حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسْأَلُ يَوْمَ مِنًى فَيَقُولُ " لاَ حَرَجَ " . فَسَأَلَهُ رَجُلٌ فَقَالَ إِنِّي حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ . قَالَ " اذْبَحْ وَلاَ حَرَجَ " . قَالَ إِنِّي أَمْسَيْتُ وَلَمْ أَرْمِ . قَالَ " ارْمِ وَلاَ حَرَجَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺdan Mino kunida (haj amallari haqida) soʻralar edi, u zot: «Hech qanday harj (gunoh) yoʻq», der edilar. Bir kishi u zotdan soʻrab: «Men soʻyishdan oldin (sochimni) qirdirdim», dedi. U zot: «Soʻy, harj yoʻq», dedilar. (Yana) u: «Kech kirdi-yu, men hali tosh otmadim», dedi. U zot: «Tosh ot, harj yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺдан Мино кунида (ҳаж амаллари ҳақида) сўралар эди, у зот: «Ҳеч қандай ҳарж (гуноҳ) йўқ», дер эдилар. Бир киши у зотдан сўраб: «Мен сўйишдан олдин (сочимни) қирдирдим», деди. У зот: «Сўй, ҳарж йўқ», дедилар. (Яна) у: «Кеч кирди-ю, мен ҳали тош отмадим», деди. У зот: «Тош от, ҳарж йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْعَتَكِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ بَلَغَنِي عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ بْنِ عُثْمَانَ، قَالَتْ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ عُثْمَانَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ حَلْقٌ إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو يَعْقُوبَ الْبَغْدَادِيُّ، ثِقَةٌ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، قَالَتْ أَخْبَرَتْنِي أُمُّ عُثْمَانَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ الْحَلْقُ إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنِ ابْنِ أَبِي زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَاللَّهِ مَا أَعْمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَائِشَةَ فِي ذِي الْحِجَّةِ إِلاَّ لِيَقْطَعَ بِذَلِكَ أَمْرَ أَهْلِ الشِّرْكِ فَإِنَّ هَذَا الْحَىَّ مِنْ قُرَيْشٍ وَمَنْ دَانَ دِينَهُمْ كَانُوا يَقُولُونَ إِذَا عَفَا الْوَبَرْ وَبَرَأَ الدَّبَرْ وَدَخَلَ صَفَرْ فَقَدْ حَلَّتِ الْعُمْرَةُ لِمَنِ اعْتَمَرْ . فَكَانُوا يُحَرِّمُونَ الْعُمْرَةَ حَتَّى يَنْسَلِخَ ذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Vallohi, Rasululloh ﷺ Oishani Zulhijja oyida umra qildirgani faqat shu bilan mushriklarning odatini bekor qilish uchun edi. Chunki Qurayshning bu qabilasi va ularning diniga ergashganlar: ‹Tuyaning yungi qaytadan oʻsib chiqsa, (tuyalarning) oʻrkachidagi yara tuzalsa va Safar oyi kirsa, umra qiluvchi uchun umra (qilish) halol boʻladi› der edilar. Shunday qilib ular Zulhijja va Muharram oylari oʻtib ketmaguncha umra qilishni harom (deb) hisoblar edilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ Оишани Зулҳижжа ойида умра қилдиргани фақат шу билан мушрикларнинг одатини бекор қилиш учун эди. Чунки Қурайшнинг бу қабиласи ва уларнинг динига эргашганлар: ‹Туянинг юнги қайтадан ўсиб чиқса, (туяларнинг) ўркачидаги яра тузалса ва Сафар ойи кирса, умра қилувчи учун умра (қилиш) ҳалол бўлади› дер эдилар. Шундай қилиб улар Зулҳижжа ва Муҳаррам ойлари ўтиб кетмагунча умра қилишни ҳаром (деб) ҳисоблар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَامِرٍ الأَحْوَلِ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَرَادَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْحَجَّ فَقَالَتِ امْرَأَةٌ لِزَوْجِهَا أَحِجَّنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى جَمَلِكَ . فَقَالَ مَا عِنْدِي مَا أُحِجُّكِ عَلَيْهِ . قَالَتْ أَحِجَّنِي عَلَى جَمَلِكَ فُلاَنٍ . قَالَ ذَاكَ حَبِيسٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ . فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي تَقْرَأُ عَلَيْكَ السَّلاَمَ وَرَحْمَةَ اللَّهِ وَإِنَّهَا سَأَلَتْنِي الْحَجَّ مَعَكَ قَالَتْ أَحِجَّنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقُلْتُ مَا عِنْدِي مَا أُحِجُّكِ عَلَيْهِ . فَقَالَتْ أَحِجَّنِي عَلَى جَمَلِكَ فُلاَنٍ . فَقُلْتُ ذَاكَ حَبِيسٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ . فَقَالَ " أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَحْجَجْتَهَا عَلَيْهِ كَانَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ " . قَالَ وَإِنَّهَا أَمَرَتْنِي أَنْ أَسْأَلَكَ مَا يَعْدِلُ حَجَّةً مَعَكَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَقْرِئْهَا السَّلاَمَ وَرَحْمَةَ اللَّهِ وَبَرَكَاتِهِ وَأَخْبِرْهَا أَنَّهَا تَعْدِلُ حَجَّةً مَعِي " . يَعْنِي عُمْرَةً فِي رَمَضَانَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ haj qilmoqchi boʻldilar. Bir ayol eriga: ‹Meni Rasululloh ﷺ bilan birga tuyangda hajga olib bor›, dedi. (Eri): ‹Mening seni hajga olib boradigan narsam yoʻq›, dedi. (Ayol): ‹Meni falon tuyangda hajga olib bor›, dedi. (Eri): ‹U Alloh azza va jalla yoʻliga atab qoʻyilgan›, dedi. Soʻng (eri) Rasululloh ﷺ huzuriga keldi-da: ‹Xotinim sizga salom va Allohning rahmatini yoʻllayapti, u men bilan birga haj qilish haqida sizdan soʻrayapti. U: ‹Meni Rasululloh ﷺ bilan birga hajga olib bor› dedi. Men: ‹Mening seni hajga olib boradigan narsam yoʻq› dedim. U: ‹Meni falon tuyangda hajga olib bor› dedi. Men: ‹U Alloh yoʻliga atab qoʻyilgan› dedim›, dedi. Shunda (u zot): ‹Agar uni unga minib hajga olib borganingda, u (baribir) Alloh yoʻlida boʻlardi›, dedilar. (Eri): ‹U yana menga sizdan soʻrashni buyurdi: siz bilan birga haj qilishga teng keladigan narsa nima?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Unga salom, Allohning rahmati va barakotini yetkaz va unga aytginki, u men bilan birga haj qilishga teng keladi›, dedilar», yaʼni Ramazondagi umrani (nazarda tutdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилмоқчи бўлдилар. Бир аёл эрига: ‹Мени Расулуллоҳ ﷺ билан бирга туянгда ҳажга олиб бор›, деди. (Эри): ‹Менинг сени ҳажга олиб борадиган нарсам йўқ›, деди. (Аёл): ‹Мени фалон туянгда ҳажга олиб бор›, деди. (Эри): ‹У Аллоҳ азза ва жалла йўлига атаб қўйилган›, деди. Сўнг (эри) Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди-да: ‹Хотиним сизга салом ва Аллоҳнинг раҳматини йўллаяпти, у мен билан бирга ҳаж қилиш ҳақида сиздан сўраяпти. У: ‹Мени Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳажга олиб бор› деди. Мен: ‹Менинг сени ҳажга олиб борадиган нарсам йўқ› дедим. У: ‹Мени фалон туянгда ҳажга олиб бор› деди. Мен: ‹У Аллоҳ йўлига атаб қўйилган› дедим›, деди. Шунда (у зот): ‹Агар уни унга миниб ҳажга олиб борганингда, у (барибир) Аллоҳ йўлида бўларди›, дедилар. (Эри): ‹У яна менга сиздан сўрашни буюрди: сиз билан бирга ҳаж қилишга тенг келадиган нарса нима?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унга салом, Аллоҳнинг раҳмати ва баракотини етказ ва унга айтгинки, у мен билан бирга ҳаж қилишга тенг келади›, дедилар», яъни Рамазондаги умрани (назарда тутдилар).
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَطَّارُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ عُمَرٍ عُمْرَةَ الْحُدَيْبِيَةِ وَالثَّانِيَةَ حِينَ تَوَاطَئُوا عَلَى عُمْرَةٍ مِنْ قَابِلٍ وَالثَّالِثَةَ مِنَ الْجِعْرَانَةِ وَالرَّابِعَةَ الَّتِي قَرَنَ مَعَ حَجَّتِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ toʻrt marta umra qildilar: Hudaybiya umrasini; ikkinchisi keyingi yili umra qilishga kelishib olganlaridagi (umra); uchinchisi Jiʼronadan (qilgan umra); toʻrtinchisi hajlari bilan qoʻshib qilgan (umra)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ тўрт марта умра қилдилар: Ҳудайбия умрасини; иккинчиси кейинги йили умра қилишга келишиб олганларидаги (умра); учинчиси Жиъронадан (қилган умра); тўртинчиси ҳажлари билан қўшиб қилган (умра)», деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، وَعَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَامَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ ثَلاَثًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Qazo umrasida (Makkada) uch kun turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Қазо умрасида (Маккада) уч кун турдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَرْمُلْ فِي السَّبْعِ الَّذِي أَفَاضَ فِيهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tavofi ifozani ado etgan yetti aylanishlarida raml qilmadilar (tezlab yurmadilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тавофи ифозани адо этган етти айланишларида рамл қилмадилар (тезлаб юрмадилар).
