نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ أَبُو حَامِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، ح وَنا الْقَاضِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْبُهْلُولِ , نَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ , نَا أَبُو عَاصِمٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ رَاشِدٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , نَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نَشَدَ النَّاسَ : قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ , فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ الأَنْصَارِيُّ ، فَقَالَ : كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ لِي فَأَخَذَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى مِسْطَحًا فَضَرَبَتْ بِهِ رَأْسَهَا فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ جَنِينَهَا ، فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ , عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ , وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا " ، وَقَالَ ابْنُ بُهْلُولٍ : أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نَشَدَ النَّاسَ : مَا تَعْلَمُونَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْجَنِينِ ؟ فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ ، قَالَ : كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ فَرَمَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ ، فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ جَنِينَهَا , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ , وَأَمَرَ أَنْ تُقْتَلَ بِهَا " ، وَقَالَ ابْنُ الْجُنَيْدِ : فَقَامَ حَمَلُ أَوْ حَمَلَةُ بْنُ مَالِكٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarga qasam berib soʻradi: Rasululloh ﷺ homila haqida hukm qilganlar (buni kim biladi)? Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa al-Ansoriy turib: «Men oʻzimning ikki xotinim orasida edim. Ulardan biri ikkinchisiga xodadek bir yogʻoch bilan urib, uning boshiga tushirdi va uni ham, qornidagi homilasini ham oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri (berish) bilan va (qotil ayol) uning evaziga oʻldirilishi bilan hukm qildilar», dedi. Ibn Buhlul (rivoyatida) shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) odamlarga qasam berib soʻradi: «Rasululloh ﷺning homila haqida hukm qilganlarini bilasizlarmi?» Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa turib: «Men ikki xotin orasida edim. Ulardan biri ikkinchisiga yogʻoch otib, uni ham, homilasini ham oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra bilan hukm qildilar va (ayol) uning evaziga oʻldirilishiga buyurdilar», dedi. Ibn al-Junayd esa: «Hamal yoki Hamala ibn Molik turdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларга қасам бериб сўради: Расулуллоҳ ﷺ ҳомила ҳақида ҳукм қилганлар (буни ким билади)? Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ал-Ансорий туриб: «Мен ўзимнинг икки хотиним орасида эдим. Улардан бири иккинчисига ходадек бир ёғоч билан уриб, унинг бошига туширди ва уни ҳам, қорнидаги ҳомиласини ҳам ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра — қул ёки чўри (бериш) билан ва (қотил аёл) унинг эвазига ўлдирилиши билан ҳукм қилдилар», деди. Ибн Буҳлул (ривоятида) шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) одамларга қасам бериб сўради: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳомила ҳақида ҳукм қилганларини биласизларми?» Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға туриб: «Мен икки хотин орасида эдим. Улардан бири иккинчисига ёғоч отиб, уни ҳам, ҳомиласини ҳам ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра билан ҳукм қилдилар ва (аёл) унинг эвазига ўлдирилишига буюрдилар», деди. Ибн ал-Жунайд эса: «Ҳамал ёки Ҳамала ибн Молик турди», деди.
نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عِيسَى الْبَزَّارُ , نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْبُرْسَانِيُّ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا , يُخْبِرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّهُ شَهِدَ قَضَاءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ , فَجَاءَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ , فَقَالَ : " كَانَ شَيْءٌ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَجَنِينَهَا , فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ , وَأَنْ تُقْتَلَ بِهَا " . فَقُلْتُ لِعَمْرٍو : لا , أَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ : كَذَا وَكَذَا , فَقَالَ : شَكَّكْتَنِي
Tovus Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan xabar berishicha, u shu (masala)da Rasululloh ﷺning hukmlarida hozir boʻlgan: Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa kelib: «Ikki ayol orasida bir narsa boʻlib qoldi, ulardan biri ikkinchisiga yogʻoch bilan urib, uni ham, homilasini ham oʻldirdi. Shunda Rasululloh ﷺ uning homilasi toʻgʻrisida gʻurra bilan va (qotil ayol) uning evaziga oʻldirilishi bilan hukm qildilar», dedi. Men Amrga: «Yoʻq, menga Ibn Tovus otasidan shunday-shunday deb xabar bergan edi», dedim. U: «Sen meni shubhaga solding», dedi.Товус Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан хабар беришича, у шу (масала)да Расулуллоҳ ﷺнинг ҳукмларида ҳозир бўлган: Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға келиб: «Икки аёл орасида бир нарса бўлиб қолди, улардан бири иккинчисига ёғоч билан уриб, уни ҳам, ҳомиласини ҳам ўлдирди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳомиласи тўғрисида ғурра билан ва (қотил аёл) унинг эвазига ўлдирилиши билан ҳукм қилдилар», деди. Мен Амрга: «Йўқ, менга Ибн Товус отасидан шундай-шундай деб хабар берган эди», дедим. У: «Сен мени шубҳага солдинг», деди.
أنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبَّادٍ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُس عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَامَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى الْمِنْبَرِ ، فَقَالَ : أُذَكِّرُ اللَّهَ امْرَءًا سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْجَنِينِ , فَقَامَ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ الْهُذَلِيُّ , فَقَالَ : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ , كُنْتُ بَيْنَ جَارِيَتَيْنِ , يَعْنِي ضَرَّتَيْنِ , فَجَرَحَتْ ، أَوْ ضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحِ عَمُودٍ ظَلَّتْهَا , فَقَتَلَتْهَا وَقَتَلَتْ مَا فِي بَطْنِهَا , فَقَضَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ , فَقَالَ عُمَرُ : اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ لَمْ نَسْمَعْ هَذِهِ الْقَضِيَّةَ لَقَضَيْنَا بِغَيْرِهِ . قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ : وَأَخْبَرَنِي ابْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَضَى فِيهِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ ، أَوْ أَمَةٍ ، أَوْ فَرَسٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) minbarda turib: «Rasululloh ﷺning homila haqida hukm qilganlarini eshitgan kishiga Allohni eslataman», dedi. Shunda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa al-Huzaliy turib: «Ey moʻminlar amiri, men ikki choʻri, yaʼni ikki kundosh orasida edim. Ulardan biri ikkinchisini oʻzi soyalanib turgan ustunning yogʻochi bilan yaralantirdi yoki urdi va uni ham, qornidagini ham oʻldirdi. Shunda Nabiy ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri bilan hukm qildilar», dedi. Umar: «Allohu akbar! Agar bu hukmni eshitmaganimizda, boshqacha hukm qilgan boʻlardik», dedi. Ibn Uyayna aytdi: Menga Ibn Tovus otasidan xabar berishicha, Nabiy ﷺ u toʻgʻrida gʻurra — qul yoki choʻri, yoki ot bilan hukm qilganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) минбарда туриб: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳомила ҳақида ҳукм қилганларини эшитган кишига Аллоҳни эслатаман», деди. Шунда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ал-Ҳузалий туриб: «Эй мўминлар амири, мен икки чўри, яъни икки кундош орасида эдим. Улардан бири иккинчисини ўзи сояланиб турган устуннинг ёғочи билан яралантирди ёки урди ва уни ҳам, қорнидагини ҳам ўлдирди. Шунда Набий ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра — қул ёки чўри билан ҳукм қилдилар», деди. Умар: «Аллоҳу акбар! Агар бу ҳукмни эшитмаганимизда, бошқача ҳукм қилган бўлардик», деди. Ибн Уяйна айтди: Менга Ибн Товус отасидан хабар беришича, Набий ﷺ у тўғрида ғурра — қул ёки чўри, ёки от билан ҳукм қилганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى الْجَزَرِيُّ , نَا عَفَّانُ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُقْتَلُ الْمَرْأَةُ إِذَا ارْتَدَّتْ " ، عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى كَذَّابٌ , يَضَعُ الْحَدِيثَ عَلَى عَفَّانَ وَغَيْرِهِ , وَهَذَا لا يَصِحُّ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , وَلا رَوَاهُ شُعْبَةُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayol murtad boʻlsa, oʻldirilmaydi», dedilar. Abdulloh ibn Iso kazzobdir, u Affon va boshqalar nomidan hadis toʻqiydi. Bu (hadis) Nabiy ﷺdan sahih emas, uni Shuʼba ham rivoyat qilmagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл муртад бўлса, ўлдирилмайди», дедилар. Абдуллоҳ ибн Исо каззобдир, у Аффон ва бошқалар номидан ҳадис тўқийди. Бу (ҳадис) Набий ﷺдан саҳиҳ эмас, уни Шуъба ҳам ривоят қилмаган.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا أَبُو يُوسُفَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ الْعَطَّارُ الْفَقِيهُ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " فِي الْمَرْأَةِ تَرْتَدُّ , قَالَ : تُجْبَرُ وَلا تُقْتَلُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan murtad boʻlgan ayol haqida rivoyat qilinadi: U: «(Islomga qaytishga) majbur qilinadi, oʻldirilmaydi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан муртад бўлган аёл ҳақида ривоят қилинади: У: «(Исломга қайтишга) мажбур қилинади, ўлдирилмайди», деди.
نَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا أَبِي , نَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ , عَنْ أَبِي مَالِكٍ النَّخَعِيِّ ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " الْمُرْتَدَّةُ عَنِ الإِسْلامِ , تُحْبَسُ وَلا تُقْتَلُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Islomdan qaytgan ayol hibsga olinadi, oʻldirilmaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Исломдан қайтган аёл ҳибсга олинади, ўлдирилмайди».
نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ , نَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ , نَا أَبِي , سَمِعْتُ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ , يُحَدِّثُ عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِمَاعِزٍ : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ , لَعَلَّكَ لَمَسْتَ , قَالَ : لا , قَالَ : فَلَعَلَّكَ , قَالَ : نَعَمْ , قَالَ بَعْدَ ذَلِكَ : أَمَرَ بِرَجْمِهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ Moizga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan, ehtimol qoʻl tekkizgandirsan», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Balki sen (falon ish qilgandirsan)?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shundan keyin u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ Моизга: «Эҳтимол сен ўпгандирсан, эҳтимол қўл теккизгандирсан», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Балки сен (фалон иш қилгандирсан)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шундан кейин у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар.
نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , أنا يَعْلَى بْنُ حَكِيمٍ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ نَا أَبُو السَّائِبِ ، نَا يَزِيدُ , أنا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِمَاعِزِ بْنِ مَالِكٍ حِينَ أَتَاهُ فَأَقَرَّ عِنْدَهُ بِالزِّنَا : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ لَمَسْتَ " , فَقَالَ : لا , قَالَ : " فَكَذَا ؟ " ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : " فَأَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ " . وَقَالَ ابْنُ سِنَانٍ : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ " , قَالَ : لا , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَفَعَلْتَ كَذَا ؟ " ، لا يُكَنِّي , قَالَ : نَعَمْ , فَعِنْدَ ذَلِكَ أَمَرَ بِرَجْمِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ Moiz ibn Molik u zotning huzurlariga kelib zino qilganini iqror boʻlganida, unga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl tekkizgandirsan», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bunday (qilganmisan)?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot uning haqida buyurdilar va u toshboʻron qilindi. Ibn Sinon esa (rivoyatida) shunday dedi: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl bilan siqqandirsan yoki qaragandirsan», dedilar. U: «Yoʻq», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga kinoya qilmasdan: «Falon ishni qildingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Ana shunda u zot uni toshboʻron qilishga buyurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ Моиз ибн Молик у зотнинг ҳузурларига келиб зино қилганини иқрор бўлганида, унга: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл теккизгандирсан», дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бундай (қилганмисан)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот унинг ҳақида буюрдилар ва у тошбўрон қилинди. Ибн Синон эса (ривоятида) шундай деди: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл билан сиққандирсан ёки қарагандирсан», дедилар. У: «Йўқ», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга киноя қилмасдан: «Фалон ишни қилдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Ана шунда у зот уни тошбўрон қилишга буюрдилар.
نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحُبُلِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ لِلأَسْلَمِيِّ الَّذِي أَتَاهُ وَقَدْ زَنَى : " لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ ، أَوْ لَمَسْتَ ، أَوْ نَظَرْتَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ zino qilib huzurlariga kelgan aslamlik kishiga: «Ehtimol sen oʻpgandirsan yoki qoʻl tekkizgandirsan yoki qaragandirsan», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ зино қилиб ҳузурларига келган асламлик кишига: «Эҳтимол сен ўпгандирсан ёки қўл теккизгандирсан ёки қарагандирсан», дедилар.
