha)ni va bir surani oʻqir edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) бомдод намозида муфассалдан аввалги ўнта сурани, сафарда эса ҳар ракаатда Уммул-Қуръон (Фотиҳа)ни ва бир сурани ўқир эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، مَوْلَى عَامِرِ بْنِ كُرَيْزٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَادَى أُبَىَّ بْنَ كَعْبٍ وَهُوَ يُصَلِّي فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ لَحِقَهُ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى يَدِهِ وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يَخْرُجَ مِنْ بَابِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ لاَ تَخْرُجَ مِنَ الْمَسْجِدِ حَتَّى تَعْلَمَ سُورَةً مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ وَلاَ فِي الْقُرْآنِ مِثْلَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أُبَىٌّ فَجَعَلْتُ أُبْطِئُ فِي الْمَشْىِ رَجَاءَ ذَلِكَ ثُمَّ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ السُّورَةَ الَّتِي وَعَدْتَنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ تَقْرَأُ إِذَا افْتَتَحْتَ الصَّلاَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَرَأْتُ ‏{‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ حَتَّى أَتَيْتُ عَلَى آخِرِهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هِيَ هَذِهِ السُّورَةُ وَهِيَ السَّبْعُ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ الَّذِي أُعْطِيتُ ‏"‏ ‏.‏

Omir ibn Kurayzning ozod qilgan quli Abu Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)ni namoz oʻqiyotgan paytida chaqirdilar. Ubay namozini tugatgach, u zotga yetib bordi. Rasululloh ﷺ masjid eshigidan chiqmoqchi boʻlib turgan edilar, u zot qoʻllarini Ubayning qoʻliga qoʻyib: «Men Alloh Tavrotda ham, Injilda ham, Qurʼonda ham unga oʻxshashini nozil qilmagan bir surani bilib olmaguningcha, masjiddan chiqmasligingni umid qilaman», dedilar. Ubay aytdi: «Men shuni umid qilib, yurishni sekinlashtira boshladim. Soʻng: ‹Yo Rasululloh, menga vaʼda qilgan suraingiz?› dedim. U zot: ‹Namozni boshlaganingda nima oʻqiysan?› dedilar. Men {Alhamdu lillahi robbil-olamin}ni oxirigacha oʻqidim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Mana shu sura — sabʼul-masoniy (takrorlanadigan yetti oyat) hamda menga berilgan Ulugʻ Qurʼondir›, dedilar».Омир ибн Курайзнинг озод қилган қули Абу Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)ни намоз ўқиётган пайтида чақирдилар. Убай намозини тугатгач, у зотга етиб борди. Расулуллоҳ ﷺ масжид эшигидан чиқмоқчи бўлиб турган эдилар, у зот қўлларини Убайнинг қўлига қўйиб: «Мен Аллоҳ Тавротда ҳам, Инжилда ҳам, Қуръонда ҳам унга ўхшашини нозил қилмаган бир сурани билиб олмагунингча, масжиддан чиқмаслигингни умид қиламан», дедилар. Убай айтди: «Мен шуни умид қилиб, юришни секинлаштира бошладим. Сўнг: ‹Ё Расулуллоҳ, менга ваъда қилган сураингиз?› дедим. У зот: ‹Намозни бошлаганингда нима ўқийсан?› дедилар. Мен {Алҳамду лиллаҳи роббил-оламин}ни охиригача ўқидим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мана шу сура — сабъул-масоний (такрорланадиган етти оят) ҳамда менга берилган Улуғ Қуръондир›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ مَنْ صَلَّى رَكْعَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمْ يُصَلِّ إِلاَّ وَرَاءَ الإِمَامِ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo): «Kim bir rakaatni oʻqib, unda Ummul-Qurʼon (Fotiha)ni oʻqimasa, u — imom orqasida boʻlishidan boshqa holatda — namoz oʻqimagan boʻladi», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо): «Ким бир ракаатни ўқиб, унда Уммул-Қуръон (Фотиҳа)ни ўқимаса, у — имом орқасида бўлишидан бошқа ҳолатда — намоз ўқимаган бўлади», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَعْقُوبَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا السَّائِبِ، مَوْلَى هِشَامِ بْنِ زُهْرَةَ يَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ هِيَ خِدَاجٌ هِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ إِنِّي أَحْيَانًا أَكُونُ وَرَاءَ الإِمَامِ قَالَ فَغَمَزَ ذِرَاعِي ثُمَّ قَالَ اقْرَأْ بِهَا فِي نَفْسِكَ يَا فَارِسِيُّ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَسَمْتُ الصَّلاَةَ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي نِصْفَيْنِ فَنِصْفُهَا لِي وَنِصْفُهَا لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَءُوا يَقُولُ الْعَبْدُ ‏{‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى حَمِدَنِي عَبْدِي وَيَقُولُ الْعَبْدُ ‏{‏الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‏}‏ يَقُولُ اللَّهُ أَثْنَى عَلَىَّ عَبْدِي وَيَقُولُ الْعَبْدُ ‏{‏مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‏}‏ يَقُولُ اللَّهُ مَجَّدَنِي عَبْدِي يَقُولُ الْعَبْدُ ‏{‏إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ‏}‏ فَهَذِهِ الآيَةُ بَيْنِي وَبَيْنَ عَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ يَقُولُ الْعَبْدُ ‏{‏اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ ‏}‏ فَهَؤُلاَءِ لِعَبْدِي وَلِعَبْدِي مَا سَأَلَ ‏"‏ ‏.‏

Hishom ibn Zuhraning ozod qilgan quli Abus-Soib (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitgan: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Kim bir namozni oʻqib, unda Ummul-Qurʼon (Fotiha)ni oʻqimasa, u xidojdir (nuqsonlidir), u xidojdir, u xidojdir — toʻliqsizdir›, deganlarini eshitdim». Abus-Soib aytadi: Men: «Yo Abu Hurayra, men baʼzan imom orqasida boʻlaman-ku?» dedim. U bilagimni siqib, soʻng dedi: «Uni ichingda oʻqigin, ey forsiy! Chunki men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: Alloh taboraka va taolo aytdi: ‹Men namozni Oʻzim bilan bandam oʻrtasida ikkiga boʻldim — yarmi Meniki, yarmi bandamniki; bandamga esa soʻragani bordir›. Rasululloh ﷺ: ‹Oʻqinglar!› dedilar. Banda {Alhamdu lillahi robbil-olamin} desa, Alloh taboraka va taolo: ‹Bandam Menga hamd aytdi›, deydi. Banda {Ar-rohmanir-rohim} desa, Alloh: ‹Bandam Menga sano aytdi›, deydi. Banda {Maliki yavmid-din} desa, Alloh: ‹Bandam Meni ulugʻladi›, deydi. Banda {Iyyaka naʼbudu va iyyaka nastaʼin} desa, Alloh: ‹Bu oyat Mening bilan bandam oʻrtasidadir, bandamga esa soʻragani bordir›, deydi. Banda {Ihdinas-sirotal-mustaqim, sirotallaziyna anʼamta alayhim gʻayril-magʻdubi alayhim va lad-dollin} desa, Alloh: ‹Bular bandamnikidir, bandamga esa soʻragani bordir›, deydi».Ҳишом ибн Зуҳранинг озод қилган қули Абус-Соиб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитган: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ким бир намозни ўқиб, унда Уммул-Қуръон (Фотиҳа)ни ўқимаса, у хидождир (нуқсонлидир), у хидождир, у хидождир — тўлиқсиздир›, деганларини эшитдим». Абус-Соиб айтади: Мен: «Ё Абу Ҳурайра, мен баъзан имом орқасида бўламан-ку?» дедим. У билагимни сиқиб, сўнг деди: «Уни ичингда ўқигин, эй форсий! Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: Аллоҳ таборака ва таоло айтди: ‹Мен намозни Ўзим билан бандам ўртасида иккига бўлдим — ярми Меники, ярми бандамники; бандамга эса сўрагани бордир›. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ўқинглар!› дедилар. Банда {Алҳамду лиллаҳи роббил-оламин} деса, Аллоҳ таборака ва таоло: ‹Бандам Менга ҳамд айтди›, дейди. Банда {Ар-роҳманир-роҳим} деса, Аллоҳ: ‹Бандам Менга сано айтди›, дейди. Банда {Малики явмид-дин} деса, Аллоҳ: ‹Бандам Мени улуғлади›, дейди. Банда {Ийяка наъбуду ва ийяка настаъин} деса, Аллоҳ: ‹Бу оят Менинг билан бандам ўртасидадир, бандамга эса сўрагани бордир›, дейди. Банда {Иҳдинас-сиротал-мустақим, сироталлазийна анъамта алайҳим ғайрил-мағдуби алайҳим ва лад-доллин} деса, Аллоҳ: ‹Булар бандамникидир, бандамга эса сўрагани бордир›, дейди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ خَلْفَ الإِمَامِ فِيمَا لاَ يَجْهَرُ فِيهِ الإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ ‏.‏

