حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ لَيْثٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلِّمُوا وَيَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَإِذَا غَضِبْتَ فَاسْكُتْ وَإِذَا غَضِبْتَ فَاسْكُتْ وَإِذَا غَضِبْتَ فَاسْكُتْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oʻrgatinglar, osonlashtiringlar va qiyinlashtirmanglar. Gʻazablansang, jim tur; gʻazablansang, jim tur; gʻazablansang, jim tur», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўргатинглар, осонлаштиринглар ва қийинлаштирманглар. Ғазаблансанг, жим тур; ғазаблансанг, жим тур; ғазаблансанг, жим тур», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَا لِي عَهْدٌ بِأَهْلِي مُنْذُ عَفَارِ النَّخْلِ أَوْ إِغْفَارِهِ قَالَ وَعَفَارُ النَّخْلِ أَوْ إِغْفَارُهَا أَنَّهَا كَانَتْ تُؤَبَّرُ ثُمَّ تُعْفَرُ أَوْ تُغْفَرُ أَرْبَعِينَ يَوْمًا لَا تُسْقَى بَعْدَ الْإِبَارِ قَالَ فَوَجَدْتُ رَجُلًا مَعَ امْرَأَتِي وَكَانَ زَوْجُهَا مُصْفَرًّا حَمْشًا سَبْطَ الشَّعْرِ وَالَّذِي رُمِيَتْ بِهِ رَجُلٌ خَدْلٌ إِلَى السَّوَادِ جَعْدٌ قَطَطٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ بَيِّنْ اللَّهُمَّ بَيِّنْ ثُمَّ لَاعَنَ بَيْنَهُمَا فَجَاءَتْ بِوَلَدٍ يُشْبِهُ الَّذِي رُمِيَتْ بِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Xurmo changlatilgandan keyingi (sugʻorilmay turadigan) muddatdan buyon ahlimga yaqinlashganim yoʻq», dedi. — Xurmoning oʻsha muddati shuki, u changlatilar, soʻng changlatishdan keyin qirq kun sugʻorilmas edi. — U: «Men ayolim bilan bir kishini topib oldim», dedi. Ayolning eri sargʻish, ozgʻin, sochi tekis kishi edi; ayol tuhmat qilingan kishi esa bakuvvat, qorachadan kelgan, sochi jingalak edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohim, (haqiqatni) ayon qil! Allohim, (haqiqatni) ayon qil!» dedilar. Soʻng ikkovi orasida liʼon qildirdilar. Keyin ayol tuhmat qilingan kishiga oʻxshagan bola tugʻdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Хурмо чанглатилгандан кейинги (суғорилмай турадиган) муддатдан буён аҳлимга яқинлашганим йўқ», деди. — Хурмонинг ўша муддати шуки, у чанглатилар, сўнг чанглатишдан кейин қирқ кун суғорилмас эди. — У: «Мен аёлим билан бир кишини топиб олдим», деди. Аёлнинг эри сарғиш, озғин, сочи текис киши эди; аёл туҳмат қилинган киши эса бакувват, қорачадан келган, сочи жингалак эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, (ҳақиқатни) аён қил! Аллоҳим, (ҳақиқатни) аён қил!» дедилар. Сўнг иккови орасида лиъон қилдирдилар. Кейин аёл туҳмат қилинган кишига ўхшаган бола туғди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَلَا أُخْبِرُكُمْ بِوُضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَا بِمَاءٍ فَجَعَل يَغْرِفُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ يَصُبُّ عَلَى الْيُسْرَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Sizga Rasululloh ﷺning tahoratlari haqida xabar bermayinmi? Soʻng u suv soʻrab, oʻng qoʻli bilan (suv) olib, chap qoʻliga quya boshladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Сизга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳоратлари ҳақида хабар бермайинми? Сўнг у сув сўраб, ўнг қўли билан (сув) олиб, чап қўлига қуя бошлади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ سُمَيْعٍ الزَّيَّاتِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ قَالَ كُنْتُ قُمْتُ إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى شِمَالِهِ فَأَدَارَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning yonlarida, chap tomonlarida turgan edim. Shunda u zot meni aylantirib, oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларида, чап томонларида турган эдим. Шунда у зот мени айлантириб, ўнг томонларига ўтказдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَاةٍ لِمَيْمُونَةَ مَيْتَةٍ فَقَالَ أَلَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِإِهَابِهَا قَالُوا وَكَيْفَ وَهِيَ مَيْتَةٌ فَقَالَ إِنَّمَا حُرِّمَ لَحْمُهَاقَالَ مَعْمَرٌ وَكَانَ الزُّهْرِيُّ يُنْكِرُ الدِّبَاغَ وَيَقُولُ يُسْتَمْتَعُ بِهَا عَلَى كُلِّ حَالٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Maymunaning oʻlgan qoʻyi yonidan oʻtib qolib: «Uning terisidan foydalanmadingizmi?» dedilar. Ular: «U oʻlaksa-ku, qanday (foydalanamiz)?» dedilar. U zot: «Faqat uning goʻshti harom qilingan», dedilar. Maʼmar aytdi: Zuhriy oshlashni inkor qilar va: «Undan har holatda foydalaniladi», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маймунанинг ўлган қўйи ёнидан ўтиб қолиб: «Унинг терисидан фойдаланмадингизми?» дедилар. Улар: «У ўлакса-ку, қандай (фойдаланамиз)?» дедилар. У зот: «Фақат унинг гўшти ҳаром қилинган», дедилар. Маъмар айтди: Зуҳрий ошлашни инкор қилар ва: «Ундан ҳар ҳолатда фойдаланилади», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُتَوَضَّأَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ احْتَزَّ مِنْ كَتِفٍ فَأَكَلَ ثُمَّ مَضَى إِلَى الصَّلَاةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday der edi: Nabiy ﷺ tahorat qildilar, soʻng yelkadan (goʻsht) kesib yedilar, soʻng namozga bordilar va tahorat olmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: Набий ﷺ таҳорат қилдилар, сўнг елкадан (гўшт) кесиб едилар, сўнг намозга бордилар ва таҳорат олмадилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا مَعْمَرٌ وَعَبْدُ الْأَعْلَى عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجِئْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ أَوْ قَالَ يَوْمَ الْفَتْحِ وَهُوَ يُصَلِّي أَنَا وَالْفَضْلُ مُرْتَدِفَانِ عَلَى أَتَانٍ فَقَطَعْنَا الصَّفَّ وَنَزَلْنَا عَنْهَا ثُمَّ دَخَلْنَا الصَّفَّ وَالْأَتَانُ تَمُرُّ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ لَمْ تَقْطَعْ صَلَاتَهُمْ وَقَالَ عَبْدُ الْأَعْلَى كُنْتُ رَدِيفَ الْفَضْلِ عَلَى أَتَانٍ فَجِئْنَا وَنَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِمِنًي
