حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارِ بْنِ الرَّيَّانِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي ثَوْرٍ ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، - يَعْنِي الْجُعْفِيَّ - عَنْ زَائِدَةَ، - الْمَعْنَى - عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُ الْهِلاَلَ - قَالَ الْحَسَنُ فِي حَدِيثِهِ يَعْنِي رَمَضَانَ - فَقَالَ " أَتَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " أَتَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " يَا بِلاَلُ أَذِّنْ فِي النَّاسِ فَلْيَصُومُوا غَدًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir badaviy arab Nabiy ﷺning huzuriga kelib: «Men oyni koʻrdim», dedi — Hasan oʻz hadisida «yaʼni Ramazon (oyini)» dedi. Shunda u zot: «La ilaha illalloh (Allohdan oʻzga iloh yoʻq), deb guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Muhammad Allohning Rasuli, deb guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, odamlar ichida nido qil, ertaga roʻza tutsinlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир бадавий араб Набий ﷺнинг ҳузурига келиб: «Мен ойни кўрдим», деди — Ҳасан ўз ҳадисида «яъни Рамазон (ойини)» деди. Шунда у зот: «Ла илаҳа иллаллоҳ (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ), деб гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Муҳаммад Аллоҳнинг Расули, деб гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, одамлар ичида нидо қил, эртага рўза тутсинлар», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ أَيُّوبَ بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . وَجَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ وَهِشَامُ بْنُ حَسَّانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِثْلَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ roʻzador holatlarida qon oldirdilar. Abu Dovud aytadi: Vuhayb ibn Xolid buni Ayyubdan, oʻz isnodi bilan, bunga oʻxshashini rivoyat qilgan. Yana Jaʼfar ibn Robiʼa va Hishom ibn Hasson Ikrimadan, u Ibn Abbosdan bunga oʻxshashini rivoyat qilishgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолатларида қон олдирдилар. Абу Довуд айтади: Вуҳайб ибн Холид буни Айюбдан, ўз исноди билан, бунга ўхшашини ривоят қилган. Яна Жаъфар ибн Робиъа ва Ҳишом ибн Ҳассон Икримадан, у Ибн Аббосдан бунга ўхшашини ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ مُحْرِمٌ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ roʻzador va ehromda boʻlgan holatlarida qon oldirdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ва эҳромда бўлган ҳолатларида қон олдирдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِذَا مَرِضَ الرَّجُلُ فِي رَمَضَانَ ثُمَّ مَاتَ وَلَمْ يَصُمْ أُطْعِمَ عَنْهُ وَلَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ قَضَاءٌ وَإِنْ كَانَ عَلَيْهِ نَذْرٌ قَضَى عَنْهُ وَلِيُّهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Agar kishi Ramazonda kasal boʻlib, soʻng roʻza tutolmay vafot etsa, uning oʻrniga (kambagʻalga) taom beriladi va uning zimmasiga qazo (roʻza) boʻlmaydi. Agar uning zimmasida nazr (qarzi) boʻlsa, valiysi (yaqin qarindoshi) uning oʻrniga (roʻzasini) ado qiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Агар киши Рамазонда касал бўлиб, сўнг рўза тутолмай вафот этса, унинг ўрнига (камбағалга) таом берилади ва унинг зиммасига қазо (рўза) бўлмайди. Агар унинг зиммасида назр (қарзи) бўлса, валийси (яқин қариндоши) унинг ўрнига (рўзасини) адо қилади».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْمَدِينَةِ إِلَى مَكَّةَ حَتَّى بَلَغَ عُسْفَانَ ثُمَّ دَعَا بِإِنَاءٍ فَرَفَعَهُ إِلَى فِيهِ لِيُرِيَهُ النَّاسَ وَذَلِكَ فِي رَمَضَانَ . فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ قَدْ صَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَفْطَرَ فَمَنْ شَاءَ صَامَ وَمَنْ شَاءَ أَفْطَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Madinadan Makkaga (qarab) chiqdilar, hatto Usfonga yetganlarida idish soʻrab keltirib, uni odamlarga koʻrsatish uchun ogʻizlariga koʻtardilar. Bu Ramazonda edi». Ibn Abbos: «Nabiy ﷺ (safarda) roʻza ham tutdilar, roʻzani ochdilar ham; kim xohlasa roʻza tutsin, kim xohlasa roʻzasini ochsin», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Мадинадан Маккага (қараб) чиқдилар, ҳатто Усфонга етганларида идиш сўраб келтириб, уни одамларга кўрсатиш учун оғизларига кўтардилар. Бу Рамазонда эди». Ибн Аббос: «Набий ﷺ (сафарда) рўза ҳам тутдилар, рўзани очдилар ҳам; ким хоҳласа рўза тутсин, ким хоҳласа рўзасини очсин», дер эди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، وَمُجَاهِدٍ، وَمُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ أَيَّامٍ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِيهَا أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنْ هَذِهِ الأَيَّامِ " . يَعْنِي أَيَّامَ الْعَشْرِ . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ " وَلاَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلاَّ رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فَلَمْ يَرْجِعْ مِنْ ذَلِكَ بِشَىْءٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Ushbu kunlardagi solih amaldan koʻra Allohga sevimliroq boʻlgan amal qilinadigan boshqa kunlar yoʻq», dedilar — yaʼni (Zulhijjaning) oʻn kunini (nazarda tutdilar). (Sahobalar): «Yo Rasululloh, Alloh yoʻlidagi jihod ham emasmi?» dedilar. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham emas, magar bir kishi oʻz joni va moli bilan (jihodga) chiqib, ulardan biror narsani (qaytarib) olib kelmasa (— shumi mustasno)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ушбу кунлардаги солиҳ амалдан кўра Аллоҳга севимлироқ бўлган амал қилинадиган бошқа кунлар йўқ», дедилар — яъни (Зулҳижжанинг) ўн кунини (назарда тутдилар). (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмасми?» дедилар. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмас, магар бир киши ўз жони ва моли билан (жиҳодга) чиқиб, улардан бирор нарсани (қайтариб) олиб келмаса (— шуми мустасно)», дедилар.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَجَدَ الْيَهُودَ يَصُومُونَ عَاشُورَاءَ فَسُئِلُوا عَنْ ذَلِكَ فَقَالُوا هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي أَظْهَرَ اللَّهُ فِيهِ مُوسَى عَلَى فِرْعَوْنَ وَنَحْنُ نَصُومُهُ تَعْظِيمًا لَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " نَحْنُ أَوْلَى بِمُوسَى مِنْكُمْ " . وَأَمَرَ بِصِيَامِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madinaga kelganlarida, yahudiylarning Oshuro kuni roʻza tutayotganlarini koʻrdilar. Ulardan bu haqda soʻralganda, ular: «Bu Alloh Musoni Firʼavn ustidan gʻolib qilgan kundir, biz uni ulugʻlab roʻza tutamiz», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Biz Musoga sizlardan koʻra haqliroqmiz», dedilar va unda roʻza tutishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадинага келганларида, яҳудийларнинг Ошуро куни рўза тутаётганларини кўрдилар. Улардан бу ҳақда сўралганда, улар: «Бу Аллоҳ Мусони Фиръавн устидан ғолиб қилган кундир, биз уни улуғлаб рўза тутамиз», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Биз