Urva ibn Zubayr (rahimahulloh) imom qiroatni ovoz chiqarib oʻqimaydigan namozlarda imom orqasida (Qurʼon) oʻqir edi.Урва ибн Зубайр (раҳимаҳуллоҳ) имом қироатни овоз чиқариб ўқимайдиган намозларда имом орқасида (Қуръон) ўқир эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَعَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، كَانَ يَقْرَأُ خَلْفَ الإِمَامِ فِيمَا لاَ يَجْهَرُ فِيهِ الإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ ‏.‏

Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh) imom qiroatni ovoz chiqarib oʻqimaydigan namozlarda imom orqasida oʻqir edi.Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ) имом қироатни овоз чиқариб ўқимайдиган намозларда имом орқасида ўқир эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، أَنَّ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، كَانَ يَقْرَأُ خَلْفَ الإِمَامِ فِيمَا لاَ يَجْهَرُ فِيهِ بِالْقِرَاءَةِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَحَبُّ مَا سَمِعْتُ إِلَىَّ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Nofeʼ ibn Jubayr ibn Mutʼim (rahimahulloh) imom qiroatni ovoz chiqarib oʻqimaydigan namozlarda imom orqasida oʻqir edi. Molik aytdi: «Bu masalada eshitganlarim ichida menga eng maʼqul boʻlgani shudir».Нофеъ ибн Жубайр ибн Мутъим (раҳимаҳуллоҳ) имом қироатни овоз чиқариб ўқимайдиган намозларда имом орқасида ўқир эди. Молик айтди: «Бу масалада эшитганларим ичида менга энг маъқул бўлгани шудир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا سُئِلَ هَلْ يَقْرَأُ أَحَدٌ خَلْفَ الإِمَامِ قَالَ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ خَلْفَ الإِمَامِ فَحَسْبُهُ قِرَاءَةُ الإِمَامِ وَإِذَا صَلَّى وَحْدَهُ فَلْيَقْرَأْ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لاَ يَقْرَأُ خَلْفَ الإِمَامِ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ الأَمْرُ عِنْدَنَا أَنْ يَقْرَأَ الرَّجُلُ وَرَاءَ الإِمَامِ فِيمَا لاَ يَجْهَرُ فِيهِ الإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ وَيَتْرُكُ الْقِرَاءَةَ فِيمَا يَجْهَرُ فِيهِ الإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan: ‹Kishi imom orqasida (Qurʼon) oʻqiydimi?› deb soʻralganda, u: «Biringiz imom orqasida namoz oʻqisa, imomning qiroati unga kifoyadir; yolgʻiz oʻzi oʻqisa, oʻqisin», der edi. Nofeʼ: «Abdulloh ibn Umar imom orqasida oʻqimas edi», dedi. Yahyo aytdi: Men Molikning shunday deganini eshitdim: «Bizning oldimizdagi hukm shuki, kishi imom qiroatni ovoz chiqarib oʻqimaydigan namozlarda imom orqasida oʻqiydi, imom ovoz chiqarib oʻqiydigan namozlarda esa qiroatni tark qiladi».Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан: ‹Киши имом орқасида (Қуръон) ўқийдими?› деб сўралганда, у: «Бирингиз имом орқасида намоз ўқиса, имомнинг қироати унга кифоядир; ёлғиз ўзи ўқиса, ўқисин», дер эди. Нофеъ: «Абдуллоҳ ибн Умар имом орқасида ўқимас эди», деди. Яҳё айтди: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Бизнинг олдимиздаги ҳукм шуки, киши имом қироатни овоз чиқариб ўқимайдиган намозларда имом орқасида ўқийди, имом овоз чиқариб ўқийдиган намозларда эса қироатни тарк қилади».

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةٍ جَهَرَ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ قَرَأَ مَعِي مِنْكُمْ أَحَدٌ آنِفًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ نَعَمْ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي أَقُولُ مَا لِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ ‏"‏ ‏.‏ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنِ الْقِرَاءَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا جَهَرَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Ukayma al-Laysiy (rahimahulloh)dan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ qiroatni ovoz chiqarib oʻqigan bir namozdan chiqib: «Hozir sizlardan biror kishi men bilan (Qurʼon) oʻqidimi?» dedilar. Bir kishi: «Ha, men (oʻqidim), yo Rasululloh», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men: ‹Nega Qurʼonda men bilan tortishilyapti?› deb turibman», dedilar. Odamlar buni Rasululloh ﷺdan eshitgach, u zot ovoz chiqarib qiroat qiladigan namozlarda Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqishdan toʻxtadilar.Ибн Укайма ал-Лайсий (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ қироатни овоз чиқариб ўқиган бир намоздан чиқиб: «Ҳозир сизлардан бирор киши мен билан (Қуръон) ўқидими?» дедилар. Бир киши: «Ҳа, мен (ўқидим), ё Расулуллоҳ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен: ‹Нега Қуръонда мен билан тортишиляпти?› деб турибман», дедилар. Одамлар буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитгач, у зот овоз чиқариб қироат қиладиган намозларда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқишдан тўхтадилар.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا أَخْبَرَاهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا أَمَّنَ الإِمَامُ فَأَمِّنُوا فَإِنَّهُ مَنْ وَافَقَ تَأْمِينُهُ تَأْمِينَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ آمِينَ ‏.‏

