Sahl ibn Sa'd as-Soidiy

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَهَبَ إِلَى بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ لِيُصْلِحَ بَيْنَهُمْ فَحَانَتِ الصَّلاَةُ فَجَاءَ الْمُؤَذِّنُ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ أَتُصَلِّي لِلنَّاسِ فَأُقِيمَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ فِي الصَّلاَةِ، فَتَخَلَّصَ حَتَّى وَقَفَ فِي الصَّفِّ، فَصَفَّقَ النَّاسُ ـ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لاَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ ـ فَلَمَّا أَكْثَرَ النَّاسُ التَّصْفِيقَ الْتَفَتَ فَرَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَأَشَارَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِ امْكُثْ مَكَانَكَ، فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ يَدَيْهِ، فَحَمِدَ اللَّهَ عَلَى مَا أَمَرَهُ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ ذَلِكَ، ثُمَّ اسْتَأْخَرَ أَبُو بَكْرٍ حَتَّى اسْتَوَى فِي الصَّفِّ، وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَثْبُتَ إِذْ أَمَرْتُكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا كَانَ لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يُصَلِّيَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لِي رَأَيْتُكُمْ أَكْثَرْتُمُ التَّصْفِيقَ مَنْ رَابَهُ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِ فَلْيُسَبِّحْ، فَإِنَّهُ إِذَا سَبَّحَ الْتُفِتَ إِلَيْهِ، وَإِنَّمَا التَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Bani Amr ibn Avf (qabilasi) orasida sulh qilish uchun bordilar. Shu orada namoz vaqti kirdi va muazzin Abu Bakrning oldiga kelib: «Imomlik qilasizmi? Men iqomat aytsam», — dedi. Abu Bakr «ha» deb, imomlik qildi. Rasululloh ﷺ odamlar hali namoz oʻqiyotgan paytda keldilar va namoz oʻqiyotganlar saflariga kirib, (birinchi) safda turdilar. Odamlar qarsak chaldi. Abu Bakr namozda hech yon-verga qaramas edi, lekin odamlar qarsak chalavergach, Abu Bakr qaradi va Rasululloh ﷺ ni koʻrdi. Rasululloh ﷺ unga joyida qolishni ishora qildi. Abu Bakr qoʻllarini koʻtardi va Rasululloh ﷺ ning bu buyrugʻiga Allohga hamd aytdi, soʻng orqaga chekinib, birinchi safga yetdi. Rasululloh ﷺ oldinga oʻtdilar va imomlik qildilar. Rasululloh ﷺ namozni tugatgach: «Ey Abu Bakr, men senga buyurgan paytda (joyingda) qolishdan seni nima toʻsdi?» — dedilar. Abu Bakr: «Ibn Abu Quhofa (Abu Bakr) Rasululloh ﷺ ning huzurlarida imomlik qilishga qanday jurʼat qilsin?» — dedi. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Nega buncha koʻp qarsak chaldinglar? Kimga namozda biror narsa yuz bersa, ‹Subhanalloh› desin; u shunday desa, (unga) eʼtibor beriladi. Qarsak — ayollar uchundir», — dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бани Амр ибн Авф (қабиласи) орасида сулҳ қилиш учун бордилар. Шу орада намоз вақти кирди ва муаззин Абу Бакрнинг олдига келиб: «Имомлик қиласизми? Мен иқомат айцам», — деди. Абу Бакр «ҳа» деб, имомлик қилди. Расулуллоҳ ﷺ одамлар ҳали намоз ўқиётган пайтда келдилар ва намоз ўқиётганлар сафларига кириб, (биринчи) сафда турдилар. Одамлар қарсак чалди. Абу Бакр намозда ҳеч ён-верга қарамас эди, лекин одамлар қарсак чалавергач, Абу Бакр қаради ва Расулуллоҳ ﷺ ни кўрди. Расулуллоҳ ﷺ унга жойида қолишни ишора қилди. Абу Бакр қўлларини кўтарди ва Расулуллоҳ ﷺ нинг бу буйруғига Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг орқага чекиниб, биринчи сафга етди. Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтдилар ва имомлик қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатгач: «Эй Абу Бакр, мен сенга буюрган пайтда (жойингда) қолишдан сени нима тўсди?» — дедилар. Абу Бакр: «Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида имомлик қилишга қандай журъат қилсин?» — деди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Нега бунча кўп қарсак чалдинглар? Кимга намозда бирор нарса юз берса, ‹Субҳаналлоҳ› десин; у шундай деса, (унга) эътибор берилади. Қарсак — аёллар учундир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ كَانَ النَّاسُ يُؤْمَرُونَ أَنْ يَضَعَ الرَّجُلُ الْيَدَ الْيُمْنَى عَلَى ذِرَاعِهِ الْيُسْرَى فِي الصَّلاَةِ‏.