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Vidoʼ hajida — yoki: Fath kuni dedi — Nabiy ﷺ namoz oʻqiyotgan paytlarida keldim; men va Fazl bir eshakka mingashib olgan edik. Biz safni kesib oʻtdik va undan tushdik, soʻng safga kirdik; eshak esa ularning oldilaridan oʻtib yurar, (bu) ularning namozini uzmagan edi. Abdulaʼlo esa: «Men bir eshakda Fazlning ortida mingashib borardim; Allohning nabiysi ﷺ Minoda odamlarga namoz oʻqib berayotganlarida keldik», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Видў ҳажида — ёки: Фатҳ куни деди — Набий ﷺ намоз ўқиётган пайтларида келдим; мен ва Фазл бир эшакка мингашиб олган эдик. Биз сафни кесиб ўтдик ва ундан тушдик, сўнг сафга кирдик; эшак эса уларнинг олдиларидан ўтиб юрар, (бу) уларнинг намозини узмаган эди. Абдулаъло эса: «Мен бир эшакда Фазлнинг ортида мингашиб борардим; Аллоҳнинг набийси ﷺ Минода одамларга намоз ўқиб бераётганларида келдик», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا رَأَى الصُّوَرَ فِي الْبَيْتِ يَعْنِي الْكَعْبَةَ لَمْ يَدْخُلْ وَأَمَرَ بِهَا فَمُحِيَتْ وَرَأَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ عَلَيْهِمَا السَّلَام بِأَيْدِيهِمَا الْأَزْلَامُ فَقَالَ قَاتَلَهُمْ اللَّهُ وَاللَّهِ مَا اسْتَقْسَمَا بِالْأَزْلَامِ قَطُّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Baytda — yaʼni Kaʼbada — suratlarni koʻrganlarida, unga kirmadilar va (avval) ularni oʻchirishni buyurdilar. U zot Ibrohim va Ismoil (alayhimassalom)ni qoʻllarida fol oqlari bilan (tasvirlangan holda) koʻrib: «Alloh ularni halok qilsin! Allohga qasamki, ikkovi hech qachon fol oqlari bilan fol ochmagan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Байтда — яъни Каъбада — суратларни кўрганларида, унга кирмадилар ва (аввал) уларни ўчиришни буюрдилар. У зот Иброҳим ва Исмоил (алайҳимассалом)ни қўлларида фол оқлари билан (тасвирланган ҳолда) кўриб: «Аллоҳ уларни ҳалок қилсин! Аллоҳга қасамки, иккови ҳеч қачон фол оқлари билан фол очмаган», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى أَوْ خَامِسَةٍ تَبْقَى أَوْ سَابِعَةٍ تَبْقَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uni oxirgi oʻn kunlikda — toʻqqiz kecha qolganda, yoki besh kecha qolganda, yoki yetti kecha qolganda — izlanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уни охирги ўн кунликда — тўққиз кеча қолганда, ёки беш кеча қолганда, ёки етти кеча қолганда — изланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَحَجَمَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدٌ لِبَنِي بَيَاضَةَ وَأَعْطَاهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْرَهُ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا لَمْ يُعْطِهِ قَالَ وَأَمَرَ مَوَالِيَهُ أَنْ يُخَفِّفُوا عَنْهُ بَعْضَ خَرَاجِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺga Banu Bayoza qabilasining bir quli qon oldi va Nabiy ﷺ unga haqini berdilar; agar u harom boʻlganida, unga bermagan boʻlar edilar. U aytdi: Yana u zot uning xoʻjalariga undan olinadigan xirojning baʼzisini yengillatishni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺга Бану Баёза қабиласининг бир қули қон олди ва Набий ﷺ унга ҳақини бердилар; агар у ҳаром бўлганида, унга бермаган бўлар эдилар. У айтди: Яна у зот унинг хўжаларига ундан олинадиган хирожнинг баъзисини енгиллатишни буюрдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ وَأَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُخَنَّثَ مِنْ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلَاتِ مِنْ النِّسَاءِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ erkaklardan ayollarga oʻxshab olganlarni va ayollardan erkaklarga oʻxshab olganlarni laʼnatladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан аёлларга ўхшаб олганларни ва аёллардан эркакларга ўхшаб олганларни лаънатладилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكُنْتُ فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ فَقُمْتُ مَعَهُ عَلَى يَسَارِهِ فَأَخَذَ بِيَدِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ ثُمَّ صَلَّى ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً حَزَرْتُ قَدْرَ قِيَامِهِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ قَدْرَ يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Maymunaning uyida edim. Nabiy ﷺ kechasi namoz oʻqigani turdilar, men ham u zot bilan chap tomonlarida turdim. Shunda u zot qoʻlimdan ushlab, meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar. Soʻng oʻn uch rakaat oʻqidilar. Men har rakaatdagi qiyomlarining miqdorini {Yo ayyuhal-muzzammil} (surasi) miqdoricha deb chamaladim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Маймунанинг уйида эдим. Набий ﷺ кечаси намоз ўқигани турдилар, мен ҳам у зот билан чап томонларида турдим. Шунда у зот қўлимдан ушлаб, мени ўнг томонларига ўтказдилар. Сўнг ўн уч ракаат ўқидилар. Мен ҳар ракаатдаги қиёмларининг миқдорини {Ё айюҳал-муззаммил} (сураси) миқдорича деб чамаладим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْفَتْحِ إِلَى مَكَّةَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَصَامَ حَتَّى مَرَّ بِغَدِيرٍ فِي الطَّرِيقِ وَذَلِكَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ قَالَ فَعَطِشَ النَّاسُ وَجَعَلُوا يَمُدُّونَ أَعْنَاقَهُمْ وَتَتُوقُ أَنْفُسُهُمْ إِلَيْهِ قَالَ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَدَحٍ فِيهِ مَاءٌ فَأَمْسَكَهُ عَلَى يَدِهِ حَتَّى رَآهُ النَّاسُ ثُمَّ شَرِبَ فَشَرِبَ النَّاسُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Fath yili Ramazon oyida Makka tomon chiqdilar va roʻza tutdilar — to yoʻlda bir koʻlmak suv yonidan oʻtgunlaricha; bu esa kunning qoq peshini edi. Odamlar chanqadilar va boʻyinlarini choʻzib, koʻngillari unga talpina boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ suv solingan bir kosani soʻradilar va uni odamlar koʻrgunlarigacha qoʻllarida ushlab turdilar, soʻng ichdilar; odamlar ham ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Рамазон ойида Макка томон чиқдилар ва рўза тутдилар — то йўлда бир кўлмак сув ёнидан ўтгунларича; бу эса куннинг қоқ пешини эди. Одамлар чанқадилар ва бўйинларини чўзиб, кўнгиллари унга талпина бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ сув солинган бир косани сўрадилар ва уни одамлар кўргунларигача қўлларида ушлаб турдилар, сўнг ичдилар; одамлар ҳам ичдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ ابْنُ بَكْرٍ ثُمَّ سَمِعْتُهُ بَعْدُ يَعْنِي عَطَاءً قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُكَانَتْ شَاةٌ أَوْ دَاجِنَةٌ لِإِحْدَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمَاتَتْ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلَّا اسْتَمْتَعْتُمْ بِإِهَابِهَا أَوْ مَسْكِهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday der edi: Nabiy ﷺning ayollaridan birining qoʻyi — yoki uy hayvoni — bor edi, u oʻlib qoldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Uning terisidan yoki poʻstidan foydalansangiz boʻlmasmidi?