Qaʼnabiy bizga Molikdan, u Ibn Shihobdan, u Said ibn al-Musayyab va Abu Salama ibn Abdurrahmondan rivoyat qildiki, ular ikkisi unga Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan xabar berdilar: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Imom ‹omiyn› deganida, sizlar ham ‹omiyn› denglar. Chunki kimning omiyni farishtalarning omiyniga toʻgʻri kelsa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi». Ibn Shihob dedi: Rasululloh ﷺ «omiyn» der edilar.Қаънабий бизга Моликдан, у Ибн Шиҳобдан, у Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмондан ривоят қилдики, улар иккиси унга Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан хабар бердилар: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Имом ‹омийн› деганида, сизлар ҳам ‹омийн› денглар. Чунки кимнинг омийни фаришталарнинг омийнига тўғри келса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади». Ибн Шиҳоб деди: Расулуллоҳ ﷺ «омийн» дер эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قَالَ الإِمَامُ ‏{‏غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ‏}‏ فَقُولُوا آمِينَ فَإِنَّهُ مَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Solih as-Sammon (rahimahulloh)dan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Imom {gʻayril-magʻdubi alayhim va lad-dollin} deganda, omin denglar. Zero kimningki soʻzi farishtalarning soʻzi bilan mos kelsa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi», dedilar.Абу Солиҳ ас-Саммон (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Имом {ғайрил-мағдуби алайҳим ва лад-доллин} деганда, омин денглар. Зеро кимнингки сўзи фаришталарнинг сўзи билан мос келса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا قَالَ أَحَدُكُمْ آمِينَ وَقَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ فِي السَّمَاءِ آمِينَ فَوَافَقَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz omin desa, osmondagi farishtalar ham omin desa, ana shu ikkovi bir-biriga mos kelsa, uning oldingi gunohlari kechiriladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз омин деса, осмондаги фаришталар ҳам омин деса, ана шу иккови бир-бирига мос келса, унинг олдинги гуноҳлари кечирилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُمَىٍّ، مَوْلَى أَبِي بَكْرٍ عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا قَالَ الإِمَامُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ فَإِنَّهُ مَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Imom ‹Samiallohu liman hamidah› desa, sizlar ‹Allohumma robbano lakal-hamdu› denglar. Zero, kimning soʻzi farishtalarning soʻziga muvofiq kelsa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Имом ‹Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деса, сизлар ‹Аллоҳумма роббано лакал-ҳамду› денглар. Зеро, кимнинг сўзи фаришталарнинг сўзига мувофиқ келса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُعَاوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ رَآنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَأَنَا أَعْبَثُ بِالْحَصْبَاءِ فِي الصَّلاَةِ فَلَمَّا انْصَرَفْتُ نَهَانِي وَقَالَ اصْنَعْ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ ‏.‏ فَقُلْتُ وَكَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُ قَالَ كَانَ إِذَا جَلَسَ فِي الصَّلاَةِ وَضَعَ كَفَّهُ الْيُمْنَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُمْنَى وَقَبَضَ أَصَابِعَهُ كُلَّهَا وَأَشَارَ بِأَصْبُعِهِ الَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ وَوَضَعَ كَفَّهُ الْيُسْرَى عَلَى فَخِذِهِ الْيُسْرَى وَقَالَ هَكَذَا كَانَ يَفْعَلُ ‏.‏

Ali ibn Abdurahmon al-Muoviy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar meni namozda mayda toshchalar bilan oʻynayotganimni koʻrdi. (Namozdan) qaytgach, meni qaytardi va: «Rasululloh ﷺ qanday qilar boʻlsalar, shunday qil», dedi. Men: «Rasululloh ﷺ qanday qilar edilar?» dedim. U dedi: «U zot namozda oʻtirganlarida, oʻng kaftlarini oʻng sonlari ustiga qoʻyib, barcha barmoqlarini yumar, bosh barmoqqa yondosh barmoqlari bilan ishora qilar va chap kaftlarini chap sonlari ustiga qoʻyar edilar».Али ибн Абдураҳмон ал-Муовий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар мени намозда майда тошчалар билан ўйнаётганимни кўрди. (Намоздан) қайтгач, мени қайтарди ва: «Расулуллоҳ ﷺ қандай қилар бўлсалар, шундай қил», деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ қандай қилар эдилар?» дедим. У деди: «У зот намозда ўтирганларида, ўнг кафтларини ўнг сонлари устига қўйиб, барча бармоқларини юмар, бош бармоққа ёндош бармоқлари билан ишора қилар ва чап кафтларини чап сонлари устига қўяр эдилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، وَصَلَّى، إِلَى جَنْبِهِ رَجُلٌ فَلَمَّا جَلَسَ الرَّجُلُ فِي أَرْبَعٍ تَرَبَّعَ وَثَنَى رِجْلَيْهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ عَبْدُ اللَّهِ عَابَ ذَلِكَ عَلَيْهِ فَقَالَ الرَّجُلُ فَإِنَّكَ تَفْعَلُ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ فَإِنِّي أَشْتَكِي ‏.‏

Abdulloh ibn Dinor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni koʻrdi: uning yonida bir kishi namoz oʻqiyotgan edi. U kishi toʻrtinchi rakaatda oʻtirganida chordana qurib, oyoqlarini bukib oʻtirdi. Abdulloh (namozdan) chiqqach, uni bunda aybladi. U kishi: «Axir siz ham shunday qilasiz-ku», dedi. Abdulloh ibn Umar: «Men kasalman», dedi.Абдуллоҳ ибн Динор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни кўрди: унинг ёнида бир киши намоз ўқиётган эди. У киши тўртинчи ракаатда ўтирганида чордана қуриб, оёқларини букиб ўтирди. Абдуллоҳ (намоздан) чиққач, уни бунда айблади. У киши: «Ахир сиз ҳам шундай қиласиз-ку», деди. Абдуллоҳ ибн Умар: «Мен касалман», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَدَقَةَ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ حَكِيمٍ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَرْجِعُ فِي سَجْدَتَيْنِ فِي الصَّلاَةِ عَلَى صُدُورِ قَدَمَيْهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ ذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ إِنَّهَا لَيْسَتْ سُنَّةَ الصَّلاَةِ وَإِنَّمَا أَفْعَلُ هَذَا مِنْ أَجْلِ أَنِّي أَشْتَكِي ‏.‏

Mugʻira ibn Hakim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni namozda ikki sajdada oyoqlarining uchiga choʻqqayib qaytayotganini koʻrdi. U (namozdan) chiqqach, buni unga aytdi. U: «Bu namozning sunnati emas. Men buni faqat kasal boʻlganim uchun qilaman», dedi.Муғира ибн Ҳаким (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни намозда икки саждада оёқларининг учига чўққайиб қайтаётганини кўрди. У (намоздан) чиққач, буни унга айтди. У: «Бу намознинг суннати эмас. Мен буни фақат касал бўлганим учун қиламан», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، كَانَ يَرَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَتَرَبَّعُ فِي الصَّلاَةِ إِذَا جَلَسَ قَالَ فَفَعَلْتُهُ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ حَدِيثُ السِّنِّ فَنَهَانِي عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ إِنَّمَا سُنَّةُ الصَّلاَةِ أَنْ تَنْصِبَ رِجْلَكَ الْيُمْنَى وَتَثْنِيَ رِجْلَكَ الْيُسْرَى ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ فَإِنَّكَ تَفْعَلُ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّ رِجْلَىَّ لاَ تَحْمِلاَنِّي ‏.‏

Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u otasi Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ni namozda oʻtirganida chordana qurib oʻtirganini koʻrar edi. U aytdi: «Men ham shunday qildim, oʻsha kunlarda yosh edim. Abdulloh meni bundan qaytardi va: ‹Namozning sunnati — oʻng oyoqni tik qoʻyib, chap oyoqni bukib oʻtirishdir›, dedi. Men unga: ‹Axir siz ham shunday qilasiz-ku›, dedim. U: ‹Oyoqlarim meni koʻtarolmaydi›, dedi».Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у отаси Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)ни намозда ўтирганида чордана қуриб ўтирганини кўрар эди. У айтди: «Мен ҳам шундай қилдим, ўша кунларда ёш эдим. Абдуллоҳ мени бундан қайтарди ва: ‹Намознинг суннати — ўнг оёқни тик қўйиб, чап оёқни букиб ўтиришдир›, деди. Мен унга: ‹Ахир сиз ҳам шундай қиласиз-ку›, дедим. У: ‹Оёқларим мени кўтаролмайди›, деди».

