حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكَ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَدْعُو بِهَذَا الدُّعَاءِ " رَبِّ اغْفِرْ لِي خَطِيئَتِي وَجَهْلِي وَإِسْرَافِي فِي أَمْرِي كُلِّهِ، وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي خَطَايَاىَ وَعَمْدِي وَجَهْلِي وَهَزْلِي، وَكُلُّ ذَلِكَ عِنْدِي، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ، أَنْتَ الْمُقَدِّمُ، وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ، وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ". وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ وَحَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِهِ.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladiki,) u zot mana shu duo bilan duo qilardilar:) «Robbigʻfir liy xatiati va jahliy va isrofiy fiy amriy kullih, va ma anta aʼlamu bihi minniy. Allohummagʻfir liy xatoyaya va amdiy va jahliy va hazliy, va kullu zalika indiy. Allohummagʻfir liy ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu; antal-muqoddim, va antal-muaxxir, va anta ala kulli shayʼin qodiyr» (Robbim, mening xatoyimni, jaholatimni va barcha ishimdagi isrofimni — va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunohlarimni) — magʻfirat qil. Allohim, xatolarimni, qasddan (qilganlarim)ni, jaholatim va hazilimni — bularning bari menda bor — magʻfirat qil. Allohim, ilgari va keyin qilgan, yashirin va oshkor (qilgan) gunohlarimni magʻfirat qil; Sen (xohlaganingni) oldinga oʻtkazuvchi, (xohlaganingni) keyinga qoldiruvchisan, Sen har narsaga qodirsan). (Ubaydulloh ibn Muoz otasidan, u Shuʼbadan, u Abu Ishoqdan, u Abu Burda ibn Abu Musodan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.)(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қиладики,) у зот мана шу дуо билан дуо қилардилар:) «Роббиғфир лий хатиати ва жаҳлий ва исрофий фий амрий куллиҳ, ва ма анта аъламу биҳи минний. Аллоҳуммағфир лий хатояя ва амдий ва жаҳлий ва ҳазлий, ва куллу залика индий. Аллоҳуммағфир лий ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту; антал-муқоддим, ва антал-муаххир, ва анта ала кулли шайъин қодийр» (Роббим, менинг хатойимни, жаҳолатимни ва барча ишимдаги исрофимни — ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳларимни) — мағфират қил. Аллоҳим, хатоларимни, қасддан (қилганларим)ни, жаҳолатим ва ҳазилимни — буларнинг бари менда бор — мағфират қил. Аллоҳим, илгари ва кейин қилган, яширин ва ошкор (қилган) гуноҳларимни мағфират қил; Сен (хоҳлаганингни) олдинга ўтказувчи, (хоҳлаганингни) кейинга қолдирувчисан, Сен ҳар нарсага қодирсан). (Убайдуллоҳ ибн Муоз отасидан, у Шуъбадан, у Абу Ишоқдан, у Абу Бурда ибн Абу Мусодан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى، وَأَبِي، بُرْدَةَ ـ أَحْسِبُهُ ـ عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَدْعُو " اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي خَطِيئَتِي وَجَهْلِي وَإِسْرَافِي فِي أَمْرِي، وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي هَزْلِي وَجِدِّي وَخَطَاىَ وَعَمْدِي، وَكُلُّ ذَلِكَ عِنْدِي ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladiki,) u zot shunday duo qilar edilar:) «Allohummagʻfir liy xatiati va jahliy va isrofiy fiy amriy, va ma anta aʼlamu bihi minniy. Allohummagʻfir liy hazliy va jiddiy va xatoya va amdiy, va kullu zalika indiy» (Allohim, mening xatoyimni, jaholatimni va ishimdagi isrofimni — va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunohlarimni) — magʻfirat qil. Allohim, hazilim va jiddiyatimni, xatolarim va qasddan (qilganlarim)ni — bularning bari menda bor — magʻfirat qil).(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қиладики,) у зот шундай дуо қилар эдилар:) «Аллоҳуммағфир лий хатиати ва жаҳлий ва исрофий фий амрий, ва ма анта аъламу биҳи минний. Аллоҳуммағфир лий ҳазлий ва жиддий ва хатоя ва амдий, ва куллу залика индий» (Аллоҳим, менинг хатойимни, жаҳолатимни ва ишимдаги исрофимни — ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳларимни) — мағфират қил. Аллоҳим, ҳазилим ва жиддиятимни, хатоларим ва қасддан (қилганларим)ни — буларнинг бари менда бор — мағфират қил).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الَّذِي يَذْكُرُ رَبَّهُ وَالَّذِي لاَ يَذْكُرُ مَثَلُ الْحَىِّ وَالْمَيِّتِ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Robbini zikr qiladigan kishi bilan zikr qilmaydigan kishining misoli — tirik bilan oʻlikning misoli kabidir», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Роббини зикр қиладиган киши билан зикр қилмайдиган кишининг мисоли — тирик билан ўликнинг мисоли кабидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ أَخَذَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي عَقَبَةٍ ـ أَوْ قَالَ فِي ثَنِيَّةٍ، قَالَ ـ فَلَمَّا عَلاَ عَلَيْهَا رَجُلٌ نَادَى فَرَفَعَ صَوْتَهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ. قَالَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ قَالَ " فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا ". ثُمَّ قَالَ " يَا أَبَا مُوسَى ـ أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى كَلِمَةٍ مِنْ كَنْزِ الْجَنَّةِ ". قُلْتُ بَلَى. قَالَ " لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir dovon — yoki: bir togʻ yoʻli — ga (yetib) chiqdilar. Bir kishi (oldinroq) unga koʻtarilganda, ovozini koʻtarib: ‹La ilaha illalloh, vallohu akbar› deb (baland) nido qildi. Rasululloh ﷺ esa xachirlari ustida edilar. U zot: «Sizlar kar yoki gʻoyib (yiroq)ka duo qilmayapsiz», dedilar. Soʻng: «Ey Abu Muso — yoki: ey Abdulloh — senga jannat xazinasidan boʻlgan bir soʻzni koʻrsataymi?» dedilar. Men: «Albatta (koʻrsating)», dedim. U zot: «‹La havla va la quvvata illa billah› (Allohdan boshqa hech qanday quvvat va qudrat yoʻq)», dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир довон — ёки: бир тоғ йўли — га (етиб) чиқдилар. Бир киши (олдинроқ) унга кўтарилганда, овозини кўтариб: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар› деб (баланд) нидо қилди. Расулуллоҳ ﷺ эса хачирлари устида эдилар. У зот: «Сизлар кар ёки ғойиб (йироқ)ка дуо қилмаяпсиз», дедилар. Сўнг: «Эй Абу Мусо — ёки: эй Абдуллоҳ — сенга жаннат хазинасидан бўлган бир сўзни кўрсатайми?» дедилар. Мен: «Албатта (кўрсатинг)», дедим. У зот: «‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› (Аллоҳдан бошқа ҳеч қандай қувват ва қудрат йўқ)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلِي وَمَثَلُ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَتَى قَوْمًا فَقَالَ رَأَيْتُ الْجَيْشَ بِعَيْنَىَّ، وَإِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْعُرْيَانُ فَالنَّجَا النَّجَاءَ. فَأَطَاعَتْهُ طَائِفَةٌ فَأَدْلَجُوا عَلَى مَهْلِهِمْ فَنَجَوْا، وَكَذَّبَتْهُ طَائِفَةٌ فَصَبَّحَهُمُ الْجَيْشُ فَاجْتَاحَهُمْ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Mening va Alloh meni (yuborib) joʻnatgan narsaning misoli — bir qavmga kelib: ‹Men dushman qoʻshinini oʻz koʻzim bilan koʻrdim; men — yalangʻoch ogohlantiruvchiman, najot (toping), najot (toping)!› degan kishining misoliga oʻxshaydi. Bir toifa unga itoat qilib, oqshomdan (yoʻlga chiqib) shoshilmay ketdi va najot topdi; bir toifa esa uni yolgʻonga chiqardi, qoʻshin tongda ularning ustiga kelib, ularni qirib tashladi», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг ва Аллоҳ мени (юбориб) жўнатган нарсанинг мисоли — бир қавмга келиб: ‹Мен душман қўшинини ўз кўзим билан кўрдим; мен — яланғоч огоҳлантирувчиман, нажот (топинг), нажот (топинг)!› деган кишининг мисолига ўхшайди. Бир тоифа унга итоат қилиб, оқшомдан (йўлга чиқиб) шошилмай кетди ва нажот топди; бир тоифа эса уни ёлғонга чиқарди, қўшин тонгда уларнинг устига келиб, уларни қириб ташлади», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَحَبَّ لِقَاءَ اللَّهِ أَحَبَّ اللَّهُ لِقَاءَهُ، وَمَنْ كَرِهَ لِقَاءَ اللَّهِ كَرِهَ اللَّهُ لِقَاءَهُ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim Allohga yoʻliqishni sevsa, Alloh ham unga yoʻliqishni sevadi; kim Allohga yoʻliqishni yomon koʻrsa, Alloh ham unga yoʻliqishni yomon koʻradi», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким Аллоҳга йўлиқишни севса, Аллоҳ ҳам унга йўлиқишни севади; ким Аллоҳга йўлиқишни ёмон кўрса, Аллоҳ ҳам унга йўлиқишни ёмон кўради», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ فَجَعَلْنَا لاَ نَصْعَدُ شَرَفًا، وَلاَ نَعْلُو شَرَفًا، وَلاَ نَهْبِطُ فِي وَادٍ، إِلاَّ رَفَعْنَا أَصْوَاتَنَا بِالتَّكْبِيرِ ـ قَالَ ـ فَدَنَا مِنَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا إِنَّمَا تَدْعُونَ سَمِيعًا بَصِيرًا ". ثُمَّ قَالَ " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ، أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَةً هِيَ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ، لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan bir gʻazotda edik; har bir tepalikka koʻtarilganimizda, har bir balandlikka chiqqanimizda yoki bir vodiyga tushganimizda, ovozimizni takbir bilan baland koʻtarardik. Shunda Rasululloh ﷺ bizga yaqinlashib: «Ey odamlar, oʻzingizga (rahm qilib) sekinroq tutinglar; chunki siz kar yoki gʻoyib (yiroq) zotni chaqirayotganingiz yoʻq; siz faqat Eshituvchi, Koʻruvchi (Alloh)ni chaqiryapsiz», dedilar. Soʻng: «Ey Abdulloh ibn Qays, senga jannat xazinalaridan boʻlgan bir kalimani oʻrgatmaymi: ‹La havla va la quvvata illa billah› (Allohdan boshqa hech qanday quvvat va qudrat yoʻq)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир ғазотда эдик; ҳар бир тепаликка кўтарилганимизда, ҳар бир баландликка чиққанимизда ёки бир водийга тушганимизда, овозимизни такбир билан баланд кўтарардик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга яқинлашиб: «Эй одамлар, ўзингизга (раҳм қилиб) секинроқ тутинглар; чунки сиз кар ёки ғойиб (йироқ) зотни чақираётганингиз йўқ; сиз фақат Эшитувчи, Кўрувчи (Аллоҳ)ни чақиряпсиз», дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, сенга жаннат хазиналаридан бўлган бир калимани ўргатмайми: ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› (Аллоҳдан бошқа ҳеч қандай қувват ва қудрат йўқ)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ أَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ، وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ ". قَالَ ثُمَّ لَبِثْنَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ نَلْبَثَ، ثُمَّ أُتِيَ بِثَلاَثِ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى فَحَمَلَنَا عَلَيْهَا فَلَمَّا انْطَلَقْنَا قُلْنَا أَوْ قَالَ بَعْضُنَا وَاللَّهِ لاَ يُبَارَكُ لَنَا، أَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ، فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا ثُمَّ حَمَلَنَا، فَارْجِعُوا بِنَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنُذَكِّرُهُ، فَأَتَيْنَاهُ فَقَالَ " مَا أَنَا حَمَلْتُكُمْ، بَلِ اللَّهُ حَمَلَكُمْ، وَإِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ كَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي، وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ ". أَوْ " أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Ashʼariylardan bir guruh (kishi) bilan Paygʻambar ﷺning oldilariga — u zotdan (bizga) ulov soʻrash uchun — keldim. U zot: «Allohga qasamki, men sizlarni ulovga mindirmayman; menda sizlarni mindiradigan (ulov) ham yoʻq», dedilar. Soʻng biz Alloh xohlagancha (bir muddat) turdik; keyin (u zotga) oʻrkachlari oppoq uchta tuya keltirildi va u zot bizni ularga mindirdilar. Biz joʻnab ketganimizda, biz — yoki baʼzilarimiz: «Allohga qasamki, bizga baraka berilmaydi; biz Paygʻambar ﷺning oldilariga ulov soʻrab kelgan edik, u zot bizni mindirmaslikka qasam ichdilar, soʻng (baribir) mindirdilar. Bizni Paygʻambar ﷺning oldilariga (qaytib) olib boringlar, biz u zotga (qasamlarini) eslataylik», dedik. Bas, u zotning oldilariga keldik. U zot: «Sizlarni men mindirganim yoʻq; balki Alloh sizlarni mindirdi. Allohga qasamki, men — inshaalloh — biror narsaga qasam ichsam-u, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsam, albatta qasamim (uchun) kaffora toʻlab, yaxshiroq boʻlganini qilaman» — yoki: «yaxshiroq boʻlganini qilib, qasamim (uchun) kaffora toʻlayman», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Ашъарийлардан бир гуруҳ (киши) билан Пайғамбар ﷺнинг олдиларига — у зотдан (бизга) улов сўраш учун — келдим. У зот: «Аллоҳга қасамки, мен сизларни уловга миндирмайман; менда сизларни миндирадиган (улов) ҳам йўқ», дедилар. Сўнг биз Аллоҳ хоҳлаганча (бир муддат) турдик; кейин (у зотга) ўркачлари оппоқ учта туя келтирилди ва у зот бизни уларга миндирдилар. Биз жўнаб кетганимизда, биз — ёки баъзиларимиз: «Аллоҳга қасамки, бизга барака берилмайди; биз Пайғамбар ﷺнинг олдиларига улов сўраб келган эдик, у зот бизни миндирмасликка қасам ичдилар, сўнг (барибир) миндирдилар. Бизни Пайғамбар ﷺнинг олдиларига (қайтиб) олиб боринглар, биз у зотга (қасамларини) эслатайлик», дедик. Бас, у зотнинг олдиларига келдик. У зот: «Сизларни мен миндирганим йўқ; балки Аллоҳ сизларни миндирди. Аллоҳга қасамки, мен — иншааллоҳ — бирор нарсага қасам ичсам-у, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсам, албатта қасамим (учун) каффора тўлаб, яхшироқ бўлганини қиламан» — ёки: «яхшироқ бўлганини қилиб, қасамим (учун) каффора тўлайман», дедилар.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ أَرْسَلَنِي أَصْحَابِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَسْأَلُهُ الْحُمْلاَنَ فَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ عَلَى شَىْءٍ ". وَوَافَقْتُهُ وَهْوَ غَضْبَانُ فَلَمَّا أَتَيْتُهُ قَالَ " انْطَلِقْ إِلَى أَصْحَابِكَ فَقُلْ إِنَّ اللَّهَ ـ أَوْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يَحْمِلُكُمْ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Sahobalarim meni Paygʻambar ﷺning oldilariga — u zotdan ulov soʻrash uchun — yubordilar. U zot: «Allohga qasamki, men sizlarni hech narsaga mindirmayman», dedilar. Men u zotning oldilariga gʻazabli holatlarida toʻgʻri kelgan edim. Soʻng (yana) u zotning oldilariga kelganimda, u zot: «Sahobalaringning oldiga bor va ayt: Alloh — yoki: Allohning Rasuli ﷺ — sizlarni mindiradi», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Саҳобаларим мени Пайғамбар ﷺнинг олдиларига — у зотдан улов сўраш учун — юбордилар. У зот: «Аллоҳга қасамки, мен сизларни ҳеч нарсага миндирмайман», дедилар. Мен у зотнинг олдиларига ғазабли ҳолатларида тўғри келган эдим. Сўнг (яна) у зотнинг олдиларига келганимда, у зот: «Саҳобаларингнинг олдига бор ва айт: Аллоҳ — ёки: Аллоҳнинг Расули ﷺ — сизларни миндиради», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ، فَوَافَقْتُهُ وَهْوَ غَضْبَانُ فَاسْتَحْمَلْنَاهُ، فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا ثُمَّ قَالَ " وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَتَحَلَّلْتُهَا ".
(Zahdam aytdi:) Biz Abu Muso al-Ashʼariyning oldida edik; u: «Men Ashʼariylardan bir necha kishi bilan Rasululloh ﷺning oldilariga keldim va u zotning oldilariga gʻazabli holatlarida toʻgʻri keldim. Biz u zotdan ulov soʻradik; u zot bizni mindirmaslikka qasam ichdilar, soʻng: ‹Allohga qasamki, inshaalloh, men biror narsaga qasam ichsam-u, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsam, albatta yaxshiroq boʻlganini qilaman va undan (qasamdan) chiqaman (kaffora bilan)›, dedilar», dedi.(Заҳдам айтди:) Биз Абу Мусо ал-Ашъарийнинг олдида эдик; у: «Мен Ашъарийлардан бир неча киши билан Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим ва у зотнинг олдиларига ғазабли ҳолатларида тўғри келдим. Биз у зотдан улов сўрадик; у зот бизни миндирмасликка қасам ичдилар, сўнг: ‹Аллоҳга қасамки, иншааллоҳ, мен бирор нарсага қасам ичсам-у, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсам, албатта яхшироқ бўлганини қиламан ва ундан (қасамдан) чиқаман (каффора билан)›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ أَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ " وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ، مَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ ". ثُمَّ لَبِثْنَا مَا شَاءَ اللَّهُ، فَأُتِيَ بِإِبِلٍ فَأَمَرَ لَنَا بِثَلاَثَةِ ذَوْدٍ، فَلَمَّا انْطَلَقْنَا قَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ لاَ يُبَارِكُ اللَّهُ لَنَا، أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ فَحَلَفَ أَنْ لاَ يَحْمِلَنَا فَحَمَلَنَا. فَقَالَ أَبُو مُوسَى فَأَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ " مَا أَنَا حَمَلْتُكُمْ بَلِ اللَّهُ حَمَلَكُمْ، إِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ كَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي، وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفَّرْتُ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Ashʼariylardan bir guruh (kishi) bilan Rasululloh ﷺning oldilariga — u zotdan ulov soʻrash uchun — keldim. U zot: «Allohga qasamki, men sizlarni mindirmayman; menda sizlarni mindiradigan (narsa) ham yoʻq», dedilar. Soʻng biz Alloh xohlagancha (bir muddat) turdik; keyin (u zotga) tuyalar keltirildi va u zot bizga uchta tuya (berishni) buyurdilar. Biz joʻnab ketganimizda, baʼzilarimiz bir-birimizga: «Alloh bizga baraka bermaydi; biz Rasululloh ﷺning oldilariga ulov soʻrab keldik, u zot bizni mindirmaslikka qasam ichdilar, soʻng (baribir) bizni mindirdilar», dedik. Abu Muso aytdi: Bas, biz Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga zikr qildik. U zot: «Sizlarni men mindirganim yoʻq; balki Alloh sizlarni mindirdi. Allohga qasamki — inshaalloh — men biror narsaga qasam ichsam-u, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsam, albatta qasamim (uchun) kaffora