Мусога сизлардан кўра ҳақлироқмиз», дедилар ва унда рўза тутишга буюрдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، أَنَّ إِسْمَاعِيلَ بْنَ أُمَيَّةَ الْقُرَشِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا غَطَفَانَ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ حِينَ صَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ عَاشُورَاءَ وَأَمَرَنَا بِصِيَامِهِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ يَوْمٌ تُعَظِّمُهُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَإِذَا كَانَ الْعَامُ الْمُقْبِلُ صُمْنَا يَوْمَ التَّاسِعِ " . فَلَمْ يَأْتِ الْعَامُ الْمُقْبِلُ حَتَّى تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Oshuro kuni roʻza tutib, bizni unda roʻza tutishga buyurganlarida, (sahobalar): «Yo Rasululloh, bu yahudiylar va nasroniylar ulugʻlaydigan kundir», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kelgusi yil boʻlsa, toʻqqizinchi kuni roʻza tutamiz», dedilar. Ammo kelgusi yil kelmasdan Rasululloh ﷺ vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ошуро куни рўза тутиб, бизни унда рўза тутишга буюрганларида, (саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, бу яҳудийлар ва насронийлар улуғлайдиган кундир», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Келгуси йил бўлса, тўққизинчи куни рўза тутамиз», дедилар. Аммо келгуси йил келмасдан Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ فَتْحِ مَكَّةَ " لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ Makka fathi kuni: «(Makka fathidan keyin) hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat bor. Qachon (jihodga) chaqirilsangiz, yoʻlga chiqing», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳи куни: «(Макка фатҳидан кейин) ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният бор. Қачон (жиҳодга) чақирилсангиз, йўлга чиқинг», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { إِلاَّ تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا } وَ { مَا كَانَ لأَهْلِ الْمَدِينَةِ } إِلَى قَوْلِهِ { يَعْمَلُونَ } نَسَخَتْهَا الآيَةُ الَّتِي تَلِيهَا { وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً }
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: {Agar (jangga) chiqmasangiz, U sizlarni alamli azob bilan azoblaydi} (Tavba 39) hamda {Madina ahliga... } degandan to {amal qilmasdilar} (Tavba 120) gacha boʻlgan oyatni undan keyin kelgan ushbu oyat nasx qildi: {Moʻminlarning hammasi (jangga) chiqishlari joiz emas} (Tavba 122).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: {Агар (жангга) чиқмасангиз, У сизларни аламли азоб билан азоблайди} (Тавба 39) ҳамда {Мадина аҳлига... } дегандан то {амал қилмасдилар} (Тавба 120) гача бўлган оятни ундан кейин келган ушбу оят насх қилди: {Мўминларнинг ҳаммаси (жангга) чиқишлари жоиз эмас} (Тавба 122).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " لَمَّا أُصِيبَ إِخْوَانُكُمْ بِأُحُدٍ جَعَلَ اللَّهُ أَرْوَاحَهُمْ فِي جَوْفِ طَيْرٍ خُضْرٍ تَرِدُ أَنْهَارَ الْجَنَّةِ، تَأْكُلُ مِنْ ثِمَارِهَا، وَتَأْوِي إِلَى قَنَادِيلَ مِنْ ذَهَبٍ مُعَلَّقَةٍ فِي ظِلِّ الْعَرْشِ، فَلَمَّا وَجَدُوا طِيبَ مَأْكَلِهِمْ وَمَشْرَبِهِمْ وَمَقِيلِهِمْ قَالُوا : مَنْ يُبَلِّغُ إِخْوَانَنَا عَنَّا أَنَّا أَحْيَاءٌ فِي الْجَنَّةِ نُرْزَقُ لِئَلاَّ يَزْهَدُوا فِي الْجِهَادِ وَلاَ يَنْكُلُوا عِنْدَ الْحَرْبِ فَقَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ : أَنَا أُبَلِّغُهُمْ عَنْكُمْ . قَالَ : فَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا } " . إِلَى آخِرِ الآيَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Birodarlaringiz Uhudda (shahid) boʻlishganida, Alloh ularning ruhlarini yashil qushlarning ichiga joyladi. Ular jannat daryolaridan suv ichib, uning mevalaridan yeydilar va Arsh soyasida osilib turgan oltindan boʻlgan qandillarga (qoʻnib) joylashadilar. Ular yeb-ichganlari va istirohatlarining lazzatini totganlarida: ‹Jihoddan zohid boʻlib qolmasinlar va urush paytida orqaga chekinmasinlar, deb biz jannatda tirik holda rizqlanayotganimizni birodarlarimizga kim yetkazadi?› dedilar. Shunda Alloh subhonahu: ‹Men sizlardan ularga yetkazaman›, dedi». U zot dedilarki: «Shunda Alloh: {Alloh yoʻlida oʻldirilganlarni oʻliklar deb hisoblamang} ‒ degan ushbu oyatni nozil qildi» (Oli Imron 169) ‒ oyatning oxirigacha.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Биродарларингиз Уҳудда (шаҳид) бўлишганида, Аллоҳ уларнинг руҳларини яшил қушларнинг ичига жойлади. Улар жаннат дарёларидан сув ичиб, унинг меваларидан ейдилар ва Арш соясида осилиб турган олтиндан бўлган қандилларга (қўниб) жойлашадилар. Улар еб-ичганлари ва истироҳатларининг лаззатини тотганларида: ‹Жиҳоддан зоҳид бўлиб қолмасинлар ва уруш пайтида орқага чекинмасинлар, деб биз жаннатда тирик ҳолда ризқланаётганимизни биродарларимизга ким етказади?› дедилар. Шунда Аллоҳ субҳонаҳу: ‹Мен сизлардан уларга етказаман›, деди». У зот дедиларки: «Шунда Аллоҳ: {Аллоҳ йўлида ўлдирилганларни ўликлар деб ҳисобламанг} ‒ деган ушбу оятни нозил қилди» (Оли Имрон 169) ‒ оятнинг охиригача.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ عِيسَى بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " يُمْنُ الْخَيْلِ فِي شُقْرِهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Otlarning baraka-qutluqligi ularning saryagʻiz (ranglilari)dadir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Отларнинг барака-қутлуқлиги уларнинг саряғиз (ранглилари)дадир».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ قُطْبَةَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ سِيَاهٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي يَحْيَى الْقَتَّاتِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّحْرِيشِ بَيْنَ الْبَهَائِمِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hayvonlarni bir-biriga gij-gijlab uriishtirishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳайвонларни бир-бирига гиж-гижлаб урииштиришдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ أَبُو خَيْثَمَةَ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَيْرُ الصَّحَابَةِ أَرْبَعَةٌ وَخَيْرُ السَّرَايَا أَرْبَعُمِائَةٍ وَخَيْرُ الْجُيُوشِ أَرْبَعَةُ آلاَفٍ وَلَنْ يُغْلَبَ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا مِنْ قِلَّةٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَالصَّحِيحُ أَنَّهُ مُرْسَلٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilinadi: U zot: «Eng yaxshi hamrohlik — toʻrt kishilik, eng yaxshi sariyya (kichik qoʻshin) — toʻrt yuz kishilik, eng yaxshi qoʻshin — toʻrt ming kishilikdir. Oʻn ikki ming kishi sonining kamligi sababli yengilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Sahihi shuki, bu hadis mursaldir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинади: У зот: «Энг яхши ҳамроҳлик — тўрт кишилик, энг яхши сарийя (кичик қўшин) — тўрт юз кишилик, энг яхши қўшин — тўрт минг кишиликдир. Ўн икки минг киши сонининг камлиги сабабли енгилмайди», дедилар. Абу Довуд айтди: Саҳиҳи шуки, бу ҳадис мурсалдир.
حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خِرِّيتٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَزَلَتْ { إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ } فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ حِينَ فَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ أَنْ لاَ يَفِرَّ وَاحِدٌ مِنْ عَشَرَةٍ ثُمَّ إِنَّهُ جَاءَ تَخْفِيفٌ فَقَالَ { الآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ } قَرَأَ أَبُو تَوْبَةَ إِلَى قَوْلِهِ { يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ } قَالَ فَلَمَّا خَفَّفَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمْ مِنَ الْعِدَّةِ نَقَصَ مِنَ الصَّبْرِ بِقَدْرِ مَا خَفَّفَ عَنْهُمْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: «{Agar orangizda yigirmata sabrli kishi boʻlsa, ikki yuztaga gʻolib kelurlar} (oyati) nozil boʻldi. Olloh ularga oʻndan bittasi (oʻn dushmandan bitta musulmon) qochmasligini farz qilganda, bu musulmonlarga ogʻir keldi. Soʻngra yengillik (oyati) keldi va U zot: {Endi Olloh sizdan (yukni) yengil qildi} dedi». Abu Tavba {ikki yuztaga gʻolib kelurlar} degan soʻzigacha (oyatni) qiroat qildi. U (Ibn Abbos) dedi: «Olloh taolo ulardan adadni (sonni) yengil qilganida, sabr ham ulardan yengil qilingan miqdorda kamaytirildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у шундай деди: «{Агар орангизда йигирмата сабрли киши бўлса, икки юзтага ғолиб келурлар} (ояти) нозил бўлди. Оллоҳ уларга ўндан биттаси (ўн душмандан битта мусулмон) қочмаслигини фарз қилганда, бу мусулмонларга оғир келди. Сўнгра енгиллик (ояти) келди ва У зот: {Энди Оллоҳ сиздан (юкни) енгил қилди} деди». Абу Тавба {икки юзтага ғолиб келурлар} деган сўзигача (оятни) қироат қилди. У (Ибн Аббос) деди: «Оллоҳ таоло улардан ададни (сонни) енгил қилганида, сабр ҳам улардан енгил қилинган миқдорда камайтирилди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَشْعَثُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي السِّجِسْتَانِيَّ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَهَذَا، لَفْظُهُ ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتِ الْمَرْأَةُ تَكُونُ مِقْلاَتًا فَتَجْعَلُ عَلَى نَفْسِهَا إِنْ عَاشَ لَهَا وَلَدٌ أَنْ تُهَوِّدَهُ فَلَمَّا أُجْلِيَتْ بَنُو النَّضِيرِ كَانَ فِيهِمْ مِنْ أَبْنَاءِ الأَنْصَارِ فَقَالُوا لاَ نَدَعُ أَبْنَاءَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَىِّ } قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْمِقْلاَتُ الَّتِي لاَ يَعِيشُ لَهَا وَلَدٌ .
Muhammad ibn Umar ibn Ali al-Muqaddamiy bizga aytib berdi: Ashʼas ibn Abdulloh — yaʼni as-Sijistoniy — bizga aytib berdi (boshqa sanad bilan ham); Muhammad ibn Bashshor ham bizga aytib berdi: Ibn Abu Adiy bizga aytib berdi — lafz shunikidir (boshqa sanad bilan ham); al-Hasan ibn Ali ham bizga aytib berdi: Vahb ibn Jarir bizga aytib berdi: Shuʼbadan, u Abu Bishrdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. (Ibn Abbos roziyallohu anhumo) dedi: (Johiliyat davrida) bir ayolning bolasi yashamasa (oʻlaversa), agar oʻzining bir bolasi yashab qolsa, uni yahudiy qilishni oʻziga ahd qilib olardi. Banun-Naziyr (qabilasi) (Madinadan) chiqarib yuborilganda, ular ichida ansorlarning bolalaridan ham bor edi. (Ansorlar): «Bolalarimizni (yahudiylarga) tashlab qoʻymaymiz», deyishdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Dinda zoʻrlash yoʻqdir. Albatta, hidoyat (toʻgʻri yoʻl) zalolatdan (adashishdan) ravshan ajraldi} (oyatini) nozil qildi. Abu Dovud dedi: «Miqlot» — bu bolasi yashamaydigan (ayol)dir.Муҳаммад ибн Умар ибн Али ал-Муқаддамий бизга айтиб берди: Ашъас ибн Абдуллоҳ — яъни ас-Сижистоний — бизга айтиб берди (бошқа санад билан ҳам); Муҳаммад ибн Башшор ҳам бизга айтиб берди: Ибн Абу Адий бизга айтиб берди — лафз шуникидир (бошқа санад билан ҳам); ал-Ҳасан ибн Али ҳам бизга айтиб берди: Ваҳб ибн Жарир бизга айтиб берди: Шуъбадан, у Абу Бишрдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. (Ибн Аббос розияллоҳу анҳумо) деди: (Жоҳилият даврида) бир аёлнинг боласи яшамаса (ўлаверса), агар ўзининг бир боласи яшаб қолса, уни яҳудий қилишни ўзига аҳд қилиб оларди. Банун-Назийр (қабиласи) (Мадинадан) чиқариб юборилганда, улар ичида ансорларнинг болаларидан ҳам бор эди. (Ансорлар): «Болаларимизни (яҳудийларга) ташлаб қўймаймиз», дейишди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Динда зўрлаш йўқдир. Албатта, ҳидоят (тўғри йўл) залолатдан (адашишдан) равшан ажралди} (оятини) нозил қилди. Абу Довуд деди: «Миқлот» — бу боласи яшамайдиган (аёл)дир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْمُبَارَكِ الْعَيْشِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ حَبِيبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي الْعَنْبَسِ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَعَلَ فِدَاءَ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ يَوْمَ بَدْرٍ أَرْبَعَمِائَةٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Badr kuni johiliyat ahlining fidyasini (har bir kishi uchun) toʻrt yuz (dirham) qilib belgiladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Бадр куни жоҳилият аҳлининг фидясини (ҳар бир киши учун) тўрт юз (дирҳам) қилиб белгиладилар.