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، أَرَاهُمُ الْجُلُوسَ فِي التَّشَهُّدِ فَنَصَبَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى وَثَنَى رِجْلَهُ الْيُسْرَى وَجَلَسَ عَلَى وَرِكِهِ الأَيْسَرِ وَلَمْ يَجْلِسْ عَلَى قَدَمِهِ ثُمَّ قَالَ أَرَانِي هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَحَدَّثَنِي أَنَّ أَبَاهُ كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ ‏.‏

Yahyo ibn Said (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Qosim ibn Muhammad (rahimahulloh) ularga tashahhudda qanday oʻtirishni koʻrsatdi: oʻng oyogʻini tik qoʻyib, chap oyogʻini bukdi va oyogʻining ustiga emas, chap dumbasi ustiga oʻtirdi. Soʻng: «Buni menga Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar koʻrsatdi va otasi shunday qilar edi, deb menga aytdi», dedi.Яҳё ибн Саид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Қосим ибн Муҳаммад (раҳимаҳуллоҳ) уларга ташаҳҳудда қандай ўтиришни кўрсатди: ўнг оёғини тик қўйиб, чап оёғини букди ва оёғининг устига эмас, чап думбаси устига ўтирди. Сўнг: «Буни менга Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар кўрсатди ва отаси шундай қилар эди, деб менга айтди», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدٍ الْقَارِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ يُعَلِّمُ النَّاسَ التَّشَهُّدَ يَقُولُ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ الزَّاكِيَاتُ لِلَّهِ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Abd al-Qoriy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning minbar ustida odamlarga tashahhudni oʻrgatib turib shunday deganini eshitdi: «Ayting: ‹At-tahiyyatu lillah, az-zokiyyatu lillah, at-tayyibotu, as-salavotu lillah. As-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rohmatullohi va barokotuh. As-salomu alayna va ala ibodillahis-solihiyn. Ashhadu an la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rosuluh› (Salomlar Allohga xosdir, pok amallar Allohga xosdir, yaxshi soʻzlar va namozlar Allohga xosdir. Ey Nabiy, senga Allohning salomi, rahmati va barakoti boʻlsin. Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Men Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga guvohlik beraman va Muhammad Uning bandasi hamda rasuli ekaniga guvohlik beraman)».Абдурраҳмон ибн Абд ал-Қорий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг минбар устида одамларга ташаҳҳудни ўргатиб туриб шундай деганини эшитди: «Айтинг: ‹Ат-таҳийяту лиллаҳ, аз-зокийяту лиллаҳ, ат-таййиботу, ас-салавоту лиллаҳ. Ас-салому алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокотуҳ. Ас-салому алайна ва ала ибодиллаҳис-солиҳийн. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва росулуҳ› (Саломлар Аллоҳга хосдир, пок амаллар Аллоҳга хосдир, яхши сўзлар ва намозлар Аллоҳга хосдир. Эй Набий, сенга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракоти бўлсин. Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Мен Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бераман ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда расули эканига гувоҳлик бераман)».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَتَشَهَّدُ فَيَقُولُ بِاسْمِ اللَّهِ التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ الصَّلَوَاتُ لِلَّهِ الزَّاكِيَاتُ لِلَّهِ السَّلاَمُ عَلَى النَّبِيِّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ شَهِدْتُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ شَهِدْتُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ ‏.‏ يَقُولُ هَذَا فِي الرَّكْعَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ وَيَدْعُو إِذَا قَضَى تَشَهُّدَهُ بِمَا بَدَا لَهُ فَإِذَا جَلَسَ فِي آخِرِ صَلاَتِهِ تَشَهَّدَ كَذَلِكَ أَيْضًا إِلاَّ أَنَّهُ يُقَدِّمُ التَّشَهُّدَ ثُمَّ يَدْعُو بِمَا بَدَا لَهُ فَإِذَا قَضَى تَشَهُّدَهُ وَأَرَادَ أَنْ يُسَلِّمَ قَالَ السَّلاَمُ عَلَى النَّبِيِّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ ‏.‏ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ يَرُدُّ عَلَى الإِمَامِ فَإِنْ سَلَّمَ عَلَيْهِ أَحَدٌ عَنْ يَسَارِهِ رَدَّ عَلَيْهِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) tashahhudni shunday aytar edi: «Bismillah, at-tahiyyatu lillah, as-salavotu lillah, az-zokiyyatu lillah. As-salomu alan-nabiyyi va rohmatullohi va barokotuh. As-salomu alayna va ala ibodillahis-solihiyn. Shahidtu an la ilaha illalloh, shahidtu anna Muhammadan rosululloh» (Alloh nomi bilan. Salomlar Allohga xosdir. Namozlar Allohga xosdir. Pok amallar Allohga xosdir. Nabiyga Allohning salomi, rahmati va barakoti boʻlsin. Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga guvohlik berdim, Muhammad Allohning rasuli ekaniga guvohlik berdim). U buni dastlabki ikki rakaatda aytar, tashahhudni tugatgach, oʻziga maʼqul boʻlgan (duo) bilan duo qilar edi. Namozining oxirida oʻtirganida ham xuddi shunday tashahhud aytar, faqat avval tashahhudni aytib, soʻng oʻziga maʼqul boʻlgani bilan duo qilar edi. Tashahhudni tugatib, salom bermoqchi boʻlganida: ‹As-salomu alan-nabiyyi va rohmatullohi va barokotuh. As-salomu alayna va ala ibodillahis-solihiyn›, deb, soʻng oʻng tomoniga: ‹As-salomu alaykum›, der edi. Keyin imomga (salomni) qaytarar, agar kimdir chap tomonidan unga salom bersa, unga ham qaytarar edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ташаҳҳудни шундай айтар эди: «Бисмиллаҳ, ат-таҳийяту лиллаҳ, ас-салавоту лиллаҳ, аз-зокийяту лиллаҳ. Ас-салому алан-набиййи ва роҳматуллоҳи ва барокотуҳ. Ас-салому алайна ва ала ибодиллаҳис-солиҳийн. Шаҳидту ан ла илаҳа иллаллоҳ, шаҳидту анна Муҳаммадан росулуллоҳ» (Аллоҳ номи билан. Саломлар Аллоҳга хосдир. Намозлар Аллоҳга хосдир. Пок амаллар Аллоҳга хосдир. Набийга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракоти бўлсин. Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бердим, Муҳаммад Аллоҳнинг расули эканига гувоҳлик бердим). У буни дастлабки икки ракаатда айтар, ташаҳҳудни тугатгач, ўзига маъқул бўлган (дуо) билан дуо қилар эди. Намозининг охирида ўтирганида ҳам худди шундай ташаҳҳуд айтар, фақат аввал ташаҳҳудни айтиб, сўнг ўзига маъқул бўлгани билан дуо қилар эди. Ташаҳҳудни тугатиб, салом бермоқчи бўлганида: ‹Ас-салому алан-набиййи ва роҳматуллоҳи ва барокотуҳ. Ас-салому алайна ва ала ибодиллаҳис-солиҳийн›, деб, сўнг ўнг томонига: ‹Ас-салому алайкум›, дер эди. Кейин имомга (саломни) қайтарар, агар кимдир чап томонидан унга салом берса, унга ҳам қайтарар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا كَانَتْ تَقُولُ إِذَا تَشَهَّدَتِ التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ الزَّاكِيَاتُ لِلَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏.‏ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ ‏.‏ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho) tashahhudda shunday aytar edi: «At-tahiyyatu, at-tayyibotu, as-salavotu, az-zokiyyatu lillah. Ashhadu an la ilaha illallohu vahdahu la sharika lah, va anna Muhammadan abduhu va rosuluh. As-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rohmatullohi va barokotuh. As-salomu alayna va ala ibodillahis-solihiyn. As-salomu alaykum» (Salomlar, yaxshi soʻzlar, namozlar, pok amallar Allohga xosdir. Men Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga — U yolgʻiz, sherigi yoʻq — hamda Muhammad Uning bandasi va rasuli ekaniga guvohlik beraman. Ey Nabiy, senga Allohning salomi, rahmati va barakoti boʻlsin. Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Sizlarga salom boʻlsin).Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо) ташаҳҳудда шундай айтар эди: «Ат-таҳийяту, ат-таййиботу, ас-салавоту, аз-зокийяту лиллаҳ. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва росулуҳ. Ас-салому алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокотуҳ. Ас-салому алайна ва ала ибодиллаҳис-солиҳийн. Ас-салому алайкум» (Саломлар, яхши сўзлар, намозлар, пок амаллар Аллоҳга хосдир. Мен Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига — У ёлғиз, шериги йўқ — ҳамда Муҳаммад Унинг бандаси ва расули эканига гувоҳлик бераман. Эй Набий, сенга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракоти бўлсин. Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Сизларга салом бўлсин).

