حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ عُمَرَ، - يَعْنِي ابْنَ الْخَطَّابِ - رضى الله عنه خَطَبَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ فِيمَا أَنْزَلَ عَلَيْهِ آيَةُ الرَّجْمِ فَقَرَأْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا وَرَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا مِنْ بَعْدِهِ وَإِنِّي خَشِيتُ - إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ الزَّمَانُ - أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ مَا نَجِدُ آيَةَ الرَّجْمِ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ تَعَالَى فَالرَّجْمُ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ إِذَا كَانَ مُحْصَنًا إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ حَمْلٌ أَوِ اعْتِرَافٌ وَايْمُ اللَّهِ لَوْلاَ أَنْ يَقُولَ النَّاسُ زَادَ عُمَرُ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لَكَتَبْتُهَا .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) xutba qilib shunday dedi: «Albatta, Alloh Muhammad ﷺni haq bilan yubordi va unga Kitobni nozil qildi. Unga nozil qilgan narsalari ichida rajm oyati ham bor edi. Biz uni oʻqidik, uni yodladik. Rasululloh ﷺ rajm qildilar, u zotdan soʻng biz ham rajm qildik. Men zamon uzaygach, odamlardan kimdir: ‹Biz Allohning Kitobida rajm oyatini topmayapmiz›, deb, Alloh taolo nozil qilgan farzni tark etish bilan adashishidan qoʻrqaman. Bas, zino qilgan erkak va ayolga — agar u muhsan (turmush koʻrgan) boʻlsa, hujjat (guvohlik) qoim boʻlsa yoki homiladorlik yo iqror boʻlsa — rajm haqdir. Allohga qasamki, agar odamlar: ‹Umar Allohning Kitobiga (narsa) qoʻshibdi›, deyishlaridan (qoʻrqmaganimda), men uni (Kitobga) yozib qoʻygan boʻlardim.»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) хутба қилиб шундай деди: «Албатта, Аллоҳ Муҳаммад ﷺни ҳақ билан юборди ва унга Китобни нозил қилди. Унга нозил қилган нарсалари ичида ражм ояти ҳам бор эди. Биз уни ўқидик, уни ёдладик. Расулуллоҳ ﷺ ражм қилдилар, у зотдан сўнг биз ҳам ражм қилдик. Мен замон узайгач, одамлардан кимдир: ‹Биз Аллоҳнинг Китобида ражм оятини топмаяпмиз›, деб, Аллоҳ таоло нозил қилган фарзни тарк этиш билан адашишидан қўрқаман. Бас, зино қилган эркак ва аёлга — агар у муҳсан (турмуш кўрган) бўлса, ҳужжат (гувоҳлик) қоим бўлса ёки ҳомиладорлик ё иқрор бўлса — ражм ҳақдир. Аллоҳга қасамки, агар одамлар: ‹Умар Аллоҳнинг Китобига (нарса) қўшибди›, дейишларидан (қўрқмаганимда), мен уни (Китобга) ёзиб қўйган бўлардим.»
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، - يَعْنِي الْحَذَّاءَ - عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ زَنَى . فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَأَعَادَ عَلَيْهِ مِرَارًا فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَسَأَلَ قَوْمَهُ " أَمَجْنُونٌ هُوَ " . قَالُوا لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ . قَالَ " أَفَعَلْتَ بِهَا " . قَالَ نَعَمْ . فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُرْجَمَ فَانْطُلِقَ بِهِ فَرُجِمَ وَلَمْ يُصَلِّ عَلَيْهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Moiz ibn Molik Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Men zino qildim», dedi. U zot undan yuz oʻgirdilar. U buni bir necha bor takrorladi, u zot esa undan yuz oʻgirar edilar. Soʻng u zot uning qavmidan: «U telbami?» deb soʻradilar. Ular: «Unda hech qanday nuqson yoʻq», dedilar. U zot: «Sen u (ayol) bilan (zino) qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar. U olib chiqildi va toshboʻron qilindi. U zot unga janoza oʻqimadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Моиз ибн Молик Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Мен зино қилдим», деди. У зот ундан юз ўгирдилар. У буни бир неча бор такрорлади, у зот эса ундан юз ўгирар эдилар. Сўнг у зот унинг қавмидан: «У телбами?» деб сўрадилар. Улар: «Унда ҳеч қандай нуқсон йўқ», дедилар. У зот: «Сен у (аёл) билан (зино) қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар. У олиб чиқилди ва тошбўрон қилинди. У зот унга жаноза ўқимадилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ " أَحَقٌّ مَا بَلَغَنِي عَنْكَ " . قَالَ وَمَا بَلَغَكَ عَنِّي قَالَ " بَلَغَنِي عَنْكَ أَنَّكَ وَقَعْتَ عَلَى جَارِيَةِ بَنِي فُلاَنٍ " . قَالَ نَعَمْ . فَشَهِدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Moiz ibn Molikka: «Sen haqingda menga yetib kelgan narsa rostmi?» dedilar. U: «Mening haqimda sizga nima yetib keldi?» dedi. U zot: «Menga sen haqingda, sen falon-falon (xonadon) qabilasining bir cho rinpasiga yaqinlik qilibsan, degan xabar yetib keldi», dedilar. U: «Ha», dedi va toʻrt marta guvohlik berdi. Shunda u zot uning haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Моиз ибн Моликка: «Сен ҳақингда менга етиб келган нарса ростми?» дедилар. У: «Менинг ҳақимда сизга нима етиб келди?» деди. У зот: «Менга сен ҳақингда, сен фалон-фалон (хонадон) қабиласининг бир чо ринпасига яқинлик қилибсан, деган хабар етиб келди», дедилар. У: «Ҳа», деди ва тўрт марта гувоҳлик берди. Шунда у зот унинг ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا أَبُو أَحْمَدَ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ مَاعِزُ بْنُ مَالِكٍ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا مَرَّتَيْنِ فَطَرَدَهُ ثُمَّ جَاءَ فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا مَرَّتَيْنِ فَقَالَ " شَهِدْتَ عَلَى نَفْسِكَ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ اذْهَبُوا بِهِ فَارْجُمُوهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Moiz ibn Molik Nabiy ﷺ huzurlariga kelib, zino qilganini ikki marta iqror qildi. U zot uni quvib yubordilar. Soʻng yana kelib, zino qilganini ikki marta iqror qildi. Shunda u zot: «Sen oʻzingga qarshi toʻrt marta guvohlik berding. Uni olib boring va toshboʻron qiling», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Моиз ибн Молик Набий ﷺ ҳузурларига келиб, зино қилганини икки марта иқрор қилди. У зот уни қувиб юбордилар. Сўнг яна келиб, зино қилганини икки марта иқрор қилди. Шунда у зот: «Сен ўзингга қарши тўрт марта гувоҳлик бердинг. Уни олиб боринг ва тошбўрон қилинг», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، حَدَّثَنِي يَعْلَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ح وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ وَعُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ قَالاَ حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ يُحَدِّثُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ " . قَالَ لاَ . قَالَ " أَفَنِكْتَهَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ فَعِنْدَ ذَلِكَ أَمَرَ بِرَجْمِهِ . وَلَمْ يَذْكُرْ مُوسَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَهَذَا لَفْظُ وَهْبٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Moiz ibn Molikka: «Balki sen oʻpgandirsan, yoki tutgandirsan, yoki qaragandirsan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Sen u bilan jimoʼ qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. (Roviy) aytadi: Shunda u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar. Muso (oʻz rivoyatida) «Ibn Abbosdan» deb zikr qilmadi. Bu — Vahbning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Моиз ибн Моликка: «Балки сен ўпгандирсан, ёки тутгандирсан, ёки қарагандирсан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Сен у билан жимў қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. (Ровий) айтади: Шунда у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар. Мусо (ўз ривоятида) «Ибн Аббосдан» деб зикр қилмади. Бу — Ваҳбнинг лафзидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ وَالْمَفْعُولَ بِهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو مِثْلَهُ وَرَوَاهُ عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ وَرَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَفَعَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kimni Lut qavmining ishini qilayotganini topsangiz, qiluvchini ham, oʻziga qilingan kishini ham oʻldiringlar›, dedilar», dedi. Abu Dovud aytdi: «Buni Sulaymon ibn Bilol Amr ibn Abu Amrdan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Abbod ibn Mansur uni Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi. Ibn Jurayj uni Ibrohimdan, u Dovud ibn Husayndan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan marfuʼ holda rivoyat qildi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кимни Лут қавмининг ишини қилаётганини топсангиз, қилувчини ҳам, ўзига қилинган кишини ҳам ўлдиринглар›, дедилар», деди. Абу Довуд айтди: «Буни Сулаймон ибн Билол Амр ибн Абу Амрдан шунга ўхшаш ривоят қилди. Аббод ибн Мансур уни Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди. Ибн Журайж уни Иброҳимдан, у Довуд ибн Ҳусайндан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан марфуъ ҳолда ривоят қилди.»