نَا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْخَطَّابِيُّ , نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ وَجَدْتُمُوهُ يَعْمَلُ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ ، فَاقْتُلُوا الْفَاعِلَ ، وَالْمَفْعُولَ بِهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni Lut qavmining amalini qilayotganini topsangiz, qiluvchini ham, unga qilinayotganni ham oʻldiringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни Лут қавмининг амалини қилаётганини топсангиз, қилувчини ҳам, унга қилинаётганни ҳам ўлдиринглар», дедилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَغَوِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ , عَنْ مُجَاهِدٍ , وَسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، " فِي الْبِكْرِ يُوجَدُ عَلَى اللُّوطِيَّةِ ، قَالَ : يُرْجَمُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan luʼtiylik ustida topilgan boʻydoq haqida rivoyat qilinadi: U: «Toshboʻron qilinadi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан луътийлик устида топилган бўйдоқ ҳақида ривоят қилинади: У: «Тошбўрон қилинади», деди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَيْرُوزَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ , نَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَبِيبَةَ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ : يَا مُخَنَّثُ ، فَاجْلِدُوهُ عِشْرِينَ سَوْطًا , وَإِذَا قَالَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ : يَا يَهُودِيُّ ، فَاجْلِدُوهُ عِشْرِينَ , وَمَنْ وَقَعَ عَلَى ذَاتِ مَحْرَمٍ فَاقْتُلُوهُ , وَمَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوا الْبَهِيمَةَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Bir kishi boshqa kishiga: ‹Ey muxannas!› desa, unga yigirma darra uringlar. Bir kishi boshqa kishiga: ‹Ey yahudiy!› desa, unga yigirma (darra) uringlar. Kim mahrami boʻlgan ayol bilan qoʻshilsa, uni oʻldiringlar. Kim hayvon bilan qoʻshilsa, uni ham oʻldiringlar, hayvonni ham oʻldiringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши бошқа кишига: ‹Эй муханнас!› деса, унга йигирма дарра уринглар. Бир киши бошқа кишига: ‹Эй яҳудий!› деса, унга йигирма (дарра) уринглар. Ким маҳрами бўлган аёл билан қўшилса, уни ўлдиринглар. Ким ҳайвон билан қўшилса, уни ҳам ўлдиринглар, ҳайвонни ҳам ўлдиринглар», дедилар.
نَا أَبُو الْقَاسِمِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْخَطَّابِيُّ , نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ فَاقْتُلُوهُ وَاقْتُلُوا الْبَهِيمَةَ مَعَهُ ، فَقُلْنَا لابْنِ عَبَّاسٍ : مَا شَأْنُ الْبَهِيمَةِ ؟ ، قَالَ : مَا سَمِعْتُ عَنَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا , وَلَكِنْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، كَرِهَ أَنْ يُؤْكَلَ مِنْ لَحْمِهَا شَيْءٌ ، أَوْ يُنْتَفَعُ بِهَا ، وَقَدْ عُمِلَ بِهَا ذَلِكَ الْعَمَلُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim hayvon bilan qoʻshilsa, uni oʻldiringlar, hayvonni ham u bilan birga oʻldiringlar», dedilar. Biz Ibn Abbosga: «Hayvonning nima gunohi bor?» dedik. U: «Men bu haqda Rasululloh ﷺdan biror narsa eshitmadim, lekin Rasululloh ﷺ ustida oʻsha ish qilingan hayvonning goʻshtidan biror narsa yeyilishini yoki undan foydalanilishini yoqtirmadilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳайвон билан қўшилса, уни ўлдиринглар, ҳайвонни ҳам у билан бирга ўлдиринглар», дедилар. Биз Ибн Аббосга: «Ҳайвоннинг нима гуноҳи бор?» дедик. У: «Мен бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарса эшитмадим, лекин Расулуллоҳ ﷺ устида ўша иш қилинган ҳайвоннинг гўштидан бирор нарса ейилишини ёки ундан фойдаланилишини ёқтирмадилар», деди.
نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْخَيَّاطُ الْمَكِّيُّ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَضَى بِاثْنَيْ عَشَرَ أَلْفًا فِي الدِّيَةِ " ، قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ : وَإِنَّمَا قَالَ لَنَا فِيهِ : عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَرَّةً وَاحِدَةً , وَأَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ كَانَ يَقُولُ : عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ diya toʻgʻrisida oʻn ikki ming (dirham) bilan hukm qilganlar. Muhammad ibn Maymun aytdi: U bizga bu haqda faqat bir marta: «Ibn Abbosdan», dedi, bundan koʻproq marta esa: «Ikrimadan, u Nabiy ﷺdan», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ дия тўғрисида ўн икки минг (дирҳам) билан ҳукм қилганлар. Муҳаммад ибн Маймун айтди: У бизга бу ҳақда фақат бир марта: «Ибн Аббосдан», деди, бундан кўпроқ марта эса: «Икримадан, у Набий ﷺдан», дер эди.
نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ مَثْنَى ، نَا مُعَاذُ بْنُ هَانِئٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ , حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , " أَنَّ رَجُلا قَتَلَ رَجُلا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِيَتَهُ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا , وَذَلِكَ قَوْلُهُ : إِلا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ بِأَخْذِهِمُ الدِّيَةَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ davrida bir kishi boshqa bir kishini oʻldirdi. Nabiy ﷺ uning diyatini oʻn ikki ming (dirham) qilib belgiladilar. Bu Allohning: {Alloh va Uning Rasuli Oʻz fazlidan ularni boy qilib qoʻygani uchungina} degan soʻzidir, yaʼni ularning diyat olishlari bilan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ даврида бир киши бошқа бир кишини ўлдирди. Набий ﷺ унинг диятини ўн икки минг (дирҳам) қилиб белгиладилар. Бу Аллоҳнинг: {Аллоҳ ва Унинг Расули Ўз фазлидан уларни бой қилиб қўйгани учунгина} деган сўзидир, яъни уларнинг дият олишлари билан.
نَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَلِيٍّ ، نَا السَّرِيُّ بْنُ سَهْلٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عُثْمَانُ الْبُرِّيُّ , عَنْ جُوَيْبِرٍ , عَنِ الضَّحَّاكِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا يُقْتَلُ حُرٌّ بِعَبْدٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Ozod kishi qul uchun oʻldirilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Озод киши қул учун ўлдирилмайди», дедилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ إِبْرَاهِيمَ , عَنْ دَاوُدَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " نزلت هَذِهِ الآيَةُ فِي الْمُحَارِبِ إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِذَا عَدَا فَقَطَعَ الطَّرِيقَ فَقَتَلَ وَأَخَذَ الْمَالَ صُلِبَ , فَإِنْ قَتَلَ وَلَمْ يَأْخُذْ مَالا قُتِلَ , فَإِنْ أَخَذَ الْمَالَ وَلَمْ يَقْتُلْ ، قُطِعَ مِنْ خِلافٍ , فَإِنْ هَرَبَ وَأَعْجَزَهُمْ ، فَذَلِكَ نَفْيُهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bu oyat — {Alloh va Uning Rasuliga qarshi urush qiladiganlarning jazosi shudir} — muhorib haqida nozil boʻldi: agar u tajovuz qilib, yoʻlni toʻsib, odam oʻldirsa va mol olsa, dorga osiladi; agar oʻldirsa-yu, mol olmasa, oʻldiriladi; agar mol olsa-yu, oʻldirmasa, (qoʻl-oyogʻi) qarama-qarshisidan kesiladi; agar qochib, ularni ojiz qoldirsa, ana shu uning surgun (qilinishi)dir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бу оят — {Аллоҳ ва Унинг Расулига қарши уруш қиладиганларнинг жазоси шудир} — муҳориб ҳақида нозил бўлди: агар у тажовуз қилиб, йўлни тўсиб, одам ўлдирса ва мол олса, дорга осилади; агар ўлдирса-ю, мол олмаса, ўлдирилади; агар мол олса-ю, ўлдирмаса, (қўл-оёғи) қарама-қаршисидан кесилади; агар қочиб, уларни ожиз қолдирса, ана шу унинг сургун (қилиниши)дир.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ , عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : مَرَّ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ بِمَجْنُونَةِ بَنِي فُلانٍ قَدْ زَنَتْ , فَأَمَرَ عُمَرُ بِرَجْمِهَا , فَرَدَّهَا عَلِيُّ , وَقَالَ لِعُمَرَ : أَمَا تَذْكُرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاثَةٍ , عَنِ الْمَجْنُونِ الْمَغْلُوبِ عَلَى عَقْلِهِ , وَعَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ , وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّى يَحْتَلِمَ ، قَالَ : صَدَقْتَ , فَخَلَّى عَنْهَا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Ali ibn Abu Tolib zino qilgan, falon (qabila)ning bir majnuna ayoli yonidan oʻtdi. Umar uni toshboʻron qilishga buyurgan edi, Ali uni qaytardi va Umarga: «Rasululloh ﷺning: ‹Uch (kishi)dan qalam koʻtarilgan: aqli butunlay yoʻqolgan majnundan, uygʻonguniga qadar uxlab yotgandan va balogʻatga yetguniga qadar boladan›, deganlarini eslamaysanmi?» dedi. (Umar): «Rost aytding», dedi va uning yoʻlini boʻsh qoʻydi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Али ибн Абу Толиб зино қилган, фалон (қабила)нинг бир мажнуна аёли ёнидан ўтди. Умар уни тошбўрон қилишга буюрган эди, Али уни қайтарди ва Умарга: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Уч (киши)дан қалам кўтарилган: ақли бутунлай йўқолган мажнундан, уйғонгунига қадар ухлаб ётгандан ва балоғатга етгунига қадар боладан›, деганларини эсламайсанми?» деди. (Умар): «Рост айтдинг», деди ва унинг йўлини бўш қўйди.
نَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا أَبُو حَفْصٍ الأَبَّارُ ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِدِ , وَلا يُقْتَلُ الْوَالِدُ بِالْوَلَدِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ: «Masjidlarda hadlar barpo qilinmaydi va ota bolasi uchun oʻldirilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидларда ҳадлар барпо қилинмайди ва ота боласи учун ўлдирилмайди», дедилар.
نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، وَابْنُ مَخْلَدٍ ، قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ , نَا أَبُو الْمُغِيرَةِ ، نَا سَعِيدُ بْنُ بَشِيرٍ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ . ح وَنا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْمَعْمَرِيُّ , نَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ , نَا تُمَارٌ عُمَرُ بْنُ عَامِرٍ أَبُو حَفْصٍ السَّعْدِيُّ ، وَكَانَ يَنْزِلُ فِي بَنِي رِفَاعَةَ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَنْبَرِيِّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تُقَامُ الْحُدُودُ فِي الْمَسَاجِدِ , وَلا يُقَادُ الْوَالِدُ بِوَلَدِهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Masjidlarda hadlar barpo qilinmaydi va ota bolasi uchun qasosga tortilmaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Масжидларда ҳадлар барпо қилинмайди ва ота боласи учун қасосга тортилмайди», дедилар.
نَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمِصْرِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ الْعَلافُ , حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ , حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ فُلَيْحِ بْنِ سُلَيْمَانَ , حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، " أَنَّ الشُّرَّابَ كَانُوا يُضْرَبُونَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالأَيْدِي وَالنِّعَالِ وَبِالْعُصِيِّ , ثُمَّ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَكَانَ فِي خِلافَةِ أَبِي بَكْرٍ أَكْثَرُ مِنْهُمْ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَكَانَ أَبُو بَكْرٍ يَجْلِدُهُمْ أَرْبَعِينَ حَتَّى تُوُفِّيَ , فَكَانَ عُمَرُ مِنْ بَعْدِهِ فَجَلَدَهُمْ أَرْبَعِينَ كَذَلِكَ , حَتَّى أُتِيَ بِرَجُلٍ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ وَقَدْ شَرِبَ , فَأَمَرَ بِهِ أَنْ يُجْلَدَ , فَقَالَ : لِمَ تَجْلِدُنِي ؟ بَيْنِي وَبَيْنَكَ كِتَابُ اللَّهِ , فَقَالَ عُمَرُ : وَأَيُّ كِتَابِ اللَّهِ تَجِدُ أَنْ لا أَجْلِدَكَ , فَقَالَ لَهُ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ : لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِيمَا طَعِمُوا , فَأَنَا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ، ثُمَّ اتَّقَوْا وَآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَأَحْسَنُوا , وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ , شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَدْرًا , وَأُحُدًا , وَالْخَنْدَقَ , وَالْمَشَاهِدَ , فَقَالَ عُمَرُ : أَلا تَرُدُّونَ عَلَيْهِ مَا يَقُولُ ؟ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : " إِنَّ هَؤُلاءِ الآيَاتِ أنزلت عُذْرًا لِلْمَاضِينَ وَحَجَّةً عَلَى الْمُنَافِقِينَ ، لأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ : يَأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ الآيَةَ , ثُمَّ قَرَأَ حَتَّى أَنْفَذَ الآيَةَ الأُخْرَى , فَإِنْ كَانَ مِنَ : الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ الآيَةَ , فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ نَهَاهُ أَنْ يَشْرَبَ الْخَمْرَ , فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : صَدَقْتَ , مَاذَا تَرَوْنَ ؟ قَالَ عَلِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ : إِنَّهُ إِذَا شَرِبَ سَكِرَ , وَإِذَا سَكِرَ هَذِيَ , وَإِذَا هَذِيَ افْتَرَى , وَعَلَى الْمُفْتَرِي ثَمَانُونَ جَلْدَةً , فَأَمَرَ بِهِ عُمَرُ فَجُلِدَ ثَمَانِينَ