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: Набий ﷺнинг аёлларидан бирининг қўйи — ёки уй ҳайвони — бор эди, у ўлиб қолди. Шунда Набий ﷺ: «Унинг терисидан ёки пўстидан фойдалансангиз бўлмасмиди?» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَرَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي خُصَيْفٌ أَنَّ مِقْسَمًا مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ أخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُقَالَ أَنَا عِنْدَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حِينَ سَأَلَهُ سَعْدٌ وَابْنُ عُمَرَ عَنْ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَضَى عُمَرُ لِسَعْدٍ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ يَا سَعْدُ قَدْ عَلِمْنَا أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ وَلَكِنْ أَقَبْلَ الْمَائِدَةِ أَمْ بَعْدَهَا قَالَ فَقَالَ رَوْحٌ أَوْ بَعْدَهَا قَالَ لَا يُخْبِرُكَ أَحَدٌ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسَحَ عَلَيْهِمَا بَعْدَمَا أُنْزِلَتْ الْمَائِدَةُ فَسَكَتَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berib aytdi: Saʼd va Ibn Umar Umar (roziyallohu anhu)dan maxsi ustiga masa tortish haqida soʻraganlarida, men uning huzurida edim. Umar Saʼd (aytgani) foydasiga hukm qildi. Ibn Abbos aytdi: Men: «Ey Saʼd, biz Nabiy ﷺ maxsilariga masa tortganlarini bilamiz. Lekin bu Moida (surasi nozil boʻlishi)dan oldinmi yoki undan keyinmi?» dedim — Ravh: «yoki undan keyinmi» dedi —. U: «Hech kim senga Nabiy ﷺ Moida nozil qilingandan keyin ularga masa tortganlarini xabar bera olmaydi», dedi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) jim qoldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бериб айтди: Саъд ва Ибн Умар Умар (розияллоҳу анҳу)дан махси устига маса тортиш ҳақида сўраганларида, мен унинг ҳузурида эдим. Умар Саъд (айтгани) фойдасига ҳукм қилди. Ибн Аббос айтди: Мен: «Эй Саъд, биз Набий ﷺ махсиларига маса тортганларини биламиз. Лекин бу Моида (сураси нозил бўлиши)дан олдинми ёки ундан кейинми?» дедим — Равҳ: «ёки ундан кейинми» деди —. У: «Ҳеч ким сенга Набий ﷺ Моида нозил қилингандан кейин уларга маса тортганларини хабар бера олмайди», деди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) жим қолди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ أَبِي الْخُوَارِ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُبَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْكُلُ عَرْقًا أَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ فَوَضَعَهُ وَقَامَ إِلَى الصَّلَاةِ وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday der edi: Rasululloh ﷺ suyakdagi (goʻshtni) yeb turganlarida, muazzin keldi. U zot uni qoʻyib, namozga turdilar va suvga tegmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: Расулуллоҳ ﷺ суякдаги (гўштни) еб турганларида, муаззин келди. У зот уни қўйиб, намозга турдилар ва сувга тегмадилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ أَنَّ سُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ أخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍوَرَأَى أَبَا هُرَيْرَةَ يَتَوَضَّأُ فَقَالَ أَتَدْرِي مِمَّا أَتَوَضَّأُ قَالَ لَا قَالَ أَتَوَضَّأُ مِنْ أَثْوَارِ أَقِطٍ أَكَلْتُهَا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَا أُبَالِي مِمَّا تَوَضَّأْتَ أَشْهَدُ لَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكَلَ كَتِفَ لَحْمٍ ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلَاةِ وَمَا تَوَضَّأَقَالَ وَسُلَيْمَانُ حَاضِرٌ ذَلِكَ مِنْهُمَا جَمِيعًا
Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh) aytdi: U Ibn Abbosni eshitdi, u Abu Hurayrani tahorat qilayotganini koʻrdi. (Abu Hurayra): «Nimadan tahorat qilayotganimni bilasanmi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi. (Abu Hurayra): «Men yegan quruq qurt (aqit) boʻlaklaridan tahorat qilyapman», dedi. Ibn Abbos: «Nimadan tahorat qilishing menga farqi yoʻq. Men guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺni yelka goʻshtini yeb, soʻng namozga turganlarini va tahorat qilmaganlarini koʻrganman», dedi. U aytdi: Sulaymon ikkovining bu (soʻzlari)da hozir edi.Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ) айтди: У Ибн Аббосни эшитди, у Абу Ҳурайрани таҳорат қилаётганини кўрди. (Абу Ҳурайра): «Нимадан таҳорат қилаётганимни биласанми?» деди. У: «Йўқ», деди. (Абу Ҳурайра): «Мен еган қуруқ қурт (ақит) бўлакларидан таҳорат қиляпман», деди. Ибн Аббос: «Нимадан таҳорат қилишинг менга фарқи йўқ. Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺни елка гўштини еб, сўнг намозга турганларини ва таҳорат қилмаганларини кўрганман», деди. У айтди: Сулаймон икковининг бу (сўзлари)да ҳозир эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَالَ عِلْمِي وَالَّذِي يَخْطِرُ عَلَى بَالِي أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ أَخْبَرَنِي أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَغْتَسِلُ بِفَضْلِ مَيْمُونَةَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَذَلِكَ أَنِّي سَأَلْتُهُ عَنْ إِخْلَاءِ الْجُنُبَيْنِ جَمِيعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Maymunadan ortgan (suv) bilan gʻusl qilar edilar. Abdurrazzoq aytdi: Bu — men undan ikkala junubning (idishdagi suvni) boʻshatishi haqida soʻraganim (sababidan edi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маймунадан ортган (сув) билан ғусл қилар эдилар. Абдурраззоқ айтди: Бу — мен ундан иккала жунубнинг (идишдаги сувни) бўшатиши ҳақида сўраганим (сабабидан эди).