‏ قَالَ أَبُو حَازِمٍ لاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ يَنْمِي ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ إِسْمَاعِيلُ يُنْمَى ذَلِكَ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ يَنْمِي‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlarga namozda oʻng qoʻlni chap bilakka qoʻyishga buyurilgan edi. Abu Hozim: «Menimcha, bu buyruq Paygʻambar ﷺ dan edi», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамларга намозда ўнг қўлни чап билакка қўйишга буюрилган эди. Абу Ҳозим: «Менимча, бу буйруқ Пайғамбар ﷺ дан эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ كَانَ النَّاسُ يُصَلُّونَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ عَاقِدُو أُزْرِهِمْ مِنَ الصِّغَرِ عَلَى رِقَابِهِمْ فَقِيلَ لِلنِّسَاءِ لاَ تَرْفَعْنَ رُءُوسَكُنَّ حَتَّى يَسْتَوِيَ الرِّجَالُ جُلُوسًا‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar Paygʻambar ﷺ bilan — izorlari kichik boʻlgani uchun — ularni boʻyinlariga bogʻlab namoz oʻqir edi; ayollarga esa erkaklar (sajdadan turib) tik oʻtirmaguncha sajdadan boshlarini koʻtarmaslik aytilgan edi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар Пайғамбар ﷺ билан — изорлари кичик бўлгани учун — уларни бўйинларига боғлаб намоз ўқир эди; аёлларга эса эркаклар (саждадан туриб) тик ўтирмагунча саждадан бошларини кўтармаслик айтилган эди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ كَانَتْ فِينَا امْرَأَةٌ تَجْعَلُ عَلَى أَرْبِعَاءَ فِي مَزْرَعَةٍ لَهَا سِلْقًا، فَكَانَتْ إِذَا كَانَ يَوْمُ جُمُعَةٍ تَنْزِعُ أُصُولَ السِّلْقِ فَتَجْعَلُهُ فِي قِدْرٍ، ثُمَّ تَجْعَلُ عَلَيْهِ قَبْضَةً مِنْ شَعِيرٍ تَطْحَنُهَا، فَتَكُونُ أُصُولُ السِّلْقِ عَرْقَهُ، وَكُنَّا نَنْصَرِفُ مِنْ صَلاَةِ الْجُمُعَةِ فَنُسَلِّمُ عَلَيْهَا، فَتُقَرِّبُ ذَلِكَ الطَّعَامَ إِلَيْنَا فَنَلْعَقُهُ، وَكُنَّا نَتَمَنَّى يَوْمَ الْجُمُعَةِ لِطَعَامِهَا ذَلِكَ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizning oramizda bir ayol bor edi — uning (ekin) maydoni bor edi va u oʻz maydonidagi ariqlar boʻyiga silq (bir turli sabzavot) ekar edi. Juma kunlari u silqni ildizi bilan sugʻurib, ildizlarini bir idishga solar edi. Soʻng uning ustiga bir hovuch yanchilgan arpa solib, uni pishirar edi. Silqning ildizlari goʻsht oʻrnini bosar edi. Juma namozini tugatgach, biz unga salom berar edik va u bizga oʻsha taomni berar edi; biz uni qoʻllarimiz bilan yer edik. Oʻsha taom sababli biz jumani (intizor boʻlib) kutar edik.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизнинг орамизда бир аёл бор эди — унинг (экин) майдони бор эди ва у ўз майдонидаги ариқлар бўйига силқ (бир турли сабзавот) экар эди. Жума кунлари у силқни илдизи билан суғуриб, илдизларини бир идишга солар эди. Сўнг унинг устига бир ҳовуч янчилган арпа солиб, уни пиширар эди. Силқнинг илдизлари гўшт ўрнини босар эди. Жума намозини тугатгач, биз унга салом берар эдик ва у бизга ўша таомни берар эди; биз уни қўлларимиз билан ер эдик. Ўша таом сабабли биз жумани (интизор бўлиб) кутар эдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصْلِحُ بَيْنَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ، وَحَانَتِ الصَّلاَةُ، فَجَاءَ بِلاَلٌ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ حُبِسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَؤُمُّ النَّاسَ قَالَ نَعَمْ إِنْ شِئْتُمْ‏.‏ فَأَقَامَ بِلاَلٌ الصَّلاَةَ، فَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَصَلَّى، فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي فِي الصُّفُوفِ يَشُقُّهَا شَقًّا حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ، فَأَخَذَ النَّاسُ بِالتَّصْفِيحِ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ هَلْ تَدْرُونَ مَا التَّصْفِيحُ هُوَ التَّصْفِيقُ‏.