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ رَاهَوَيْهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي ابْنُ خُثَيْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ، وَمُجَاهِدًا، يُحَدِّثَانِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي الْبِكْرِ يُوجَدُ عَلَى اللُّوطِيَّةِ قَالَ يُرْجَمُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ عَاصِمٍ يُضَعِّفُ حَدِيثَ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو .
Ishoq ibn Ibrohim ibn Rohavayh bizga Abdurrazzoqdan, u Ibn Jurayjdan, u Ibn Xusaymdan rivoyat qildi. U dedi: Said ibn Jubayr va Mujohid Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytishganini eshitdim. Lutiylik (badbaxtlik) qilgani topilgan oʻgʻil bola haqida (Ibn Abbos): «U toshboʻron qilinadi», dedi. Abu Dovud aytdi: Osimning hadisi Amr ibn Abu Amrning hadisini zaiflashtiradi.Ишоқ ибн Иброҳим ибн Роҳавайҳ бизга Абдурраззоқдан, у Ибн Журайждан, у Ибн Хусаймдан ривоят қилди. У деди: Саид ибн Жубайр ва Мужоҳид Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтишганини эшитдим. Лутийлик (бадбахтлик) қилгани топилган ўғил бола ҳақида (Ибн Аббос): «У тошбўрон қилинади», деди. Абу Довуд айтди: Осимнинг ҳадиси Амр ибн Абу Амрнинг ҳадисини заифлаштиради.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَتَى بَهِيمَةً فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوهَا مَعَهُ " . قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا شَأْنُ الْبَهِيمَةِ قَالَ مَا أُرَاهُ إِلاَّ قَالَ ذَلِكَ أَنَّهُ كَرِهَ أَنْ يُؤْكَلَ لَحْمُهَا وَقَدْ عُمِلَ بِهَا ذَلِكَ الْعَمَلُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَيْسَ هَذَا بِالْقَوِيِّ .
Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga Abdulaziz ibn Muhammaddan, u Amr ibn Abu Amrdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir hayvonga jinsiy yaqinlik qilsa, uni oʻldiringlar va u bilan birga hayvonni ham oʻldiringlar», dedilar. (Ikrima) aytdi: Men unga (Ibn Abbosga): «Hayvonning nima gunohi bor?» dedim. U: «Men buni faqat shu sababdan deb oʻylayman, chunki u shunday ish qilingan hayvonning goʻshti yeyilishini yoqtirmagan (yomon koʻrgan)», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu hadis qavviy (kuchli) emas.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга Абдулазиз ибн Муҳаммаддан, у Амр ибн Абу Амрдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир ҳайвонга жинсий яқинлик қилса, уни ўлдиринглар ва у билан бирга ҳайвонни ҳам ўлдиринглар», дедилар. (Икрима) айтди: Мен унга (Ибн Аббосга): «Ҳайвоннинг нима гуноҳи бор?» дедим. У: «Мен буни фақат шу сабабдан деб ўйлайман, чунки у шундай иш қилинган ҳайвоннинг гўшти ейилишини ёқтирмаган (ёмон кўрган)», деди. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис қаввий (кучли) эмас.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ الْبُرْدِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ فَيَّاضٍ الأَبْنَاوِيِّ، عَنْ خَلاَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَكْرِ بْنِ لَيْثٍ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَقَرَّ أَنَّهُ زَنَى بِامْرَأَةٍ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فَجَلَدَهُ مِائَةً وَكَانَ بِكْرًا ثُمَّ سَأَلَهُ الْبَيِّنَةَ عَلَى الْمَرْأَةِ فَقَالَتْ كَذَبَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَجَلَدَهُ حَدَّ الْفِرْيَةِ ثَمَانِينَ .
Muhammad ibn Yahyo ibn Foris bizga Muso ibn Horun al-Burdiydan, u Hishom ibn Yusufdan, u Qosim ibn Fayyoz al-Abnoviydan, u Xallod ibn Abdurrahmondan, u Ibn al-Musayyabdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Bakr ibn Lays (qabilasi)dan bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga keldi va bir ayol bilan zino qilganini toʻrt marta iqror qildi. Shunda (Rasululloh ﷺ) unga yuz qamchi urdilar, chunki u (uylanmagan) boʻydoq edi. Soʻng (Rasululloh ﷺ) undan ayolga qarshi dalil (guvoh) soʻradilar. Ayol esa: «U yolgʻon aytdi, Allohga qasamki, ey Rasululloh!» dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ) unga bohtonning (yolgʻon ayblovning) hadi — sakson qamchi urdilar.Муҳаммад ибн Яҳё ибн Форис бизга Мусо ибн Ҳорун ал-Бурдийдан, у Ҳишом ибн Юсуфдан, у Қосим ибн Файёз ал-Абновийдан, у Халлод ибн Абдурраҳмондан, у Ибн ал-Мусайябдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Бакр ибн Лайс (қабиласи)дан бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келди ва бир аёл билан зино қилганини тўрт марта иқрор қилди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) унга юз қамчи урдилар, чунки у (уйланмаган) бўйдоқ эди. Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) ундан аёлга қарши далил (гувоҳ) сўрадилар. Аёл эса: «У ёлғон айтди, Аллоҳга қасамки, эй Расулуллоҳ!» деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ) унга боҳтоннинг (ёлғон айбловнинг) ҳади — саксон қамчи урдилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَقِتْ فِي الْخَمْرِ حَدًّا . وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ شَرِبَ رَجُلٌ فَسَكِرَ فَلُقِيَ يَمِيلُ فِي الْفَجِّ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا حَاذَى بِدَارِ الْعَبَّاسِ انْفَلَتَ فَدَخَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ فَالْتَزَمَهُ فَذُكِرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ وَقَالَ " أَفَعَلَهَا " . وَلَمْ يَأْمُرْ فِيهِ بِشَىْءٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْمَدِينَةِ حَدِيثُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ هَذَا .