Ibn Abbosdan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ zamonlarida ichkilik ichuvchilar qoʻllar, poyabzallar va tayoqlar bilan urilar edi. Soʻng Rasululloh ﷺ vafot etdilar. Abu Bakrning xalifaligida ular Rasululloh ﷺ zamonlaridagidan koʻpaydi va Abu Bakr vafotigacha ularga qirq (darra)dan urdi. Undan keyin Umar boʻldi va u ham ularga xuddi shunday qirq (darra)dan urdi. Nihoyat uning oldiga muhojirlarning avvalgilaridan boʻlgan, ichkilik ichgan bir kishi keltirildi va u unga darra urishga buyurdi. U: «Nega meni urasan? Sen bilan mening oramizda Allohning Kitobi (hakam boʻlsin)», dedi. Umar: «Allohning Kitobining qaysi joyida meni seni urmasligimga (buyurilganini) topasan?» dedi. U unga: «Alloh azza va jalla oʻz Kitobida: iymon keltirgan va yaxshi amallar qilganlarga tanovul qilgan narsalarida gunoh yoʻq, deydi. Men esa iymon keltirib, yaxshi amallar qilganlardanman; soʻng taqvo qilib, iymon keltirdim, soʻng taqvo qilib, yaxshilik qildim; Alloh esa yaxshilik qiluvchilarni sevadi. Men Rasululloh ﷺ bilan birga Badrda, Uhudda, Xandaqda va (boshqa) jangchilarda hozir boʻlganman», dedi. Umar: «Uning aytayotganiga javob qaytarmaysizlarmi?» dedi. Ibn Abbos: «Bu oyatlar oʻtganlar uchun uzr, munofiqlarga esa hujjat qilib nozil qilingan. Chunki Alloh azza va jalla: ey iymon keltirganlar, albatta xamr va qimor... — deydi», dedi va oyatni oxirigacha oʻqidi. Soʻng: «Agar u iymon keltirib, yaxshi amallar qilganlardan boʻlsa, Alloh unga xamr ichishni man qilgan-ku», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Rost aytding. Endi qanday deb bilasizlar?» dedi. Ali (roziyallohu anhu): «U ichsa mast boʻladi, mast boʻlsa alahsiraydi, alahsirasa boʻhton qiladi; boʻhtonchiga esa sakson darra (bor)», dedi. Shunda Umar buyurdi va unga sakson (darra) urildi.Ибн Аббосдан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ замонларида ичкилик ичувчилар қўллар, поябзаллар ва таёқлар билан урилар эди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар. Абу Бакрнинг халифалигида улар Расулуллоҳ ﷺ замонларидагидан кўпайди ва Абу Бакр вафотигача уларга қирқ (дарра)дан урди. Ундан кейин Умар бўлди ва у ҳам уларга худди шундай қирқ (дарра)дан урди. Ниҳоят унинг олдига муҳожирларнинг аввалгиларидан бўлган, ичкилик ичган бир киши келтирилди ва у унга дарра уришга буюрди. У: «Нега мени урасан? Сен билан менинг орамизда Аллоҳнинг Китоби (ҳакам бўлсин)», деди. Умар: «Аллоҳнинг Китобининг қайси жойида мени сени урмаслигимга (буюрилганини) топасан?» деди. У унга: «Аллоҳ азза ва жалла ўз Китобида: иймон келтирган ва яхши амаллар қилганларга тановул қилган нарсаларида гуноҳ йўқ, дейди. Мен эса иймон келтириб, яхши амаллар қилганларданман; сўнг тақво қилиб, иймон келтирдим, сўнг тақво қилиб, яхшилик қилдим; Аллоҳ эса яхшилик қилувчиларни севади. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Бадрда, Уҳудда, Хандақда ва (бошқа) жангчиларда ҳозир бўлганман», деди. Умар: «Унинг айтаётганига жавоб қайтармайсизларми?» деди. Ибн Аббос: «Бу оятлар ўтганлар учун узр, мунофиқларга эса ҳужжат қилиб нозил қилинган. Чунки Аллоҳ азза ва жалла: эй иймон келтирганлар, албатта хамр ва қимор... — дейди», деди ва оятни охиригача ўқиди. Сўнг: «Агар у иймон келтириб, яхши амаллар қилганлардан бўлса, Аллоҳ унга хамр ичишни ман қилган-ку», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Рост айтдинг. Энди қандай деб биласизлар?» деди. Али (розияллоҳу анҳу): «У ичса маст бўлади, маст бўлса алаҳсирайди, алаҳсираса бўҳтон қилади; бўҳтончига эса саксон дарра (бор)», деди. Шунда Умар буюрди ва унга саксон (дарра) урилди.
نَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا صَالِحُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدَنِيِّ , نَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ , أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ بْنُ فَيَّاضِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَيْدَةَ , حَدَّثَنِي خَلادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : " بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْطُبُ النَّاسَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ، إِذْ أَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ بَنِي لَيْثِ بْنِ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ مَنَاةَ بْنِ كِنَانَةَ , فَتَخَطَّى النَّاسَ حَتَّى اقْتَرَبَ إِلَيْهِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَقِمْ عَلَيَّ الْحَدَّ , قَالَ : فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اجْلِسْ ، فَانْتَهَرَهُ , فَجَلَسَ ، ثُمَّ قَامَ الثَّانِيَةَ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَقِمْ عَلَيَّ الْحَدَّ , فَقَالَ : اجْلِسْ , فَجَلَسَ ثُمَّ قَامَ الثَّالِثَةَ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَقِمْ عَلَيَّ الْحَدَّ , قَالَ : وَمَا حَدُّكَ ؟ ، قَالَ : أَتَيْتُ امْرَأَةً حَرَامًا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِرِجَالٍ مِنْ أَصْحَابِهِ , فَمِنْهُمْ عَلِيٌّ , وَعَبَّاسٌ , وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ , وَعُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ : انْطَلِقُوا بِهِ فَاجْلِدُوهُ , وَلَمْ يَكُنِ اللَّيْثِيُّ تَزَوَّجَ , فَقِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، أَلا تُجْلَدُ الَّتِي خَبَثَ بِهَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : ائْتُونِي بِهِ مَجْلُودًا , فَلَمَّا أُتِيَ بِهِ ، قَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ صَاحِبَتُكَ ؟ ، قَالَ : فُلانَةُ , لامْرَأَةٍ مِنْ بَنِي بَكْرٍ , فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيْهَا فَدَعَاهَا , فَسَأَلَهَا عَنْ ذَلِكَ , فَقَالَتْ : كَذَبَ وَاللَّهِ مَا أَعْرِفُهُ , وَإِنِّي مِمَّا قَالَ لَبَرِيَّةٌ , اللَّهُ عَلَى مَا أَقُولُ مِنَ الشَّاهِدِينَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ شُهَدَاؤُكِ عَلَى أَنَّكَ خَبَثْتَ بِهَا , فَإِنَّهَا تُنْكِرُ أَنْ تَكُونَ خَابَثْتَهَا , فَإِنْ كَانَ لَكَ شُهَدَاءُ جَلَدْتُهَا , وَإِلا جَلَدْتُكَ حَدَّ الْفِرْيَةِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا لِي شُهُودٌ , فَأَمَرَ بِهِ فَجُلِدَ حَدَّ الْفِرْيَةِ ثَمَانِينَ جَلْدَةً "