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ تَقُولُ إِذَا تَشَهَّدَتِ التَّحِيَّاتُ الطَّيِّبَاتُ الصَّلَوَاتُ الزَّاكِيَاتُ لِلَّهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ ‏.‏

Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho) tashahhudda shunday aytar edi: «At-tahiyyatu, at-tayyibotu, as-salavotu, az-zokiyyatu lillah. Ashhadu an la ilaha illallohu vahdahu la sharika lah, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rosuluh. As-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rohmatullohi va barokotuh. As-salomu alayna va ala ibodillahis-solihiyn. As-salomu alaykum» (Salomlar, yaxshi soʻzlar, namozlar, pok amallar Allohga xosdir. Men Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga — U yolgʻiz, sherigi yoʻq — guvohlik beraman va Muhammad Uning bandasi va rasuli ekaniga guvohlik beraman. Ey Nabiy, senga Allohning salomi, rahmati va barakoti boʻlsin. Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin. Sizlarga salom boʻlsin).Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо) ташаҳҳудда шундай айтар эди: «Ат-таҳийяту, ат-таййиботу, ас-салавоту, аз-зокийяту лиллаҳ. Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва росулуҳ. Ас-салому алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокотуҳ. Ас-салому алайна ва ала ибодиллаҳис-солиҳийн. Ас-салому алайкум» (Саломлар, яхши сўзлар, намозлар, пок амаллар Аллоҳга хосдир. Мен Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига — У ёлғиз, шериги йўқ — гувоҳлик бераман ва Муҳаммад Унинг бандаси ва расули эканига гувоҳлик бераман. Эй Набий, сенга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракоти бўлсин. Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин. Сизларга салом бўлсин).

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ شِهَابٍ وَنَافِعًا مَوْلَى ابْنِ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ، دَخَلَ مَعَ الإِمَامِ فِي الصَّلاَةِ وَقَدْ سَبَقَهُ الإِمَامُ بِرَكْعَةٍ أَيَتَشَهَّدُ مَعَهُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ وَالأَرْبَعِ وَإِنْ كَانَ ذَلِكَ لَهُ وِتْرًا فَقَالاَ لِيَتَشَهَّدْ مَعَهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَهُوَ الأَمْرُ عِنْدَنَا ‏.‏

Molikdan (rahimahulloh) rivoyat qilinadiki, u Ibn Shihob va Ibn Umarning ozod qilgan quli Nofeʼdan imom bilan namozga — imom bir rakaatni undan oldin oʻqib boʻlgan holida — qoʻshilgan kishi haqida soʻradi: u imom bilan birga ikkinchi va toʻrtinchi rakaatlarda tashahhud aytadimi, garchi bu unga toq (rakaat) boʻlsa ham? Ikkalasi: «U imom bilan birga tashahhud aytsin», dedilar. Molik aytdi: «Bu bizning oldimizdagi hukmdir».Моликдан (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилинадики, у Ибн Шиҳоб ва Ибн Умарнинг озод қилган қули Нофеъдан имом билан намозга — имом бир ракаатни ундан олдин ўқиб бўлган ҳолида — қўшилган киши ҳақида сўради: у имом билан бирга иккинчи ва тўртинчи ракаатларда ташаҳҳуд айтадими, гарчи бу унга тоқ (ракаат) бўлса ҳам? Иккаласи: «У имом билан бирга ташаҳҳуд айтсин», дедилар. Молик айтди: «Бу бизнинг олдимиздаги ҳукмдир».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ مَلِيحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ السَّعْدِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ الَّذِي يَرْفَعُ رَأْسَهُ وَيَخْفِضُهُ قَبْلَ الإِمَامِ فَإِنَّمَا نَاصِيَتُهُ بِيَدِ شَيْطَانٍ ‏.‏