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَنْبَأَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ قُلْتُ لِعَطَاءٍ أَيُّ حِينٍ أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنْ أُصَلِّيَ الْعِشَاءَ إِمَامًا أَوْ خِلْوًا قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُأَعْتَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةً بِالْعِشَاءِ حَتَّى رَقَدَ النَّاسُ وَاسْتَيْقَظُوا وَرَقَدُوا وَاسْتَيْقَظُوا فَقَامَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ الصَّلَاةَ قَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ الْآنَ يَقْطُرُ رَأْسُهُ مَاءً وَاضِعٌ يَدَهُ عَلَى شَقِّ رَأْسِهِ فَقَالَ لَوْلَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُصَلُّوهَا كَذَلِكَ
Ibn Jurayj aytdi: Men Atodan: «Xufton namozini imom boʻlib yoki yolgʻiz oʻzim qaysi vaqtda oʻqishimni yoqtirasan?» deb soʻradim. U: Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim, dedi: Rasululloh ﷺ bir kecha xuftonni shu qadar kechiktirdilarki, odamlar uxlab uygʻondilar, yana uxlab uygʻondilar. Shunda Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) turib: «Namoz!» dedi. Ato aytdi: Ibn Abbos dedi: Allohning nabiysi ﷺ chiqdilar — goʻyo men hozir ham u zotga qarab turgandekman —, boshlaridan suv tomar, qoʻllarini boshlarining bir tomoniga qoʻygan edilar. Soʻng u zot: «Ummatimga ogʻirlik qilmasa edi, ularga (xuftonni) shu vaqtda oʻqishni buyurgan boʻlardim», dedilar.Ибн Журайж айтди: Мен Атодан: «Хуфтон намозини имом бўлиб ёки ёлғиз ўзим қайси вақтда ўқишимни ёқтирасан?» деб сўрадим. У: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим, деди: Расулуллоҳ ﷺ бир кеча хуфтонни шу қадар кечиктирдиларки, одамлар ухлаб уйғондилар, яна ухлаб уйғондилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) туриб: «Намоз!» деди. Ато айтди: Ибн Аббос деди: Аллоҳнинг набийси ﷺ чиқдилар — гўё мен ҳозир ҳам у зотга қараб тургандекман —, бошларидан сув томар, қўлларини бошларининг бир томонига қўйган эдилар. Сўнг у зот: «Умматимга оғирлик қилмаса эди, уларга (хуфтонни) шу вақтда ўқишни буюрган бўлардим», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّ أَبَا الشَّعْثَاءِ أخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ قَالَصَلَّيْتُ وَرَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَمَانِيًا جَمِيعًا وَسَبْعًا جَمِيعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berib aytdi: Men Rasululloh ﷺning ortlarida sakkiztani birga va yettitani birga oʻqidim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бериб айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида саккизтани бирга ва еттитани бирга ўқидим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الْأَحْوَلُ أَنَّ طَاوُسًا أخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا تَهَجَّدَ مِنْ اللَّيْلِ فَذَكَرَ نَحْوَ دُعَاءِ سُفْيَانَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَعْدُكَ الْحَقُّ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ وَلِقَاؤُكَ الْحَقُّ وَقَالَ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ
Tovus Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni shunday deyayotganini eshitdi: Nabiy ﷺ kechasi tahajjud qilganlarida... — soʻng Sufyonning duosiga oʻxshashini zikr qildi, faqat u: «va vaʼdukal-haqq, va qavlukal-haqq, va liqouka haqq» dedi; yana: «va ma asrartu va ma aʼlantu, anta ilahiy, la ilaha illa anta» dedi.Товус Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни шундай деяётганини эшитди: Набий ﷺ кечаси таҳажжуд қилганларида... — сўнг Суфённинг дуосига ўхшашини зикр қилди, фақат у: «ва ваъдукал-ҳаққ, ва қавлукал-ҳаққ, ва лиқоука ҳаққ» деди; яна: «ва ма асрарту ва ма аъланту, анта илаҳий, ла илаҳа илла анта» деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ الْبَشَرِ فَمَا هُوَ إِلَّا أَنْ يَدْخُلَ شَهْرُ رَمَضَانَ فَيُدَارِسَهُ جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَهُوَ أَجْوَدُ مِنْ الرِّيحِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarning eng saxiysi edilar. Ramazon oyi kirib, Jibril (alayhissalom) u zot bilan (Qurʼonni) oʻrganib chiqar edi; shunda u zot esib turgan shamoldan ham saxiyroq boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларнинг энг сахийси эдилар. Рамазон ойи кириб, Жибрил (алайҳиссалом) у зот билан (Қуръонни) ўрганиб чиқар эди; шунда у зот эсиб турган шамолдан ҳам сахийроқ бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ قَالَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُأَنَّ أَبَا بَكْرٍ كَشَفَ عَنْ وَجْهِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مَيِّتٌ بُرْدَ حِبَرَةٍ كَانَ مُسَجًّى عَلَيْهِ فَنَظَرَ إِلَى وَجْهِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ أَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَبَّلَهُ
Abu Salama aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday soʻzlar edi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) vafot etgan Nabiy ﷺning yuzlaridan, u zotning ustlariga yopilgan yoʻl-yoʻl yaman ridosini koʻtardi va Nabiy ﷺning yuzlariga qaradi, soʻng u zotning ustlariga engashib, oʻpdi.