‏ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لاَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمَّا أَكْثَرُوا الْتَفَتَ فَإِذَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي الصَّفِّ، فَأَشَارَ إِلَيْهِ مَكَانَكَ‏.‏ فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَيْهِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ وَتَقَدَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Bani Amr ibn Avf qabilalari orasida yarashtirish uchun (chiqib) ketdilar va namoz vaqti kirdi; Bilol Abu Bakrning oldiga borib: «Paygʻambar ﷺ (kechikib) ushlanib qoldilar. Odamlarga namozga imomlik qilasizmi?» — dedi. Abu Bakr: «Ha, xohlasang», — deb javob berdi. Bas, Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr namozga imomlik qildi. Shu orada Paygʻambar ﷺ (namoz oʻqiyotgan odamlarning) saflarini yorib oʻtib, birinchi safda turguncha keldilar va odamlar qarsak chalish boshladi. Abu Bakr namozda u yon-bu yonga qaramas edi, lekin odamlar koʻp qarsak chalgach, u orqaga qaradi va Paygʻambar ﷺ ni (birinchi) safda koʻrdi. Paygʻambar ﷺ unga oʻz joyida qolishni imo qildilar, lekin Abu Bakr ikki qoʻlini koʻtarib, Allohga hamd aytdi, soʻng orqaga chekindi va Paygʻambar ﷺ oldinga oʻtib, namozga imomlik qildilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бани Амр ибн Авф қабилалари орасида яраштириш учун (чиқиб) кетдилар ва намоз вақти кирди; Билол Абу Бакрнинг олдига бориб: «Пайғамбар ﷺ (кечикиб) ушланиб қолдилар. Одамларга намозга имомлик қиласизми?» — деди. Абу Бакр: «Ҳа, хоҳласанг», — деб жавоб берди. Бас, Билол иқомат айтди ва Абу Бакр намозга имомлик қилди. Шу орада Пайғамбар ﷺ (намоз ўқиётган одамларнинг) сафларини ёриб ўтиб, биринчи сафда тургунча келдилар ва одамлар қарсак чалиш бошлади. Абу Бакр намозда у ён-бу ёнга қарамас эди, лекин одамлар кўп қарсак чалгач, у орқага қаради ва Пайғамбар ﷺ ни (биринчи) сафда кўрди. Пайғамбар ﷺ унга ўз жойида қолишни имо қилдилар, лекин Абу Бакр икки қўлини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг орқага чекинди ва Пайғамбар ﷺ олдинга ўтиб, намозга имомлик қилдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَخْبَرَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «‹Subhanalloh› deyish — erkaklar uchun, qarsak chalish — ayollar uchun(dir)», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «‹Субҳаналлоҳ› дейиш — эркаклар учун, қарсак чалиш — аёллар учун(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّاسُ يُصَلُّونَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُمْ عَاقِدُو أُزْرِهِمْ مِنَ الصِّغَرِ عَلَى رِقَابِهِمْ، فَقِيلَ لِلنِّسَاءِ ‏"‏ لاَ تَرْفَعْنَ رُءُوسَكُنَّ حَتَّى يَسْتَوِيَ الرِّجَالُ جُلُوسًا ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Odamlar (kiyim) izorlari qisqa boʻlgani uchun ularni boʻyinlariga bogʻlagan holda Paygʻambar ﷺ bilan namoz oʻqir edi; va ayollar — erkaklar (sajdadan) tik oʻtirguncha — boshlarini (sajdadan) koʻtarmaslikka buyurilgan edi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Одамлар (кийим) изорлари қисқа бўлгани учун уларни бўйинларига боғлаган ҳолда Пайғамбар ﷺ билан намоз ўқир эди; ва аёллар — эркаклар (саждадан) тик ўтиргунча — бошларини (саждадан) кўтармасликка буюрилган эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَلَغَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ بِقُبَاءٍ كَانَ بَيْنَهُمْ شَىْءٌ، فَخَرَجَ يُصْلِحُ بَيْنَهُمْ فِي أُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ، فَحُبِسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَانَتِ الصَّلاَةُ، فَجَاءَ بِلاَلٌ إِلَى أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنهما ـ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ حُبِسَ وَقَدْ حَانَتِ الصَّلاَةُ، فَهَلْ لَكَ أَنْ تَؤُمَّ النَّاسَ قَالَ نَعَمْ إِنْ شِئْتَ‏.