Hasan ibn Ali va Muhammad ibn al-Musanno bizga rivoyat qildilar — bu (lafz) uning (Muhammadning) hadisidir — ikkisi dedi: Abu Osim bizga Ibn Jurayjdan, u Muhammad ibn Ali ibn Rukonadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ may (xamr) ichish uchun belgilangan had taʼyin qilmaganlar. Ibn Abbos aytdi: Bir kishi (may) ichib, mast boʻldi va yoʻlda gandiraklab ketayotganini koʻrishdi. Soʻng uni Paygʻambar ﷺning oldilariga olib ketishdi. Abbosning uyiga roʻbaroʻ boʻlganida, u qochib, Abbosning huzuriga kirdi va unga yopishib oldi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, u zot kulib: «U shunday qildimi?» dedilar va bu haqda hech narsani buyurmadilar. Abu Dovud aytdi: Bu Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan narsalardandir — bu Hasan ibn Alining hadisidir.Ҳасан ибн Али ва Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга ривоят қилдилар — бу (лафз) унинг (Муҳаммаднинг) ҳадисидир — иккиси деди: Абу Осим бизга Ибн Журайждан, у Муҳаммад ибн Али ибн Руконадан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ май (хамр) ичиш учун белгиланган ҳад таъйин қилмаганлар. Ибн Аббос айтди: Бир киши (май) ичиб, маст бўлди ва йўлда гандираклаб кетаётганини кўришди. Сўнг уни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига олиб кетишди. Аббоснинг уйига рўбарў бўлганида, у қочиб, Аббоснинг ҳузурига кирди ва унга ёпишиб олди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, у зот кулиб: «У шундай қилдими?» дедилар ва бу ҳақда ҳеч нарсани буюрмадилар. Абу Довуд айтди: Бу Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган нарсалардандир — бу Ҳасан ибн Алининг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ مُوسَى - عَنْ عَلِيِّ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ قُرَيْظَةُ وَالنَّضِيرُ - وَكَانَ النَّضِيرُ أَشْرَفَ مِنْ قُرَيْظَةَ - فَكَانَ إِذَا قَتَلَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْظَةَ رَجُلاً مِنَ النَّضِيرِ قُتِلَ بِهِ وَإِذَا قَتَلَ رَجُلٌ مِنَ النَّضِيرِ رَجُلاً مِنْ قُرَيْظَةَ فُودِيَ بِمِائَةِ وَسْقٍ مِنْ تَمْرٍ فَلَمَّا بُعِثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَتَلَ رَجُلٌ مِنَ النَّضِيرِ رَجُلاً مِنْ قُرَيْظَةَ فَقَالُوا ادْفَعُوهُ إِلَيْنَا نَقْتُلْهُ . فَقَالُوا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَوْهُ فَنَزَلَتْ { وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ } وَالْقِسْطُ النَّفْسُ بِالنَّفْسِ ثُمَّ نَزَلَتْ { أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ } . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قُرَيْظَةُ وَالنَّضِيرُ جَمِيعًا مِنْ وَلَدِ هَارُونَ النَّبِيِّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Qurayza va Nazir (ikki yahudiy qabilasi) bor edi — Nazir Qurayzadan koʻra obroʻliroq edi. Agar Qurayzadan boʻlgan bir kishi Nazirdan boʻlgan bir kishini oʻldirsa, uning evaziga oʻldirilar edi; agar Nazirdan boʻlgan bir kishi Qurayzadan boʻlgan bir kishini oʻldirsa, yuz vasq xurmo tovon toʻlanar edi. Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborilganlaridan keyin Nazirdan boʻlgan bir kishi Qurayzadan boʻlgan bir kishini oʻldirdi. (Qurayzaliklar): «Uni bizga topshiringlar, biz uni oʻldiramiz», dedilar. (Nazirliklar esa): «Bizning va sizning oramizda Nabiy ﷺ (hakam) boʻladilar», dedilar. Soʻng ular u zotning oldilariga keldilar. Shunda: {Agar hukm qilsang, ular orasida adolat bilan hukm qil} (Moida 42) degan oyat nozil boʻldi — adolat esa: jonga jon (qisos qilish)dir. Soʻng: {Ular johiliyat hukmini istaydilarmi?} (Moida 50) degan oyat nozil boʻldi. Abu Dovud aytdi: Qurayza ham, Nazir ham hammasi Horun paygʻambar alayhissalomning avlodlaridandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Қурайза ва Назир (икки яҳудий қабиласи) бор эди — Назир Қурайзадан кўра обрўлироқ эди. Агар Қурайзадан бўлган бир киши Назирдан бўлган бир кишини ўлдирса, унинг эвазига ўлдирилар эди; агар Назирдан бўлган бир киши Қурайзадан бўлган бир кишини ўлдирса, юз васқ хурмо товон тўланар эди. Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилганларидан кейин Назирдан бўлган бир киши Қурайзадан бўлган бир кишини ўлдирди. (Қурайзаликлар): «Уни бизга топширинглар, биз уни ўлдирамиз», дедилар. (Назирликлар эса): «Бизнинг ва сизнинг орамизда Набий ﷺ (ҳакам) бўладилар», дедилар. Сўнг улар у зотнинг олдиларига келдилар. Шунда: {Агар ҳукм қилсанг, улар орасида адолат билан ҳукм қил} (Моида 42) деган оят нозил бўлди — адолат эса: жонга жон (қисос қилиш)дир. Сўнг: {Улар жоҳилият ҳукмини истайдиларми?} (Моида 50) деган оят нозил бўлди. Абу Довуд айтди: Қурайза ҳам, Назир ҳам ҳаммаси Ҳорун пайғамбар алайҳиссаломнинг авлодларидандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي غَالِبٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ سُفْيَانَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aytdilar, deb Sufyon hadisining maʼnosini zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар, деб Суфён ҳадисининг маъносини зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ بَنِي عَدِيٍّ قُتِلَ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم دِيَتَهُ اثْنَىْ عَشَرَ أَلْفًا . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Banu Adiy qabilasidan bir kishi oʻldirildi. Shunda Nabiy ﷺ uning diyatini oʻn ikki ming (dirham) qilib belgiladilar. Abu Dovud aytadi: Buni Ibn Uyayna Amrdan, u Ikrimadan, u Nabiydan ﷺ rivoyat qildi va Ibn Abbosni zikr qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бану Адий қабиласидан бир киши ўлдирилди. Шунда Набий ﷺ унинг диятини ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгиладилар. Абу Довуд айтади: Буни Ибн Уяйна Амрдан, у Икримадан, у Набийдан ﷺ ривоят қилди ва Ибн Аббосни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، كُلُّهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ " . قَالَ يَعْنِي الإِبْهَامَ وَالْخِنْصَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu va bu tengdir», dedilar. (Roviy) aytdi: yaʼni bosh barmoq bilan jimjiloqni (nazarda tutdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ва бу тенгдир», дедилар. (Ровий) айтди: яъни бош бармоқ билан жимжилоқни (назарда тутдилар).