Абу Салама айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай сўзлар эди: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) вафот этган Набий ﷺнинг юзларидан, у зотнинг устларига ёпилган йўл-йўл яман ридосини кўтарди ва Набий ﷺнинг юзларига қаради, сўнг у зотнинг устларига энгашиб, ўпди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ ذَكَرَ قَوْلَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِقَالَ طَاوُسٌ فَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ وَيَمَسُّ طِيبًا أَوْ دُهْنًا إِنْ كَانَ عِنْدَ أَهْلِهِ قَالَ لَا أَعْلَمُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ ning juma kuni gʻusl qilish haqidagi soʻzlarini zikr qildi. Tovus dedi: Men Ibn Abbosga: «Agar uyida (xushboʻylik) boʻlsa, xushboʻylik yo moy ham surtarmidi?» dedim. U: «Buni bilmayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ нинг жума куни ғусл қилиш ҳақидаги сўзларини зикр қилди. Товус деди: Мен Ибн Аббосга: «Агар уйида (хушбўйлик) бўлса, хушбўйлик ё мой ҳам суртармиди?» дедим. У: «Буни билмайман», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي خِدَاشٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا أَشْرَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمَقْبُرَةِ وَهِيَ عَلَى طَرِيقِهِ الْأُولَى أَشَارَ بِيَدِهِ وَرَاءَ الضَّفِيرِ أَوْ قَالَ وَرَاءَ الضَّفِيرَةِ شَكَّ عَبْدُ الرَّزَّاقِ فَقَالَ نِعْمَ الْمَقْبُرَةُ هَذِهِ فَقُلْتُ لِلَّذِي أَخْبَرَنِي أَخَصَّ الشِّعْبَ قَالَ هَكَذَا قَالَ فَلَمْ يُخْبِرْنِي أَنَّهُ خَصَّ شَيْئًا إِلَّا كَذَلِكَ أَشَارَ بِيَدِهِ وَرَاءَ الضَّفِيرَةِ أَوْ الضَّفِيرِ وَكُنَّا نَسْمَعُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَصَّ الشِّعْبَ الْمُقَابِلَ لِلْبَيْتِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ qabristonga — u zotning avvalgi yoʻllarida joylashgan edi — qaraganlarida, qoʻllari bilan zafir ortiga — yoki: zafira ortiga, deb Abdurazzoq shubha qildi — ishora qilib: «Bu qanday ham yaxshi qabriston!» dedilar. Men menga xabar bergan kishiga: «U zot darani xoslab (koʻrsatdi)mi?» dedim. U: «Shunday dedi», dedi; menga u zotning shundan boshqa biror narsani xoslaganini xabar bermadi, faqat qoʻllari bilan zafira yoki zafir ortiga shunday ishora qildilar (dedi). Biz esa Nabiy ﷺ Baytga roʻpara boʻlgan darani xoslaganlarini eshitar edik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ қабристонга — у зотнинг аввалги йўлларида жойлашган эди — қараганларида, қўллари билан зафир ортига — ёки: зафира ортига, деб Абдураззоқ шубҳа қилди — ишора қилиб: «Бу қандай ҳам яхши қабристон!» дедилар. Мен менга хабар берган кишига: «У зот дарани хослаб (кўрсатди)ми?» дедим. У: «Шундай деди», деди; менга у зотнинг шундан бошқа бирор нарсани хослаганини хабар бермади, фақат қўллари билан зафира ёки зафир ортига шундай ишора қилдилар (деди). Биз эса Набий ﷺ Байтга рўпара бўлган дарани хослаганларини эшитар эдик.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ وَغَيْرُهُ عَنْ مِقْسَمٍ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ فِي الْحَائِضِ نِصَابَ دِينَارٍ فَإِنْ أَصَابَهَا وَقَدْ أَدْبَرَ الدَّمُ عَنْهَا وَلَمْ تَغْتَسِلْ فَنِصْفُ دِينَارٍ كُلُّ ذَلِكَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdiki, Nabiy ﷺ hayzli (ayoliga yaqinlik qilgan kishi)ga bir dinorni (kaffarat qilib) belgiladilar; agar undan qon ketib boʻlgan, ammo hali gʻusl qilmagan holida unga yaqinlik qilsa, yarim dinor (belgiladilar). Bularning barchasi Nabiy ﷺdandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики, Набий ﷺ ҳайзли (аёлига яқинлик қилган киши)га бир динорни (каффарат қилиб) белгиладилар; агар ундан қон кетиб бўлган, аммо ҳали ғусл қилмаган ҳолида унга яқинлик қилса, ярим динор (белгиладилар). Буларнинг барчаси Набий ﷺдандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ يَقُولُكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُنْكِرُ أَنْ يُتَقَدَّمَ فِي صِيَامِ رَمَضَانَ إِذَا لَمْ يُرَ هِلَالُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَيَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا لَمْ تَرَوْا الْهِلَالَ فَاسْتَكْمِلُوا ثَلَاثِينَ لَيْلَةً
Muhammad ibn Jubayr aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Ramazon oyining hiloli koʻrinmagan boʻlsa, Ramazon roʻzasidan oldin (roʻza tutib) oldinga oʻtishni inkor qilar va: «Nabiy ﷺ: ‹Hilolni koʻrmasangiz, oʻttiz kechani toʻldiringlar›, dedilar», der edi.Муҳаммад ибн Жубайр айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Рамазон ойининг ҳилоли кўринмаган бўлса, Рамазон рўзасидан олдин (рўза тутиб) олдинга ўтишни инкор қилар ва: «Набий ﷺ: ‹Ҳилолни кўрмасангиз, ўттиз кечани тўлдиринглар›, дедилар», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُمَا عَلِمْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَحَرَّى صِيَامَ يَوْمٍ يَبْتَغِي فَضْلَهُ عَلَى غَيْرِهِ إِلَّا هَذَا الْيَوْمَ لِيَوْمِ عَاشُورَاءَ أَوْ رَمَضَانَ قَالَ رَوْحٌ أَوْ شَهْرُ رَمَضَانَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning boshqa kunlardan afzalligini istab, biror kunning roʻzasini qasd qilganlarini bilmayman — faqat mana shu kunni, yaʼni Ashuro kunini va Ramazonni (bundan mustasno). Ravh: «yoki Ramazon oyini», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бошқа кунлардан афзаллигини истаб, бирор куннинг рўзасини қасд қилганларини билмайман — фақат мана шу кунни, яъни Ашуро кунини ва Рамазонни (бундан мустасно). Равҳ: «ёки Рамазон ойини», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ قَالَ عَطَاءٌدَعَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ يَوْمَ عَرَفَةَ إِلَى طَعَامٍ فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا تَصُمْ فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُرِّبَ إِلَيْهِ حِلَابٌ فِيهِ لَبَنٌ يَوْمَ عَرَفَةَ فَشَرِبَ مِنْهُ فَلَا تَصُمْ فَإِنَّ النَّاسَ مُسْتَنُّونَ بِكُمْ قَالَ ابْنُ بَكْرٍ وَرَوْحٌ إِنَّ النَّاسَ يَسْتَنُّونَ بِكُمْحَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّاءُ بْنُ عُمَرَ أَنَّ عَطَاءً أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ دَعَا الْفَضْلَ