Saʼid ibn Musayyab Ibn Abbosning shunday deganini eshitdi: Rasululloh ﷺ juma kuni odamlarga xutba qilib turganlarida, Bani Lays ibn Bakr ibn Abdi Manot ibn Kinonadan bir kishi keldi va odamlarni yorib oʻtib, u zotga yaqinlashdi-da: «Ey Allohning Rasuli, menga had (jazosi)ni oʻtkazing», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Oʻtir», deb tanbeh berdilar, u ham oʻtirdi. Soʻng ikkinchi marta turdi va: «Ey Allohning Rasuli, menga hadni oʻtkazing», dedi. U zot: «Oʻtir», dedilar, u oʻtirdi. Soʻng uchinchi marta turdi va: «Ey Allohning Rasuli, menga hadni oʻtkazing», dedi. U zot: «Hadding nima?» dedilar. U: «Bir ayolga harom (yoʻl bilan) yaqinlik qildim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir necha kishiga — ular orasida Ali, Abbos, Zayd ibn Horisa va Usmon ibn Affon bor edi — «Uni olib boringlar va qamchilanglar», dedilar. Laysiy uylanmagan edi. «Ey Allohning Rasuli, u bilan zino qilgan (ayol)ni qamchilamaysizmi?» deyildi. Rasululloh ﷺ: «Uni qamchilangan holda oldimga keltiringlar», dedilar. U keltirilganda, Nabiy ﷺ unga: «Sherigin kim edi?» dedilar. U: «Falonchi», deb Bani Bakrdan boʻlgan bir ayolni (aytdi). Rasululloh ﷺ unga odam yuborib, uni chaqirtirdilar va bu haqda soʻradilar. U: «Vallohi, yolgʻon aytibdi, men uni tanimayman ham; men u aytgan narsadan pokman; aytayotganimga Alloh guvohdir», dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen u bilan zino qilganingga guvohlaring kimlar? U sen bilan zino qilganini inkor qilmoqda. Agar guvohlaring boʻlsa, uni qamchilayman; boʻlmasa, senga boʻhton hadini uraman», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, mening guvohlarim yoʻq», dedi. Shunda u zot buyurdilar va unga boʻhton hadi — sakson darra urildi.Саъид ибн Мусайяб Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитди: Расулуллоҳ ﷺ жума куни одамларга хутба қилиб турганларида, Бани Лайс ибн Бакр ибн Абди Манот ибн Кинонадан бир киши келди ва одамларни ёриб ўтиб, у зотга яқинлашди-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ҳад (жазоси)ни ўтказинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўтир», деб танбеҳ бердилар, у ҳам ўтирди. Сўнг иккинчи марта турди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ҳадни ўтказинг», деди. У зот: «Ўтир», дедилар, у ўтирди. Сўнг учинчи марта турди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ҳадни ўтказинг», деди. У зот: «Ҳаддинг нима?» дедилар. У: «Бир аёлга ҳаром (йўл билан) яқинлик қилдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир неча кишига — улар орасида Али, Аббос, Зайд ибн Ҳориса ва Усмон ибн Аффон бор эди — «Уни олиб боринглар ва қамчиланглар», дедилар. Лайсий уйланмаган эди. «Эй Аллоҳнинг Расули, у билан зино қилган (аёл)ни қамчиламайсизми?» дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қамчиланган ҳолда олдимга келтиринглар», дедилар. У келтирилганда, Набий ﷺ унга: «Шеригин ким эди?» дедилар. У: «Фалончи», деб Бани Бакрдан бўлган бир аёлни (айтди). Расулуллоҳ ﷺ унга одам юбориб, уни чақиртирдилар ва бу ҳақда сўрадилар. У: «Валлоҳи, ёлғон айтибди, мен уни танимайман ҳам; мен у айтган нарсадан покман; айтаётганимга Аллоҳ гувоҳдир», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен у билан зино қилганингга гувоҳларинг кимлар? У сен билан зино қилганини инкор қилмоқда. Агар гувоҳларинг бўлса, уни қамчилайман; бўлмаса, сенга бўҳтон ҳадини ураман», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг гувоҳларим йўқ», деди. Шунда у зот буюрдилар ва унга бўҳтон ҳади — саксон дарра урилди.
نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي سَعْدٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دِيَةَ الْعَامِرِيَّيْنِ دِيَةَ الْمُسْلِمِ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : كَأَنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا دِيَةُ الْمُسْلِمِ , كَانَ لَهُمَا عَهْدٌ
Ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺ ikki omiriylikning diyatini musulmonning diyati qilib belgiladilar. Abu Bakr dedi: Goʻyoki ularning har biriga musulmonning diyati (belgilangan); ularning ahdi bor edi.Ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки омирийликнинг диятини мусулмоннинг дияти қилиб белгиладилар. Абу Бакр деди: Гўёки уларнинг ҳар бирига мусулмоннинг дияти (белгиланган); уларнинг аҳди бор эди.
نَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ , أنا عَبْدُ الْوَهَّابِ , أنا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : شَهِدْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، " قَطَعَ بَعْدَ يَدٍ وَرَجُلٍ يَدًا "
Ibn Abbos aytdi: Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)ning qoʻl va oyoqdan keyin (yana) bir qoʻlni kesganida hozir boʻldim.Ибн Аббос айтди: Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг қўл ва оёқдан кейин (яна) бир қўлни кесганида ҳозир бўлдим.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , عَنْ مَعْمَرٍ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : أَشْهَدُ لَرَأَيْتُ عُمَرَ ، " قَطَعَ رِجْلَ رَجُلٍ بَعْدَ يَدٍ وَرِجْلٍ سَرَقَ الثَّالِثَةَ "
Ibn Abbos aytdi: Guvohlik beramanki, Umarning uchinchi marta oʻgʻirlik qilgan bir kishining qoʻli va oyogʻidan keyin (yana) oyogʻini kesganini koʻrdim.Ибн Аббос айтди: Гувоҳлик бераманки, Умарнинг учинчи марта ўғирлик қилган бир кишининг қўли ва оёғидан кейин (яна) оёғини кесганини кўрдим.
نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا خَلادُ بْنُ أَسْلَمَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ ثَمَنُ الْمِجَنِّ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، عَشَرَةَ دَرَاهِمَ "
Ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺ zamonlarida qalqonning narxi oʻn dirham edi.Ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қалқоннинг нархи ўн дирҳам эди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ نَجْدَةَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْوَهْبِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ الْمِجَنُّ يُقَوَّمُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، عَشَرَةَ دَرَاهِمَ "
Ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺ zamonlarida qalqon oʻn dirhamga baholanardi.Ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қалқон ўн дирҳамга баҳоланарди.
نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ ثَمَنُ الْمِجَنِّ يُقَوَّمُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، عَشَرَةَ دَرَاهِمَ "
Ibn Abbos aytdi: Rasululloh ﷺ zamonlarida qalqonning narxi oʻn dirham deb baholanardi.Ибн Аббос айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида қалқоннинг нархи ўн дирҳам деб баҳоланарди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ , نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا أَبُو أُسَامَةَ ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ , حَدَّثَنِي مَنْ , سَمِعَ عَطَاءً , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " أَنَّ ثَمَنَ الْمِجَنِّ يَوْمَئِذٍ ، عَشَرَةَ دَرَاهِمَ " ، خَالَفَهُ مَنْصُورٌ ، رَوَاهُ عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَيْمَنَ , وَأَيْمَنُ لا صُحْبَةَ لَهُ
Atodan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qilinadi): Oʻsha kunlarda qalqonning narxi oʻn dirham edi. Unga Mansur muxolif boʻlib, buni Atodan, u Aymandan rivoyat qildi; Aymanning esa (Nabiy ﷺ bilan) suhbati yoʻq.Атодан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилинади): Ўша кунларда қалқоннинг нархи ўн дирҳам эди. Унга Мансур мухолиф бўлиб, буни Атодан, у Аймандан ривоят қилди; Айманнинг эса (Набий ﷺ билан) суҳбати йўқ.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ دُحَيْمٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ حَازِمٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , نَا عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ قُرَيْظَةُ وَالنَّضِيرُ , وَكَانَ النَّضِيرُ أَشْرَفُ مِنْ قُرَيْظَةَ , فَكَانَ إِذَا قَتَلَ رَجُلٌ مِنَ النَّضِيرِ رَجُلا مِنْ قُرَيْظَةَ أَدَّى مِائَةَ وَسْقٍ مِنْ تَمْرٍ , وَإِذَا قَتَلَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْظَةَ رَجُلا مِنَ النَّضِيرِ قُتِلَ , فَلَمَّا بُعِثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَتَلَ رَجُلٌ مِنَ النَّضِيرِ رَجُلا مِنْ قُرَيْظَةَ , فَقَالُوا : ادْفَعُوهُ إِلَيْنَا نَقْتُلْهُ , فَقَالُوا : بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَأَتَوْهُ , فنزلت : وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Qurayza va Nazir (qabilalari) bor edi, Nazir Qurayzadan koʻra sharafliroq edi. Agar Nazirdan bir kishi Qurayzadan bir kishini oʻldirsa, yuz vasq xurmo toʻlardi; agar Qurayzadan bir kishi Nazirdan bir kishini oʻldirsa, oʻldirilardi. Nabiy ﷺ paygʻambar qilib yuborilganlarida, Nazirdan bir kishi Qurayzadan bir kishini oʻldirdi. (Qurayzaliklar): «Uni bizga topshiringlar, biz uni oʻldiramiz», deyishdi. (Nazirliklar): «Biz bilan sizlarning oramizda Nabiy ﷺ (hukm qilsinlar)», deyishdi va u zotning huzurlariga kelishdi. Shunda: {Agar hukm chiqarsang, ular orasida adolat bilan hukm chiqar}, {Jonga jon}, {Ular johiliyat hukmini istayaptilarmi?} (oyatlari) nozil boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Қурайза ва Назир (қабилалари) бор эди, Назир Қурайзадан кўра шарафлироқ эди. Агар Назирдан бир киши Қурайзадан бир кишини ўлдирса, юз васқ хурмо тўларди; агар Қурайзадан бир киши Назирдан бир кишини ўлдирса, ўлдириларди. Набий ﷺ пайғамбар қилиб юборилганларида, Назирдан бир киши Қурайзадан бир кишини ўлдирди. (Қурайзаликлар): «Уни бизга топширинглар, биз уни ўлдирамиз», дейишди. (Назирликлар): «Биз билан сизларнинг орамизда Набий ﷺ (ҳукм қилсинлар)», дейишди ва у зотнинг ҳузурларига келишди. Шунда: {Агар ҳукм чиқарсанг, улар орасида адолат билан ҳукм чиқар}, {Жонга жон}, {Улар жоҳилият ҳукмини истаяптиларми?} (оятлари) нозил бўлди.
نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا جَابِرُ بْنُ الْكُرْدِيِّ , نَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ , نَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُكَاتَبِ يُؤَدِّي بِمَا أَدَّى مِنْ كِتَابَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ , وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْعَبْدِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ mukotab haqida shunday hukm qildilarki, u oʻz kitobatidan toʻlagan miqdoricha hurning diyati, qolgani uchun esa qulning diyati (toʻlanadi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мукотаб ҳақида шундай ҳукм қилдиларки, у ўз китобатидан тўлаган миқдорича ҳурнинг дияти, қолгани учун эса қулнинг дияти (тўланади).
نَا ابْنُ مَنِيعٍ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " يُؤَدِّي الْمُكَاتَبُ بِقَدْرِ مَا عُتِقَ مِنْهُ دِيَةَ الْحُرِّ , وَبِقَدْرِ مَا رَقَّ مِنْهُ دِيَةَ الْعَبْدِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Mukotabga ozod boʻlgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мукотабга озод бўлган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида қулнинг дияти тўланади», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ , عَنْ عَمْرٍو , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " كَانَ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ الْقِصَاصُ , وَلَمْ يَكُنْ فِيهِمُ الدِّيَةُ , فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِهَذِهِ الأُمَّةِ : كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنْثَى بِالأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ , قَالَ : فَالْعَفْوُ أَنْ يَقْبَلَ الدِّيَةَ فِي الْعَمْدِ , وَ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ أَنْ يَقْبَلُوا الدِّيَةَ فِي الْعَمْدِ , فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ يَتِّبِعُ ذَا بِالْمَعْرُوفِ , وَيُؤَدِّي ذَا بِإِحْسَانٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bani Isroilda qasos bor edi, ammo ularda diyat yoʻq edi. Shunda Alloh taolo bu ummatga: {Sizlarga oʻldirilganlar haqida qasos farz qilindi: hur uchun hur, qul uchun qul, ayol uchun ayol. Kimga oʻz birodaridan biror narsa afv qilinsa} (deb) aytdi. U dedi: Afv — qasddan oʻldirishda diyatni qabul qilishdir. {Bu — Robbingizdan (berilgan) yengillik va rahmatdir} — qasddan oʻldirishda diyatni qabul qilishlaridir. {Bas, maʼruf bilan ergashish} — bu (haq talab qiluvchi) maʼruf bilan talab qiladi, u (toʻlovchi) esa ehson bilan ado etadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бани Исроилда қасос бор эди, аммо уларда дият йўқ эди. Шунда Аллоҳ таоло бу умматга: {Сизларга ўлдирилганлар ҳақида қасос фарз қилинди: ҳур учун ҳур, қул учун қул, аёл учун аёл. Кимга ўз биродаридан бирор нарса афв қилинса} (деб) айтди. У деди: Афв — қасддан ўлдиришда диятни қабул қилишдир. {Бу — Роббингиздан (берилган) енгиллик ва раҳматдир} — қасддан ўлдиришда диятни қабул қилишларидир. {Бас, маъруф билан эргашиш} — бу (ҳақ талаб қилувчи) маъруф билан талаб қилади, у (тўловчи) эса эҳсон билан адо этади.