toʻlab, yaxshiroq boʻlganini qilaman va (qasam uchun) kaffora (beraman)», dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Ашъарийлардан бир гуруҳ (киши) билан Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига — у зотдан улов сўраш учун — келдим. У зот: «Аллоҳга қасамки, мен сизларни миндирмайман; менда сизларни миндирадиган (нарса) ҳам йўқ», дедилар. Сўнг биз Аллоҳ хоҳлаганча (бир муддат) турдик; кейин (у зотга) туялар келтирилди ва у зот бизга учта туя (беришни) буюрдилар. Биз жўнаб кетганимизда, баъзиларимиз бир-биримизга: «Аллоҳ бизга барака бермайди; биз Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига улов сўраб келдик, у зот бизни миндирмасликка қасам ичдилар, сўнг (барибир) бизни миндирдилар», дедик. Абу Мусо айтди: Бас, биз Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга зикр қилдик. У зот: «Сизларни мен миндирганим йўқ; балки Аллоҳ сизларни миндирди. Аллоҳга қасамки — иншааллоҳ — мен бирор нарсага қасам ичсам-у, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрсам, албатта қасамим (учун) каффора тўлаб, яхшироқ бўлганини қиламан ва (қасам учун) каффора (бераман)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ الْمُسْلِمِينَ وَالْيَهُودِ وَالنَّصَارَى كَمَثَلِ رَجُلٍ اسْتَأْجَرَ قَوْمًا يَعْمَلُونَ لَهُ عَمَلاً إِلَى اللَّيْلِ، فَعَمِلُوا إِلَى نِصْفِ النَّهَارِ، فَقَالُوا لاَ حَاجَةَ لَنَا إِلَى أَجْرِكَ، فَاسْتَأْجَرَ آخَرِينَ فَقَالَ أَكْمِلُوا بَقِيَّةَ يَوْمِكُمْ، وَلَكُمُ الَّذِي شَرَطْتُ، فَعَمِلُوا حَتَّى إِذَا كَانَ حِينَ صَلاَةِ الْعَصْرِ قَالُوا لَكَ مَا عَمِلْنَا. فَاسْتَأْجَرَ قَوْمًا فَعَمِلُوا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمْ حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ، وَاسْتَكْمَلُوا أَجْرَ الْفَرِيقَيْنِ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Musulmonlar, yahudiy va nasroniylarning misoli — bir kishi ishchilarni ertalabdan kechgacha ishlash uchun yollagandek. Ular peshingacha ishladi va: ‹Bizga sening haqqing (ish haqi) kerak emas›, — dedi. Shunda u kishi boshqa (ishchilar) guruhini yolladi va ularga: ‹Kunning qolgan (qismi)ni tugatinglar; (birinchi guruhga) belgilagan ish haqim sizlarniki boʻladi›, — dedi. Ular asr namozi vaqtigacha ishladi va: ‹Biz qilgan (ish) — sening uchun (bekorga)›, — dedi. U boshqa guruhni yolladi. Ular kunning qolgan (qismi)ni — quyosh botishigacha — ishladi va har ikki avvalgi guruhning ish haqini oldi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Мусулмонлар, яҳудий ва насронийларнинг мисоли — бир киши ишчиларни эрталабдан кечгача ишлаш учун ёллагандек. Улар пешингача ишлади ва: ‹Бизга сенинг ҳаққинг (иш ҳақи) керак эмас›, — деди. Шунда у киши бошқа (ишчилар) гуруҳини ёллади ва уларга: ‹Куннинг қолган (қисми)ни тугатинглар; (биринчи гуруҳга) белгилаган иш ҳақим сизларники бўлади›, — деди. Улар аср намози вақтигача ишлади ва: ‹Биз қилган (иш) — сенинг учун (бекорга)›, — деди. У бошқа гуруҳни ёллади. Улар куннинг қолган (қисми)ни — қуёш ботишигача — ишлади ва ҳар икки аввалги гуруҳнинг иш ҳақини олди», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنْتُ أَنَا وَأَصْحَابِي الَّذِينَ، قَدِمُوا مَعِي فِي السَّفِينَةِ نُزُولاً فِي بَقِيعِ بُطْحَانَ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالْمَدِينَةِ، فَكَانَ يَتَنَاوَبُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ صَلاَةِ الْعِشَاءِ كُلَّ لَيْلَةٍ نَفَرٌ مِنْهُمْ، فَوَافَقْنَا النَّبِيَّ ـ عليه السلام ـ أَنَا وَأَصْحَابِي وَلَهُ بَعْضُ الشُّغْلِ فِي بَعْضِ أَمْرِهِ فَأَعْتَمَ بِالصَّلاَةِ حَتَّى ابْهَارَّ اللَّيْلُ، ثُمَّ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِهِمْ، فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ قَالَ لِمَنْ حَضَرَهُ " عَلَى رِسْلِكُمْ، أَبْشِرُوا إِنَّ مِنْ نِعْمَةِ اللَّهِ عَلَيْكُمْ أَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَ النَّاسِ يُصَلِّي هَذِهِ السَّاعَةَ غَيْرُكُمْ ". أَوْ قَالَ " مَا صَلَّى هَذِهِ السَّاعَةَ أَحَدٌ غَيْرُكُمْ ". لاَ يَدْرِي أَىَّ الْكَلِمَتَيْنِ قَالَ. قَالَ أَبُو مُوسَى فَرَجَعْنَا فَفَرِحْنَا بِمَا سَمِعْنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bilan kemada kelgan hamrohlarim va men Baqiʼ Buthon degan joyga tushdik. Oʻsha paytda Paygʻambar ﷺ Madinada edilar. Bizdan biri har kechasi navbat bilan xufton namozi paytida Paygʻambar ﷺ ning oldiga borar edi. Bir kuni men hamrohlarim bilan Paygʻambar ﷺ ning oldiga bordim; u zot baʼzi ishlari bilan band edilar, shuning uchun xufton namozi kechaning oʻrtasigacha kechikdi. Soʻng u zot chiqib, odamlarga imomlik qildilar. Namozni tugatgach, u zot u yerda hozir boʻlganlarga qarab: «Sabr qilinglar! Ketmanglar. Xushxabar (boʻlsin). Bu — Allohning sizlarga (bergan) neʼmatidan(dir)ki, insonlardan hech kim shu vaqtda sizlardan boshqa namoz oʻqimadi», — yoki: «Shu vaqtda sizlardan boshqa hech kim namoz oʻqimadi», — dedilar. Abu Muso qoʻshimcha qildi: «Bas, biz Rasululloh ﷺ dan eshitgan (gap)imizdan keyin xursandlik bilan qaytdik».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен билан кемада келган ҳамроҳларим ва мен Бақиъ Бутҳон деган жойга тушдик. Ўша пайтда Пайғамбар ﷺ Мадинада эдилар. Биздан бири ҳар кечаси навбат билан хуфтон намози пайтида Пайғамбар ﷺ нинг олдига борар эди. Бир куни мен ҳамроҳларим билан Пайғамбар ﷺ нинг олдига бордим; у зот баъзи ишлари билан банд эдилар, шунинг учун хуфтон намози кечанинг ўртасигача кечикди. Сўнг у зот чиқиб, одамларга имомлик қилдилар. Намозни тугатгач, у зот у ерда ҳозир бўлганларга қараб: «Сабр қилинглар! Кетманглар. Хушхабар (бўлсин). Бу — Аллоҳнинг сизларга (берган) неъматидан(дир)ки, инсонлардан ҳеч ким шу вақтда сизлардан бошқа намоз ўқимади», — ёки: «Шу вақтда сизлардан бошқа ҳеч ким намоз ўқимади», — дедилар. Абу Мусо қўшимча қилди: «Бас, биз Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган (гап)имиздан кейин хурсандлик билан қайтдик».
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أُرَاهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أُهَاجِرُ مِنْ مَكَّةَ إِلَى أَرْضٍ بِهَا نَخْلٌ، فَذَهَبَ وَهَلِي إِلَى أَنَّهَا الْيَمَامَةُ أَوْ هَجَرٌ، فَإِذَا هِيَ الْمَدِينَةُ يَثْرِبُ، وَرَأَيْتُ فِيهَا بَقَرًا وَاللَّهُ خَيْرٌ، فَإِذَا هُمُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ أُحُدٍ، وَإِذَا الْخَيْرُ مَا جَاءَ اللَّهُ مِنَ الْخَيْرِ وَثَوَابِ الصِّدْقِ الَّذِي أَتَانَا اللَّهُ بِهِ بَعْدَ يَوْمِ بَدْرٍ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Men tushimda oʻzimni Makkadan — xurmozorli bir yerga hijrat qilayotgan holda — koʻrdim. Mening gumonim u (yer) — Yamoma yoki Hajar (boʻlsa kerak), degan (xayolga) ketdi; ammo u — Madina, (yaʼni) Yasrib (ekan). Men unda sigirlarni (ham) koʻrdim — Alloh (taqdir qilgani) yaxshidir — ular esa Uhud kunidagi mominlar (ekan). ‹Yaxshilik› esa — Alloh Badr kunidan keyin bizga keltirgan yaxshilik va sidq (rostgoʻylik) savobi (ekan)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Мен тушимда ўзимни Маккадан — хурмозорли бир ерга ҳижрат қилаётган ҳолда — кўрдим. Менинг гумоним у (ер) — Ямома ёки Ҳажар (бўлса керак), деган (хаёлга) кетди; аммо у — Мадина, (яъни) Ясриб (экан). Мен унда сигирларни (ҳам) кўрдим — Аллоҳ (тақдир қилгани) яхшидир — улар эса Уҳуд кунидаги моминлар (экан). ‹Яхшилик› эса — Аллоҳ Бадр кунидан кейин бизга келтирган яхшилик ва сидқ (ростгўйлик) савоби (экан)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أُرَاهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَأَيْتُ فِي رُؤْيَا أَنِّي هَزَزْتُ سَيْفًا فَانْقَطَعَ صَدْرُهُ، فَإِذَا هُوَ مَا أُصِيبَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ هَزَزْتُهُ أُخْرَى، فَعَادَ أَحْسَنَ مَا كَانَ، فَإِذَا هُوَ مَا جَاءَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْفَتْحِ، وَاجْتِمَاعِ الْمُؤْمِنِينَ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Men tushimda goʻyo bir qilichni silkitganimni koʻrdim, shunda uning oʻrtasi (tigʻi) sindi — bu esa Uhud kuni mominlarga yetgan musibat (ekan). Soʻng men uni yana (bir bor) silkitdim, u avvalgisidan ham chiroyliroq holga qaytdi — bu esa Alloh keltirgan fath (gʻalaba) va mominlarning jamlanishi (ekan)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Мен тушимда гўё бир қилични силкитганимни кўрдим, шунда унинг ўртаси (тиғи) синди — бу эса Уҳуд куни моминларга етган мусибат (экан). Сўнг мен уни яна (бир бор) силкитдим, у аввалгисидан ҳам чиройлироқ ҳолга қайтди — бу эса Аллоҳ келтирган фатҳ (ғалаба) ва моминларнинг жамланиши (экан)», дедилар.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا شَقِيقٌ، قَالَ جَلَسَ عَبْدُ اللَّهِ وَأَبُو مُوسَى فَتَحَدَّثَا فَقَالَ أَبُو مُوسَى قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ أَيَّامًا يُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ، وَيَنْزِلُ فِيهَا الْجَهْلُ، وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ، وَالْهَرْجُ الْقَتْلُ ".
(Shaqiq aytdi: Abdulloh va Abu Muso oʻtirib, suhbatlashdilar. Abu Muso:) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Qiyomatning oldida shunday kunlar (boʻladiki), ularda ilm koʻtariladi, jaholat tushadi va ularda harj koʻpayadi — harj esa qatldir», dedilar, (dedi).(Шақиқ айтди: Абдуллоҳ ва Абу Мусо ўтириб, суҳбатлашдилар. Абу Мусо:) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Қиёматнинг олдида шундай кунлар (бўладики), уларда илм кўтарилади, жаҳолат тушади ва уларда ҳарж кўпаяди — ҳарж эса қатлдир», дедилар, (деди).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، قَالَ إِنِّي لَجَالِسٌ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ أَبُو مُوسَى سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ، وَالْهَرْجُ بِلِسَانِ الْحَبَشَةِ الْقَتْلُ.
(Abu Voil aytdi:) Men Abdulloh va Abu Muso (roziyallohu anhumo) bilan oʻtirgan edim. Abu Muso: «Men Paygʻambar ﷺdan shunga oʻxshashini eshitdim», dedi. (Abu Muso aytdi:) Harj — habash tilida qatl (oʻldirish)dir.(Абу Воил айтди:) Мен Абдуллоҳ ва Абу Мусо (розияллоҳу анҳумо) билан ўтирган эдим. Абу Мусо: «Мен Пайғамбар ﷺдан шунга ўхшашини эшитдим», деди. (Абу Мусо айтди:) Ҳарж — ҳабаш тилида қатл (ўлдириш)дир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلاَحَ فَلَيْسَ مِنَّا ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim bizga qarshi qurol koʻtarsa, u bizdan emas», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким бизга қарши қурол кўтарса, у биздан эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ فِي مَسْجِدِنَا أَوْ فِي سُوقِنَا وَمَعَهُ نَبْلٌ فَلْيُمْسِكْ عَلَى نِصَالِهَا ـ أَوْ قَالَ فَلْيَقْبِضْ بِكَفِّهِ ـ أَنْ يُصِيبَ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ مِنْهَا شَىْءٌ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Agar biringiz bizning masjidimizdan yoki bozorimizdan — yonida oʻq (nabl) bilan — oʻtsa, ularning paykonlaridan ushlab (qoʻy)sin — yoki: kafti bilan (uchini) tutsin — toki ulardan musulmonlardan birortasiga biror narsa (zarar) tegmasin», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Агар бирингиз бизнинг масжидимиздан ёки бозоримиздан — ёнида ўқ (набл) билан — ўца, уларнинг пайконларидан ушлаб (қўй)син — ёки: кафти билан (учини) туцин — токи улардан мусулмонлардан бирортасига бирор нарса (зарар) тегмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى حَائِطٍ مِنْ حَوَائِطِ الْمَدِينَةِ لِحَاجَتِهِ، وَخَرَجْتُ فِي إِثْرِهِ، فَلَمَّا دَخَلَ الْحَائِطَ جَلَسْتُ عَلَى بَابِهِ وَقُلْتُ لأَكُونَنَّ الْيَوْمَ بَوَّابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَأْمُرْنِي فَذَهَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَضَى حَاجَتَهُ، وَجَلَسَ عَلَى قُفِّ الْبِئْرِ، فَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ وَدَلاَّهُمَا فِي الْبِئْرِ، فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْهِ لِيَدْخُلَ فَقُلْتُ كَمَا أَنْتَ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ لَكَ، فَوَقَفَ فَجِئْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَبُو بَكْرٍ يَسْتَأْذِنُ عَلَيْكَ. قَالَ " ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَدَخَلَ فَجَاءَ عَنْ يَمِينِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ وَدَلاَّهُمَا فِي الْبِئْرِ، فَجَاءَ عُمَرُ فَقُلْتُ كَمَا أَنْتَ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ لَكَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَجَاءَ عَنْ يَسَارِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ فَدَلاَّهُمَا فِي الْبِئْرِ، فَامْتَلأَ الْقُفُّ فَلَمْ يَكُنْ فِيهِ مَجْلِسٌ، ثُمَّ جَاءَ عُثْمَانُ فَقُلْتُ كَمَا أَنْتَ حَتَّى أَسْتَأْذِنَ لَكَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ، مَعَهَا بَلاَءٌ يُصِيبُهُ ". فَدَخَلَ فَلَمْ يَجِدْ مَعَهُمْ مَجْلِسًا، فَتَحَوَّلَ حَتَّى جَاءَ مُقَابِلَهُمْ عَلَى شَفَةِ الْبِئْرِ، فَكَشَفَ عَنْ سَاقَيْهِ ثُمَّ دَلاَّهُمَا فِي الْبِئْرِ. فَجَعَلْتُ أَتَمَنَّى أَخًا لِي وَأَدْعُو اللَّهَ أَنْ يَأْتِيَ. قَالَ ابْنُ الْمُسَيَّبِ فَتَأَوَّلْتُ ذَلِكَ قُبُورَهُمُ اجْتَمَعَتْ هَا هُنَا وَانْفَرَدَ عُثْمَانُ.
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ hojatlari uchun Madina bogʻlaridan biriga chiqdilar, men ham U zotning ortlaridan chiqdim. U zot bogʻga kirganlarida, men uning eshigida oʻtirib: «Bugun, U zot menga buyurmagan boʻlsa-da, men, albatta, Paygʻambar ﷺning eshikbonlari (darvozaboni) boʻlaman», dedim. Paygʻambar ﷺ borib, hojatlarini bajardilar va quduqning gardishiga (qoshiga) oʻtirdilar; ikki boldirlarini ochib, ularni quduqqa osiltirib (tushirib) qoʻydilar. Shunda Abu Bakr kelib, U zotning huzurlariga kirish uchun izn soʻradi. Men: «Sen turib tur, men sen uchun izn soʻray», dedim; u toʻxtab turdi. Men Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Yo Nabiyalloh, Abu Bakr Sizdan kirishga izn soʻrayapti», dedim. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan suyunchila (xushxabar ber)», dedilar. Bas, u kirib, Paygʻambar ﷺning oʻng tomonlaridan kelib, ikki boldirini ochib, ularni quduqqa osiltirdi. Soʻng Umar keldi. Men: «Sen turib tur, men sen uchun izn soʻray», dedim. Paygʻambar ﷺ: «Unga izn ber va uni jannat bilan suyunchila», dedilar. Bas, u Paygʻambar ﷺning chap tomonlaridan kelib, ikki boldirini ochib, ularni quduqqa osiltirdi. Shunda (quduq) gardishi toʻldi, unda (boshqa) oʻtiradigan joy qolmadi. Soʻng Usmon keldi. Men: «Sen turib tur, men sen uchun izn soʻray», dedim. Paygʻambar ﷺ: «Unga izn ber va uni jannat bilan suyunchila — (lekin) u bilan birga unga yetadigan bir balo (bor)», dedilar. Bas, u kirib, ular bilan (oʻtiradigan) joy topmadi-da, (boshqa tomonga) oʻtib, ularning roʻparalarida — quduqning labida — keldi; ikki boldirini ochib, soʻng ularni quduqqa osiltirdi. Men (oʻzimga) bir akamning (kelishini) orziqib, Allohdan uning kelishini soʻray boshladim. (Ibn al-Musayyab aytdi: Men buni — ularning qabrlari shu yerda jamlanib (yonma-yon boʻlib), Usmon esa (ulardan) ajralib (alohida) qolishiga — taʼvil qildim.)(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ҳожатлари учун Мадина боғларидан бирига чиқдилар, мен ҳам У зотнинг ортларидан чиқдим. У зот боғга кирганларида, мен унинг эшигида ўтириб: «Бугун, У зот менга буюрмаган бўлса-да, мен, албатта, Пайғамбар ﷺнинг эшикбонлари (дарвозабони) бўламан», дедим. Пайғамбар ﷺ бориб, ҳожатларини бажардилар ва қудуқнинг гардишига (қошига) ўтирдилар; икки болдирларини очиб, уларни қудуққа осилтириб (тушириб) қўйдилар. Шунда Абу Бакр келиб, У зотнинг ҳузурларига кириш учун изн сўради. Мен: «Сен туриб тур, мен сен учун изн сўрай», дедим; у тўхтаб турди. Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Набияллоҳ, Абу Бакр Сиздан киришга изн сўраяпти», дедим. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан суюнчила (хушхабар бер)», дедилар. Бас, у кириб, Пайғамбар ﷺнинг ўнг томонларидан келиб, икки болдирини очиб, уларни қудуққа осилтирди. Сўнг Умар келди. Мен: «Сен туриб тур, мен сен учун изн сўрай», дедим. Пайғамбар ﷺ: «Унга изн бер ва уни жаннат билан суюнчила», дедилар. Бас, у Пайғамбар ﷺнинг чап томонларидан келиб, икки болдирини очиб, уларни қудуққа осилтирди. Шунда (қудуқ) гардиши тўлди, унда (бошқа) ўтирадиган жой қолмади. Сўнг Усмон келди. Мен: «Сен туриб тур, мен сен учун изн сўрай», дедим. Пайғамбар ﷺ: «Унга изн бер ва уни жаннат билан суюнчила — (лекин) у билан бирга унга етадиган бир бало (бор)», дедилар. Бас, у кириб, улар билан (ўтирадиган) жой топмади-да, (бошқа томонга) ўтиб, уларнинг рўпараларида — қудуқнинг лабида — келди; икки болдирини очиб, сўнг уларни қудуққа осилтирди. Мен (ўзимга) бир акамнинг (келишини) орзиқиб, Аллоҳдан унинг келишини сўрай бошладим. (Ибн ал-Мусайяб айтди: Мен буни — уларнинг қабрлари шу ерда жамланиб (ёнма-ён бўлиб), Усмон эса (улардан) ажралиб (алоҳида) қолишига — таъвил қилдим.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَرَجُلاَنِ مِنْ قَوْمِي فَقَالَ أَحَدُ الرَّجُلَيْنِ أَمِّرْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. وَقَالَ الآخَرُ مِثْلَهُ. فَقَالَ " إِنَّا لاَ نُوَلِّي هَذَا مَنْ سَأَلَهُ، وَلاَ مَنْ حَرَصَ عَلَيْهِ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Men va qavmimdan ikki kishi Paygʻambar ﷺning huzuriga kirdik. Ikki kishidan biri: «Bizni amir (boshliq) qilib qoʻying, yo Rasululloh!» dedi. Boshqasi ham shunga oʻxshash (gap) aytdi. Shunda U zot: «Albatta, biz bu (ish)ni — uni soʻragan kishiga ham, unga ochkoʻzlik qilgan kishiga ham — topshirmaymiz», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен ва қавмимдан икки киши Пайғамбар ﷺнинг ҳузурига кирдик. Икки кишидан бири: «Бизни амир (бошлиқ) қилиб қўйинг, ё Расулуллоҳ!» деди. Бошқаси ҳам шунга ўхшаш (гап) айтди. Шунда У зот: «Албатта, биз бу (иш)ни — уни сўраган кишига ҳам, унга очкўзлик қилган кишига ҳам — топширмаймиз», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ قُرَّةَ، حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَهُ وَأَتْبَعَهُ بِمُعَاذٍ.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ uni (Yamanga) yubordilar va uning ortidan Muozni (ham) yubordilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ уни (Яманга) юбордилар ва унинг ортидан Муозни (ҳам) юбордилар.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا مَحْبُوبُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ رَجُلاً، أَسْلَمَ ثُمَّ تَهَوَّدَ، فَأَتَى مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَهْوَ عِنْدَ أَبِي مُوسَى فَقَالَ مَا هَذَا قَالَ أَسْلَمَ ثُمَّ تَهَوَّدَ. قَالَ لاَ أَجْلِسُ حَتَّى أَقْتُلَهُ، قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Bir kishi islomni qabul qilgan, soʻng yahudiy boʻlgan (irtidod qilgan) edi. Muoz ibn Jabal — Abu Musoning huzurida ekan — keldi-da: «Bu nima (gap)?» dedi. (Abu Muso): «(Bu kishi) islomni qabul qilgan, soʻng yahudiy boʻldi», dedi. (Muoz): «Men uni oʻldirmagunimcha oʻtirmayman; (bu) — Allohning va Uning Rasuli ﷺning hukmidir», dedi.