Malih ibn Abdulloh as-Saʼdiy (rahimahulloh)dan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u: «Imomdan oldin boshini koʻtarib-tushiradigan kishining peshona sochi shaytonning qoʻlidadir», dedi. Molik imomdan oldin unutib rukuda yoki sajdada boshini koʻtarib yuborgan kishi haqida aytdi: «Uning sunnati — rukuga yoki sajdaga qaytib, imomning koʻtarilishini kutmasligidir. U qilgan ish xato, chunki Rasululloh ﷺ: ‹Imom unga ergashilishi uchun tayinlangan, bas, unga xilof qilmanglar›, dedilar. Abu Hurayra: ‹Imomdan oldin boshini koʻtarib-tushiradigan kishining peshona sochi shaytonning qoʻlidadir›, dedi».Малиҳ ибн Абдуллоҳ ас-Саъдий (раҳимаҳуллоҳ)дан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у: «Имомдан олдин бошини кўтариб-туширадиган кишининг пешона сочи шайтоннинг қўлидадир», деди. Молик имомдан олдин унутиб рукуда ёки саждада бошини кўтариб юборган киши ҳақида айтди: «Унинг суннати — рукуга ёки саждага қайтиб, имомнинг кўтарилишини кутмаслигидир. У қилган иш хато, чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Имом унга эргашилиши учун тайинланган, бас, унга хилоф қилманглар›, дедилар. Абу Ҳурайра: ‹Имомдан олдин бошини кўтариб-туширадиган кишининг пешона сочи шайтоннинг қўлидадир›, деди».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ أَبِي تَمِيمَةَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الْيَدَيْنِ أَقَصُرَتِ الصَّلاَةُ أَمْ نَسِيتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ أُخْرَيَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ ثُمَّ كَبَّرَ فَسَجَدَ مِثْلَ سُجُودِهِ أَوْ أَطْوَلَ ثُمَّ رَفَعَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ (toʻrt rakat oʻrniga) ikki rakat oʻqib, namozni tugatdilar. Zul-Yadayn u zotdan: «Namoz qisqartirildimi yoki siz unutdingizmi?» — deb soʻradi. Rasululloh ﷺ odamlardan: «Zul-Yadayn rost aytyaptimi?» — deb soʻradilar. Odamlar «ha» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ turib, qolgan ikki rakatni oʻqidilar, soʻng namozni salom bilan tugatdilar va «Allohu akbar» dedilar. Soʻng oddiy sajda kabi (yoki biroz uzunroq) ikki sajda qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ (тўрт ракат ўрнига) икки ракат ўқиб, намозни тугатдилар. Зул-Ядайн у зотдан: «Намоз қисқартирилдими ёки сиз унутдингизми?» — деб сўради. Расулуллоҳ ﷺ одамлардан: «Зул-Ядайн рост айтяптими?» — деб сўрадилар. Одамлар «ҳа» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ туриб, қолган икки ракатни ўқидилар, сўнг намозни салом билан тугатдилар ва «Аллоҳу акбар» дедилар. Сўнг оддий сажда каби (ёки бироз узунроқ) икки сажда қилдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، مَوْلَى ابْنِ أَبِي أَحْمَدَ أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْعَصْرِ فَسَلَّمَ فِي رَكْعَتَيْنِ فَقَامَ ذُو الْيَدَيْنِ فَقَالَ أَقَصُرَتِ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ قَدْ كَانَ بَعْضُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا نَعَمْ ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَمَّ مَا بَقِيَ مِنَ الصَّلاَةِ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ بَعْدَ التَّسْلِيمِ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ bizga asr namozini oʻqidilar va ikki rakaatda salom berdilar. Shunda Zul-Yadayn turib: ‹Namoz qisqartirildimi, ey Allohning Rasuli, yoki unutdingizmi?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Bularning hech biri boʻlgani yoʻq›, dedilar. U: ‹Ularning baʼzisi boʻldi, ey Allohning Rasuli›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ odamlarga yuzlanib: ‹Zul-Yadayn rost aytdimi?› dedilar. Ular: ‹Ha›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ namozning qolganini toʻldirdilar, soʻng salomdan keyin oʻtirgan holda ikki marta sajda qildilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ бизга аср намозини ўқидилар ва икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зул-Ядайн туриб: ‹Намоз қисқартирилдими, эй Аллоҳнинг Расули, ёки унутдингизми?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Буларнинг ҳеч бири бўлгани йўқ›, дедилар. У: ‹Уларнинг баъзиси бўлди, эй Аллоҳнинг Расули›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларга юзланиб: ‹Зул-Ядайн рост айтдими?› дедилар. Улар: ‹Ҳа›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ намознинг қолганини тўлдирдилар, сўнг саломдан кейин ўтирган ҳолда икки марта сажда қилдилар», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي حَثْمَةَ، قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكَعَ رَكْعَتَيْنِ مِنْ إِحْدَى صَلاَتَىِ النَّهَارِ - الظُّهْرِ أَوِ الْعَصْرِ - فَسَلَّمَ مِنَ اثْنَتَيْنِ فَقَالَ لَهُ ذُو الشِّمَالَيْنِ أَقَصُرَتِ الصَّلاَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْ نَسِيتَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا قَصُرَتِ الصَّلاَةُ وَمَا نَسِيتُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ ذُو الشِّمَالَيْنِ قَدْ كَانَ بَعْضُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ أَصَدَقَ ذُو الْيَدَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَأَتَمَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَقِيَ مِنَ الصَّلاَةِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Abu Bakr ibn Sulaymon ibn Abu Hasma (rahimahulloh) aytdi: «Menga yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ kunduzgi ikki namozning biridan — peshin yoki asrdan — ikki rakaat oʻqib, ikki rakaatda salom berdilar. Shunda Zush-Shamolayn u zotga: ‹Namoz qisqartirildimi, yo Rasululloh, yoki unutdingizmi?› dedi. Rasululloh ﷺ unga: ‹Namoz qisqartirilgani ham yoʻq, men unutganim ham yoʻq›, dedilar. Zush-Shamolayn: ‹Bularning baʼzisi boʻldi, yo Rasululloh›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ odamlarga yuzlanib: ‹Zul-Yadayn rost aytdimi?› dedilar. Ular: ‹Ha, yo Rasululloh›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ namozning qolgan qismini toʻldirdilar, soʻng salom berdilar».Абу Бакр ибн Сулаймон ибн Абу Ҳасма (раҳимаҳуллоҳ) айтди: «Менга етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ кундузги икки намознинг биридан — пешин ёки асрдан — икки ракаат ўқиб, икки ракаатда салом бердилар. Шунда Зуш-Шамолайн у зотга: ‹Намоз қисқартирилдими, ё Расулуллоҳ, ёки унутдингизми?› деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Намоз қисқартирилгани ҳам йўқ, мен унутганим ҳам йўқ›, дедилар. Зуш-Шамолайн: ‹Буларнинг баъзиси бўлди, ё Расулуллоҳ›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ одамларга юзланиб: ‹Зул-Ядайн рост айтдими?› дедилар. Улар: ‹Ҳа, ё Расулуллоҳ›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ намознинг қолган қисмини тўлдирдилар, сўнг салом бердилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ كُلُّ سَهْوٍ كَانَ نُقْصَانًا مِنَ الصَّلاَةِ فَإِنَّ سُجُودَهُ قَبْلَ السَّلاَمِ وَكُلُّ سَهْوٍ كَانَ زِيَادَةً فِي الصَّلاَةِ فَإِنَّ سُجُودَهُ بَعْدَ السَّلاَمِ ‏.‏