Ato aytdi: Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Arafa kuni Fazl ibn Abbosni taomga chaqirdi. U: «Men roʻzadorman», dedi. Abdulloh: «Roʻza tutma; chunki Nabiy ﷺga Arafa kuni ichida sut boʻlgan sogʻim idishi yaqinlashtirildi va u zot undan ichdilar. Bas, roʻza tutma; zero odamlar sizlarni oʻzlariga namuna qiladilar», dedi. Ibn Bakr va Ravh: «zero odamlar sizlarga ergashadilar», dedilar. Ravh — Ibn Jurayj — Zakariyyo ibn Umar — Ato (shu tariqa): Ibn Abbos Fazlni chaqirdi, deb rivoyat qildi.Ато айтди: Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Арафа куни Фазл ибн Аббосни таомга чақирди. У: «Мен рўзадорман», деди. Абдуллоҳ: «Рўза тутма; чунки Набий ﷺга Арафа куни ичида сут бўлган соғим идиши яқинлаштирилди ва у зот ундан ичдилар. Бас, рўза тутма; зеро одамлар сизларни ўзларига намуна қиладилар», деди. Ибн Бакр ва Равҳ: «зеро одамлар сизларга эргашадилар», дедилар. Равҳ — Ибн Журайж — Закарийё ибн Умар — Ато (шу тариқа): Ибн Аббос Фазлни чақирди, деб ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّ أَبَا مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَفْعَ الصَّوْتِ بِالذِّكْرِ حِينَ يَنْصَرِفُ النَّاسُ مِنْ الْمَكْتُوبَةِ كَانَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَأَنَّهُ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنْتُ أَعْلَمُ إِذَا انْصَرَفُوا بِذَلِكَ إِذَا سَمِعْتُهُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: odamlar farz namozdan chiqayotganlarida zikrni baland ovoz bilan aytish Nabiy ﷺ zamonlarida (odat) boʻlgan. Va u: «Men buni eshitganimda, ularning (namozdan) chiqqanlarini shu (zikr) bilan bilar edim», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: одамлар фарз намоздан чиқаётганларида зикрни баланд овоз билан айтиш Набий ﷺ замонларида (одат) бўлган. Ва у: «Мен буни эшитганимда, уларнинг (намоздан) чиққанларини шу (зикр) билан билар эдим», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مُتَطَوِّعًا مِنْ اللَّيْلِ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْقِرْبَةِ فَتَوَضَّأَ فَقَامَ يُصَلِّي فَقُمْتُ لَمَّا رَأَيْتُهُ صَنَعَ ذَلِكَ فَتَوَضَّأْتُ مِنْ الْقِرْبَةِ ثُمَّ قُمْتُ إِلَى شِقِّهِ الْأَيْسَرِ فَأَخَذَ بِيَدِي مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي يَعْدِلُنِي كَذَلِكَ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي إِلَى الشِّقِّ الْأَيْمَنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men xolam Maymunaning (uyida) tunadim. Nabiy ﷺ tunda nafl namoz oʻqish uchun turdilar. Nabiy ﷺ meshga (suv idishiga) borib, tahorat oldilar, soʻng turib namoz oʻqidilar. U (zot) shunday qilganlarini koʻrgach, men ham turib, meshdan tahorat oldim, soʻng (u zotning) chap tomonlariga turdim. Shunda (u zot) qoʻlimdan orqalaridan tutib, meni shu yoʻsinda orqalaridan oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен холам Маймунанинг (уйида) тунадим. Набий ﷺ тунда нафл намоз ўқиш учун турдилар. Набий ﷺ мешга (сув идишига) бориб, таҳорат олдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар. У (зот) шундай қилганларини кўргач, мен ҳам туриб, мешдан таҳорат олдим, сўнг (у зотнинг) чап томонларига турдим. Шунда (у зот) қўлимдан орқаларидан тутиб, мени шу йўсинда орқаларидан ўнг томонларига ўтказдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عِكْرِمَةَ وَعَنْ كُرَيْبٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَأَلَا أُحَدِّثُكُمْ عَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ قَالَ قُلْنَا بَلَى قَالَ كَانَ إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ فِي مَنْزِلِهِ جَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ يَرْكَبَ وَإِذَا لَمْ تَزِغْ لَهُ فِي مَنْزِلِهِ سَارَ حَتَّى إِذَا حَانَتْ الْعَصْرُ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَإِذَا حَانَتْ الْمَغْرِبُ فِي مَنْزِلِهِ جَمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْعِشَاءِ وَإِذَا لَمْ تَحِنْ فِي مَنْزِلِهِ رَكِبَ حَتَّى إِذَا حَانَتْ الْعِشَاءُ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Sizlarga Rasululloh ﷺning safardagi namozlari haqida xabar beraymi?» dedi. Biz: «Albatta», dedik. U dedi: «U zot manzillarida turganlarida quyosh ogʻsa, ulovga minishdan oldin peshin bilan asrni jamlar edilar; agar manzillarida (quyosh) ogʻmagan boʻlsa, yurar edilar, asr vaqti kirganda tushib, peshin bilan asrni jamlar edilar. Manzillarida shom (vaqti) kirsa, uni xufton bilan jamlar edilar; agar manzillarida (uning vaqti) kirmagan boʻlsa, ulovga minar, xufton (vaqti) kirganda tushib, ikkovini jamlar edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг сафардаги намозлари ҳақида хабар берайми?» деди. Биз: «Албатта», дедик. У деди: «У зот манзилларида турганларида қуёш оғса, уловга минишдан олдин пешин билан асрни жамлар эдилар; агар манзилларида (қуёш) оғмаган бўлса, юрар эдилар, аср вақти кирганда тушиб, пешин билан асрни жамлар эдилар. Манзилларида шом (вақти) кирса, уни хуфтон билан жамлар эдилар; агар манзилларида (унинг вақти) кирмаган бўлса, уловга минар, хуфтон (вақти) кирганда тушиб, икковини жамлар эдилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُقَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ كُلَّ شَيْءٍ بِمَنْزِلَةِ الطَّعَامِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni qoʻliga olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham taom oʻrnida (xuddi shunday hukmda) deb oʻylayman», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни қўлига олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам таом ўрнида (худди шундай ҳукмда) деб ўйлайман», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُتَلَقَّى الرُّكْبَانُ وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لَا يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ulov minib kelayotganlarni yoʻlda kutib olishdan va shaharlik kishining sahrolik uchun sotishidan qaytardilar. Men Ibn Abbosga: «Shaharlik kishining sahrolik uchun sotishi degani nima?» dedim. U: «Unga dallollik qilmasligi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ улов миниб келаётганларни йўлда кутиб олишдан ва шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотишидан қайтардилар. Мен Ибн Аббосга: «Шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотиши дегани нима?» дедим. У: «Унга даллоллик қилмаслиги», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍقَالَ أَبُو جَهْلٍ لَئِنْ رَأَيْتُ مُحَمَّدًا يُصَلِّي عِنْدَ الْكَعْبَةِ لَأَطَأَنَّ عَلَى عُنُقِهِ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَوْ فَعَلَ لَأَخَذَتْهُ الْمَلَائِكَةُ عِيَانًا