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَحْوَلِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّاسُ يَنْصَرِفُونَ فِي كُلِّ وَجْهٍ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَنْفِرَنَّ أَحَدٌ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ الطَّوَافَ بِالْبَيْتِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Odamlar (hajdan soʻng Makkadan) har tarafdan chiqib ketardilar», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Hech kim Baytni (Kaʼbani) tavof qilishni soʻnggi amali qilmaguncha (Makkadan) chiqib ketmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Одамлар (ҳаждан сўнг Маккадан) ҳар тарафдан чиқиб кетардилар», деди. Шунда Набий ﷺ: «Ҳеч ким Байтни (Каъбани) тавоф қилишни сўнгги амали қилмагунча (Маккадан) чиқиб кетмасин», дедилар.
قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَتَبَ إِلَىَّ حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْمَرْوَزِيُّ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ أَبِي حَفْصَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ امْرَأَتِي لاَ تَمْنَعُ يَدَ لاَمِسٍ . قَالَ " غَرِّبْهَا " . قَالَ أَخَافُ أَنْ تَتْبَعَهَا نَفْسِي . قَالَ " فَاسْتَمْتِعْ بِهَا " .
Abu Dovud aytadi: Husayn ibn Hurays al-Marvaziy menga (xat orqali) yozib yuborganki: Bizga Fazl ibn Muso Husayn ibn Voqiddan, u Umora ibn Abu Hafsadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U zot aytadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Mening xotinim oʻziga (qoʻl) tegizmoqchi boʻlganning qoʻlini qaytarmaydi (yaʼni begona erkaklardan oʻzini tiymaydi)», dedi. U zot: «Uni taloq qilib, (oʻzingdan) uzoqlashtir», dedilar. U: «Koʻnglim uning ortidan ergashib qolishidan qoʻrqaman», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, undan (taloq qilmay) bahramand boʻlaver», dedilar.Абу Довуд айтади: Ҳусайн ибн Ҳурайс ал-Марвазий менга (хат орқали) ёзиб юборганки: Бизга Фазл ибн Мусо Ҳусайн ибн Воқиддан, у Умора ибн Абу Ҳафсадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У зот айтади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Менинг хотиним ўзига (қўл) тегизмоқчи бўлганнинг қўлини қайтармайди (яъни бегона эркаклардан ўзини тиймайди)», деди. У зот: «Уни талоқ қилиб, (ўзингдан) узоқлаштир», дедилар. У: «Кўнглим унинг ортидан эргашиб қолишидан қўрқаман», деди. У зот: «Ундай бўлса, ундан (талоқ қилмай) баҳраманд бўлавер», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا خَطَّابُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ خُصَيْفٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يُجْمَعَ بَيْنَ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ وَبَيْنَ الْخَالَتَيْنِ وَالْعَمَّتَيْنِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ amma bilan xolani, hamda ikki xolani va ikki ammani (bir nikohda) jamlashni yoqtirmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ амма билан холани, ҳамда икки холани ва икки аммани (бир никоҳда) жамлашни ёқтирмаганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - قَالَ الشَّيْبَانِيُّ وَذَكَرَهُ عَطَاءٌ أَبُو الْحَسَنِ السُّوَائِيُّ وَلاَ أَظُنُّهُ إِلاَّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - فِي هَذِهِ الآيَةِ { لاَ يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلاَ تَعْضُلُوهُنَّ } قَالَ كَانَ الرَّجُلُ إِذَا مَاتَ كَانَ أَوْلِيَاؤُهُ أَحَقَّ بِامْرَأَتِهِ مِنْ وَلِيِّ نَفْسِهَا إِنْ شَاءَ بَعْضُهُمْ زَوَّجَهَا أَوْ زَوَّجُوهَا وَإِنْ شَاءُوا لَمْ يُزَوِّجُوهَا فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي ذَلِكَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Ayollarni majburlab meros qilib olishingiz sizlarga halol emas, ularni (turmushga chiqishdan) toʻsib qoʻymanglar} degan oyat haqida: «(Johiliyatda) bir kishi vafot etsa, uning valiylari (qarindoshlari) marhumning xotini ustida xotinning oʻz valiysidan koʻra haqliroq boʻlar edilar. Ulardan biri istasa unga uylanar yoki uni (boshqaga) nikohlab berar, istamasalar nikohlab bermas edilar. Bas, shu haqida mana shu oyat nozil boʻldi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Аёлларни мажбурлаб мерос қилиб олишингиз сизларга ҳалол эмас, уларни (турмушга чиқишдан) тўсиб қўйманглар} деган оят ҳақида: «(Жоҳилиятда) бир киши вафот этса, унинг валийлари (қариндошлари) марҳумнинг хотини устида хотиннинг ўз валийсидан кўра ҳақлироқ бўлар эдилар. Улардан бири истаса унга уйланар ёки уни (бошқага) никоҳлаб берар, истамасалар никоҳлаб бермас эдилар. Бас, шу ҳақида мана шу оят нозил бўлди», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ جَارِيَةً، بِكْرًا أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَتْ أَنَّ أَبَاهَا زَوَّجَهَا وَهِيَ كَارِهَةٌ فَخَيَّرَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir qiz Paygʻambar ﷺ huzurlariga keldi va otasi uni oʻzi yoqtirmagani holda (zoʻrlik bilan) nikohlab berganini aytdi. Bas, Paygʻambar ﷺ unga (nikohni saqlash yoki bekor qilish) ixtiyorini berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир қиз Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келди ва отаси уни ўзи ёқтирмагани ҳолда (зўрлик билан) никоҳлаб берганини айтди. Бас, Пайғамбар ﷺ унга (никоҳни сақлаш ёки бекор қилиш) ихтиёрини бердилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، قَالاَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْذَنُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا " . وَهَذَا لَفْظُ الْقَعْنَبِيِّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tul ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, qizdan esa oʻzi haqida izn soʻraladi va uning izni jim turishidir», dedilar. Bu — Qaʼnabiyning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, қиздан эса ўзи ҳақида изн сўралади ва унинг изни жим туришидир», дедилар. Бу — Қаънабийнинг лафзидир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ لِلْوَلِيِّ مَعَ الثَّيِّبِ أَمْرٌ وَالْيَتِيمَةُ تُسْتَأْمَرُ وَصَمْتُهَا إِقْرَارُهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Tul ayol bilan valiyning (zoʻrlash) ishi yoʻq, yetim qizdan esa amri (roziligi) soʻraladi va uning jim turishi iqroridir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл билан валийнинг (зўрлаш) иши йўқ, етим қиздан эса амри (розилиги) сўралади ва унинг жим туриши иқроридир», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا تَزَوَّجَ عَلِيٌّ فَاطِمَةَ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَعْطِهَا شَيْئًا " . قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ . قَالَ " أَيْنَ دِرْعُكَ الْحُطَمِيَّةُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Ali Fotimaga uylanganida, Rasululloh ﷺ unga: «Unga biror narsa ber», dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Hutamiyya (deb ataladigan) zirhing qani?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Али Фотимага уйланганида, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унга бирор нарса бер», дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Ҳутамийя (деб аталадиган) зирҳинг қани?» дедилар.
حَدَّثَنَا كَثِيرٌ، - يَعْنِي ابْنَ عُبَيْدٍ - حَدَّثَنَا أَبُو حَيْوَةَ، عَنْ شُعَيْبٍ، عَنْ غَيْلاَنَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، مِثْلَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (boshqa bir sanad bilan) shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (бошқа бир санад билан) шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِمَّا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا أَدْرَكَ ذَلِكَ لاَ مَحَالَةَ فَزِنَا الْعَيْنَيْنِ النَّظَرُ وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ وَيُكَذِّبُهُ " .