Ibn Shihob (rahimahulloh) Said ibn al-Musayyab va Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahumalloh)dan ham shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Molik aytdi: «Namozdan kamaytiruvchi har qanday unutish uchun uning sajdasi salomdan oldin boʻladi; namozga ziyoda qiluvchi har qanday unutish uchun esa uning sajdasi salomdan keyin boʻladi».Ибн Шиҳоб (раҳимаҳуллоҳ) Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳумаллоҳ)дан ҳам шунга ўхшашини ривоят қилди. Молик айтди: «Намоздан камайтирувчи ҳар қандай унутиш учун унинг саждаси саломдан олдин бўлади; намозга зиёда қилувчи ҳар қандай унутиш учун эса унинг саждаси саломдан кейин бўлади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى أَثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعًا فَلْيُصَلِّي رَكْعَةً وَلْيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ التَّسْلِيمِ فَإِنْ كَانَتِ الرَّكْعَةُ الَّتِي صَلَّى خَامِسَةً شَفَعَهَا بِهَاتَيْنِ السَّجْدَتَيْنِ وَإِنْ كَانَتْ رَابِعَةً فَالسَّجْدَتَانِ تَرْغِيمٌ لِلشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Birovingiz namozida shubhalanib, uch rakaat oʻqidimi yoki toʻrtmi — bilmay qolsa, bir rakaat oʻqisin va salomdan oldin oʻtirgan holda ikki sajda qilsin. Agar oʻqigan rakaati beshinchi boʻlsa, bu ikki sajda uni juft qiladi; agar toʻrtinchi boʻlsa, bu ikki sajda shaytonni xor qiladi», dedilar.Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бировингиз намозида шубҳаланиб, уч ракаат ўқидими ёки тўртми — билмай қолса, бир ракаат ўқисин ва саломдан олдин ўтирган ҳолда икки сажда қилсин. Агар ўқиган ракаати бешинчи бўлса, бу икки сажда уни жуфт қилади; агар тўртинчи бўлса, бу икки сажда шайтонни хор қилади», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَتَوَخَّ الَّذِي يَظُنُّ أَنَّهُ نَسِيَ مِنْ صَلاَتِهِ فَلْيُصَلِّهِ ثُمَّ لِيَسْجُدْ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Salim ibn Abdulloh (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Birovingiz namozida shubhalansa, namozidan unutgan deb gumon qilgan narsasini chamalab, oʻshani oʻqib olsin, soʻng oʻtirgan holda sahv (unutish) uchun ikki sajda qilsin», der edi.Салим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Бировингиз намозида шубҳаланса, намозидан унутган деб гумон қилган нарсасини чамалаб, ўшани ўқиб олсин, сўнг ўтирган ҳолда саҳв (унутиш) учун икки сажда қилсин», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَفِيفِ بْنِ عَمْرٍو السَّهْمِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَكَعْبَ الأَحْبَارِ عَنِ الَّذِي، يَشُكُّ فِي صَلاَتِهِ فَلاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى أَثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعًا فَكِلاَهُمَا قَالَ لِيُصَلِّي رَكْعَةً أُخْرَى ثُمَّ لِيَسْجُدْ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ ‏.‏

Ato ibn Yasor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: «Men Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) va Kaʼb al-Ahbor (rahimahulloh)dan namozida shubhalanib, uch rakaat oʻqiganini yoki toʻrtmi — bilmay qolgan kishi haqida soʻradim. Har ikkalasi: ‹U yana bir rakaat oʻqisin, soʻng oʻtirgan holda ikki sajda qilsin›, dedi».Ато ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у айтди: «Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) ва Каъб ал-Аҳбор (раҳимаҳуллоҳ)дан намозида шубҳаланиб, уч ракаат ўқиганини ёки тўртми — билмай қолган киши ҳақида сўрадим. Ҳар иккаласи: ‹У яна бир ракаат ўқисин, сўнг ўтирган ҳолда икки сажда қилсин›, деди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ إِذَا سُئِلَ عَنِ النِّسْيَانِ، فِي الصَّلاَةِ قَالَ لِيَتَوَخَّ أَحَدُكُمُ الَّذِي يَظُنُّ أَنَّهُ نَسِيَ مِنْ صَلاَتِهِ فَلْيُصَلِّهِ ‏.‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan namozda unutish haqida soʻralganda, u: «Birovingiz namozidan unutgan deb gumon qilgan narsasini oʻqib qoʻysin», der edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан намозда унутиш ҳақида сўралганда, у: «Бировингиз намозидан унутган деб гумон қилган нарсасини ўқиб қўйсин», дер эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، أَنَّهُ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَلَمْ يَجْلِسْ فَقَامَ النَّاسُ مَعَهُ فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ وَنَظَرْنَا تَسْلِيمَهُ كَبَّرَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ وَهُوَ جَالِسٌ قَبْلَ التَّسْلِيمِ ثُمَّ سَلَّمَ ‏.‏

Aʼraj (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Buhayna (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ bizga ikki rakaat namoz oʻqib berdilar, soʻng oʻtirmay turib ketdilar, odamlar ham u zot bilan birga turdi. U zot namozini tugatib, biz salomlarini kutib turganimizda, takbir aytib, salomdan oldin oʻtirgan holda ikki sajda qildilar, soʻng salom berdilar».Аъраж (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Буҳайна (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ бизга икки ракаат намоз ўқиб бердилар, сўнг ўтирмай туриб кетдилар, одамлар ҳам у зот билан бирга турди. У зот намозини тугатиб, биз саломларини кутиб турганимизда, такбир айтиб, саломдан олдин ўтирган ҳолда икки сажда қилдилар, сўнг салом бердилар».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ، أَنَّهُ قَالَ صَلَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ فَقَامَ فِي اثْنَتَيْنِ وَلَمْ يَجْلِسْ فِيهِمَا فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Hurmuz (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Buhayna (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ bizga peshin namozini oʻqib berdilar va ikki rakaatda oʻtirmasdan tik turib ketdilar. U zot namozini tugatgach, ikki sajda qildilar, soʻng shundan keyin salom berdilar». Molik namozida unutib, toʻrt rakaatni tugatgach (yana) turib qiroat qilgan, soʻng rukuga egilgan va rukudan boshini koʻtarganida (namozini) tugatganini eslagan kishi haqida aytdi: «U oʻtirgan holatga qaytadi va hech qanday sajda qilmaydi. Agar bir sajda qilib boʻlgan boʻlsa, ikkinchisini qilmasa kerak, deb oʻylayman. Soʻng namozi tugagach, salomdan keyin oʻtirgan holda ikki sajda qiladi».Абдурраҳмон ибн Ҳурмуз (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Буҳайна (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ бизга пешин намозини ўқиб бердилар ва икки ракаатда ўтирмасдан тик туриб кетдилар. У зот намозини тугатгач, икки сажда қилдилар, сўнг шундан кейин салом бердилар». Молик намозида унутиб, тўрт ракаатни тугатгач (яна) туриб қироат қилган, сўнг рукуга эгилган ва рукудан бошини кўтарганида (намозини) тугатганини эслаган киши ҳақида айтди: «У ўтирган ҳолатга қайтади ва ҳеч қандай сажда қилмайди. Агар бир сажда қилиб бўлган бўлса, иккинчисини қилмаса керак, деб ўйлайман. Сўнг намози тугагач, саломдан кейин ўтирган ҳолда икки сажда қилади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ أَبِي عَلْقَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ أَهْدَى أَبُو جَهْمِ بْنُ حُذَيْفَةَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَمِيصَةً شَامِيَّةً لَهَا عَلَمٌ فَشَهِدَ فِيهَا الصَّلاَةَ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏ "‏ رُدِّي هَذِهِ الْخَمِيصَةَ إِلَى أَبِي جَهْمٍ فَإِنِّي نَظَرْتُ إِلَى عَلَمِهَا فِي الصَّلاَةِ فَكَادَ يَفْتِنُنِي ‏"‏ ‏.‏

Alqama ibn Abu Alqama (rahimahulloh) onasidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ ning zavjalari Oisha (roziyallohu anho) aytdi: «Abu Jahm ibn Huzayfa Rasululloh ﷺga Shomdan kelgan, naqshi (bezakli hoshiyasi) boʻlgan bir xamisa (jun toʻn) hadya qildi. U zot unda namoz oʻqidilar. Namozdan chiqqach: ‹Bu xamisani Abu Jahmga qaytarib bering. Chunki men namozda uning naqshiga qarab qoldim, u meni fitnaga (chalgʻishga) solayozdi›, dedilar».Алқама ибн Абу Алқама (раҳимаҳуллоҳ) онасидан ривоят қиладики, Набий ﷺ нинг завжалари Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: «Абу Жаҳм ибн Ҳузайфа Расулуллоҳ ﷺга Шомдан келган, нақши (безакли ҳошияси) бўлган бир хамиса (жун тўн) ҳадя қилди. У зот унда намоз ўқидилар. Намоздан чиққач: ‹Бу хамисани Абу Жаҳмга қайтариб беринг. Чунки мен намозда унинг нақшига қараб қолдим, у мени фитнага (чалғишга) солаёзди›, дедилар».