‏ فَأَقَامَ بِلاَلٌ الصَّلاَةَ، وَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَكَبَّرَ لِلنَّاسِ، وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي فِي الصُّفُوفِ يَشُقُّهَا شَقًّا، حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ، فَأَخَذَ النَّاسُ فِي التَّصْفِيحِ‏.‏ قَالَ سَهْلٌ التَّصْفِيحُ هُوَ التَّصْفِيقُ‏.‏ قَالَ وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لاَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمَّا أَكْثَرَ النَّاسُ الْتَفَتَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَشَارَ إِلَيْهِ، يَأْمُرُهُ أَنْ يُصَلِّيَ، فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ يَدَهُ، فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ، وَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى لِلنَّاسِ، فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَا لَكُمْ حِينَ نَابَكُمْ شَىْءٌ فِي الصَّلاَةِ أَخَذْتُمْ بِالتَّصْفِيحِ إِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ، مَنْ نَابَهُ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَقُلْ سُبْحَانَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ، مَا مَنَعَكَ أَنْ تُصَلِّيَ لِلنَّاسِ حِينَ أَشَرْتُ إِلَيْكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ مَا كَانَ يَنْبَغِي لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يُصَلِّيَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qubodagi Bani Amr ibn Avf ahli orasidagi nizo haqidagi xabar Allohning Paygʻambari ﷺ ga yetdi va u zot baʼzi sahobalari bilan — yarashtirish uchun — ularning oldiga bordilar. Allohning Paygʻambari ﷺ oʻsha yerda ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Bilol Abu Bakrning oldiga kelib: «Ey Abu Bakr, Rasululloh ﷺ (oʻsha yerda) ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Odamlarga namozga imomlik qilasizmi?» — dedi. Abu Bakr: «Ha, xohlasang», — deb javob berdi. Bas, Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr oldinga oʻtdi, odamlar takbir aytdi. Shu orada Rasululloh ﷺ saflarni yorib oʻtib, (birinchi) safda turguncha keldilar va odamlar qarsak chalish boshladi. Abu Bakr namozda u yon-bu yonga qaramas edi, lekin odamlar koʻp qarsak chalgach, u orqaga qaradi va Rasululloh ﷺ ni koʻrdi. Paygʻambar ﷺ unga (imomlikni) davom ettirishni imo qildilar. Abu Bakr ikki qoʻlini koʻtarib, Allohga hamd aytdi, soʻng — safda turguncha — orqaga chekindi va Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, odamlarga namozga imomlik qildilar. U zot namozni tugatgach, odamlarga (qarab): «Ey odamlar, namozda sizlarga biror narsa yuz bersa, nega qarsak chalish boshladingiz? Qarsak chalish — ayollar uchun(dir). Kim namozda biror gʻayriodatiy (narsa) bilan toʻqnash kelsa, ‹Subhanalloh›, — desin», — dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺ Abu Bakrga qarab: «Men senga (imomlikni) davom ettirishni imo qilganimda, seni imomlik qilishdan nima toʻsdi?» — dedilar. Abu Bakr: «Ibn Abu Quhofaga — Rasululloh ﷺ ning huzurida namozga imomlik qilish — yarashmaydi», — deb javob berdi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қубодаги Бани Амр ибн Авф аҳли орасидаги низо ҳақидаги хабар Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ га етди ва у зот баъзи саҳобалари билан — яраштириш учун — уларнинг олдига бордилар. Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ ўша ерда ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Билол Абу Бакрнинг олдига келиб: «Эй Абу Бакр, Расулуллоҳ ﷺ (ўша ерда) ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Одамларга намозга имомлик қиласизми?» — деди. Абу Бакр: «Ҳа, хоҳласанг», — деб жавоб берди. Бас, Билол иқомат айтди ва Абу Бакр олдинга ўтди, одамлар такбир айтди. Шу орада Расулуллоҳ ﷺ сафларни ёриб ўтиб, (биринчи) сафда тургунча келдилар ва одамлар қарсак чалиш бошлади. Абу Бакр намозда у ён-бу ёнга қарамас эди, лекин одамлар кўп қарсак чалгач, у орқага қаради ва Расулуллоҳ ﷺ ни кўрди. Пайғамбар ﷺ унга (имомликни) давом эттиришни имо қилдилар. Абу Бакр икки қўлини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг — сафда тургунча — орқага чекинди ва Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, одамларга намозга имомлик қилдилар. У зот намозни тугатгач, одамларга (қараб): «Эй одамлар, намозда сизларга бирор нарса юз берса, нега қарсак чалиш бошладингиз? Қарсак чалиш — аёллар учун(дир). Ким намозда бирор ғайриодатий (нарса) билан тўқнаш келса, ‹Субҳаналлоҳ›, — десин», — дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺ Абу Бакрга қараб: «Мен сенга (имомликни) давом эттиришни имо қилганимда, сени имомлик қилишдан нима тўсди?» — дедилар. Абу Бакр: «Ибн Абу Қуҳофага — Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида намозга имомлик қилиш — ярашмайди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَلَغَهُ أَنَّ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ كَانَ بَيْنَهُمْ شَىْءٌ فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصْلِحُ بَيْنَهُمْ فِي أُنَاسٍ مَعَهُ، فَحُبِسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَانَتِ الصَّلاَةُ فَجَاءَ بِلاَلٌ إِلَى أَبِي بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ حُبِسَ وَقَدْ حَانَتِ الصَّلاَةُ فَهَلْ لَكَ أَنْ تَؤُمَّ النَّاسَ قَالَ نَعَمْ إِنْ شِئْتَ‏.‏ فَأَقَامَ بِلاَلٌ وَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَكَبَّرَ لِلنَّاسِ وَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي فِي الصُّفُوفِ حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ، فَأَخَذَ النَّاسُ فِي التَّصْفِيقِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ لاَ يَلْتَفِتُ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمَّا أَكْثَرَ النَّاسُ الْتَفَتَ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَشَارَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُهُ أَنْ يُصَلِّيَ، فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ يَدَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَرَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ، فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى لِلنَّاسِ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَا لَكُمْ حِينَ نَابَكُمْ شَىْءٌ فِي الصَّلاَةِ أَخَذْتُمْ فِي التَّصْفِيقِ، إِنَّمَا التَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ، مَنْ نَابَهُ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَقُلْ سُبْحَانَ اللَّهِ‏.‏ فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُهُ أَحَدٌ حِينَ يَقُولُ سُبْحَانَ اللَّهِ إِلاَّ الْتَفَتَ، يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ أَنْ تُصَلِّيَ لِلنَّاسِ حِينَ أَشَرْتُ إِلَيْكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ مَا كَانَ يَنْبَغِي لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يُصَلِّيَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bani Amr ibn Avf ahli orasidagi nizo haqidagi xabar Rasululloh ﷺ ga yetdi va u zot baʼzi sahobalari bilan — ular orasida yarashtirish uchun — ularning oldiga bordilar. Rasululloh ﷺ oʻsha yerda ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Bilol Abu Bakrning oldiga borib, unga: «Rasululloh ﷺ (oʻsha yerda) ushlanib qoldilar va namoz vaqti kirdi. Odamlarga namozga imomlik qilasizmi?» — dedi. Abu Bakr: «Ha, xohlasang», — dedi. Bilol iqomat aytdi va Abu Bakr oldinga oʻtib, odamlar uchun takbir aytdi. Shu orada Rasululloh ﷺ (namoz oʻqiyotgan odamlarning) saflarini yorib oʻtib, (birinchi) safda turdilar va odamlar qarsak chalish boshladi. Abu Bakr namozida yon tomonga qaramas edi, lekin odamlar koʻp qarsak chalgach, u orqaga qaradi va Rasululloh ﷺ ni (koʻrdi). Rasululloh ﷺ unga namozni davom ettirishni imo qildilar. Abu Bakr qoʻllarini koʻtarib, Allohga hamd aytdi, soʻng — (birinchi) safga yetguncha — orqaga chekindi. Rasululloh ﷺ oldinga