Ikrima aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Abu Jahl: «Agar men Muhammadni Kaʼba yonida namoz oʻqiyotgan holda koʻrsam, albatta uning boʻynini bosaman», dedi. Bu (gap) Nabiy ﷺga yetdi. U zot: «Agar u shunday qilganida, albatta farishtalar uni koʻz oldida tutib olar edilar», dedilar.Икрима айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Абу Жаҳл: «Агар мен Муҳаммадни Каъба ёнида намоз ўқиётган ҳолда кўрсам, албатта унинг бўйнини босаман», деди. Бу (гап) Набий ﷺга етди. У зот: «Агар у шундай қилганида, албатта фаришталар уни кўз олдида тутиб олар эдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَتَانِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ اللَّيْلَةَ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ أَحْسِبُهُ يَعْنِي فِي النَّوْمِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلَأُ الْأَعْلَى قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَضَعَ يَدَهُ بَيْنَ كَتِفَيَّ حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَهَا بَيْنَ ثَدْيَيَّ أَوْ قَالَ نَحْرِي فَعَلِمْتُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلَأُ الْأَعْلَى قَالَ قُلْتُ نَعَمْ يَخْتَصِمُونَ فِي الْكَفَّارَاتِ وَالدَّرَجَاتِ قَالَ وَمَا الْكَفَّارَاتُ وَالدَّرَجَاتُ قَالَ الْمُكْثُ فِي الْمَسَاجِدِ وَالْمَشْيُ عَلَى الْأَقْدَامِ إِلَى الْجَمَاعَاتِ وَإِبْلَاغُ الْوُضُوءِ فِي الْمَكَارِهِ وَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ عَاشَ بِخَيْرٍ وَمَاتَ بِخَيْرٍ وَكَانَ مِنْ خَطِيئَتِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَقُلْ يَا مُحَمَّدُ إِذَا صَلَّيْتَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْخَيْرَاتِ وَتَرْكَ الْمُنْكَرَاتِ وَحُبَّ الْمَسَاكِينِ وَإِذَا أَرَدْتَ بِعِبَادِكَ فِتْنَةً أَنْ تَقْبِضَنِي إِلَيْكَ غَيْرَ مَفْتُونٍ قَالَ وَالدَّرَجَاتُ بَذْلُ الطَّعَامِ وَإِفْشَاءُ السَّلَامِ وَالصَّلَاةُ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Bu kecha Robbim azza va jalla eng goʻzal suratda oldimga keldi» — (roviy) aytdi: Oʻylaymanki, u zot tushda (deganlarini koʻzda tutdilar) — «Bas, U: ‹Ey Muhammad, eng oliy jamoa nima haqida bahslashayotganini bilasanmi?› dedi. Men: ‹Yoʻq›, dedim». Nabiy ﷺ dedilar: «Shunda U qoʻlini ikki kuragim orasiga qoʻydi, hatto uning salqinligini ikki koʻkragim orasida — yoki: koʻkragimda — his qildim. Bas, osmonlardagi va yerdagi narsalarni bilib oldim. Soʻng U: ‹Ey Muhammad, eng oliy jamoa nima haqida bahslashayotganini bilasanmi?› dedi. Men: ‹Ha, ular kaffaratlar va darajalar haqida bahslashadilar›, dedim. U: ‹Kaffaratlar va darajalar nima?› dedi. (Men): ‹Masjidlarda turish, jamoatlarga oyoq bilan yurib borish va yoqimsiz holatlarda tahoratni mukammal qilishdir. Kim shuni qilsa, yaxshilik bilan yashaydi va yaxshilik bilan vafot etadi hamda gunohidan onasi uni tuqqan kunidek (pok) boʻladi›, dedim. (U:) ‹Ey Muhammad, namoz oʻqiganingda ayt: Allohumma, men Sendan yaxshiliklarni, yomon ishlarni tark etishni va miskinlarni sevishni soʻrayman; bandalaringga bir fitnani iroda qilsang, meni fitnaga uchratmagan holda Oʻzingga olishingni (soʻrayman)›, dedi. Va: ‹Darajalar esa — taom yedirish, salomni oshkor qilish va odamlar uxlab yotganda kechasi namoz oʻqishdir›, dedi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Бу кеча Роббим азза ва жалла энг гўзал суратда олдимга келди» — (ровий) айтди: Ўйлайманки, у зот тушда (деганларини кўзда тутдилар) — «Бас, У: ‹Эй Муҳаммад, энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаётганини биласанми?› деди. Мен: ‹Йўқ›, дедим». Набий ﷺ дедилар: «Шунда У қўлини икки курагим орасига қўйди, ҳатто унинг салқинлигини икки кўкрагим орасида — ёки: кўкрагимда — ҳис қилдим. Бас, осмонлардаги ва ердаги нарсаларни билиб олдим. Сўнг У: ‹Эй Муҳаммад, энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаётганини биласанми?› деди. Мен: ‹Ҳа, улар каффаратлар ва даражалар ҳақида баҳслашадилар›, дедим. У: ‹Каффаратлар ва даражалар нима?› деди. (Мен): ‹Масжидларда туриш, жамоатларга оёқ билан юриб бориш ва ёқимсиз ҳолатларда таҳоратни мукаммал қилишдир. Ким шуни қилса, яхшилик билан яшайди ва яхшилик билан вафот этади ҳамда гуноҳидан онаси уни туққан кунидек (пок) бўлади›, дедим. (У:) ‹Эй Муҳаммад, намоз ўқиганингда айт: Аллоҳумма, мен Сендан яхшиликларни, ёмон ишларни тарк этишни ва мискинларни севишни сўрайман; бандаларингга бир фитнани ирода қилсанг, мени фитнага учратмаган ҳолда Ўзингга олишингни (сўрайман)›, деди. Ва: ‹Даражалар эса — таом едириш, саломни ошкор қилиш ва одамлар ухлаб ётганда кечаси намоз ўқишдир›, деди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الْمَلَأَ مِنْ قُرَيْشٍ اجْتَمَعُوا فِي الْحِجْرِ فَتَعَاهَدُوا بِاللَّاتِ وَالْعُزَّى وَمَنَاةَ الثَّالِثَةِ الْأُخْرَى لَوْ قَدْ رَأَيْنَا مُحَمَّدًا قُمْنَا إِلَيْهِ قِيَامَ رَجُلٍ وَاحِدٍ فَلَمْ نُفَارِقْهُ حَتَّى نَقْتُلَهُ قَالَ فَأَقْبَلَتْ فَاطِمَةُ تَبْكِي حَتَّى دَخَلَتْ عَلَى أَبِيهَا فَقَالَتْ هَؤُلَاءِ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِكَ فِي الْحِجْرِ قَدْ تَعَاهَدُوا أَنْ لَوْ قَدْ رَأَوْكَ قَامُوا إِلَيْكَ فَقَتَلُوكَ فَلَيْسَ مِنْهُمْ رَجُلٌ إِلَّا قَدْ عَرَفَ نَصِيبَهُ مِنْ دَمِكَ قَالَ يَا بُنَيَّةُ أَدْنِي وَضُوءًا فَتَوَضَّأَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهِمْ الْمَسْجِدَ فَلَمَّا رَأَوْهُ قَالُوا هُوَ هَذَا فَخَفَضُوا