حَدَّثَنَا مَحْبُوبُ بْنُ مُوسَى أَبُو صَالِحٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ كَتَبَ نَجْدَةُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ كَذَا، وَكَذَا، وَذَكَرَ، أَشْيَاءَ وَعَنِ الْمَمْلُوكِ، أَلَهُ فِي الْفَىْءِ شَىْءٌ وَعَنِ النِّسَاءِ، هَلْ كُنَّ يَخْرُجْنَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَلْ لَهُنَّ نَصِيبٌ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَوْلاَ أَنْ يَأْتِيَ أُحْمُوقَةً مَا كَتَبْتُ إِلَيْهِ أَمَّا الْمَمْلُوكُ فَكَانَ يُحْذَى وَأَمَّا النِّسَاءُ فَقَدْ كُنَّ يُدَاوِينَ الْجَرْحَى وَيَسْقِينَ الْمَاءَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Najda Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga falon-falon narsalar haqida soʻrab xat yozdi va u baʼzi narsalarni zikr qildi: qul haqida — uning fayʼ (oʻlja)dan ulushi bormi; va ayollar haqida — ular Nabiy ﷺ bilan birga (jangga) chiqar edilarmi va ularning ulushi bormi. Shunda Ibn Abbos: «Agar uning ahmoqlik qilishidan qoʻrqmaganimda, unga xat yozmas edim», dedi. — Qulga kelsak, unga (oʻljadan) bir oz berilar edi; ayollarga kelsak, ular yaradorlarni davolar va suv tutar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Нажда Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га фалон-фалон нарсалар ҳақида сўраб хат ёзди ва у баъзи нарсаларни зикр қилди: қул ҳақида — унинг файъ (ўлжа)дан улуши борми; ва аёллар ҳақида — улар Набий ﷺ билан бирга (жангга) чиқар эдиларми ва уларнинг улуши борми. Шунда Ибн Аббос: «Агар унинг аҳмоқлик қилишидан қўрқмаганимда, унга хат ёзмас эдим», деди. — Қулга келсак, унга (ўлжадан) бир оз берилар эди; аёлларга келсак, улар ярадорларни даволар ва сув тутар эдилар.
حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، قَالَ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ " مَنْ فَعَلَ كَذَا وَكَذَا فَلَهُ مِنَ النَّفْلِ كَذَا وَكَذَا " قَالَ فَتَقَدَّمَ الْفِتْيَانُ وَلَزِمَ الْمَشْيَخَةُ الرَّايَاتِ فَلَمْ يَبْرَحُوهَا فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ قَالَتِ الْمَشْيَخَةُ كُنَّا رِدْءًا لَكُمْ لَوِ انْهَزَمْتُمْ لَفِئْتُمْ إِلَيْنَا فَلاَ تَذْهَبُوا بِالْمَغْنَمِ وَنَبْقَى فَأَبَى الْفِتْيَانُ وَقَالُوا جَعَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَنَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأَنْفَالِ قُلِ الأَنْفَالُ لِلَّهِ } إِلَى قَوْلِهِ { كَمَا أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَارِهُونَ } يَقُولُ فَكَانَ ذَلِكَ خَيْرًا لَهُمْ فَكَذَلِكَ أَيْضًا فَأَطِيعُونِي فَإِنِّي أَعْلَمُ بِعَاقِبَةِ هَذَا مِنْكُمْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ Badr kuni: «Kim falon-falon ishni qilsa, unga nafldan (qoʻshimcha oʻljadan) shuncha-shuncha boʻladi» dedilar. (Roviy) aytadi: Shunda yigitlar oldinga chiqdi, qariyalar esa bayroqlar yonida turib qoldilar va ulardan jilmadilar. Alloh ularga fath berganida, qariyalar: «Biz sizlarga (orqa) madad edik. Agar magʻlub boʻlganingizda, bizning oldimizga qaytardingiz. Bas, oʻljani yolgʻiz oʻzlaringiz olib ketmang, biz esa (mahrum) qolmaylik» deyishdi. Yigitlar (berishdan) bosh tortdi va: «Buni Rasululloh ﷺ bizga berganlar» deyishdi. Shunda Alloh: {(Ey Muhammad,) sendan oʻljalar haqida soʻraydilar. Ayt: ‹Oʻljalar Allohniki va Paygʻambarnikidir›} oyatidan: {Robbing seni uyingdan haq (jihod) bilan chiqargani kabi (sizning ixtilofingizga qaramay, jangga olib chiqdi). Albatta, moʻminlardan bir guruh (jangni) yoqtirmas edilar} oyatigacha nozil qildi. (Roviy) aytadi: Yaʼni: Bu (jang) ular uchun yaxshi boʻlgani kabi, mana shu (taqsimot) ham yaxshidir. Bas, menga itoat qilinglar, chunki men buning oqibatini sizlardan koʻra yaxshiroq bilaman.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни: «Ким фалон-фалон ишни қилса, унга нафлдан (қўшимча ўлжадан) шунча-шунча бўлади» дедилар. (Ровий) айтади: Шунда йигитлар олдинга чиқди, қариялар эса байроқлар ёнида туриб қолдилар ва улардан жилмадилар. Аллоҳ уларга фатҳ берганида, қариялар: «Биз сизларга (орқа) мадад эдик. Агар мағлуб бўлганингизда, бизнинг олдимизга қайтардингиз. Бас, ўлжани ёлғиз ўзларингиз олиб кетманг, биз эса (маҳрум) қолмайлик» дейишди. Йигитлар (беришдан) бош тортди ва: «Буни Расулуллоҳ ﷺ бизга берганлар» дейишди. Шунда Аллоҳ: {(Эй Муҳаммад,) сендан ўлжалар ҳақида сўрайдилар. Айт: ‹Ўлжалар Аллоҳники ва Пайғамбарникидир›} оятидан: {Роббинг сени уйингдан ҳақ (жиҳод) билан чиқаргани каби (сизнинг ихтилофингизга қарамай, жангга олиб чиқди). Албатта, мўминлардан бир гуруҳ (жангни) ёқтирмас эдилар} оятигача нозил қилди. (Ровий) айтади: Яъни: Бу (жанг) улар учун яхши бўлгани каби, мана шу (тақсимот) ҳам яхшидир. Бас, менга итоат қилинглар, чунки мен бунинг оқибатини сизлардан кўра яхшироқ биламан.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ بَدْرٍ " مَنْ قَتَلَ قَتِيلاً فَلَهُ كَذَا وَكَذَا وَمَنْ أَسَرَ أَسِيرًا فَلَهُ كَذَا وَكَذَا " ثُمَّ سَاقَ نَحْوَهُ وَحَدِيثُ خَالِدٍ أَتَمُّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Badr kuni: «Kim bir (dushman)ni oʻldirsa, unga shuncha-shuncha boʻladi, kim bir asirni asir olsa, unga shuncha-shuncha boʻladi» dedilar. Soʻng (roviy hadisni) shunga oʻxshash keltirdi. Xolidning hadisi toʻliqroqdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни: «Ким бир (душман)ни ўлдирса, унга шунча-шунча бўлади, ким бир асирни асир олса, унга шунча-шунча бўлади» дедилар. Сўнг (ровий ҳадисни) шунга ўхшаш келтирди. Холиднинг ҳадиси тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عِيَاضُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ هَانِئٍ بِنْتُ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّهَا أَجَارَتْ رَجُلاً مِنَ الْمُشْرِكِينَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ " قَدْ أَجَرْنَا مَنْ أَجَرْتِ وَأَمَّنَّا مَنْ أَمَّنْتِ " .