Muhammad ibn Ubayd bizga hadis aytdi, (unga) Ibn Savr (aytdi), (u) Maʼmar (orqali), (unga) Ibn Tovus xabar berdi, (u) otasidan, (u) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Abu Hurayra Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan narsadan koʻra kichik gunohlarga oʻxshashroq biror narsani koʻrmadim. U zot: «Alloh Odam farzandiga zinodan oʻz nasibasini yozib qoʻygan, u buni shaksiz topadi. Koʻzlarning zinosi qarashdir, tilning zinosi gapirishdir, nafs orzu qiladi va ishtiyoq qiladi, avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi», dedilar.Муҳаммад ибн Убайд бизга ҳадис айтди, (унга) Ибн Савр (айтди), (у) Маъмар (орқали), (унга) Ибн Товус хабар берди, (у) отасидан, (у) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Абу Ҳурайра Набий ﷺдан ривоят қилган нарсадан кўра кичик гуноҳларга ўхшашроқ бирор нарсани кўрмадим. У зот: «Аллоҳ Одам фарзандига зинодан ўз насибасини ёзиб қўйган, у буни шаксиз топади. Кўзларнинг зиноси қарашдир, тилнинг зиноси гапиришдир, нафс орзу қилади ва иштиёқ қилади, аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا ثُمَّ قُدِّرَ أَنْ يَكُونَ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ فِي ذَلِكَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar sizlardan biringiz oʻz ahliga (xotiniga) yaqinlashmoqchi boʻlganida, ‹Bismillah. Allohumma, bizni shaytondan uzoq qil va shaytonni bizga ato etganing (farzandimiz)dan uzoq qil›, — desa, soʻng oʻsha (yaqinlashish) tufayli ular ikkovining orasida bir farzand boʻlishi taqdir etilsa, unga shayton hech qachon zarar yetkaza olmaydi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар сизлардан бирингиз ўз аҳлига (хотинига) яқинлашмоқчи бўлганида, ‹Бисмиллаҳ. Аллоҳумма, бизни шайтондан узоқ қил ва шайтонни бизга ато этганинг (фарзандимиз)дан узоқ қил›, — деса, сўнг ўша (яқинлашиш) туфайли улар икковининг орасида бир фарзанд бўлиши тақдир этилса, унга шайтон ҳеч қачон зарар етказа олмайди», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى أَبُو الأَصْبَغِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ ابْنَ عُمَرَ - وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ - أَوْهَمَ إِنَّمَا كَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنَ الأَنْصَارِ - وَهُمْ أَهْلُ وَثَنٍ - مَعَ هَذَا الْحَىِّ مِنْ يَهُودَ - وَهُمْ أَهْلُ كِتَابٍ - وَكَانُوا يَرَوْنَ لَهُمْ فَضْلاً عَلَيْهِمْ فِي الْعِلْمِ فَكَانُوا يَقْتَدُونَ بِكَثِيرٍ مِنْ فِعْلِهِمْ وَكَانَ مِنْ أَمْرِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَنْ لاَ يَأْتُوا النِّسَاءَ إِلاَّ عَلَى حَرْفٍ وَذَلِكَ أَسْتَرُ مَا تَكُونُ الْمَرْأَةُ فَكَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنَ الأَنْصَارِ قَدْ أَخَذُوا بِذَلِكَ مِنْ فِعْلِهِمْ وَكَانَ هَذَا الْحَىُّ مِنْ قُرَيْشٍ يَشْرَحُونَ النِّسَاءَ شَرْحًا مُنْكَرًا وَيَتَلَذَّذُونَ مِنْهُنَّ مُقْبِلاَتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِيَاتٍ فَلَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الْمَدِينَةَ تَزَوَّجَ رَجُلٌ مِنْهُمُ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ فَذَهَبَ يَصْنَعُ بِهَا ذَلِكَ فَأَنْكَرَتْهُ عَلَيْهِ وَقَالَتْ إِنَّمَا كُنَّا نُؤْتَى عَلَى حَرْفٍ فَاصْنَعْ ذَلِكَ وَإِلاَّ فَاجْتَنِبْنِي حَتَّى شَرِيَ أَمْرُهُمَا فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ } أَىْ مُقْبِلاَتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِيَاتٍ يَعْنِي بِذَلِكَ مَوْضِعَ الْوَلَدِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Ibn Umar — Alloh uni magʻfirat qilsin — xato qildi (vahmga bordi)», — dedi-da, shunday dedi: «Aslida ansorlarning bu qabilasi — ular butparast edilar — yahudiylarning bu qabilasi bilan birga yashar edilar — ular ahli kitob edilar. (Ansorlar) ilmda ularning oʻzlaridan ustun ekanini koʻrar va ularning koʻp ishlariga ergashar edilar. Ahli kitobning odatlaridan biri shu ediki, ular ayollarga faqat bir tomonlama (yon yotgan holda) yaqinlashar edilar, bu ayol uchun eng yopiqroq (holat) edi. Ansorlarning bu qabilasi (yahudiylarning) bu ishini olgan edilar. Qurayshning bu qabilasi esa ayollarni gʻayritabiiy (turli) tarzda ochib, ulardan oldidan, orqasidan va chalqancha yotqizib lazzatlanar edilar. Muhojirlar Madinaga kelganlarida, ulardan bir kishi ansorlardan bir ayolga uylandi va u bilan oʻsha (tarz)da qilmoqchi boʻldi. (Ayol) bunga eʼtiroz bildirib: ‹Biz faqat bir tomonlama (yondan) yaqinlashtirilar edik. Shunday qil, aks holda mendan uzoq tur›, — dedi. Hatto ularning ishi yetib bordi va bu Rasululloh ﷺga yetdi. Shunda Alloh azza va jalla: {Xotinlaringiz sizlar uchun ekinzordir. Bas, ekinzoringizga xohlagan tarzda kelinglar} (Baqara 223), — yaʼni oldidan, orqasidan va chalqancha (yotqizib) — bu bilan farzandning (paydo boʻladigan) joyini nazarda tutib (oyatni) nozil qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Ибн Умар — Аллоҳ уни мағфират қилсин — хато қилди (ваҳмга борди)», — деди-да, шундай деди: «Аслида ансорларнинг бу қабиласи — улар бутпараст эдилар — яҳудийларнинг бу қабиласи билан бирга яшар эдилар — улар аҳли китоб эдилар. (Ансорлар) илмда уларнинг ўзларидан устун эканини кўрар ва уларнинг кўп ишларига эргашар эдилар. Аҳли китобнинг одатларидан бири шу эдики, улар аёлларга фақат бир томонлама (ён ётган ҳолда) яқинлашар эдилар, бу аёл учун энг ёпиқроқ (ҳолат) эди. Ансорларнинг бу қабиласи (яҳудийларнинг) бу ишини олган эдилар. Қурайшнинг бу қабиласи эса аёлларни ғайритабиий (турли) тарзда очиб, улардан олдидан, орқасидан ва чалқанча ётқизиб лаззатланар эдилар. Муҳожирлар Мадинага келганларида, улардан бир киши ансорлардан бир аёлга уйланди ва у билан ўша (тарз)да қилмоқчи бўлди. (Аёл) бунга эътироз билдириб: ‹Биз фақат бир томонлама (ёндан) яқинлаштирилар эдик. Шундай қил, акс ҳолда мендан узоқ тур›, — деди. Ҳатто уларнинг иши етиб борди ва бу Расулуллоҳ ﷺга етди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Хотинларингиз сизлар учун экинзордир. Бас, экинзорингизга хоҳлаган тарзда келинглар} (Бақара 223), — яъни олдидан, орқасидан ва чалқанча (ётқизиб) — бу билан фарзанднинг (пайдо бўладиган) жойини назарда тутиб (оятни) нозил қилди».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، - غَيْرُهُ عَنْ سَعِيدٍ، - حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يَأْتِي امْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ قَالَ " يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ أَوْ بِنِصْفِ دِينَارٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xotini hayzli boʻla turib unga yaqinlashgan kishi haqida: «U bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хотини ҳайзли бўла туриб унга яқинлашган киши ҳақида: «У бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ مُطَهَّرٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْجَزَرِيِّ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِذَا أَصَابَهَا فِي الدَّمِ فَدِينَارٌ وَإِذَا أَصَابَهَا فِي انْقِطَاعِ الدَّمِ فَنِصْفُ دِينَارٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Agar (kishi) unga qon (kelib turgan) paytda yaqinlashsa, bir dinor (sadaqa qiladi); agar unga qon toʻxtagan paytda yaqinlashsa, yarim dinor (sadaqa qiladi)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Агар (киши) унга қон (келиб турган) пайтда яқинлашса, бир динор (садақа қилади); агар унга қон тўхтаган пайтда яқинлашса, ярим динор (садақа қилади)».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ وَلاَ يَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ يَكْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِي أَرْحَامِهِنَّ } الآيَةَ وَذَلِكَ أَنَّ الرَّجُلَ كَانَ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ فَهُوَ أَحَقُّ بِرَجْعَتِهَا وَإِنْ طَلَّقَهَا ثَلاَثًا فَنُسِخَ ذَلِكَ وَقَالَ { الطَّلاَقُ مَرَّتَانِ } .
Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy bizga aytdi, menga Ali ibn Husayn ibn Voqid, u otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildiki, u (shu oyat haqida) dedi: {Taloq qilingan ayollar oʻzlarini uch quru (hayz) kutib tursinlar va Alloh ularning bachadonlarida yaratgan narsani yashirishlari ular uchun halol emas} — oyat. Bu shu (sababdan)ki, kishi xotinini taloq qilsa, garchi uni uch marta taloq qilgan boʻlsa-da, uni qaytarib olishga u haqliroq edi. Soʻng bu (hukm) bekor qilindi va (Alloh): {Taloq ikki martadir} dedi.Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий бизга айтди, менга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид, у отасидан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилдики, у (шу оят ҳақида) деди: {Талоқ қилинган аёллар ўзларини уч қуру (ҳайз) кутиб турсинлар ва Аллоҳ уларнинг бачадонларида яратган нарсани яширишлари улар учун ҳалол эмас} — оят. Бу шу (сабабдан)ки, киши хотинини талоқ қилса, гарчи уни уч марта талоқ қилган бўлса-да, уни қайтариб олишга у ҳақлироқ эди. Сўнг бу (ҳукм) бекор қилинди ва (Аллоҳ): {Талоқ икки мартадир} деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي بَعْضُ بَنِي أَبِي رَافِعٍ، مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ طَلَّقَ عَبْدُ يَزِيدَ - أَبُو رُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ - أُمَّ رُكَانَةَ وَنَكَحَ امْرَأَةً مِنْ مُزَيْنَةَ فَجَاءَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ مَا يُغْنِي عَنِّي إِلاَّ كَمَا تُغْنِي هَذِهِ الشَّعْرَةُ . لِشَعْرَةٍ أَخَذَتْهَا مِنْ رَأْسِهَا فَفَرِّقْ بَيْنِي وَبَيْنَهُ فَأَخَذَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَمِيَّةٌ فَدَعَا بِرُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ ثُمَّ قَالَ لِجُلَسَائِهِ " أَتَرَوْنَ فُلاَنًا يُشْبِهُ مِنْهُ كَذَا وَكَذَا مِنْ عَبْدِ يَزِيدَ وَفُلاَنًا يُشْبِهُ مِنْهُ - كَذَا وَكَذَا " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَبْدِ يَزِيدَ " طَلِّقْهَا " . فَفَعَلَ ثُمَّ قَالَ " رَاجِعِ امْرَأَتَكَ أُمَّ رُكَانَةَ وَإِخْوَتِهِ " . فَقَالَ إِنِّي طَلَّقْتُهَا ثَلاَثًا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " قَدْ عَلِمْتُ رَاجِعْهَا " . وَتَلاَ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ } . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ نَافِعِ بْنِ عُجَيْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رُكَانَةَ طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَرَدَّهَا إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَصَحُّ لأَنَّ وَلَدَ الرَّجُلِ وَأَهْلَهُ أَعْلَمُ بِهِ أَنَّ رُكَانَةَ إِنَّمَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ فَجَعَلَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَاحِدَةً .
Ahmad ibn Solih bizga aytdi, bizga Abdurazzoq, bizga Ibn Jurayj xabar berdi, menga Nabiy ﷺning ozod qilgan qullaridan biri boʻlmish Abu Rofiʼning farzandlaridan biri Ibn Abbosning ozod qilgan quli Ikrimadan, u Ibn Abbosdan xabar berdi. U aytdi: Abdu Yazid — Rukona va uning birodarlarining otasi — Umm Rukonani taloq qildi va Muzayna (qabilasi)dan bir ayolga uylandi. (Umm Rukona) Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «U mendan, mana shu bir tola soch (foydasi)dan boshqa, hech bir foyda bermaydi», deb boshidan bir tola sochni olib (koʻrsatdi va) «Meni undan ajrating», dedi. Nabiy ﷺni (gʻayrat) qamradi (gʻazablandilar) va Rukona hamda uning birodarlarini chaqirdilar. Soʻng yonlarida oʻtirganlarga: «Falonchini Abdu Yaziddan mana bunday-mana bunday oʻxshashini, falonchini esa undan mana bunday-mana bunday oʻxshashini koʻryapsizlarmi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Nabiy ﷺ Abdu Yazidga: «Uni taloq qil», dedilar. U shunday qildi. Soʻng (u zot): «Xotining — Rukona va uning birodarlarining onasini qaytarib ol», dedilar. U: «Men uni uch marta taloq qildim, ey Rasululloh», dedi. (U zot): «Bildim, uni qaytarib ol», dedilar va: {Ey Nabiy! Ayollarni taloq qilsangiz, ularni iddalari (vaqti)da taloq qilinglar} (oyatini) tilovat qildilar. Abu Dovud aytdi: Nofiʼ ibn Ujayr hamda Abdulloh ibn Ali ibn Yazid ibn Rukonaning, otasidan, u bobosidan (rivoyat qilgan): Rukona xotinini batta (qatʼiy uzil-kesil) taloq qilgan edi, Nabiy ﷺ uni unga qaytarib berdilar, degan hadisi sahihroqdir. Chunki kishining farzandi va ahli uni (yaʼni oʻz otasini) yaxshiroq biladi — Rukona xotinini batta taloq qilgan, Nabiy ﷺ esa uni bir (taloq) deb qilgan edilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтди, бизга Абдураззоқ, бизга Ибн Журайж хабар берди, менга Набий ﷺнинг озод қилган қулларидан бири бўлмиш Абу Рофиънинг фарзандларидан бири Ибн Аббоснинг озод қилган қули Икримадан, у Ибн Аббосдан хабар берди. У айтди: Абду Язид — Рукона ва унинг биродарларининг отаси — Умм Руконани талоқ қилди ва Музайна (қабиласи)дан бир аёлга уйланди. (Умм Рукона) Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «У мендан, мана шу бир тола соч (фойдаси)дан бошқа, ҳеч бир фойда бермайди», деб бошидан бир тола сочни олиб (кўрсатди ва) «Мени ундан ажратинг», деди. Набий ﷺни (ғайрат) қамради (ғазабландилар) ва Рукона ҳамда унинг биродарларини чақирдилар. Сўнг ёнларида ўтирганларга: «Фалончини Абду Язиддан мана бундай-мана бундай ўхшашини, фалончини эса ундан мана бундай-мана бундай ўхшашини кўряпсизларми?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Набий ﷺ Абду Язидга: «Уни талоқ қил», дедилар. У шундай қилди. Сўнг (у зот): «Хотининг — Рукона ва унинг биродарларининг онасини қайтариб ол», дедилар. У: «Мен уни уч марта талоқ қилдим, эй Расулуллоҳ», деди. (У зот): «Билдим, уни қайтариб ол», дедилар ва: {Эй Набий! Аёлларни талоқ қилсангиз, уларни иддалари (вақти)да талоқ қилинглар} (оятини) тиловат қилдилар. Абу Довуд айтди: Нофиъ ибн Ужайр ҳамда Абдуллоҳ ибн Али ибн Язид ибн Руконанинг, отасидан, у бобосидан (ривоят қилган): Рукона хотинини батта (қатъий узил-кесил) талоқ қилган эди, Набий ﷺ уни унга қайтариб бердилар, деган ҳадиси саҳиҳроқдир. Чунки кишининг фарзанди ва аҳли уни (яъни ўз отасини) яхшироқ билади — Рукона хотинини батта талоқ қилган, Набий ﷺ эса уни бир (талоқ) деб қилган эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةَ، ثَابِتِ بْنِ قَيْسٍ اخْتَلَعَتْ مِنْهُ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِدَّتَهَا حَيْضَةً . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا الْحَدِيثُ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Sobit ibn Qaysning xotini undan xulʼ qildi (yaʼni evaz berib ajraldi). Shunda Nabiy ﷺ uning iddasini bir hayz (muddati) qilib belgiladilar. Abu Dovud (rahimahulloh) dedi: Bu hadisni Abdurazzoq Maʼmardan, u Amr ibn Muslimdan, u Ikrimadan, u Nabiy ﷺdan mursal holda rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Собит ибн Қайснинг хотини ундан хулъ қилди (яъни эваз бериб ажралди). Шунда Набий ﷺ унинг иддасини бир ҳайз (муддати) қилиб белгиладилар. Абу Довуд (раҳимаҳуллоҳ) деди: Бу ҳадисни Абдураззоқ Маъмардан, у Амр ибн Муслимдан, у Икримадан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مُغِيثًا، كَانَ عَبْدًا فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اشْفَعْ لِي إِلَيْهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بَرِيرَةُ اتَّقِي اللَّهَ فَإِنَّهُ زَوْجُكِ وَأَبُو وَلَدِكِ " . فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَأْمُرُنِي بِذَلِكَ قَالَ " لاَ إِنَّمَا أَنَا شَافِعٌ " . فَكَانَ دُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى خَدِّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْعَبَّاسِ " أَلاَ تَعْجَبُ مِنْ حُبِّ مُغِيثٍ بَرِيرَةَ وَبُغْضِهَا إِيَّاهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Mugʻiys qul edi. U: «Yo Rasululloh, men uchun unga (Bariraga) shafoat qiling», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Barira, Allohdan qoʻrqgin, axir u sening ering va bolangning otasidir», dedilar. U (ayol): «Yo Rasululloh, menga buni buyuryapsizmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, men faqat shafoatchiman», dedilar. (Mugʻiysning) koʻz yoshlari yuzidan oqib tushar edi. Shunda Rasululloh ﷺ Abbosga: «Mugʻiysning Bariraga boʻlgan muhabbatidan va (Barira)ning unga boʻlgan nafratidan taajjublanmaysanmi?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Муғийс қул эди. У: «Ё Расулуллоҳ, мен учун унга (Барирага) шафоат қилинг», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Барира, Аллоҳдан қўрқгин, ахир у сенинг эринг ва болангнинг отасидир», дедилар. У (аёл): «Ё Расулуллоҳ, менга буни буюряпсизми?» деди. У зот: «Йўқ, мен фақат шафоатчиман», дедилар. (Муғийснинг) кўз ёшлари юзидан оқиб тушар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Аббосга: «Муғийснинг Барирага бўлган муҳаббатидан ва (Барира)нинг унга бўлган нафратидан таажжубланмайсанми?» дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ زَوْجَ، بَرِيرَةَ كَانَ عَبْدًا أَسْوَدَ يُسَمَّى مُغِيثًا فَخَيَّرَهَا - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - وَأَمَرَهَا أَنْ تَعْتَدَّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bariraning eri Mugʻiys deb atalgan qora qul edi. U zot — yaʼni Nabiy ﷺ — (Barirani) ixtiyorli qildilar va unga idda saqlashni buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бариранинг эри Муғийс деб аталган қора қул эди. У зот — яъни Набий ﷺ — (Барирани) ихтиёрли қилдилар ва унга идда сақлашни буюрдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ مُسْلِمًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ جَاءَتِ امْرَأَتُهُ مُسْلِمَةً بَعْدَهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ كَانَتْ أَسْلَمَتْ مَعِي . فَرَدَّهَا عَلَيْهِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺ zamonida musulmon boʻlib keldi, soʻngra undan keyin xotini musulmon boʻlib keldi. Shunda u: «Yo Rasululloh, u men bilan birga islom qabul qilgan edi», dedi. Bas, u zot (xotinni) unga qaytarib berdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺ замонида мусулмон бўлиб келди, сўнгра ундан кейин хотини мусулмон бўлиб келди. Шунда у: «Ё Расулуллоҳ, у мен билан бирга ислом қабул қилган эди», деди. Бас, у зот (хотинни) унга қайтариб бердилар.