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَبِسَ خَمِيصَةً شَامِيَّةً لَهَا عَلَمٌ ثُمَّ أَعْطَاهَا أَبَا جَهْمٍ وَأَخَذَ مِنْ أَبِي جَهْمٍ أَنْبِجَانِيَّةً لَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلِمَ فَقَالَ ‏ "‏ إِنِّي نَظَرْتُ إِلَى عَلَمِهَا فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏

Urva (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Shomdan kelgan, naqshi boʻlgan bir xamisani kiydilar, soʻng uni Abu Jahmga berib, undan oʻzining anbijoniyyasini (naqshsiz dagʻal toʻnini) oldilar. Abu Jahm: «Yo Rasululloh, nega (unday qildingiz)?» dedi. U zot: «Men namozda uning naqshiga qarab qoldim», dedilar.Урва (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Шомдан келган, нақши бўлган бир хамисани кийдилар, сўнг уни Абу Жаҳмга бериб, ундан ўзининг анбижонийясини (нақшсиз дағал тўнини) олдилар. Абу Жаҳм: «Ё Расулуллоҳ, нега (ундай қилдингиз)?» деди. У зот: «Мен намозда унинг нақшига қараб қолдим», дедилар.

وَحَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ أَبَا طَلْحَةَ الأَنْصَارِيَّ، كَانَ يُصَلِّي فِي حَائِطِهِ فَطَارَ دُبْسِيٌّ فَطَفِقَ يَتَرَدَّدُ يَلْتَمِسُ مَخْرَجًا فَأَعْجَبَهُ ذَلِكَ فَجَعَلَ يُتْبِعُهُ بَصَرَهُ سَاعَةً ثُمَّ رَجَعَ إِلَى صَلاَتِهِ فَإِذَا هُوَ لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى فَقَالَ لَقَدْ أَصَابَتْنِي فِي مَالِي هَذَا فِتْنَةٌ ‏.‏ فَجَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ لَهُ الَّذِي أَصَابَهُ فِي حَائِطِهِ مِنَ الْفِتْنَةِ وَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ صَدَقَةٌ لِلَّهِ فَضَعْهُ حَيْثُ شِئْتَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Bakr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abu Talha al-Ansoriy (roziyallohu anhu) oʻz bogʻida namoz oʻqiyotgan edi, shunda bir yovvoyi kaptar (dubsi) uchib kirib, chiqish yoʻlini qidirib u yoqdan-bu yoqqa uchib yura boshladi. Bu unga yoqib, koʻzi bir muddat qushni kuzatib qoldi, soʻng namoziga qaytdi-yu, necha rakaat oʻqiganini bilmay qoldi. U: «Mana shu mol-mulkim sababli menga bir fitna yetdi», dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, bogʻida unga yetgan fitnani aytdi va: «Yo Rasululloh, bu (bogʻ) Alloh yoʻlida sadaqadir, uni xohlagan joyingizga sarflang», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Бакр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абу Талҳа ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу) ўз боғида намоз ўқиётган эди, шунда бир ёввойи каптар (дубси) учиб кириб, чиқиш йўлини қидириб у ёқдан-бу ёққа учиб юра бошлади. Бу унга ёқиб, кўзи бир муддат қушни кузатиб қолди, сўнг намозига қайтди-ю, неча ракаат ўқиганини билмай қолди. У: «Мана шу мол-мулким сабабли менга бир фитна етди», деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, боғида унга етган фитнани айтди ва: «Ё Расулуллоҳ, бу (боғ) Аллоҳ йўлида садақадир, уни хоҳлаган жойингизга сарфланг», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ كَانَ يُصَلِّي فِي حَائِطٍ لَهُ بِالْقُفِّ - وَادٍ مِنْ أَوْدِيَةِ الْمَدِينَةِ - فِي زَمَانِ الثَّمَرِ وَالنَّخْلُ قَدْ ذُلِّلَتْ فَهِيَ مُطَوَّقَةٌ بِثَمَرِهَا فَنَظَرَ إِلَيْهَا فَأَعْجَبَهُ مَا رَأَى مِنْ ثَمَرِهَا ثُمَّ رَجَعَ إِلَى صَلاَتِهِ فَإِذَا هُوَ لاَ يَدْرِي كَمْ صَلَّى فَقَالَ لَقَدْ أَصَابَتْنِي فِي مَالِي هَذَا فِتْنَةٌ ‏.‏ فَجَاءَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ - وَهُوَ يَوْمَئِذٍ خَلِيفَةٌ - فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ وَقَالَ هُوَ صَدَقَةٌ فَاجْعَلْهُ فِي سُبُلِ الْخَيْرِ ‏.‏ فَبَاعَهُ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ بِخَمْسِينَ أَلْفًا فَسُمِّيَ ذَلِكَ الْمَالُ الْخَمْسِينَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Bakr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, ansorlardan bir kishi Madinaning vodiylaridan biri boʻlgan Quff degan joydagi oʻz bogʻida meva paytida namoz oʻqiyotgan edi. Xurmolar (shoxlari) egilib, mevasi bilan oʻralib turgan edi. U ularga qarab, mevalarining manzarasi uni hayratga soldi, soʻng namoziga qaytdi-yu, necha rakaat oʻqiganini bilmay qoldi. U: «Mana shu mol-mulkim sababli menga bir fitna yetdi», dedi. Soʻng oʻsha paytda xalifa boʻlgan Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) huzuriga kelib, buni unga aytdi va: «Bu (bogʻ) sadaqadir, uni yaxshilik yoʻllariga sarflang», dedi. Usmon ibn Affon uni ellik mingga sotdi va oʻsha mol ‹Ellik› deb ataldi.Абдуллоҳ ибн Абу Бакр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, ансорлардан бир киши Мадинанинг водийларидан бири бўлган Қуфф деган жойдаги ўз боғида мева пайтида намоз ўқиётган эди. Хурмолар (шохлари) эгилиб, меваси билан ўралиб турган эди. У уларга қараб, меваларининг манзараси уни ҳайратга солди, сўнг намозига қайтди-ю, неча ракаат ўқиганини билмай қолди. У: «Мана шу мол-мулким сабабли менга бир фитна етди», деди. Сўнг ўша пайтда халифа бўлган Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) ҳузурига келиб, буни унга айтди ва: «Бу (боғ) садақадир, уни яхшилик йўлларига сарфланг», деди. Усмон ибн Аффон уни эллик мингга сотди ва ўша мол ‹Эллик› деб аталди.