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَصَابِعُ سَوَاءٌ وَالأَسْنَانُ سَوَاءٌ الثَّنِيَّةُ وَالضِّرْسُ سَوَاءٌ هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ عَنْ شُعْبَةَ بِمَعْنَى عَبْدِ الصَّمَدِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ الدَّارِمِيُّ عَنِ النَّضْرِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Barmoqlar tengdir, tishlar ham tengdir; oldingi tish bilan oziq tish tengdir, bu va bu tengdir», dedilar. Abu Dovud aytadi: buni Nazr ibn Shumayl Shuʼbadan Abdussamad rivoyatining maʼnosida rivoyat qildi. Abu Dovud aytadi: uni bizga Dorimiy Nazrdan rivoyat qilib berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бармоқлар тенгдир, тишлар ҳам тенгдир; олдинги тиш билан озиқ тиш тенгдир, бу ва бу тенгдир», дедилар. Абу Довуд айтади: буни Назр ибн Шумайл Шуъбадан Абдуссамад ривоятининг маъносида ривоят қилди. Абу Довуд айтади: уни бизга Доримий Назрдан ривоят қилиб берди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الأَسْنَانُ سَوَاءٌ وَالأَصَابِعُ سَوَاءٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tishlar tengdir, barmoqlar ham tengdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тишлар тенгдир, бармоқлар ҳам тенгдир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَ الْيَدَيْنِ وَالرِّجْلَيْنِ سَوَاءً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻl barmoqlari bilan oyoq barmoqlarini (diyatda) teng qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўл бармоқлари билан оёқ бармоқларини (диятда) тенг қилдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ سَأَلَ عَنْ قَضِيَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَقَامَ إِلَيْهِ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ فَقَالَ كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَجَنِينَهَا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ وَأَنْ تُقْتَلَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمِسْطَحُ هُوَ الصَّوْبَجُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ أَبُو عُبَيْدٍ الْمِسْطَحُ عُودٌ مِنْ أَعْوَادِ الْخِبَاءِ .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar buning (homila tushishi) haqida Nabiy ﷺning hukmlari toʻgʻrisida soʻradi. Shunda unga (qarata) Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa oʻrnidan turib: «Men ikki ayol orasida (er) edim, ulardan biri ikkinchisini xivich (yogʻoch) bilan urib, uni va qornidagi homilasini oʻldirib qoʻydi. Rasululloh ﷺ uning homilasi haqida bir gʻurra (toʻlashga) va (qotil ayol) oʻldirilishiga hukm qildilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Nazr ibn Shumayl aytdi: Mistah — bu xamir yoyadigan oʻqlogʻdir. Abu Dovud aytdi: Abu Ubayd aytdi: Mistah — chodir yogʻochlaridan bir yogʻochdir.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар бунинг (ҳомила тушиши) ҳақида Набий ﷺнинг ҳукмлари тўғрисида сўради. Шунда унга (қарата) Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ўрнидан туриб: «Мен икки аёл орасида (эр) эдим, улардан бири иккинчисини хивич (ёғоч) билан уриб, уни ва қорнидаги ҳомиласини ўлдириб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳомиласи ҳақида бир ғурра (тўлашга) ва (қотил аёл) ўлдирилишига ҳукм қилдилар», деди. Абу Довуд айтди: Назр ибн Шумайл айтди: Мистаҳ — бу хамир ёядиган ўқлоғдир. Абу Довуд айтди: Абу Убайд айтди: Мистаҳ — чодир ёғочларидан бир ёғочдир.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّمَّارُ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ طَلْحَةَ، حَدَّثَهُمْ قَالَ حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قِصَّةِ حَمَلِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَأَسْقَطَتْ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ مَيِّتًا وَمَاتَتِ الْمَرْأَةُ فَقَضَى عَلَى الْعَاقِلَةِ الدِّيَةَ . فَقَالَ عَمُّهَا إِنَّهَا قَدْ أَسْقَطَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ . فَقَالَ أَبُو الْقَاتِلَةِ إِنَّهُ كَاذِبٌ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا اسْتَهَلَّ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلَ فَمِثْلُهُ يُطَلُّ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَسَجْعَ الْجَاهِلِيَّةِ وَكَهَانَتَهَا أَدِّ فِي الصَّبِيِّ غُرَّةً " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَ اسْمُ إِحْدَاهُمَا مُلَيْكَةَ وَالأُخْرَى أُمَّ غُطَيْفٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U (ayol) sochi oʻsib chiqqan bir oʻgʻil bolani oʻlik holda tushirib yubordi va ayolning oʻzi ham vafot etdi. Shunda (Nabiy ﷺ) diyatni oqila (otadan boʻlgan erkak qarindoshlar) zimmasiga (toʻlashga) hukm qildilar. Uning amakisi: «Ey Allohning Nabiysi! U (ayol) sochi oʻsib chiqqan bir oʻgʻilni tushirib yubordi», dedi. Qotil (ayol)ning otasi esa: «U yolgʻonchidir! Allohga qasamki, (bola) ovoz chiqarmadi, ichmadi va yemadi; bunday narsa uchun (diyat) bekorga ketadi (toʻlanmaydi)», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bu johiliyatning saji va uning kohinligimi?! Bola (homila) haqida bir gʻurra toʻla», dedilar. Ibn Abbos aytdi: Ulardan birining ismi Mulayka, ikkinchisiniki esa Umm Gʻutayf edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У (аёл) сочи ўсиб чиққан бир ўғил болани ўлик ҳолда тушириб юборди ва аёлнинг ўзи ҳам вафот этди. Шунда (Набий ﷺ) диятни оқила (отадан бўлган эркак қариндошлар) зиммасига (тўлашга) ҳукм қилдилар. Унинг амакиси: «Эй Аллоҳнинг Набийси! У (аёл) сочи ўсиб чиққан бир ўғилни тушириб юборди», деди. Қотил (аёл)нинг отаси эса: «У ёлғончидир! Аллоҳга қасамки, (бола) овоз чиқармади, ичмади ва емади; бундай нарса учун (дият) бекорга кетади (тўланмайди)», деди. Шунда Набий ﷺ: «Бу жоҳилиятнинг сажи ва унинг коҳинлигими?! Бола (ҳомила) ҳақида бир ғурра тўла», дедилар. Ибн Аббос айтди: Улардан бирининг исми Мулайка, иккинчисиники эса Умм Ғутайф эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ، جَمِيعًا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي دِيَةِ الْمُكَاتَبِ يُقْتَلُ يُودَى مَا أَدَّى مِنْ مُكَاتَبَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْمَمْلُوكِ .
Musaddad bizga Yahyo ibn Said orqali, shuningdek Ismoil bizga Hishom orqali, yana Usmon ibn Abu Shayba bizga Yaʼlo ibn Ubayd orqali, u Hajjoj as-Savvof orqali — barchasi Yahyo ibn Abu Kasir orqali, u Ikrima orqali, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: U dedi: Rasululloh ﷺ oʻldirilgan mukotab (ozodligini sotib olishga shartlashgan qul) diyati haqida shunday hukm qildilarki, u mukotabasidan (ozodlik puli sifatida) toʻlagan miqdoricha ozod kishi diyati, qolgani uchun esa qul diyati toʻlanadi.Мусаддад бизга Яҳё ибн Саид орқали, шунингдек Исмоил бизга Ҳишом орқали, яна Усмон ибн Абу Шайба бизга Яъло ибн Убайд орқали, у Ҳажжож ас-Саввоф орқали — барчаси Яҳё ибн Абу Касир орқали, у Икрима орқали, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган мукотаб (озодлигини сотиб олишга шартлашган қул) дияти ҳақида шундай ҳукм қилдиларки, у мукотабасидан (озодлик пули сифатида) тўлаган миқдорича озод киши дияти, қолгани учун эса қул дияти тўланади.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَصَابَ الْمُكَاتَبُ حَدًّا أَوْ وَرِثَ مِيرَاثًا يَرِثُ عَلَى قَدْرِ مَا عَتَقَ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ وُهَيْبٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَرْسَلَهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَإِسْمَاعِيلُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَجَعَلَهُ إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ قَوْلَ عِكْرِمَةَ .
Muso ibn Ismoil bizga Hammod ibn Salama orqali, u Ayyub orqali, u Ikrima orqali, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Mukotab diyatga (qon puliga) yoki merosga haqdor boʻlsa, oʻzidan ozod boʻlgan miqdoriga qarab meros oladi». Abu Dovud aytdi: Buni Vuhayb Ayyubdan, u Ikrimadan, u Alidan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan. Hammod ibn Zayd va Ismoil esa uni Ayyubdan, u Ikrimadan, u Nabiy ﷺ dan mursal (sahobiy halqasi tushirilgan) tarzda rivoyat qilganlar. Ismoil ibn Ulayya esa uni Ikrimaning soʻzi qilib keltirgan.Мусо ибн Исмоил бизга Ҳаммод ибн Салама орқали, у Айюб орқали, у Икрима орқали, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мукотаб диятга (қон пулига) ёки меросга ҳақдор бўлса, ўзидан озод бўлган миқдорига қараб мерос олади». Абу Довуд айтди: Буни Вуҳайб Айюбдан, у Икримадан, у Алидан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган. Ҳаммод ибн Зайд ва Исмоил эса уни Айюбдан, у Икримадан, у Набий ﷺ дан мурсал (саҳобий ҳалқаси туширилган) тарзда ривоят қилганлар. Исмоил ибн Улайя эса уни Икриманинг сўзи қилиб келтирган.
قَالَ أَبُو دَاوُدَ حُدِّثْتُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قُتِلَ فِي عِمَّيَّا أَوْ رَمْيًا يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِحَجَرٍ أَوْ بِسَوْطٍ فَعَقْلُهُ عَقْلُ خَطَإٍ وَمَنْ قُتِلَ عَمْدًا فَقَوْدُ يَدَيْهِ فَمَنْ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ " .
Abu Dovud aytdi: Menga Said ibn Sulaymondan, u Sulaymon ibn Kasirdan rivoyat qilindi: Bizga Amr ibn Dinor orqali, u Tovusdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimki (kim oʻldirgani) noaniq (koʻr-koʻrona) holatda, yoki odamlar oʻrtasida tosh yoxud qamchi otish (toʻs-toʻpoloni) orasida oʻldirilsa, uning diyati xato (qotillik) diyatidir. Kimki qasddan oʻldirilsa, (qotilning) qoʻliga (joniga) qasos boʻladi. Kim bunga (qasosga) toʻsqinlik qilsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin».Абу Довуд айтди: Менга Саид ибн Сулаймондан, у Сулаймон ибн Касирдан ривоят қилинди: Бизга Амр ибн Динор орқали, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимки (ким ўлдиргани) ноаниқ (кўр-кўрона) ҳолатда, ёки одамлар ўртасида тош ёхуд қамчи отиш (тўс-тўполони) орасида ўлдирилса, унинг дияти хато (қотиллик) диятидир. Кимки қасддан ўлдирилса, (қотилнинг) қўлига (жонига) қасос бўлади. Ким бунга (қасосга) тўсқинлик қилса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ كَتَبْتُهُ مِنْ كِتَابِهِ - قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَجُلاً أَتَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي أَرَى اللَّيْلَةَ ظُلَّةً يَنْطِفُ مِنْهَا السَّمْنُ وَالْعَسَلُ فَأَرَى النَّاسَ يَتَكَفَّفُونَ بِأَيْدِيهِمْ فَالْمُسْتَكْثِرُ وَالْمُسْتَقِلُّ وَأَرَى سَبَبًا وَاصِلاً مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الأَرْضِ فَأَرَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذْتَ بِهِ فَعَلَوْتَ بِهِ ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَعَلاَ بِهِ ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَعَلاَ بِهِ ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَانْقَطَعَ ثُمَّ وُصِلَ فَعَلاَ بِهِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ بِأَبِي وَأُمِّي لَتَدَعَنِّي فَلأَعْبُرَنَّهَا . فَقَالَ " اعْبُرْهَا " . قَالَ أَمَّا الظُّلَّةُ فَظُلَّةُ الإِسْلاَمِ وَأَمَّا مَا يَنْطِفُ مِنَ السَّمْنِ وَالْعَسَلِ فَهُوَ الْقُرْآنُ لِينُهُ وَحَلاَوَتُهُ وَأَمَّا الْمُسْتَكْثِرُ وَالْمُسْتَقِلُّ فَهُوَ الْمُسْتَكْثِرُ مِنَ الْقُرْآنِ وَالْمُسْتَقِلُّ مِنْهُ وَأَمَّا السَّبَبُ الْوَاصِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الأَرْضِ فَهُوَ الْحَقُّ الَّذِي أَنْتَ عَلَيْهِ تَأْخُذُ بِهِ فَيُعْلِيكَ اللَّهُ ثُمَّ يَأْخُذُ بِهِ بَعْدَكَ رَجُلٌ فَيَعْلُو بِهِ ثُمَّ يَأْخُذُ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَيَعْلُو بِهِ ثُمَّ يَأْخُذُ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَيَنْقَطِعُ ثُمَّ يُوصَلُ لَهُ فَيَعْلُو بِهِ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ لَتُحَدِّثَنِّي أَصَبْتُ أَمْ أَخْطَأْتُ . فَقَالَ " أَصَبْتَ بَعْضًا وَأَخْطَأْتَ بَعْضًا " . فَقَالَ أَقْسَمْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَتُحَدِّثَنِّي مَا الَّذِي أَخْطَأْتُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُقْسِمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday rivoyat qilar edi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men (tushimda) bir bulut parchasini koʻrdim, undan sariyogʻ va asal tomib turibdi. Odamlarni esa qoʻllarini yoyib (oʻsha narsani) olayotganini koʻrdim — kimdir koʻp oldi, kimdir oz. Yana men osmondan yergacha ulanib turgan bir arqonni koʻrdim. Ey Rasululloh, sizni esa uni ushlab, u bilan yuqoriga koʻtarilganingizni koʻrdim. Soʻngra uni boshqa bir kishi ushlab, u bilan koʻtarildi. Soʻngra uni yana boshqa bir kishi ushlab, u bilan koʻtarildi. Soʻngra uni yana boshqa bir kishi ushladi-yu, u uzilib ketdi, soʻngra u (qaytadan) ulandi va u bilan koʻtarildi›, dedi. Abu Bakr: ‹Ota-onam sizga fido boʻlsin, ijozat bersangiz, men buni taʼbir qilay›, dedi. U zot: ‹Taʼbir qil›, dedilar. U: ‹Bulutga kelsak, u Islom bulutidir. Undan tomayotgan sariyogʻ va asal esa, Qurʼondir — uning yumshoqligi va shirinligidir. Koʻp oluvchi va oz oluvchi esa, Qurʼondan koʻp oluvchi va undan oz oluvchidir. Osmondan yergacha ulanib turgan arqon esa, siz uning ustida turgan haqdir — siz uni ushlaysiz, Alloh sizni (Oʻziga) koʻtaradi. Soʻngra sizdan keyin uni bir kishi ushlaydi va u bilan koʻtariladi. Soʻngra uni boshqa bir kishi ushlaydi va u bilan koʻtariladi. Soʻngra uni yana boshqa bir kishi ushlaydi-yu, u uziladi, soʻngra unga (qaytadan) ulanadi va u bilan koʻtariladi. Ey Rasululloh, menga ayting, men toʻgʻri qildimmi yoki xato qildimmi?