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ سُفْيَانَ , وَأَبِي حَنِيفَةَ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " فِي الْمَرْأَةِ تَرْتَدُّ , قَالَ : تُسْتَحْيَا " ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ , نَا ابْنُ أَبِي خَيْثَمَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ مَعِينٍ , يَقُولُ : كَانَ الثَّوْرِيُّ يَعِيبُ عَلَى أَبِي حَنِيفَةَ حَدِيثًا كَانَ يَرْوِيهِ , وَلَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ أَبِي حَنِيفَةَ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dindan qaytgan ayol haqida: «U tirik qoldiriladi», dedi. Muhammad ibn Maxlad bizga Ibn Abu Xaysamadan (rivoyat qildi), u dedi: Yahyo ibn Maʼinni: Savriy Abu Hanifani u rivoyat qiladigan bir hadis sababli aybga qoʻyardi; uni Osimdan, u Abu Razindan (deb) Abu Hanifadan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, deb aytayotganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) диндан қайтган аёл ҳақида: «У тирик қолдирилади», деди. Муҳаммад ибн Махлад бизга Ибн Абу Хайсамадан (ривоят қилди), у деди: Яҳё ибн Маъинни: Саврий Абу Ҳанифани у ривоят қиладиган бир ҳадис сабабли айбга қўярди; уни Осимдан, у Абу Разиндан (деб) Абу Ҳанифадан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, деб айтаётганини эшитдим.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْعَطَّارُ أَبُو يُوسُفَ الْفَقِيهُ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ ، عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " فِي الْمَرْأَةِ تَرْتَدُّ , قَالَ : تُحْبَسُ وَلا تُقْتَلُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dindan qaytgan ayol haqida: «U ushlab turiladi va oʻldirilmaydi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) диндан қайтган аёл ҳақида: «У ушлаб турилади ва ўлдирилмайди», деди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِشْكَابَ أَبُو جَعْفَرٍ , ثنا أَبُو قَطَنٍ ، نَا أَبُو حَنِيفَةَ ، عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " لا تُقْتَلُ النِّسَاءُ إِذَا هُنَّ ارْتَدَدْنَ عَنِ الإِسْلامِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Ayollar Islomdan qaytsalar, oʻldirilmaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Аёллар Исломдан қайтсалар, ўлдирилмайди».
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي رَزِينٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ " فِي الْمَرْأَةِ تَرْتَدُّ ، قَالَ : تُسْتَحْيَا " ، ثُمَّ قَالَ أَبُو عَاصِمٍ : نَا أَبُو حَنِيفَةَ , عَنْ عَاصِمٍ بِهَذَا , فَلَمْ أَكْتُبْهُ وَقُلْتُ : قَدْ حَدَّثَتْنَا بِهِ عَنْ سُفْيَانَ يَكْفِينَا . وَقَالَ أَبُو عَاصِمٍ : نَرَى أَنَّ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ إِنَّمَا دَلَّسَهُ ، عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ فَكَتَبْتُهُمَا جَمِيعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dindan qaytgan ayol haqida: «U tirik qoldiriladi», dedi. Soʻng Abu Osim dedi: Bizga Abu Hanifa Osimdan buni rivoyat qildi, men esa uni yozmadim va: «Sen buni bizga Sufyondan rivoyat qilgan eding, shu bizga kifoya», dedim. Abu Osim yana dedi: Bizningcha, Sufyon Savriy uni Abu Hanifadan (olib) tadlis qilgan; shuning uchun men ikkalasini ham yozdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) диндан қайтган аёл ҳақида: «У тирик қолдирилади», деди. Сўнг Абу Осим деди: Бизга Абу Ҳанифа Осимдан буни ривоят қилди, мен эса уни ёзмадим ва: «Сен буни бизга Суфёндан ривоят қилган эдинг, шу бизга кифоя», дедим. Абу Осим яна деди: Бизнингча, Суфён Саврий уни Абу Ҳанифадан (олиб) тадлис қилган; шунинг учун мен иккаласини ҳам ёздим.
نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَوَابٍ الْحَضْرَمِيُّ , نَا أَبُو عَاصِمٍ ، نَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنَّ صَفْوَانَ بْنَ أُمَيَّةَ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِرَجُلٍ قَدْ سَرَقَ حُلَّةً لَهُ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " هَبْهُ لِي , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : فَهَلا قَبْلَ أَنْ تَأْتِيَنَا بِهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Safvon ibn Umayya Nabiy ﷺning huzurlariga oʻzining bir hullasini oʻgʻirlagan kishini olib keldi va: «Ey Allohning Rasuli, uni menga bagʻishlang», dedi. Rasululloh ﷺ: «Buni bizga olib kelishingdan avval (qilsang boʻlmasmidi)?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Сафвон ибн Умайя Набий ﷺнинг ҳузурларига ўзининг бир ҳулласини ўғирлаган кишини олиб келди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни менга бағишланг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Буни бизга олиб келишингдан аввал (қилсанг бўлмасмиди)?» дедилар.
نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا عَمْرُو بْنُ عَبْدِ الْجَبَّارِ , عَنْ عَبْدَةَ بْنِ حَسَّانَ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " دِيَةُ الأَصَابِعِ سَوَاءٌ , الْيَدَيْنِ وَالرِّجْلَيْنِ , عَشْرٌ عَشْرٌ مِنَ الإِبِلِ , أَوْ عَدْلُهَا مِنَ الذَّهَبِ وَالْوَرِقِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Barmoqlarning diyati tengdir — qoʻlniki ham, oyoqniki ham: oʻntadan, oʻntadan tuya yoki uning oltin va kumushdan boʻlgan muqobili», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бармоқларнинг дияти тенгдир — қўлники ҳам, оёқники ҳам: ўнтадан, ўнтадан туя ёки унинг олтин ва кумушдан бўлган муқобили», дедилар.
قَالَ : وَنا وَكِيعٌ ، نَا سُفْيَانُ , عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : أَشْهَدُ عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، " أَنَّهُ قَطَعَ الْيَدَ وَالرِّجْلَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Umar (roziyallohu anhu) haqida guvohlik beramanki, u qoʻlni ham, oyoqni ham kesgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Умар (розияллоҳу анҳу) ҳақида гувоҳлик бераманки, у қўлни ҳам, оёқни ҳам кесган.