أَبْصَارَهُمْ وَعُقِرُوا فِي مَجَالِسِهِمْ فَلَمْ يَرْفَعُوا إِلَيْهِ أَبْصَارَهُمْ وَلَمْ يَقُمْ مِنْهُمْ رَجُلٌ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى قَامَ عَلَى رُءُوسِهِمْ فَأَخَذَ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ فَحَصَبَهُمْ بِهَا وَقَالَ شَاهَتْ الْوُجُوهُ قَالَ فَمَا أَصَابَتْ رَجُلًا مِنْهُمْ حَصَاةٌ إِلَّا قَدْ قُتِلَ يَوْمَ بَدْرٍ كَافِرًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quraysh kattalari Hijrda toʻplanib, Lot, Uzzo va uchinchisi boʻlmish boshqa Manot bilan ahdlashdilar: «Agar Muhammadni koʻrsak, bir kishi turgandek unga qarshi turamiz va uni oʻldirmagunimizcha undan ajralmaymiz». (Roviy) aytdi: Shunda Fotima yigʻlagan holda kelib, otasining huzuriga kirdi va: «Anavi qavmingizning kattalari Hijrda; sizni koʻrsalar, sizga qarshi turib, sizni oʻldirishga ahdlashishibdi; ulardan har bir kishi sizning qoningizdan oʻz ulushini bilib olgan», dedi. U zot: «Ey qizginam, tahorat suvini yaqinlashtir», dedilar. Bas, tahorat oldilar, soʻng masjidda ularning oldiga kirdilar. Ular u zotni koʻrgach: «Mana, shu oʻzi», deyishdi; ammo koʻzlarini pastga tushirdilar va oʻz oʻrinlarida qotib qoldilar: u zotga koʻzlarini koʻtarmadilar va ulardan biror kishi turmadi. Bas, Rasululloh ﷺ yaqinlashib, ularning boshlari uzra turdilar, bir siqim tuproq olib, ularga sochdilar va: «Yuzlar xor boʻlsin!» dedilar. (Roviy) aytdi: Ulardan qaysi kishiga bir zarra (tuproq) tekkan boʻlsa, albatta u Badr kuni kofir holida oʻldirildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қурайш катталари Ҳижрда тўпланиб, Лот, Уззо ва учинчиси бўлмиш бошқа Манот билан аҳдлашдилар: «Агар Муҳаммадни кўрсак, бир киши тургандек унга қарши турамиз ва уни ўлдирмагунимизча ундан ажралмаймиз». (Ровий) айтди: Шунда Фотима йиғлаган ҳолда келиб, отасининг ҳузурига кирди ва: «Анави қавмингизнинг катталари Ҳижрда; сизни кўрсалар, сизга қарши туриб, сизни ўлдиришга аҳдлашишибди; улардан ҳар бир киши сизнинг қонингиздан ўз улушини билиб олган», деди. У зот: «Эй қизгинам, таҳорат сувини яқинлаштир», дедилар. Бас, таҳорат олдилар, сўнг масжидда уларнинг олдига кирдилар. Улар у зотни кўргач: «Мана, шу ўзи», дейишди; аммо кўзларини пастга туширдилар ва ўз ўринларида қотиб қолдилар: у зотга кўзларини кўтармадилар ва улардан бирор киши турмади. Бас, Расулуллоҳ ﷺ яқинлашиб, уларнинг бошлари узра турдилар, бир сиқим тупроқ олиб, уларга сочдилар ва: «Юзлар хор бўлсин!» дедилар. (Ровий) айтди: Улардан қайси кишига бир зарра (тупроқ) теккан бўлса, албатта у Бадр куни кофир ҳолида ўлдирилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عُثْمَانَ الْجَزَرِيِّ عَنْ مِقْسَمٍ قَالَ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَايَةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَرَايَةَ الْأَنْصَارِ مَعَ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ وَكَانَ إِذَا اسْتَحَرَّ الْقَتْلُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا يَكُونَ تَحْتَ رَايَةِ الْأَنْصَارِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning bayrogʻi Ali ibn Abu Tolibning qoʻlida, ansorlarning bayrogʻi esa Saʼd ibn Ubodaning qoʻlida edi. Jang qizib ketganda, Rasululloh ﷺ ansorlarning bayrogʻi ostida boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг байроғи Али ибн Абу Толибнинг қўлида, ансорларнинг байроғи эса Саъд ибн Убоданинг қўлида эди. Жанг қизиб кетганда, Расулуллоҳ ﷺ ансорларнинг байроғи остида бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍوَسُئِلَ هَلْ شَهِدْتَ الْعِيدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ نَعَمْ وَلَوْلَا قَرَابَتِي مِنْهُ مَا شَهِدْتُهُ مِنْ الصِّغَرِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَطَبَ ثُمَّ أَتَى الْعَلَمَ الَّذِي عِنْدَ دَارِ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ فَوَعَظَ النِّسَاءَ وَذَكَّرَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ فَأَهْوَيْنَ إِلَى آذَانِهِنَّ وَحُلُوقِهِنَّ فَتَصَدَّقْنَ بِهِ قَالَ فَدَفَعْنَهُ إِلَى بِلَالٍ
Abdurahmon ibn Obis aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan: «Siz Rasululloh ﷺ bilan iyd (namozi)da hozir boʻlganmisiz?» deb soʻralganda, men uni eshitdim. U: «Ha; agar u zotga qarindoshligim boʻlmaganida, yoshligim sababli unda hozir boʻlmas edim», dedi. Bas, u zot ikki rakaat oʻqidilar, soʻng xutba qildilar, soʻng Kasir ibn Saltning uyi yonidagi belgi (ustun) oldiga kelib, ayollarga vaʼz qildilar, ularga eslatma berdilar va ularni sadaqaga buyurdilar. Shunda ular quloqlariga va boʻyinlariga qoʻl uzatib, (taqinchoqlarini) sadaqa qildilar. (Roviy) aytdi: Ular uni Bilolga berdilar.Абдураҳмон ибн Обис айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан: «Сиз Расулуллоҳ ﷺ билан ийд (намози)да ҳозир бўлганмисиз?» деб сўралганда, мен уни эшитдим. У: «Ҳа; агар у зотга қариндошлигим бўлмаганида, ёшлигим сабабли унда ҳозир бўлмас эдим», деди. Бас, у зот икки ракаат ўқидилар, сўнг хутба қилдилар, сўнг Касир ибн Салтнинг уйи ёнидаги белги (устун) олдига келиб, аёлларга ваъз қилдилар, уларга эслатма бердилар ва уларни садақага буюрдилар. Шунда улар қулоқларига ва бўйинларига қўл узатиб, (тақинчоқларини) садақа қилдилар. (Ровий) айтди: Улар уни Билолга бердилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ كَانَ لَا يَرَى أَنْ يَنْزِلَ الْأَبْطَحَ وَيَقُولُ إِنَّمَا أَقَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى عَائِشَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Abtahda tushishni (sunnat) deb bilmas va: «Rasululloh ﷺ u yerda faqat Oisha (roziyallohu anho) sababli turganlar», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Абтаҳда тушишни (суннат) деб билмас ва: «Расулуллоҳ ﷺ у ерда фақат Оиша (розияллоҳу анҳо) сабабли турганлар», дер эди.