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنِي أَبُو أَحْمَدَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَسْلَمَتِ امْرَأَةٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَزَوَّجَتْ فَجَاءَ زَوْجُهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ كُنْتُ أَسْلَمْتُ وَعَلِمَتْ بِإِسْلاَمِي فَانْتَزَعَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ زَوْجِهَا الآخَرِ وَرَدَّهَا إِلَى زَوْجِهَا الأَوَّلِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ zamonida bir ayol islom qabul qildi va (boshqasiga) turmushga chiqdi. Shunda uning (avvalgi) eri Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, men allaqachon islom qabul qilgan edim va u mening islom qabul qilganimni bilar edi», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ uni keyingi eridan ajratib, avvalgi eriga qaytarib berdilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ замонида бир аёл ислом қабул қилди ва (бошқасига) турмушга чиқди. Шунда унинг (аввалги) эри Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен аллақачон ислом қабул қилган эдим ва у менинг ислом қабул қилганимни билар эди», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ уни кейинги эридан ажратиб, аввалги эрига қайтариб бердилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ يَعْنِي ابْنَ الْفَضْلِ، ح وَحَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - الْمَعْنَى - كُلُّهُمْ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ابْنَتَهُ زَيْنَبَ عَلَى أَبِي الْعَاصِي بِالنِّكَاحِ الأَوَّلِ لَمْ يُحْدِثْ شَيْئًا . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو فِي حَدِيثِهِ بَعْدَ سِتِّ سِنِينَ وَقَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ بَعْدَ سَنَتَيْنِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ qizlari Zaynabni avvalgi nikoh asosida Abul Osga qaytarib berdilar, hech qanday yangi (nikoh) qilmadilar. Muhammad ibn Amr oʻz rivoyatida: «Olti yildan keyin», dedi. Hasan ibn Ali esa: «Ikki yildan keyin», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ қизлари Зайнабни аввалги никоҳ асосида Абул Осга қайтариб бердилар, ҳеч қандай янги (никоҳ) қилмадилар. Муҳаммад ибн Амр ўз ривоятида: «Олти йилдан кейин», деди. Ҳасан ибн Али эса: «Икки йилдан кейин», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ هِلاَلَ بْنَ أُمَيَّةَ، قَذَفَ امْرَأَتَهُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الْبَيِّنَةَ أَوْ حَدٌّ فِي ظَهْرِكَ " . قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا رَأَى أَحَدُنَا رَجُلاً عَلَى امْرَأَتِهِ يَلْتَمِسُ الْبَيِّنَةَ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الْبَيِّنَةَ وَإِلاَّ فَحَدٌّ فِي ظَهْرِكَ " . فَقَالَ هِلاَلٌ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ نَبِيًّا إِنِّي لَصَادِقٌ وَلَيُنْزِلَنَّ اللَّهُ فِي أَمْرِي مَا يُبَرِّئُ ظَهْرِي مِنَ الْحَدِّ فَنَزَلَتْ { وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ } فَقَرَأَ حَتَّى بَلَغَ { مِنَ الصَّادِقِينَ } فَانْصَرَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمَا فَجَاءَا فَقَامَ هِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ فَشَهِدَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " اللَّهُ يَعْلَمُ أَنَّ أَحَدَكُمَا كَاذِبٌ فَهَلْ مِنْكُمَا مِنْ تَائِبٍ " . ثُمَّ قَامَتْ فَشَهِدَتْ فَلَمَّا كَانَ عِنْدَ الْخَامِسَةِ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ وَقَالُوا لَهَا إِنَّهَا مُوجِبَةٌ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَتَلَكَّأَتْ وَنَكَصَتْ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهَا سَتَرْجِعُ فَقَالَتْ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي سَائِرَ الْيَوْمِ . فَمَضَتْ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَبْصِرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَكْحَلَ الْعَيْنَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِشَرِيكِ بْنِ سَحْمَاءَ " . فَجَاءَتْ بِهِ كَذَلِكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ مَا مَضَى مِنْ كِتَابِ اللَّهِ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْمَدِينَةِ حَدِيثُ ابْنِ بَشَّارٍ حَدِيثُ هِلاَلٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Hilol ibn Umayya Rasululloh ﷺning huzurlarida xotinini Sharik ibn Sahmo bilan (zino qildi deb) ayblab tuhmat qildi. Shunda Nabiy ﷺ: «Dalil (keltirasan), yo boʻlmasa orqangga had (jazo) bor», dedilar. U: «Ey Rasululloh, birortamiz xotinining ustida bir erkakni koʻrsa, dalil izlab yursinmi?» dedi. Nabiy ﷺ esa: «Dalil (keltir), boʻlmasa orqangga had bor», deyaverdilar. Shunda Hilol: «Seni haq bilan Nabiy qilib yuborgan Zotga qasamki, men albatta rost soʻzlovchiman. Alloh mening ishimda orqamni haddan xalos qiladigan narsani nozil qiladi», dedi. Soʻng {Xotinlariga (zino) tuhmati qilib, oʻzlaridan boshqa guvohlari boʻlmaganlar...} oyati nozil boʻldi va u zot {...rost soʻzlovchilardandir} (degan joygacha) oʻqidilar. Soʻng Nabiy ﷺ (odamlardan) burilib, ularning ikkoviga (odam) yubordilar. Ular ikkovi keldi. Hilol ibn Umayya turib guvohlik berdi, Nabiy ﷺ esa: «Alloh ikkovingizdan biringiz yolgʻonchi ekanini biladi. Ikkovingizdan birortangiz tavba qiluvchimi?» derdilar. Soʻng u (ayol) turib guvohlik berdi. Beshinchisiga yetganda — «Agar u (er) rost soʻzlovchilardan boʻlsa, Allohning gʻazabi uning (ayolning) ustiga boʻlsin» (deyish kerak boʻlganda) — unga: «Albatta bu (beshinchisi) vojib qiluvchidir (jazoni vojib qiladi)», deyishdi. Ibn Abbos aytadi: Shunda u (ayol) duduqlanib, orqaga tisarildi, hatto biz uni qaytib oladi (eʼtirof qiladi) deb oʻyladik. Soʻng u: «Men butun umrim davomida qavmimni sharmanda qilmayman», dedi va (liʼonni) davom ettirdi. Nabiy ﷺ: «Uni kuzatib turinglar. Agar u koʻzlari surmali, dumbalari toʻla, boldirlari yoʻgʻon bola tugʻsa, u Sharik ibn Sahmoga (mansub)dir», dedilar. Soʻng u shunday (sifatdagi) bola tugʻdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Agar Allohning Kitobida oʻtgan narsa (hukm) boʻlmaganida, men bilan uning oʻrtasida boshqacha ish (jazo) boʻlardi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan narsalardandir. Ibn Bashshorning hadisi — Hilolning hadisidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Ҳилол ибн Умайя Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида хотинини Шарик ибн Саҳмо билан (зино қилди деб) айблаб туҳмат қилди. Шунда Набий ﷺ: «Далил (келтирасан), ё бўлмаса орқангга ҳад (жазо) бор», дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, бирортамиз хотинининг устида бир эркакни кўрса, далил излаб юрсинми?» деди. Набий ﷺ эса: «Далил (келтир), бўлмаса орқангга ҳад бор», деявердилар. Шунда Ҳилол: «Сени ҳақ билан Набий қилиб юборган Зотга қасамки, мен албатта рост сўзловчиман. Аллоҳ менинг ишимда орқамни ҳаддан халос қиладиган нарсани нозил қилади», деди. Сўнг {Хотинларига (зино) туҳмати қилиб, ўзларидан бошқа гувоҳлари бўлмаганлар...} ояти нозил бўлди ва у зот {...рост сўзловчилардандир} (деган жойгача) ўқидилар. Сўнг Набий ﷺ (одамлардан) бурилиб, уларнинг икковига (одам) юбордилар. Улар иккови келди. Ҳилол ибн Умайя туриб гувоҳлик берди, Набий ﷺ эса: «Аллоҳ икковингиздан бирингиз ёлғончи эканини билади. Икковингиздан бирортангиз тавба қилувчими?» дердилар. Сўнг у (аёл) туриб гувоҳлик берди. Бешинчисига етганда — «Агар у (эр) рост сўзловчилардан бўлса, Аллоҳнинг ғазаби унинг (аёлнинг) устига бўлсин» (дейиш керак бўлганда) — унга: «Албатта бу (бешинчиси) вожиб қилувчидир (жазони вожиб қилади)», дейишди. Ибн Аббос айтади: Шунда у (аёл) дудуқланиб, орқага тисарилди, ҳатто биз уни қайтиб олади (эътироф қилади) деб ўйладик. Сўнг у: «Мен бутун умрим давомида қавмимни шарманда қилмайман», деди ва (лиъонни) давом эттирди. Набий ﷺ: «Уни кузатиб туринглар. Агар у кўзлари сурмали, думбалари тўла, болдирлари йўғон бола туғса, у Шарик ибн Саҳмога (мансуб)дир», дедилар. Сўнг у шундай (сифатдаги) бола туғди. Шунда Набий ﷺ: «Агар Аллоҳнинг Китобида ўтган нарса (ҳукм) бўлмаганида, мен билан унинг ўртасида бошқача иш (жазо) бўларди», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган нарсалардандир. Ибн Башшорнинг ҳадиси — Ҳилолнинг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ الشَّعِيرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ رَجُلاً حِينَ أَمَرَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ أَنْ يَتَلاَعَنَا أَنْ يَضَعَ يَدَهُ عَلَى فِيهِ عِنْدَ الْخَامِسَةِ يَقُولُ إِنَّهَا مُوجِبَةٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ liʼon qiluvchi er-xotinga liʼon qilishni buyurganlarida, bir kishiga (etning) beshinchisida uning (erning) ogʻziga qoʻlini qoʻyishni buyurib: «Albatta bu (beshinchisi jazoni) vojib qiluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ лиъон қилувчи эр-хотинга лиъон қилишни буюрганларида, бир кишига (этнинг) бешинчисида унинг (эрнинг) оғзига қўлини қўйишни буюриб: «Албатта бу (бешинчиси жазони) вожиб қилувчидир», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ هِلاَلُ بْنُ أُمَيَّةَ وَهُوَ أَحَدُ الثَّلاَثَةِ الَّذِينَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَجَاءَ مِنْ أَرْضِهِ عَشِيًّا فَوَجَدَ عِنْدَ أَهْلِهِ رَجُلاً فَرَأَى بِعَيْنَيْهِ وَسَمِعَ بِأُذُنَيْهِ فَلَمْ يَهِجْهُ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ غَدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي جِئْتُ أَهْلِي عِشَاءً فَوَجَدْتُ عِنْدَهُمْ رَجُلاً فَرَأَيْتُ بِعَيْنِي وَسَمِعْتُ بِأُذُنِي فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا جَاءَ بِهِ وَاشْتَدَّ عَلَيْهِ فَنَزَلَتْ { وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ } الآيَتَيْنِ كِلْتَيْهِمَا فَسُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَبْشِرْ يَا هِلاَلُ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَكَ فَرَجًا وَمَخْرَجًا " . قَالَ هِلاَلٌ قَدْ كُنْتُ أَرْجُو ذَلِكَ مِنْ رَبِّي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَرْسِلُوا إِلَيْهَا " . فَجَاءَتْ فَتَلاَ عَلَيْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذَكَّرَهُمَا وَأَخْبَرَهُمَا أَنَّ عَذَابَ الآخِرَةِ أَشَدُّ مِنْ عَذَابِ الدُّنْيَا فَقَالَ هِلاَلٌ وَاللَّهِ لَقَدْ صَدَقْتُ عَلَيْهَا فَقَالَتْ قَدْ كَذَبَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَعِنُوا بَيْنَهُمَا " . فَقِيلَ لِهِلاَلٍ اشْهَدْ . فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ فَلَمَّا كَانَتِ الْخَامِسَةُ قِيلَ لَهُ يَا هِلاَلُ اتَّقِ اللَّهَ فَإِنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ وَإِنَّ هَذِهِ الْمُوجِبَةُ الَّتِي تُوجِبُ عَلَيْكَ الْعَذَابَ . فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ يُعَذِّبُنِي اللَّهُ عَلَيْهَا كَمَا لَمْ يَجْلِدْنِي عَلَيْهَا . فَشَهِدَ الْخَامِسَةَ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ ثُمَّ قِيلَ لَهَا اشْهَدِي . فَشَهِدَتْ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ فَلَمَّا كَانَتِ الْخَامِسَةُ قِيلَ لَهَا اتَّقِي اللَّهَ فَإِنَّ عَذَابَ الدُّنْيَا أَهْوَنُ مِنْ عَذَابِ الآخِرَةِ وَإِنَّ هَذِهِ الْمُوجِبَةُ الَّتِي تُوجِبُ عَلَيْكِ الْعَذَابَ . فَتَلَكَّأَتْ سَاعَةً ثُمَّ قَالَتْ وَاللَّهِ لاَ أَفْضَحُ قَوْمِي فَشَهِدَتِ الْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ فَفَرَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا وَقَضَى أَنْ لاَ يُدْعَى وَلَدُهَا لأَبٍ وَلاَ تُرْمَى وَلاَ يُرْمَى وَلَدُهَا وَمَنْ رَمَاهَا أَوْ رَمَى وَلَدَهَا فَعَلَيْهِ الْحَدُّ وَقَضَى أَنْ لاَ بَيْتَ لَهَا عَلَيْهِ وَلاَ قُوتَ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُمَا يَتَفَرَّقَانِ مِنْ غَيْرِ طَلاَقٍ وَلاَ مُتَوَفَّى عَنْهَا وَقَالَ " إِنْ جَاءَتْ بِهِ أُصَيْهِبَ أُرَيْصِحَ أُثَيْبِجَ حَمْشَ السَّاقَيْنِ فَهُوَ لِهِلاَلٍ وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَوْرَقَ جَعْدًا جُمَالِيًّا خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ فَهُوَ لِلَّذِي رُمِيَتْ بِهِ فَجَاءَتْ بِهِ أَوْرَقَ جَعْدًا جُمَالِيًّا خَدَلَّجَ السَّاقَيْنِ سَابِغَ الأَلْيَتَيْنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ الأَيْمَانُ لَكَانَ لِي وَلَهَا شَأْنٌ " . قَالَ عِكْرِمَةُ فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ أَمِيرًا عَلَى مُضَرَ وَمَا يُدْعَى لأَبٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Hilol ibn Umayya keldi. U Alloh tavbalarini qabul qilgan uch kishidan biri edi. U kechqurun yeridan kelib, ahli (xotini) oldida bir erkakni topdi. U buni koʻzlari bilan koʻrdi va quloqlari bilan eshitdi, lekin tonggacha unga tegmadi (qoʻzgʻalmadi). Soʻng tongda Rasululloh ﷺning oldilariga borib: «Ey Rasululloh, men kechasi ahlimning oldiga keldim va ularning oldida bir erkakni topdim. Buni oʻz koʻzim bilan koʻrdim va oʻz qulogʻim bilan eshitdim», dedi. Rasululloh ﷺ u keltirgan narsani yoqtirmadilar va bu u zotga ogʻir botdi. Soʻng {Xotinlariga (zino) tuhmati qilib, oʻzlaridan boshqa guvohlari boʻlmaganlar — ularning har birining guvohligi...} degan ikkala oyat nozil boʻldi. Soʻng Rasululloh ﷺdan (vahiy ogʻirligi) koʻtarildi va u zot: «Suyunchi boʻlsin, ey Hilol! Alloh azza va jalla sen uchun yengillik va chiqish yoʻlini yaratdi», dedilar. Hilol: «Men buni Robbimdan umid qilar edim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Unga (ayolga odam) yuboringlar», dedilar. U (ayol) keldi. Soʻng Rasululloh ﷺ ularning ikkoviga (oyatlarni) oʻqib berdilar, ularga nasihat qildilar va ularga oxirat azobi dunyo azobidan qattiqroq ekanini xabar berdilar. Hilol: «Vallohi, men uning haqida rost soʻzladim», dedi. U (ayol): «U yolgʻon soʻzladi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ular ikkovini liʼon qildiringlar», dedilar. Hilolga: «Guvohlik ber», deyildi. U: «Vallohi, men albatta rost soʻzlovchilardanman», deb toʻrt marta guvohlik berdi. Beshinchisi boʻlganda unga: «Ey Hilol, Allohdan qoʻrq, chunki dunyo azobi oxirat azobidan yengilroqdir. Albatta mana shu (beshinchisi) senga azobni vojib qiladigan vojib qiluvchidir», deyildi. U: «Vallohi, Alloh meni uning sababli darra urmaganidek, uning sababli azoblamaydi ham», dedi va: «Agar yolgʻonchilardan boʻlsam, Allohning laʼnati uning (oʻzining) ustiga boʻlsin», deb beshinchisini guvohlik berdi. Soʻng unga (ayolga): «Guvohlik ber», deyildi. U: «Albatta u (er) yolgʻonchilardandir», deb toʻrt marta guvohlik berdi. Beshinchisi boʻlganda unga: «Allohdan qoʻrq, chunki dunyo azobi oxirat azobidan yengilroqdir. Albatta mana shu (beshinchisi) senga azobni vojib qiladigan vojib qiluvchidir», deyildi. U bir oz duduqlanib turdi, soʻng: «Vallohi, men qavmimni sharmanda qilmayman», dedi va: «Agar u (er) rost soʻzlovchilardan boʻlsa, Allohning gʻazabi uning ustiga boʻlsin», deb beshinchisini guvohlik berdi. Shunda Rasululloh ﷺ ular ikkovining orasini ajratdilar va uning (ayolning) bolasi otaga nisbat berilmasligini, uning oʻziga ham, bolasiga ham tuhmat qilinmasligini, kim unga yo uning bolasiga tuhmat qilsa, unga had (jazo) boʻlishini hukm qildilar. Yana ularning ikkovi taloqsiz ajralganliklari va er (xotini) vafot etib (beva) qoldirgan kishi boʻlmaganligi sababli, u (ayol) uchun u (er) zimmasida uy ham, ozuqa ham yoʻq deb hukm qildilar va: «Agar u (ayol) sargʻish-qizgʻish, kalta belli, oʻrtacha gavdali, ozgʻin boldirli bola tugʻsa, u Hilolnikidir. Agar boʻzrang, jingalak sochli, novcha-baquvvat, yoʻgʻon boldirli, toʻla dumbali bola tugʻsa, u (ayol) tuhmat qilingan kishinikidir», dedilar. Soʻng u (ayol) boʻzrang, jingalak sochli, novcha-baquvvat, yoʻgʻon boldirli, toʻla dumbali bola tugʻib keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar qasamlar (liʼon) boʻlmaganida, men bilan uning oʻrtasida boshqacha ish (jazo) boʻlardi», dedilar. Ikrima aytadi: Soʻng oʻsha (bola) shundan keyin Muzar (qabilasi) ustiga amir boʻldi, lekin u otaga nisbat berilmas edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Ҳилол ибн Умайя келди. У Аллоҳ тавбаларини қабул қилган уч кишидан бири эди. У кечқурун еридан келиб, аҳли (хотини) олдида бир эркакни топди. У буни кўзлари билан кўрди ва қулоқлари билан эшитди, лекин тонггача унга тегмади (қўзғалмади). Сўнг тонгда Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бориб: «Эй Расулуллоҳ, мен кечаси аҳлимнинг олдига келдим ва уларнинг олдида бир эркакни топдим. Буни ўз кўзим билан кўрдим ва ўз қулоғим билан эшитдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ у келтирган нарсани ёқтирмадилар ва бу у зотга оғир ботди. Сўнг {Хотинларига (зино) туҳмати қилиб, ўзларидан бошқа гувоҳлари бўлмаганлар — уларнинг ҳар бирининг гувоҳлиги...