Ahmad ibn Solih bizga ibn Vahb orqali rivoyat qildi, u: Menga Iyoz ibn Abdulloh xabar berdi, dedi, u Maxrama ibn Sulaymondan, u Kuraybdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki, u aytdi: Menga Umm Honiy binti Abu Tolib rivoyat qildiki, u Fath (Makka fathi) kuni mushriklardan bir kishiga omonlik bergan edi. Soʻng u Nabiy ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. Shunda u zot: «Sen omonlik bergan kishiga biz ham omonlik berdik va sen tinchlik bergan kishiga biz ham tinchlik berdik», dedilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга ибн Ваҳб орқали ривоят қилди, у: Менга Иёз ибн Абдуллоҳ хабар берди, деди, у Махрама ибн Сулаймондан, у Курайбдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, у айтди: Менга Умм Ҳоний бинти Абу Толиб ривоят қилдики, у Фатҳ (Макка фатҳи) куни мушриклардан бир кишига омонлик берган эди. Сўнг у Набий ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. Шунда у зот: «Сен омонлик берган кишига биз ҳам омонлик бердик ва сен тинчлик берган кишига биз ҳам тинчлик бердик», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { لاَ يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ } الآيَةَ نَسَخَتْهَا الَّتِي فِي النُّورِ { إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ } إِلَى قَوْلِهِ { غَفُورٌ رَحِيمٌ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishilar (jihoddan ortda qolish uchun) sendan izn soʻramaydilar} oyatini Nur surasidagi {Moʻminlar faqat Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirgan kishilardir} (degan) oyatdan to {Alloh kechiruvchi, mehribondir} (degan) suxangacha boʻlgan (oyat) nasx qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишилар (жиҳоддан ортда қолиш учун) сендан изн сўрамайдилар} оятини Нур сурасидаги {Мўминлар фақат Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирган кишилардир} (деган) оятдан то {Аллоҳ кечирувчи, меҳрибондир} (деган) сухангача бўлган (оят) насх қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { فَكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ } { وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ } فَنُسِخَ وَاسْتَثْنَى مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ { وَطَعَامُ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْ وَطَعَامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Bas, Allohning nomi zikr etilgan (soʻyilgan hayvon)lardan yenglar} va {Allohning nomi zikr etilmagan (soʻyilgan hayvon)lardan yemanglar} (degan oyatlar) nasx qilindi va undan istisno qilinib, (Alloh): {Kitob ahli boʻlganlarning taomi sizlar uchun halol, sizlarning taomingiz ham ular uchun halol} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Бас, Аллоҳнинг номи зикр этилган (сўйилган ҳайвон)лардан енглар} ва {Аллоҳнинг номи зикр этилмаган (сўйилган ҳайвон)лардан еманглар} (деган оятлар) насх қилинди ва ундан истисно қилиниб, (Аллоҳ): {Китоб аҳли бўлганларнинг таоми сизлар учун ҳалол, сизларнинг таомингиз ҳам улар учун ҳалол} деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ { وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ } يَقُولُونَ مَا ذَبَحَ اللَّهُ فَلاَ تَأْكُلُوا وَمَا ذَبَحْتُمْ أَنْتُمْ فَكُلُوا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ } .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Albatta, shaytonlar oʻz doʻstlariga vasvasa qiladilar} oyati haqida rivoyat qilinadi: Ular (mushriklar): «Alloh oʻldirgan (oʻlaksa)dan yemanglar, oʻzlaringiz soʻygandan esa yenglar», deyishar edi. Shunda Alloh azza va jalla: {Allohning nomi zikr etilmagan (hayvon)lardan yemanglar} oyatini nozil qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Албатта, шайтонлар ўз дўстларига васваса қиладилар} ояти ҳақида ривоят қилинади: Улар (мушриклар): «Аллоҳ ўлдирган (ўлакса)дан еманглар, ўзларингиз сўйгандан эса енглар», дейишар эди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Аллоҳнинг номи зикр этилмаган (ҳайвон)лардан еманглар} оятини нозил қилди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَتِ الْيَهُودُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا نَأْكُلُ مِمَّا قَتَلْنَا وَلاَ نَأْكُلُ مِمَّا قَتَلَ اللَّهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ { وَلاَ تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ } إِلَى آخِرِ الآيَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Yahudiylar Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Biz oʻzimiz oʻldirgan (soʻygan)dan yeymiz-u, Alloh oʻldirgan (oʻlaksa)dan yemaymizmi?» dedilar. Shunda Alloh: {Allohning nomi zikr etilmagan (hayvon)lardan yemanglar} oyatini oxirigacha nozil qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Яҳудийлар Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Биз ўзимиз ўлдирган (сўйган)дан еймиз-у, Аллоҳ ўлдирган (ўлакса)дан емаймизми?» дедилар. Шунда Аллоҳ: {Аллоҳнинг номи зикр этилмаган (ҳайвон)лардан еманглар} оятини охиригача нозил қилди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ مُعَاقَرَةِ الأَعْرَابِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ اسْمُ أَبِي رَيْحَانَةَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَطَرٍ وَغُنْدَرٌ أَوْقَفَهُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ aʼrobiylarning (maqtanish uchun bellashib soʻyadigan) muʼoqara goʻshtini yeyishdan qaytardilar. Abu Dovud aytadi: Abu Rayhonaning ismi Abdulloh ibn Matardir. Gʻundar esa buni Ibn Abbosning (oʻz) soʻzi sifatida (mavquf) rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ аъробийларнинг (мақтаниш учун беллашиб сўядиган) муъоқара гўштини ейишдан қайтардилар. Абу Довуд айтади: Абу Райҳонанинг исми Абдуллоҳ ибн Матардир. Ғундар эса буни Ибн Аббоснинг (ўз) сўзи сифатида (мавқуф) ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، وَالْحَسَنُ بْنُ عِيسَى، مَوْلَى ابْنِ الْمُبَارَكِ عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - زَادَ ابْنُ عِيسَى - وَأَبِي هُرَيْرَةَ قَالاَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ شَرِيطَةِ الشَّيْطَانِ . زَادَ ابْنُ عِيسَى فِي حَدِيثِهِ وَهِيَ الَّتِي تُذْبَحُ فَيُقْطَعُ الْجِلْدُ وَلاَ تُفْرَى الأَوْدَاجُ ثُمَّ تُتْرَكُ حَتَّى تَمُوتَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) — Ibn Iso (oʻz rivoyatida) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ni ham qoʻshadi — ikkalalari aytdilar: Rasululloh ﷺ shaytonning shariytasidan qaytardilar. Ibn Iso oʻz hadisida shuni qoʻshdi: U (shariyta) shunday (hayvon)ki, soʻyilayotganda terisi kesiladi-yu, lekin (boʻyin) tomirlari uzilmaydi, soʻngra (hayvon) oʻlguncha tashlab qoʻyiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) — Ибн Исо (ўз ривоятида) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)ни ҳам қўшади — иккалалари айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ шайтоннинг шарийтасидан қайтардилар. Ибн Исо ўз ҳадисида шуни қўшди: У (шарийта) шундай (ҳайвон)ки, сўйилаётганда териси кесилади-ю, лекин (бўйин) томирлари узилмайди, сўнгра (ҳайвон) ўлгунча ташлаб қўйилади.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَقَّ عَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ كَبْشًا كَبْشًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) uchun bittadan qoʻchqor aqiqa qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) учун биттадан қўчқор ақиқа қилдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو مُوسَى، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - وَقَالَ مَرَّةً سُفْيَانُ وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - وَقَالَ " مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفَلَ وَمَنْ أَتَى السُّلْطَانَ افْتُتِنَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ — Sufyon bir marta: «Buni Nabiy ﷺdan boʻlmasa, (boshqacha) bilmayman», degan edi — U zot ﷺ: «Kim sahroda yashasa, qoʻpol boʻlib qoladi; kim ovning ortidan ergashsa, gʻofil boʻlib qoladi; kim sultonning oldiga (tez-tez) borsa, fitnaga uchraydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ — Суфён бир марта: «Буни Набий ﷺдан бўлмаса, (бошқача) билмайман», деган эди — У зот ﷺ: «Ким саҳрода яшаса, қўпол бўлиб қолади; ким овнинг ортидан эргашса, ғофил бўлиб қолади; ким султоннинг олдига (тез-тез) борса, фитнага учрайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، { إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ } فَكَانَتِ الْوَصِيَّةُ كَذَلِكَ حَتَّى نَسَخَتْهَا آيَةُ الْمِيرَاثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Agar (oʻzidan) yaxshilik (mol) qoldirsa, ota-ona va yaqin qarindoshlarga vasiyat qilish (lozim)} (oyati) haqida: Vasiyat shu tarzda (vojib) edi, toki uni meros oyati bekor qildi, dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Агар (ўзидан) яхшилик (мол) қолдирса, ота-она ва яқин қариндошларга васият қилиш (лозим)} (ояти) ҳақида: Васият шу тарзда (вожиб) эди, токи уни мерос ояти бекор қилди, дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَلاَ تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ } وَ { إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا } الآيَةَ انْطَلَقَ مَنْ كَانَ عِنْدَهُ يَتِيمٌ فَعَزَلَ طَعَامَهُ مِنْ طَعَامِهِ وَشَرَابَهُ مِنْ شَرَابِهِ فَجَعَلَ يَفْضُلُ مِنْ طَعَامِهِ فَيُحْبَسُ لَهُ حَتَّى يَأْكُلَهُ أَوْ يَفْسُدَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْيَتَامَى قُلْ إِصْلاَحٌ لَهُمْ خَيْرٌ وَإِنْ تُخَالِطُوهُمْ فَإِخْوَانُكُمْ } فَخَلَطُوا طَعَامَهُمْ بِطَعَامِهِ وَشَرَابَهُمْ بِشَرَابِهِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Alloh azza va jalla {Yetimning moliga, faqat eng yaxshi yoʻl bilan (boyitish uchun) boʻlmasa, yaqinlashmanglar} hamda {Albatta, yetimlarning mollarini zulm bilan yeydiganlar...} oyatini nozil qilganida, kimning yonida yetim boʻlsa, uning taomini oʻz taomidan, ichimligini oʻz ichimligidan ajratib qoʻyadigan boʻldi. Soʻng (yetimning) taomidan ortsa, uni saqlab qoʻyar, toki u (yetim) uni yeguniga yoki buzilib ketguniga qadar (turardi). Bu ularga ogʻir botdi va buni Rasululloh ﷺga aytishdi. Shunda Alloh azza va jalla {Sendan yetimlar haqida soʻraydilar. Aytgin: Ularning (ishini) tuzatish yaxshidir. Agar ular bilan (mol-mulkni) aralashtirib yashasangiz, (ular) sizning birodarlaringizdir} (oyatini) nozil qildi. Shundan keyin ular oʻz taomlarini uning (yetimning) taomi bilan, ichimliklarini uning ichimligi bilan aralashtiradigan boʻlishdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Аллоҳ азза ва жалла {Етимнинг молига, фақат энг яхши йўл билан (бойитиш учун) бўлмаса, яқинлашманглар} ҳамда {Албатта, етимларнинг молларини зулм билан ейдиганлар...