› dedi. U zot: ‹Baʼzisida toʻgʻri qilding va baʼzisida xato qilding›, dedilar. U: ‹Ey Rasululloh, Alloh bilan qasam ichaman, menga qayerda xato qilganimni albatta aytib bering›, dedi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Qasam ichma›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай ривоят қилар эди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен (тушимда) бир булут парчасини кўрдим, ундан сариёғ ва асал томиб турибди. Одамларни эса қўлларини ёйиб (ўша нарсани) олаётганини кўрдим — кимдир кўп олди, кимдир оз. Яна мен осмондан ергача уланиб турган бир арқонни кўрдим. Эй Расулуллоҳ, сизни эса уни ушлаб, у билан юқорига кўтарилганингизни кўрдим. Сўнгра уни бошқа бир киши ушлаб, у билан кўтарилди. Сўнгра уни яна бошқа бир киши ушлаб, у билан кўтарилди. Сўнгра уни яна бошқа бир киши ушлади-ю, у узилиб кетди, сўнгра у (қайтадан) уланди ва у билан кўтарилди›, деди. Абу Бакр: ‹Ота-онам сизга фидо бўлсин, ижозат берсангиз, мен буни таъбир қилай›, деди. У зот: ‹Таъбир қил›, дедилар. У: ‹Булутга келсак, у Ислом булутидир. Ундан томаётган сариёғ ва асал эса, Қуръондир — унинг юмшоқлиги ва ширинлигидир. Кўп олувчи ва оз олувчи эса, Қуръондан кўп олувчи ва ундан оз олувчидир. Осмондан ергача уланиб турган арқон эса, сиз унинг устида турган ҳақдир — сиз уни ушлайсиз, Аллоҳ сизни (Ўзига) кўтаради. Сўнгра сиздан кейин уни бир киши ушлайди ва у билан кўтарилади. Сўнгра уни бошқа бир киши ушлайди ва у билан кўтарилади. Сўнгра уни яна бошқа бир киши ушлайди-ю, у узилади, сўнгра унга (қайтадан) уланади ва у билан кўтарилади. Эй Расулуллоҳ, менга айтинг, мен тўғри қилдимми ёки хато қилдимми?› деди. У зот: ‹Баъзисида тўғри қилдинг ва баъзисида хато қилдинг›, дедилар. У: ‹Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ билан қасам ичаман, менга қаерда хато қилганимни албатта айтиб беринг›, деди. Шунда Набий ﷺ: ‹Қасам ичма›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ إِنِّي خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bandaga ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman› deyish loyiq emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бандага ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман› дейиш лойиқ эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ بِالإِيمَانِ بِاللَّهِ قَالَ " أَتَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ " شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا الْخُمُسَ مِنَ الْمَغْنَمِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdul Qays elchilari Rasululloh ﷺ huzuriga kelganlarida, u zot ularni Allohga iymon keltirishga buyurdilar va: «Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U zot: «Lo ilaha illalloh va Muhammadun rasululloh deb guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Ramazon roʻzasini tutish hamda gʻanimatdan beshdan birini berishingizdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдул Қайс элчилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келганларида, у зот уларни Аллоҳга иймон келтиришга буюрдилар ва: «Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедилар. У зот: «Ло илаҳа иллаллоҳ ва Муҳаммадун расулуллоҳ деб гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш ҳамда ғаниматдан бешдан бирини беришингиздир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا تَوَجَّهَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْكَعْبَةِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يُصَلُّونَ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Nabiy ﷺ Kaʼba tomonga yuzlanganlarida (odamlar): ‹Ey Allohning Rasuli! Baytul-Maqdisga qarab namoz oʻqib oʻlganlarning holi qanday boʻladi?› deyishdi. Shunda Alloh taolo: {Alloh imoningizni zoye qiladigan emas} (Baqara 143) oyatini nozil qildi» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Набий ﷺ Каъба томонга юзланганларида (одамлар): ‹Эй Аллоҳнинг Расули! Байтул-Мақдисга қараб намоз ўқиб ўлганларнинг ҳоли қандай бўлади?› дейишди. Шунда Аллоҳ таоло: {Аллоҳ имонингизни зое қиладиган эмас} (Бақара 143) оятини нозил қилди» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَتَنَاوَلَ رَأْسَهُ فَقَلَعَهُ فَقَالَ مُوسَى { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً } " . الآيَةَ .
Muhammad ibn Mihron ar-Roziy bizga aytib berdi: Sufyon ibn Uyayna bizga aytib berdi, u Amrdan, u Said ibn Jubayrdan rivoyat qildi. (Said) dedi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Menga Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ dan aytib berdi. U zot: «Xizr bolalar bilan oʻynab yurgan bir bolani koʻrib qoldi-da, uning boshini ushlab, uzib tashladi. Shunda Muso: {Bir pok jonni oʻldirdingmi?} (Kahf 74) — oyatni (oʻqidi)», dedilar.Муҳаммад ибн Миҳрон ар-Розий бизга айтиб берди: Суфён ибн Уяйна бизга айтиб берди, у Амрдан, у Саид ибн Жубайрдан ривоят қилди. (Саид) деди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Менга Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ дан айтиб берди. У зот: «Хизр болалар билан ўйнаб юрган бир болани кўриб қолди-да, унинг бошини ушлаб, узиб ташлади. Шунда Мусо: {Бир пок жонни ўлдирдингми?} (Каҳф 74) — оятни (ўқиди)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺdan mushriklarning bolalari haqida soʻralganida, u zot: «Alloh ularning nima qiluvchi boʻlganlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺдан мушрикларнинг болалари ҳақида сўралганида, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилувчи бўлганларини яхшироқ билувчидир», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَوِّذُ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ : " أُعِيذُكُمَا بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لاَمَّةٍ " . ثُمَّ يَقُولُ : " كَانَ أَبُوكُمْ يُعَوِّذُ بِهِمَا إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : هَذَا دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ الْقُرْآنَ لَيْسَ بِمَخْلُوقٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Nabiy ﷺ Hasan bilan Husaynni (panohga topshirib) shunday duo qilar edilar: «Sizlarni har bir shaytondan, har bir zaharli jonivordan va yomon koʻzdan Allohning mukammal kalimalari bilan panohga topshiraman». Soʻngra: «Otangiz (Ibrohim) ham Ismoil bilan Ishoqni shu (kalimalar) bilan panohga topshirar edi» der edilar. Abu Dovud aytadi: Bu — Qurʼon maxluq (yaratilgan) emasligiga dalildir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Набий ﷺ Ҳасан билан Ҳусайнни (паноҳга топшириб) шундай дуо қилар эдилар: «Сизларни ҳар бир шайтондан, ҳар бир заҳарли жонивордан ва ёмон кўздан Аллоҳнинг мукаммал калималари билан паноҳга топшираман». Сўнгра: «Отангиз (Иброҳим) ҳам Исмоил билан Ишоқни шу (калималар) билан паноҳга топширар эди» дер эдилар. Абу Довуд айтади: Бу — Қуръон махлуқ (яратилган) эмаслигига далилдир.