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Бир киши исломни қабул қилган, сўнг яҳудий бўлган (иртидод қилган) эди. Муоз ибн Жабал — Абу Мусонинг ҳузурида экан — келди-да: «Бу нима (гап)?» деди. (Абу Мусо): «(Бу киши) исломни қабул қилган, сўнг яҳудий бўлди», деди. (Муоз): «Мен уни ўлдирмагунимча ўтирмайман; (бу) — Аллоҳнинг ва Унинг Расули ﷺнинг ҳукмидир», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فُكُّوا الْعَانِيَ وَأَجِيبُوا الدَّاعِيَ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Asir (band)ni (toʻlovini berib) ozod qilinglar va (taklif) qiluvchining (daʼvatiga) javob beringlar (taklifni qabul qilinglar)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Асир (банд)ни (тўловини бериб) озод қилинглар ва (таклиф) қилувчининг (даъватига) жавоб беринглар (таклифни қабул қилинглар)», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ حَائِطًا وَأَمَرَنِي بِحِفْظِ الْبَابِ فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْتَأْذِنُ فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". فَإِذَا أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جَاءَ عُمَرُ فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ". ثُمَّ جَاءَ عُثْمَانُ فَقَالَ " ائْذَنْ لَهُ، وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir bogʻ (devor bilan oʻralgan joy)ga kirdilar va menga eshikni saqlashni (qoʻriqlashni) buyurdilar. Shu payt bir kishi (kirishga) izn soʻrab keldi. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabar qil», dedilar. Mana, u — Abu Bakr (edi). Soʻng Umar keldi; U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabar qil», dedilar. Soʻng Usmon keldi; U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabar qil», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир боғ (девор билан ўралган жой)га кирдилар ва менга эшикни сақлашни (қўриқлашни) буюрдилар. Шу пайт бир киши (киришга) изн сўраб келди. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабар қил», дедилар. Мана, у — Абу Бакр (эди). Сўнг Умар келди; У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабар қил», дедилар. Сўнг Усмон келди; У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабар қил», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّمَا مَثَلِي وَمَثَلُ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ بِهِ كَمَثَلِ رَجُلٍ أَتَى قَوْمًا فَقَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي رَأَيْتُ الْجَيْشَ بِعَيْنَىَّ، وَإِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْعُرْيَانُ فَالنَّجَاءَ. فَأَطَاعَهُ طَائِفَةٌ مِنْ قَوْمِهِ فَأَدْلَجُوا، فَانْطَلَقُوا عَلَى مَهَلِهِمْ فَنَجَوْا، وَكَذَّبَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ فَأَصْبَحُوا مَكَانَهُمْ، فَصَبَّحَهُمُ الْجَيْشُ، فَأَهْلَكَهُمْ وَاجْتَاحَهُمْ، فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ أَطَاعَنِي، فَاتَّبَعَ مَا جِئْتُ بِهِ، وَمَثَلُ مَنْ عَصَانِي وَكَذَّبَ بِمَا جِئْتُ بِهِ مِنَ الْحَقِّ ".
Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mening va Alloh meni (yuborib) qoʻlimga bergan narsaning misoli bir qavmga kelib: ‹Ey qavmim, men dushman lashkarini oʻz koʻzim bilan koʻrdim, men ochiq-oydin ogohlantiruvchidirman, qutuling!› degan kishining misoliga oʻxshaydi. Shunda qavmidan bir toifa unga itoat qilib, tunda yoʻlga chiqishdi va shoshilmasdan ketib, najot topishdi. Bir toifa esa uni yolgʻonchiga chiqarib, oʻz joylarida qolishdi. Ertalab lashkar ularning ustiga bostirib kelib, ularni halok qilib, butunlay qirib tashladi. Bu menga itoat qilib, men keltirgan narsaga ergashgan kishining hamda menga osiy boʻlib, men keltirgan haqni yolgʻonga chiqargan kishining misolidir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Менинг ва Аллоҳ мени (юбориб) қўлимга берган нарсанинг мисоли бир қавмга келиб: ‹Эй қавмим, мен душман лашкарини ўз кўзим билан кўрдим, мен очиқ-ойдин огоҳлантирувчидирман, қутулинг!› деган кишининг мисолига ўхшайди. Шунда қавмидан бир тоифа унга итоат қилиб, тунда йўлга чиқишди ва шошилмасдан кетиб, нажот топишди. Бир тоифа эса уни ёлғончига чиқариб, ўз жойларида қолишди. Эрталаб лашкар уларнинг устига бостириб келиб, уларни ҳалок қилиб, бутунлай қириб ташлади. Бу менга итоат қилиб, мен келтирган нарсага эргашган кишининг ҳамда менга осий бўлиб, мен келтирган ҳақни ёлғонга чиқарган кишининг мисолидир», дедилар.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَشْيَاءَ كَرِهَهَا، فَلَمَّا أَكْثَرُوا عَلَيْهِ الْمَسْأَلَةَ غَضِبَ وَقَالَ " سَلُونِي ". فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ حُذَافَةُ ". ثُمَّ قَامَ آخَرُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبِي فَقَالَ " أَبُوكَ سَالِمٌ مَوْلَى شَيْبَةَ ". فَلَمَّا رَأَى عُمَرُ مَا بِوَجْهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَضَبِ قَالَ إِنَّا نَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ.
Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ dan oʻzlari yoqtirmagan baʼzi narsalar haqida soʻraldi. Ular koʻp savol berishgach, u zot gʻazablandilar va: «Mendan soʻranglar», dedilar. Shunda bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, mening otam kim?» dedi. U zot: «Sening otang Huzofadir», dedilar. Soʻng boshqa biri turib: «Ey Allohning Rasuli, mening otam kim?» dedi. U zot: «Sening otang Shaybaning ozod qilgan quli Salimdir», dedilar. Umar Rasululloh ﷺ ning yuzlaridagi gʻazabni koʻrgach: «Biz Alloh azza va jallaga tavba qilamiz», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дан ўзлари ёқтирмаган баъзи нарсалар ҳақида сўралди. Улар кўп савол беришгач, у зот ғазабландилар ва: «Мендан сўранглар», дедилар. Шунда бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг отам ким?» деди. У зот: «Сенинг отанг Ҳузофадир», дедилар. Сўнг бошқа бири туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг отам ким?» деди. У зот: «Сенинг отанг Шайбанинг озод қилган қули Салимдир», дедилар. Умар Расулуллоҳ ﷺ нинг юзларидаги ғазабни кўргач: «Биз Аллоҳ азза ва жаллага тавба қиламиз», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَا أَحَدٌ أَصْبَرُ عَلَى أَذًى سَمِعَهُ مِنَ اللَّهِ، يَدَّعُونَ لَهُ الْوَلَدَ، ثُمَّ يُعَافِيهِمْ وَيَرْزُقُهُمْ ".