} деган иккала оят нозил бўлди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺдан (ваҳий оғирлиги) кўтарилди ва у зот: «Суюнчи бўлсин, эй Ҳилол! Аллоҳ азза ва жалла сен учун енгиллик ва чиқиш йўлини яратди», дедилар. Ҳилол: «Мен буни Роббимдан умид қилар эдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга (аёлга одам) юборинглар», дедилар. У (аёл) келди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уларнинг икковига (оятларни) ўқиб бердилар, уларга насиҳат қилдилар ва уларга охират азоби дунё азобидан қаттиқроқ эканини хабар бердилар. Ҳилол: «Валлоҳи, мен унинг ҳақида рост сўзладим», деди. У (аёл): «У ёлғон сўзлади», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Улар икковини лиъон қилдиринглар», дедилар. Ҳилолга: «Гувоҳлик бер», дейилди. У: «Валлоҳи, мен албатта рост сўзловчиларданман», деб тўрт марта гувоҳлик берди. Бешинчиси бўлганда унга: «Эй Ҳилол, Аллоҳдан қўрқ, чунки дунё азоби охират азобидан енгилроқдир. Албатта мана шу (бешинчиси) сенга азобни вожиб қиладиган вожиб қилувчидир», дейилди. У: «Валлоҳи, Аллоҳ мени унинг сабабли дарра урмаганидек, унинг сабабли азобламайди ҳам», деди ва: «Агар ёлғончилардан бўлсам, Аллоҳнинг лаънати унинг (ўзининг) устига бўлсин», деб бешинчисини гувоҳлик берди. Сўнг унга (аёлга): «Гувоҳлик бер», дейилди. У: «Албатта у (эр) ёлғончилардандир», деб тўрт марта гувоҳлик берди. Бешинчиси бўлганда унга: «Аллоҳдан қўрқ, чунки дунё азоби охират азобидан енгилроқдир. Албатта мана шу (бешинчиси) сенга азобни вожиб қиладиган вожиб қилувчидир», дейилди. У бир оз дудуқланиб турди, сўнг: «Валлоҳи, мен қавмимни шарманда қилмайман», деди ва: «Агар у (эр) рост сўзловчилардан бўлса, Аллоҳнинг ғазаби унинг устига бўлсин», деб бешинчисини гувоҳлик берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ улар икковининг орасини ажратдилар ва унинг (аёлнинг) боласи отага нисбат берилмаслигини, унинг ўзига ҳам, боласига ҳам туҳмат қилинмаслигини, ким унга ё унинг боласига туҳмат қилса, унга ҳад (жазо) бўлишини ҳукм қилдилар. Яна уларнинг иккови талоқсиз ажралганликлари ва эр (хотини) вафот этиб (бева) қолдирган киши бўлмаганлиги сабабли, у (аёл) учун у (эр) зиммасида уй ҳам, озуқа ҳам йўқ деб ҳукм қилдилар ва: «Агар у (аёл) сарғиш-қизғиш, калта белли, ўртача гавдали, озғин болдирли бола туғса, у Ҳилолникидир. Агар бўзранг, жингалак сочли, новча-бақувват, йўғон болдирли, тўла думбали бола туғса, у (аёл) туҳмат қилинган кишиникидир», дедилар. Сўнг у (аёл) бўзранг, жингалак сочли, новча-бақувват, йўғон болдирли, тўла думбали бола туғиб келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар қасамлар (лиъон) бўлмаганида, мен билан унинг ўртасида бошқача иш (жазо) бўларди», дедилар. Икрима айтади: Сўнг ўша (бола) шундан кейин Музар (қабиласи) устига амир бўлди, лекин у отага нисбат берилмас эди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ سَلْمٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي الذَّيَّالِ - حَدَّثَنِي بَعْضُ، أَصْحَابِنَا عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ مُسَاعَاةَ فِي الإِسْلاَمِ مَنْ سَاعَى فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَقَدْ لَحِقَ بِعَصَبَتِهِ وَمَنِ ادَّعَى وَلَدًا مِنْ غَيْرِ رِشْدَةٍ فَلاَ يَرِثُ وَلاَ يُورَثُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Islomda zino (orqali nasab biriktirish) yoʻq. Kim johiliyat davrida zino qilgan boʻlsa, (oʻsha davrda tugʻilgan bola) oʻz nasabiga (xojasiga) qoʻshilgan. Kim toʻgʻri nikoh (yoki egalik)siz bir bolani daʼvo qilsa, u na meros oladi va na merosga olinadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Исломда зино (орқали насаб бириктириш) йўқ. Ким жоҳилият даврида зино қилган бўлса, (ўша даврда туғилган бола) ўз насабига (хожасига) қўшилган. Ким тўғри никоҳ (ёки эгалик)сиз бир болани даъво қилса, у на мерос олади ва на меросга олинади».
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاَثَةَ قُرُوءٍ } . وَقَالَ { وَاللاَّئِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلاَثَةُ أَشْهُرٍ } فَنُسِخَ مِنْ ذَلِكَ وَقَالَ { وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ } { فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Taloq qilingan ayollar uch hayz (oʻtguncha) oʻzlarini kutib turadilar} (Baqara 228) oyatini oʻqidi. Yana: {Ayollaringizdan hayzdan umidini uzganlari, agar shubha qilsangiz, ularning iddasi uch oydir} (Taloq 4) oyatini oʻqidi va: «Bundan (avvalgi oyatning hukmidan baʼzisi) nasx qilindi», dedi. Soʻng: {Agar ularni teginishingizdan oldin taloq qilsangiz} {ular zimmasida siz uchun hisoblaydigan idda yoʻqdir} (Ahzob 49) oyatini oʻqidi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Талоқ қилинган аёллар уч ҳайз (ўтгунча) ўзларини кутиб турадилар} (Бақара 228) оятини ўқиди. Яна: {Аёлларингиздан ҳайздан умидини узганлари, агар шубҳа қилсангиз, уларнинг иддаси уч ойдир} (Талоқ 4) оятини ўқиди ва: «Бундан (аввалги оятнинг ҳукмидан баъзиси) насх қилинди», деди. Сўнг: {Агар уларни тегинишингиздан олдин талоқ қилсангиз} {улар зиммасида сиз учун ҳисоблайдиган идда йўқдир} (Аҳзоб 49) оятини ўқиди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَسْعُودٍ، حَدَّثَنَا شِبْلٌ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، قَالَ قَالَ عَطَاءٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ نَسَخَتْ هَذِهِ الآيَةُ عِدَّتَهَا عِنْدَ أَهْلِهِ فَتَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ وَهُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى { غَيْرَ إِخْرَاجٍ } قَالَ عَطَاءٌ إِنْ شَاءَتِ اعْتَدَّتْ عِنْدَ أَهْلِهِ وَسَكَنَتْ فِي وَصِيَّتِهَا وَإِنْ شَاءَتْ خَرَجَتْ لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى { فَإِنْ خَرَجْنَ فَلاَ جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ } قَالَ عَطَاءٌ ثُمَّ جَاءَ الْمِيرَاثُ فَنَسَخَ السُّكْنَى تَعْتَدُّ حَيْثُ شَاءَتْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Bu oyat (ayolning) erining ahli oldida iddat oʻtkazishini bekor qildi, endi u xohlagan joyida iddat oʻtkazaveradi. Bu Allohu taoloning {(eridan) chiqarilmagan holda} degan soʻzidir». Atoʼ dedi: «Agar xohlasa, erining ahli oldida iddat oʻtkazadi va oʻziga vasiyat qilingan uyda yashaydi; agar xohlasa, chiqib ketadi — Allohu taoloning {Agar (ular) chiqib ketsalar, oʻzlari (oʻz haqlarida) qilgan ishlarda sizlarga gunoh yoʻq} degan soʻziga koʻra». Atoʼ dedi: «Soʻngra meros (oyati) keldi va (vojib) makonni bekor qildi: u xohlagan joyida iddat oʻtkazaveradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Бу оят (аёлнинг) эрининг аҳли олдида иддат ўтказишини бекор қилди, энди у хоҳлаган жойида иддат ўтказаверади. Бу Аллоҳу таолонинг {(эридан) чиқарилмаган ҳолда} деган сўзидир». Атў деди: «Агар хоҳласа, эрининг аҳли олдида иддат ўтказади ва ўзига васият қилинган уйда яшайди; агар хоҳласа, чиқиб кетади — Аллоҳу таолонинг {Агар (улар) чиқиб кетсалар, ўзлари (ўз ҳақларида) қилган ишларда сизларга гуноҳ йўқ} деган сўзига кўра». Атў деди: «Сўнгра мерос (ояти) келди ва (вожиб) маконни бекор қилди: у хоҳлаган жойида иддат ўтказаверади».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَبُّويَةَ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ } فَكَانَ النَّاسُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّوُا الْعَتَمَةَ حَرُمَ عَلَيْهِمُ الطَّعَامُ وَالشَّرَابُ وَالنِّسَاءُ وَصَامُوا إِلَى الْقَابِلَةِ فَاخْتَانَ رَجُلٌ نَفْسَهُ فَجَامَعَ امْرَأَتَهُ وَقَدْ صَلَّى الْعِشَاءَ وَلَمْ يُفْطِرْ فَأَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَجْعَلَ ذَلِكَ يُسْرًا لِمَنْ بَقِيَ وَرُخْصَةً وَمَنْفَعَةً فَقَالَ سُبْحَانَهُ { عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتَانُونَ أَنْفُسَكُمْ } . وَكَانَ هَذَا مِمَّا نَفَعَ اللَّهُ بِهِ النَّاسَ وَرَخَّصَ لَهُمْ وَيَسَّرَ .