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا قَابُوسُ بْنُ أَبِي ظَبْيَانَ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْهَدْىَ الصَّالِحَ وَالسَّمْتَ الصَّالِحَ وَالاِقْتِصَادَ جُزْءٌ مِنْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Albatta, toʻgʻri yoʻl tutish, viqorli koʻrinish va meʼyorni saqlash (tejamkorlik) — paygʻambarlikning yigirma besh boʻlagidan bir boʻlagidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Албатта, тўғри йўл тутиш, виқорли кўриниш ва меъёрни сақлаш (тежамкорлик) — пайғамбарликнинг йигирма беш бўлагидан бир бўлагидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، ح وَحَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، - قَالَ زَيْدٌ - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، لَعَنَ الرِّيحَ - وَقَالَ مُسْلِمٌ إِنَّ رَجُلاً نَازَعَتْهُ الرِّيحُ رِدَاءَهُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَعَنَهَا - فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْعَنْهَا فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ وَإِنَّهُ مَنْ لَعَنَ شَيْئًا لَيْسَ لَهُ بِأَهْلٍ رَجَعَتِ اللَّعْنَةُ عَلَيْهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi shamolni laʼnatladi. Muslim (degan rovaiy)ning rivoyatida esa: Nabiy ﷺ zamonida bir kishining ridosini shamol tortib ketgan edi, shunda u shamolni laʼnatladi. Nabiy ﷺ: «Uni laʼnatlama, chunki u (Allohga) amr qilingandir. Kim biror narsani noloyiq boʻla turib laʼnatlasa, laʼnat oʻziga qaytadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, бир киши шамолни лаънатлади. Муслим (деган роваий)нинг ривоятида эса: Набий ﷺ замонида бир кишининг ридосини шамол тортиб кетган эди, шунда у шамолни лаънатлади. Набий ﷺ: «Уни лаънатлама, чунки у (Аллоҳга) амр қилингандир. Ким бирор нарсани нолойиқ бўла туриб лаънатласа, лаънат ўзига қайтади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَعَنَ الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلاَتِ مِنَ النِّسَاءِ وَقَالَ " أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ وَأَخْرِجُوا فُلاَنًا وَفُلاَنًا " . يَعْنِي الْمُخَنَّثِينَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ erkaklardan muxannaslarni (ayollarga oʻxshashga urinuvchilarni) va ayollardan erkaklarga oʻxshashga urinuvchilarni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar, falonchi bilan falonchini chiqarib yuboringlar!» dedilar. Bunda muxannaslarni nazarda tutdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ эркаклардан муханнасларни (аёлларга ўхшашга уринувчиларни) ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринувчиларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар, фалончи билан фалончини чиқариб юборинглар!» дедилар. Бунда муханнасларни назарда тутдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَتَكَلَّمُ بِكَلاَمٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ سِحْرًا وَإِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حُكْمًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir baduviy (sahroyi arab) Nabiy ﷺ huzurlariga kelib gapira boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, baʼzi soʻzlarda (chiroyli bayonda) sehr bor va albatta, baʼzi sheʼrlarda hikmat bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир бадувий (саҳройи араб) Набий ﷺ ҳузурларига келиб гапира бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, баъзи сўзларда (чиройли баёнда) сеҳр бор ва албатта, баъзи шеърларда ҳикмат бор», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ } فَنَسَخَ مِنْ ذَلِكَ وَاسْتَثْنَى فَقَالَ { إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Shoirlarga esa gumrohlar ergashadilar} (oyati nozil boʻldi). Soʻng (Alloh) buni mansux qilib, istisno keltirdi va: {Magar iymon keltirib, solih amallar qilgan va Allohni koʻp zikr etgan kishilar bundan mustasno} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Шоирларга эса гумроҳлар эргашадилар} (ояти нозил бўлди). Сўнг (Аллоҳ) буни мансух қилиб, истисно келтирди ва: {Магар иймон келтириб, солиҳ амаллар қилган ва Аллоҳни кўп зикр этган кишилар бундан мустасно} деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَوَّرَ صُورَةً عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَنْفُخَ فِيهَا وَلَيْسَ بِنَافِخٍ وَمَنْ تَحَلَّمَ كُلِّفَ أَنْ يَعْقِدَ شَعِيرَةً وَمَنِ اسْتَمَعَ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ يَفِرُّونَ بِهِ مِنْهُ صُبَّ فِي أُذُنِهِ الآنُكُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim biror surat yasasa, Alloh uni qiyomat kuni unga jon kiritguniga qadar shu (surat) bilan azoblaydi, holbuki u (hech qachon) jon kirita olmaydi. Kim koʻrmagan tushini koʻrdim deb yolgʻon daʼvo qilsa, u ikki arpa donasini (bir-biriga) tugun qilib bogʻlashga majbur etiladi. Kim oʻzidan qochib, (eshitishidan) yashiringan qavmning gapiga quloq solsa, qiyomat kuni uning qulogʻiga eritilgan qoʻrgʻoshin quyiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бирор сурат ясаса, Аллоҳ уни қиёмат куни унга жон киритгунига қадар шу (сурат) билан азоблайди, ҳолбуки у (ҳеч қачон) жон кирита олмайди. Ким кўрмаган тушини кўрдим деб ёлғон даъво қилса, у икки арпа донасини (бир-бирига) тугун қилиб боғлашга мажбур этилади. Ким ўзидан қочиб, (эшитишидан) яширинган қавмнинг гапига қулоқ солса, қиёмат куни унинг қулоғига эритилган қўрғошин қуйилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ نَامَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي بَالَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ kechasi turib, hojatlarini chiqardilar, soʻng yuzlari va qoʻllarini yuvdilar, keyin uxladilar». Abu Dovud aytadi: Yaʼni bavl qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кечаси туриб, ҳожатларини чиқардилар, сўнг юзлари ва қўлларини ювдилар, кейин ухладилар». Абу Довуд айтади: Яъни бавл қилдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ بَشِيرٍ النَّجَّارِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْبَيْلَمَانِيِّ، - قَالَ الرَّبِيعُ ابْنُ الْبَيْلَمَانِيِّ - عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ { فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ * وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ } إِلَى { وَكَذَلِكَ تُخْرَجُونَ } أَدْرَكَ مَا فَاتَهُ فِي يَوْمِهِ ذَلِكَ وَمَنْ قَالَهُنَّ حِينَ يُمْسِي أَدْرَكَ مَا فَاتَهُ فِي لَيْلَتِهِ " . قَالَ الرَّبِيعُ عَنِ اللَّيْثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Kim tongga yetganida {Bas, kechqurun va tongga kirganingizda Allohni (poklab) yod eting. Osmonlaru yerdagi hamdu sano hamda kun yarmida va peshinga kirganingizda ham Unga xosdir} (Rum 17-18) oyatini ‹va shu zaylda (qabrlaringizdan) chiqarilursizlar› (Rum 19) gacha aytsa, oʻsha kunida qoʻldan boy berganini topib oladi; kim ularni kechga yetganida aytsa, oʻsha kechasida qoʻldan boy berganini topib oladi», dedilar. Ar-Robiʼ buni al-Laysdan rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким тонгга етганида {Бас, кечқурун ва тонгга кирганингизда Аллоҳни (поклаб) ёд этинг. Осмонлару ердаги ҳамду сано ҳамда кун ярмида ва пешинга кирганингизда ҳам Унга хосдир} (Рум 17-18) оятини ‹ва шу зайлда (қабрларингиздан) чиқарилурсизлар› (Рум 19) гача айтса, ўша кунида қўлдан бой берганини топиб олади; ким уларни кечга етганида айтса, ўша кечасида қўлдан бой берганини топиб олади», дедилар. Ар-Робиъ буни ал-Лайсдан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْجُشَمِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - قَالَ نَصْرٌ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَهِيكٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اسْتَعَاذَ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ وَمَنْ سَأَلَكُمْ بِوَجْهِ اللَّهِ فَأَعْطُوهُ " . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ " مَنْ سَأَلَكُمْ بِاللَّهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Alloh nomi bilan panoh soʻrasa, unga panoh beringlar va kim sizlardan Allohning yuzi haqqi-hurmati (biror narsa) soʻrasa, unga beringlar.» Ubaydulloh (rivoyatida): «Kim sizlardan Alloh nomi bilan soʻrasa», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Аллоҳ номи билан паноҳ сўраса, унга паноҳ беринглар ва ким сизлардан Аллоҳнинг юзи ҳаққи-ҳурмати (бирор нарса) сўраса, унга беринглар.» Убайдуллоҳ (ривоятида): «Ким сизлардан Аллоҳ номи билан сўраса», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - الْمَعْنَى - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَعَاذَكُمْ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ وَمَنْ سَأَلَكُمْ بِاللَّهِ فَأَعْطُوهُ " . وَقَالَ سَهْلٌ وَعُثْمَانُ " وَمَنْ دَعَاكُمْ فَأَجِيبُوهُ " . ثُمَّ اتَّفَقُوا " وَمَنْ آتَى إِلَيْكُمْ مَعْرُوفًا فَكَافِئُوهُ " . قَالَ مُسَدَّدٌ وَعُثْمَانُ " فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَادْعُوا اللَّهَ لَهُ حَتَّى تَعْلَمُوا أَنْ قَدْ كَافَأْتُمُوهُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim sizlardan Alloh nomi bilan panoh soʻrasa, unga panoh beringlar. Kim sizlardan Alloh nomi bilan (biror narsa) soʻrasa, unga beringlar». Sahl va Usmon (rivoyatlarida): «Kim sizlarni (mehmonga yoki biror ishga) chaqirsa, unga ijobat qilinglar», deydilar. Soʻng (roviylar) ittifoq qilib (shunday) dedilar: «Kim sizlarga yaxshilik qilsa, unga (xuddi shunday yaxshilik bilan) mukofot beringlar». Musaddad va Usmon (rivoyatlarida): «Agar (mukofot qaytarishga imkon) topmasangiz, unga (yaxshilik) mukofotini berib boʻlganingizni bilguningizcha, u uchun Allohga duo qilinglar», deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким сизлардан Аллоҳ номи билан паноҳ сўраса, унга паноҳ беринглар. Ким сизлардан Аллоҳ номи билан (бирор нарса) сўраса, унга беринглар». Саҳл ва Усмон (ривоятларида): «Ким сизларни (меҳмонга ёки бирор ишга) чақирса, унга ижобат қилинглар», дейдилар. Сўнг (ровийлар) иттифоқ қилиб (шундай) дедилар: «Ким сизларга яхшилик қилса, унга (худди шундай яхшилик билан) мукофот беринглар». Мусаддад ва Усмон (ривоятларида): «Агар (мукофот қайтаришга имкон) топмасангиз, унга (яхшилик) мукофотини бериб бўлганингизни билгунингизча, у учун Аллоҳга дуо қилинглар», дейилган.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ عَمَّارٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ مَا شَىْءٌ أَجِدُهُ فِي صَدْرِي قَالَ مَا هُوَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا أَتَكَلَّمُ بِهِ . قَالَ فَقَالَ لِي أَشَىْءٌ مِنْ شَكٍّ قَالَ وَضَحِكَ . قَالَ مَا نَجَا مِنْ ذَلِكَ أَحَدٌ - قَالَ - حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ } الآيَةَ قَالَ فَقَالَ لِي إِذَا وَجَدْتَ فِي نَفْسِكَ شَيْئًا فَقُلْ { هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ }
Abu Zumayl (rahimahulloh) aytadi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻrab: «Koʻksimda his qilayotgan bir narsa nima ekan?», dedim. U: «U nima?», dedi. Men: «Allohga qasamki, men uni tilga ololmayman», dedim. U menga: «Bu shubhadan iboratmi?», dedi va kulib qoʻydi. Soʻng: «Bundan hech kim qutulmagan», dedi. — (Rovi) aytadi: — Toki Alloh azza va jalla: {Agar senga nozil qilgan narsamizdan shubhada boʻlsang, sendan oldin Kitobni oʻqib kelayotganlardan soʻrab koʻr} (Yunus 94) oyatini tushirgan. Soʻng u menga: «Agar nafsingda biror narsa his qilsang, shunday degin: {U Avval va Oxir, Zohir va Botindir. U har bir narsani bilguvchidir} (Hadid 3)», dedi.Абу Зумайл (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўраб: «Кўксимда ҳис қилаётган бир нарса нима экан?», дедим. У: «У нима?», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен уни тилга ололмайман», дедим. У менга: «Бу шубҳадан иборатми?», деди ва кулиб қўйди. Сўнг: «Бундан ҳеч ким қутулмаган», деди. — (Рови) айтади: — Токи Аллоҳ азза ва жалла: {Агар сенга нозил қилган нарсамиздан шубҳада бўлсанг, сендан олдин Китобни ўқиб келаётганлардан сўраб кўр} (Юнус 94) оятини туширган. Сўнг у менга: «Агар нафсингда бирор нарса ҳис қилсанг, шундай дегин: {У Аввал ва Охир, Зоҳир ва Ботиндир. У ҳар бир нарсани билгувчидир} (Ҳадид 3)», деди.