(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «(Alloh)dan koʻra — eshitgan ozoriga (haqoratiga) sabrliroq hech kim yoʻq: ular Unga bola (farzand bor deb) daʼvo qiladilar, soʻng (shunga qaramay) U ularni ofiyatda (sogʻ-salomat) tutadi va ularga rizq beradi», dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «(Аллоҳ)дан кўра — эшитган озорига (ҳақоратига) сабрлироқ ҳеч ким йўқ: улар Унга бола (фарзанд бор деб) даъво қиладилар, сўнг (шунга қарамай) У уларни офиятда (соғ-саломат) тутади ва уларга ризқ беради», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَكُنَّا إِذَا عَلَوْنَا كَبَّرْنَا فَقَالَ " ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا، تَدْعُونَ سَمِيعًا بَصِيرًا قَرِيبًا ". ثُمَّ أَتَى عَلَىَّ وَأَنَا أَقُولُ فِي نَفْسِي لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ. فَقَالَ لِي " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ قُلْ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ. فَإِنَّهَا كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ". أَوْ قَالَ أَلاَ أَدُلُّكَ بِهِ.
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bir safarda edik; biz (biror tepalikka) koʻtarilganimizda, takbir (Allohu akbar) aytar edik. Shunda U zot: «Oʻzlaringizga rahm qilinglar (ovozni pasaytiringlar); chunki sizlar kar yoki gʻoyib (yiroq) Zotni chaqirayotganingiz yoʻq — sizlar eshituvchi, koʻruvchi, yaqin Zotni chaqiryapsiz», dedilar. Soʻng U zot mening oldimga keldilar — men ichimda: ‹La havla va la quvvata illa billah (Allohdan boʻlak (gunohdan qaytishga) qudrat va (toatga) quvvat yoʻq)› der edim. U zot menga: «Ey Abdulloh ibn Qays, ‹la havla va la quvvata illa billah› deb ayt; chunki u — jannat xazinalaridan bir xazinadir», dedilar — yoki: «Senga uni (oʻrgatib) koʻrsataymi?» dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бир сафарда эдик; биз (бирор тепаликка) кўтарилганимизда, такбир (Аллоҳу акбар) айтар эдик. Шунда У зот: «Ўзларингизга раҳм қилинглар (овозни пасайтиринглар); чунки сизлар кар ёки ғойиб (йироқ) Зотни чақираётганингиз йўқ — сизлар эшитувчи, кўрувчи, яқин Зотни чақиряпсиз», дедилар. Сўнг У зот менинг олдимга келдилар — мен ичимда: ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллоҳдан бўлак (гуноҳдан қайтишга) қудрат ва (тоатга) қувват йўқ)› дер эдим. У зот менга: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, ‹ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› деб айт; чунки у — жаннат хазиналаридан бир хазинадир», дедилар — ёки: «Сенга уни (ўргатиб) кўрсатайми?» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ يُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ رِيَاءً، فَأَىُّ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ " مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا، فَهْوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «(Bir) kishi (qabila) gʻayrati (himmati) uchun jang qiladi, (boshqasi) jasorat (koʻrsatish) uchun jang qiladi, (yana biri) riyo (koʻz-koʻz qilish) uchun jang qiladi — bularning qaysisi Alloh yoʻlidadir?» dedi. U zot: «Kim Allohning kalimasi (dini) eng oliy boʻlishi uchun jang qilsa, u — Alloh yoʻlidadir», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «(Бир) киши (қабила) ғайрати (ҳиммати) учун жанг қилади, (бошқаси) жасорат (кўрсатиш) учун жанг қилади, (яна бири) риё (кўз-кўз қилиш) учун жанг қилади — буларнинг қайсиси Аллоҳ йўлидадир?» деди. У зот: «Ким Аллоҳнинг калимаси (дини) энг олий бўлиши учун жанг қилса, у — Аллоҳ йўлидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَاهُ السَّائِلُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ جَاءَهُ السَّائِلُ ـ أَوْ صَاحِبُ الْحَاجَةِ قَالَ " اشْفَعُوا فَلْتُؤْجَرُوا، وَيَقْضِي اللَّهُ عَلَى لِسَانِ رَسُولِهِ مَا شَاءَ ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning oldilariga soʻrovchi — yoki baʼzan: ‹soʻrovchi keldi›, dedi — yoki hojat egasi kelganida, U zot: «Shafoat qilinglar — ajr olasizlar; Alloh esa Oʻz rasulining tili bilan xohlagan (hukm)ini chiqaradi», der edilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига сўровчи — ёки баъзан: ‹сўровчи келди›, деди — ёки ҳожат эгаси келганида, У зот: «Шафоат қилинглар — ажр оласизлар; Аллоҳ эса Ўз расулининг тили билан хоҳлаган (ҳукм)ини чиқаради», дер эдилар.
حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَالأُتْرُجَّةِ، طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ، وَالَّذِي لاَ يَقْرَأُ كَالتَّمْرَةِ، طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلاَ رِيحَ لَهَا، وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ، رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ، وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ، طَعْمُهَا مُرٌّ وَلاَ رِيحَ لَهَا ".
(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Qurʼon oʻqiydigan muʼminning misoli — utrujja (sitruss meva)ga oʻxshaydi: taʼmi (mazasi) yoqimli, hidi (ham) yoqimli; Qurʼon oʻqimaydigan (muʼmin)ning (misoli) — xurmoga oʻxshaydi: taʼmi yoqimli, lekin hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan fojirning misoli — rayhonga oʻxshaydi: hidi yoqimli, lekin taʼmi achchiq; Qurʼon oʻqimaydigan fojirning misoli esa — hanzal (achchiq qovoq)ga oʻxshaydi: taʼmi achchiq, hidi (ham) yoʻq», dedilar.)(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Қуръон ўқийдиган муъминнинг мисоли — утружжа (ситрусс мева)га ўхшайди: таъми (мазаси) ёқимли, ҳиди (ҳам) ёқимли; Қуръон ўқимайдиган (муъмин)нинг (мисоли) — хурмога ўхшайди: таъми ёқимли, лекин ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган фожирнинг мисоли — райҳонга ўхшайди: ҳиди ёқимли, лекин таъми аччиқ; Қуръон ўқимайдиган фожирнинг мисоли эса — ҳанзал (аччиқ қовоқ)га ўхшайди: таъми аччиқ, ҳиди (ҳам) йўқ», дедилар.)