Ahmad ibn Muhammad ibn Shabbuya bizga aytib berdi: Ali ibn Husayn ibn Voqid menga aytib berdi, otasidan, u Yazid an-Nahviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: {Ey iymon keltirganlar! Sizdan oldingilarga farz qilingani kabi, sizlarga ham roʻza tutish farz qilindi} (Baqara 183) degan oyat haqida (shunday dedi): Paygʻambar ﷺ davrida odamlar xufton namozini oʻqiganlaridan keyin ular uchun taom, ichimlik va ayollar (bilan yaqinlik) harom boʻlar, ertangi kechagacha roʻza tutar edilar. Bir kishi oʻziga xiyonat qildi: xufton namozini oʻqib boʻlganidan keyin, hali iftor qilmagan holida, ayoli bilan yaqinlik qildi. Shunda Alloh azza va jalla buni qolganlar uchun yengillik, ruxsat va manfaat qilishni iroda qildi va subhonahu (taolo): {Alloh, albatta, sizlar oʻzlaringizga xiyonat qilayotganingizni bildi} (Baqara 187) dedi. Bu Alloh odamlarga manfaat berib, ularga ruxsat berib va yengillik qilgan narsalardan boʻldi.Аҳмад ибн Муҳаммад ибн Шаббуя бизга айтиб берди: Али ибн Ҳусайн ибн Воқид менга айтиб берди, отасидан, у Язид ан-Наҳвийдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: {Эй иймон келтирганлар! Сиздан олдингиларга фарз қилингани каби, сизларга ҳам рўза тутиш фарз қилинди} (Бақара 183) деган оят ҳақида (шундай деди): Пайғамбар ﷺ даврида одамлар хуфтон намозини ўқиганларидан кейин улар учун таом, ичимлик ва аёллар (билан яқинлик) ҳаром бўлар, эртанги кечагача рўза тутар эдилар. Бир киши ўзига хиёнат қилди: хуфтон намозини ўқиб бўлганидан кейин, ҳали ифтор қилмаган ҳолида, аёли билан яқинлик қилди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла буни қолганлар учун енгиллик, рухсат ва манфаат қилишни ирода қилди ва субҳонаҳу (таоло): {Аллоҳ, албатта, сизлар ўзларингизга хиёнат қилаётганингизни билди} (Бақара 187) деди. Бу Аллоҳ одамларга манфаат бериб, уларга рухсат бериб ва енгиллик қилган нарсалардан бўлди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ عِكْرِمَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ أُثْبِتَتْ لِلْحُبْلَى وَالْمُرْضِعِ .
Muso ibn Ismoil bizga aytib berdi: Abon bizga aytib berdi: Qatoda bizga aytib berdi, Ikrima unga aytib berishicha, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: (Bu oyat) homilador va emizikli ayol haqida (oʻz hukmida) qoldi.Мусо ибн Исмоил бизга айтиб берди: Абон бизга айтиб берди: Қатода бизга айтиб берди, Икрима унга айтиб беришича, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: (Бу оят) ҳомиладор ва эмизикли аёл ҳақида (ўз ҳукмида) қолди.
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَزْرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، { وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ } قَالَ كَانَتْ رُخْصَةً لِلشَّيْخِ الْكَبِيرِ وَالْمَرْأَةِ الْكَبِيرَةِ وَهُمَا يُطِيقَانِ الصِّيَامَ أَنْ يُفْطِرَا وَيُطْعِمَا مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا وَالْحُبْلَى وَالْمُرْضِعُ إِذَا خَافَتَا - قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي عَلَى أَوْلاَدِهِمَا - أَفْطَرَتَا وَأَطْعَمَتَا .
Ibn al-Musanno bizga aytib berdi: Ibn Abu Adiy bizga aytib berdi, Saiddan, u Qatodadan, u Azradan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: {(Roʻza tutishga) qodir boʻlganlar zimmasiga fidya — bir miskinning taomi (vojibdir)} (Baqara 184) oyati haqida (u shunday) dedi: Bu — roʻza tutishga qodir boʻlgan keksa chol va keksa kampir uchun iftor qilib, har bir kun oʻrniga bir miskinga taom berishlariga (berilgan) ruxsat edi. Homilador va emizikli ayol esa, (oʻzlaridan yoki bolalaridan) qoʻrqsalar — Abu Dovud: yaʼni bolalaridan, dedi — iftor qilib, taom berar edilar.Ибн ал-Мусанно бизга айтиб берди: Ибн Абу Адий бизга айтиб берди, Саиддан, у Қатодадан, у Азрадан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: {(Рўза тутишга) қодир бўлганлар зиммасига фидя — бир мискиннинг таоми (вожибдир)} (Бақара 184) ояти ҳақида (у шундай) деди: Бу — рўза тутишга қодир бўлган кекса чол ва кекса кампир учун ифтор қилиб, ҳар бир кун ўрнига бир мискинга таом беришларига (берилган) рухсат эди. Ҳомиладор ва эмизикли аёл эса, (ўзларидан ёки болаларидан) қўрқсалар — Абу Довуд: яъни болаларидан, деди — ифтор қилиб, таом берар эдилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُقَدِّمُوا الشَّهْرَ بِصِيَامِ يَوْمٍ وَلاَ يَوْمَيْنِ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ شَىْءٌ يَصُومُهُ أَحَدُكُمْ وَلاَ تَصُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ ثُمَّ صُومُوا حَتَّى تَرَوْهُ فَإِنْ حَالَ دُونَهُ غَمَامَةٌ فَأَتِمُّوا الْعِدَّةَ ثَلاَثِينَ ثُمَّ أَفْطِرُوا وَ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ وَشُعْبَةُ وَالْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ سِمَاكٍ بِمَعْنَاهُ لَمْ يَقُولُوا " ثُمَّ أَفْطِرُوا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ حَاتِمُ بْنُ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ وَأَبُو صَغِيرَةَ زَوْجُ أُمِّهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Bir yoki ikki kun roʻza tutib, oyni (Ramazonni) oldindan kutib olmanglar, magar biror kim odatda tutadigan (nafl) roʻzasi boʻlsa, (boshqa). Uni (oyni) koʻrmaguningizcha roʻza tutmanglar; soʻng uni (oyni) koʻrgunlaringizcha roʻza tutinglar. Agar oldini bulut toʻsib qolsa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar, soʻng iftor qilinglar. Oy yigirma toʻqqiz (kun ham) boʻladi». Abu Dovud aytdi: Buni Hotim ibn Abu Sagʻiyra, Shuʼba va Hasan ibn Solih Simokdan shu maʼnoda rivoyat qilganlar, biroq «soʻng iftor qilinglar» degan (jumlani) aytmaganlar. Abu Dovud aytdi: U Hotim ibn Muslim ibn Abu Sagʻiyradir, Abu Sagʻiyra esa onasining eridir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бир ёки икки кун рўза тутиб, ойни (Рамазонни) олдиндан кутиб олманглар, магар бирор ким одатда тутадиган (нафл) рўзаси бўлса, (бошқа). Уни (ойни) кўрмагунингизча рўза тутманглар; сўнг уни (ойни) кўргунларингизча рўза тутинглар. Агар олдини булут тўсиб қолса, саноқни ўттизга тўлдиринглар, сўнг ифтор қилинглар. Ой йигирма тўққиз (кун ҳам) бўлади». Абу Довуд айтди: Буни Ҳотим ибн Абу Сағийра, Шуъба ва Ҳасан ибн Солиҳ Симокдан шу маънода ривоят қилганлар, бироқ «сўнг ифтор қилинглар» деган (жумлани) айтмаганлар. Абу Довуд айтди: У Ҳотим ибн Муслим ибн Абу Сағийрадир, Абу Сағийра эса онасининг эридир.