} оятини нозил қилганида, кимнинг ёнида етим бўлса, унинг таомини ўз таомидан, ичимлигини ўз ичимлигидан ажратиб қўядиган бўлди. Сўнг (етимнинг) таомидан ортса, уни сақлаб қўяр, токи у (етим) уни егунига ёки бузилиб кетгунига қадар (турарди). Бу уларга оғир ботди ва буни Расулуллоҳ ﷺга айтишди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла {Сендан етимлар ҳақида сўрайдилар. Айтгин: Уларнинг (ишини) тузатиш яхшидир. Агар улар билан (мол-мулкни) аралаштириб яшасангиз, (улар) сизнинг биродарларингиздир} (оятини) нозил қилди. Шундан кейин улар ўз таомларини унинг (етимнинг) таоми билан, ичимликларини унинг ичимлиги билан аралаштирадиган бўлишди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي تُوُفِّيَتْ أَفَيَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا فَقَالَ " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ لِي مَخْرَفًا وَإِنِّي أُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِهِ عَنْهَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi. Agar men uning oʻrniga sadaqa qilsam, unga foyda boʻlarmikan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Mening bir bogʻim bor. Men sizni guvoh qilamanki, men uni uning oʻrniga sadaqa qildim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди. Агар мен унинг ўрнига садақа қилсам, унга фойда бўлармикан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Менинг бир боғим бор. Мен сизни гувоҳ қиламанки, мен уни унинг ўрнига садақа қилдим», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، وَمَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، - وَهَذَا حَدِيثُ مَخْلَدٍ وَهُوَ الأَشْبَعُ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْسِمِ الْمَالَ بَيْنَ أَهْلِ الْفَرَائِضِ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ فَمَا تَرَكَتِ الْفَرَائِضُ فَلأَوْلَى ذَكَرٍ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Mol-mulkni Alloh Kitobiga binoan ulush egalari (faroiz ahli) oʻrtasida taqsimlanglar. Farizalardan ortib qolgan narsa esa eng yaqin erkak (qarindosh)ga (tegadi)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мол-мулкни Аллоҳ Китобига биноан улуш эгалари (фароиз аҳли) ўртасида тақсимланглар. Фаризалардан ортиб қолган нарса эса энг яқин эркак (қариндош)га (тегади)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَوْسَجَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مَاتَ وَلَمْ يَدَعْ وَارِثًا إِلاَّ غُلاَمًا لَهُ كَانَ أَعْتَقَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ لَهُ أَحَدٌ " . قَالُوا لاَ إِلاَّ غُلاَمًا لَهُ كَانَ أَعْتَقَهُ . فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِيرَاثَهُ لَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi vafot etib, oʻzi ozod qilgan bir quldan boshqa hech qanday voris qoldirmadi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning birorta (vorisi) bormi?», dedilar. Ular: «Yoʻq, faqat oʻzi ozod qilgan bir quli bor», deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning merosini oʻsha (ozod qilingan qul)ga berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши вафот этиб, ўзи озод қилган бир қулдан бошқа ҳеч қандай ворис қолдирмади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг бирорта (вориси) борми?», дедилар. Улар: «Йўқ, фақат ўзи озод қилган бир қули бор», дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг меросини ўша (озод қилинган қул)га бердилар.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ قَسْمٍ قُسِمَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَهُوَ عَلَى مَا قُسِمَ لَهُ وَكُلُّ قَسْمٍ أَدْرَكَهُ الإِسْلاَمُ فَهُوَ عَلَى قَسْمِ الإِسْلاَمِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Johiliyat davrida boʻlingan har qanday taqsim oʻsha taqsim qilinganicha qoladi. Islom yetib kelgan har qanday taqsim esa Islom taqsimi boʻyicha boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жоҳилият даврида бўлинган ҳар қандай тақсим ўша тақсим қилинганича қолади. Ислом етиб келган ҳар қандай тақсим эса Ислом тақсими бўйича бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما قَالَ { وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ } كَانَ الرَّجُلُ يُحَالِفُ الرَّجُلَ لَيْسَ بَيْنَهُمَا نَسَبٌ فَيَرِثُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ فَنَسَخَ ذَلِكَ الأَنْفَالُ فَقَالَ تَعَالَى { وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Qasamlaringiz bogʻlagan kishilarga ham ularning nasibasini beringlar} (oyati haqida) aytdiki: Kishi oʻzi bilan oʻrtasida nasab boʻlmagan bir kishi bilan ittifoq (hilf) tuzar va ulardan biri ikkinchisiga meros boʻlar edi. Soʻng Anfol (surasi) buni bekor qildi va Alloh taolo: {Qarindoshlar bir-birlariga (meros olishda) bir-birlaridan haqliroqdirlar} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Қасамларингиз боғлаган кишиларга ҳам уларнинг насибасини беринглар} (ояти ҳақида) айтдики: Киши ўзи билан ўртасида насаб бўлмаган бир киши билан иттифоқ (ҳилф) тузар ва улардан бири иккинчисига мерос бўлар эди. Сўнг Анфол (сураси) буни бекор қилди ва Аллоҳ таоло: {Қариндошлар бир-бирларига (мерос олишда) бир-бирларидан ҳақлироқдирлар} деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَالَّذِينَ، آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا فَكَانَ الأَعْرَابِيُّ لاَ يَرِثُ الْمُهَاجِرَ وَلاَ يَرِثُهُ الْمُهَاجِرُ فَنَسَخَتْهَا فَقَالَ { وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ }
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Iymon keltirib hijrat qilganlar va iymon keltirib, ammo hijrat qilmaganlar} (oyati haqida) rivoyat qilinadiki: Aʼrobiy (badaviy) muhojirdan meros olmas va muhojir ham undan meros olmas edi. Soʻng uni {Qarindoshlar bir-birlariga (meros olishda) bir-birlaridan haqliroqdirlar} (oyati) bekor qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Иймон келтириб ҳижрат қилганлар ва иймон келтириб, аммо ҳижрат қилмаганлар} (ояти ҳақида) ривоят қилинадики: Аъробий (бадавий) муҳожирдан мерос олмас ва муҳожир ҳам ундан мерос олмас эди. Сўнг уни {Қариндошлар бир-бирларига (мерос олишда) бир-бирларидан ҳақлироқдирлар} (ояти) бекор қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ فُلاَنِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَيَّاشِ بْنِ أَبِي رَبِيعَةَ - عَنْ حَكِيمِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّنِي جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ عِنْدَ الْبَيْتِ مَرَّتَيْنِ فَصَلَّى بِيَ الظُّهْرَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ وَكَانَتْ قَدْرَ الشِّرَاكِ وَصَلَّى بِيَ الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَهُ وَصَلَّى بِيَ - يَعْنِي الْمَغْرِبَ - حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ وَصَلَّى بِيَ الْعِشَاءَ حِينَ غَابَ الشَّفَقُ وَصَلَّى بِيَ الْفَجْرَ حِينَ حَرُمَ الطَّعَامُ وَالشَّرَابُ عَلَى الصَّائِمِ فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ صَلَّى بِيَ الظُّهْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَهُ وَصَلَّى بِيَ الْعَصْرَ حِينَ كَانَ ظِلُّهُ مِثْلَيْهِ وَصَلَّى بِيَ الْمَغْرِبَ حِينَ أَفْطَرَ الصَّائِمُ وَصَلَّى بِيَ الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ وَصَلَّى بِيَ الْفَجْرَ فَأَسْفَرَ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَىَّ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذَا وَقْتُ الأَنْبِيَاءِ مِنْ قَبْلِكَ وَالْوَقْتُ مَا بَيْنَ هَذَيْنِ الْوَقْتَيْنِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jibril (alayhissalom) menga Baytulloh (Kaʼba) yonida ikki marta imom boʻldi. U menga peshin namozini quyosh ogʻib, soya (oyoq kiyimning) tasmasi miqdoricha boʻlganida oʻqidi; va menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzicha boʻlganida oʻqidi; va menga — yaʼni shom namozini — roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi; va menga xufton namozini shafaq gʻoyib boʻlganida oʻqidi; va menga bomdod namozini roʻzadorga taom va ichimlik harom boʻladigan paytda oʻqidi. Ertasi kun boʻlganida esa, menga peshin namozini har bir narsaning soyasi oʻzicha boʻlganida oʻqidi; va menga asr namozini har bir narsaning soyasi oʻzining ikki barobaricha boʻlganida oʻqidi; va menga shom namozini roʻzador iftor qiladigan paytda oʻqidi; va menga xufton namozini kechaning uchdan biri (oʻtgunicha) oʻqidi; va menga bomdod namozini yorishganida oʻqidi. Soʻng menga yuzlanib: ‹Ey Muhammad, mana shu sendan oldingi paygʻambarlarning vaqtidir, vaqt esa mana shu ikki vaqt orasidadir›, dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жибрил (алайҳиссалом) менга Байтуллоҳ (Каъба) ёнида икки марта имом бўлди. У менга пешин намозини қуёш оғиб, соя (оёқ кийимнинг) тасмаси миқдорича бўлганида ўқиди; ва менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзича бўлганида ўқиди; ва менга — яъни шом намозини — рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди; ва менга хуфтон намозини шафақ ғойиб бўлганида ўқиди; ва менга бомдод намозини рўзадорга таом ва ичимлик ҳаром бўладиган пайтда ўқиди. Эртаси кун бўлганида эса, менга пешин намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзича бўлганида ўқиди; ва менга аср намозини ҳар бир нарсанинг сояси ўзининг икки баробарича бўлганида ўқиди; ва менга шом намозини рўзадор ифтор қиладиган пайтда ўқиди; ва менга хуфтон намозини кечанинг учдан бири (ўтгунича) ўқиди; ва менга бомдод намозини ёришганида ўқиди. Сўнг менга юзланиб: ‹Эй Муҳаммад, мана шу сендан олдинги пайғамбарларнинг вақтидир, вақт эса мана шу икки вақт орасидадир›, деди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي فَزَارَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَصَمِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أُمِرْتُ بِتَشْيِيدِ الْمَسَاجِدِ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَتُزَخْرِفُنَّهَا كَمَا زَخْرَفَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men masjidlarni baland qilib bezashga buyurilmadim», dedilar. Ibn Abbos: «Albatta siz ularni yahudiylar va nasroniylar bezagani kabi bezaysizlar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен масжидларни баланд қилиб безашга буюрилмадим», дедилар. Ибн Аббос: «Албатта сиз уларни яҳудийлар ва насронийлар безагани каби безайсизлар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ نُوَيْفِعٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَ بَنُو سَعْدِ بْنِ بَكْرٍ ضِمَامَ بْنَ ثَعْلَبَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَدِمَ عَلَيْهِ فَأَنَاخَ بَعِيرَهُ عَلَى بَابِ الْمَسْجِدِ ثُمَّ عَقَلَهُ ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَذَكَرَ نَحْوَهُ قَالَ فَقَالَ أَيُّكُمُ ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ " . قَالَ يَا ابْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Banu Saʼd ibn Bakr (qabilasi) Zimom ibn Saʼlabani Rasululloh ﷺning oldilariga yubordi. U u zotning huzurlariga keldi va tuyasini masjid eshigi oldida choʻktirib, soʻng (oyogʻini) bogʻladi, soʻngra masjidga kirdi. (Roviy hadisning) shunga oʻxshashini zikr qildi. U aytdi: Soʻng (u kishi): «Qaysi biringiz Abdulmuttalibning oʻgʻli?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Men Abdulmuttalibning oʻgʻliman», dedilar. U: «Ey Abdulmuttalibning oʻgʻli!» dedi. (Roviy) hadisni (toʻliq) keltirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: Бану Саъд ибн Бакр (қабиласи) Зимом ибн Саълабани Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига юборди. У у зотнинг ҳузурларига келди ва туясини масжид эшиги олдида чўктириб, сўнг (оёғини) боғлади, сўнгра масжидга кирди. (Ровий ҳадиснинг) шунга ўхшашини зикр қилди. У айтди: Сўнг (у киши): «Қайси бирингиз Абдулмутталибнинг ўғли?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен Абдулмутталибнинг ўғлиман», дедилар. У: «Эй Абдулмутталибнинг ўғли!» деди. (Ровий) ҳадисни (тўлиқ) келтирди.