oʻtib, odamlarga namozga imomlik qildilar. U zot namozni tugatgach, odamlarga yuzlanib: «Ey odamlar, namozda sizlarga biror gʻayriodatiy (narsa) yuz bersa, nega qarsak chalish boshladingiz? Qarsak chalish — faqat ayollar uchun(dir). Bas, sizlardan kim namozda biror (narsa)ga duch kelsa, ‹Subhanalloh›, — desin; chunki uning ‹Subhanalloh› deganini eshitib, orqaga oʻgirilmaydigan (kishi) yoʻq. Ey Abu Bakr, men senga imo qilganimda, seni odamlarga namozga imomlik qilishdan nima toʻsdi?» — dedilar. Abu Bakr: «Ibn Abu Quhofa Rasululloh ﷺ ning huzurida namozga imomlik qilishga qanday jurʼat etsin?» — deb javob berdi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бани Амр ибн Авф аҳли орасидаги низо ҳақидаги хабар Расулуллоҳ ﷺ га етди ва у зот баъзи саҳобалари билан — улар орасида яраштириш учун — уларнинг олдига бордилар. Расулуллоҳ ﷺ ўша ерда ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Билол Абу Бакрнинг олдига бориб, унга: «Расулуллоҳ ﷺ (ўша ерда) ушланиб қолдилар ва намоз вақти кирди. Одамларга намозга имомлик қиласизми?» — деди. Абу Бакр: «Ҳа, хоҳласанг», — деди. Билол иқомат айтди ва Абу Бакр олдинга ўтиб, одамлар учун такбир айтди. Шу орада Расулуллоҳ ﷺ (намоз ўқиётган одамларнинг) сафларини ёриб ўтиб, (биринчи) сафда турдилар ва одамлар қарсак чалиш бошлади. Абу Бакр намозида ён томонга қарамас эди, лекин одамлар кўп қарсак чалгач, у орқага қаради ва Расулуллоҳ ﷺ ни (кўрди). Расулуллоҳ ﷺ унга намозни давом эттиришни имо қилдилар. Абу Бакр қўлларини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг — (биринчи) сафга етгунча — орқага чекинди. Расулуллоҳ ﷺ олдинга ўтиб, одамларга намозга имомлик қилдилар. У зот намозни тугатгач, одамларга юзланиб: «Эй одамлар, намозда сизларга бирор ғайриодатий (нарса) юз берса, нега қарсак чалиш бошладингиз? Қарсак чалиш — фақат аёллар учун(дир). Бас, сизлардан ким намозда бирор (нарса)га дуч келса, ‹Субҳаналлоҳ›, — десин; чунки унинг ‹Субҳаналлоҳ› деганини эшитиб, орқага ўгирилмайдиган (киши) йўқ. Эй Абу Бакр, мен сенга имо қилганимда, сени одамларга намозга имомлик қилишдан нима тўсди?» — дедилар. Абу Бакр: «Ибн Абу Қуҳофа Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида намозга имомлик қилишга қандай журъат эцин?» — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ أَتَسَحَّرُ فِي أَهْلِي، ثُمَّ تَكُونُ سُرْعَتِي أَنْ أُدْرِكَ السُّجُودَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men oilam bilan saharlik qilar, soʻng Allohning Rasuli ﷺ bilan (bomdod) namoziga yetib olish uchun shoshilar edim.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен оилам билан саҳарлик қилар, сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ билан (бомдод) намозига етиб олиш учун шошилар эдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا عَجَّلُوا الْفِطْرَ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Odamlar — iftorni shoshiltirgan (tezroq qilgan) ekan — toʻgʻri yoʻlda (xayr ustida) qolaveradi», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Одамлар — ифторни шошилтирган (тезроқ қилган) экан — тўғри йўлда (хайр устида) қолаверади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ وَهَبْتُ لَكَ مِنْ نَفْسِي‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ زَوِّجْنِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَدْ زَوَّجْنَاكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, men oʻzimni sizga (nikohga) hadya qilmoqchiman», — dedi. Bir kishi: «Uni menga nikohlab bering», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Biz uni senga — sen yodda saqlaydigan Qurʼon (oyatlari)(ni unga oʻrgatishing) evaziga — nikohlab berdik», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ўзимни сизга (никоҳга) ҳадя қилмоқчиман», — деди. Бир киши: «Уни менга никоҳлаб беринг», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Биз уни сенга — сен ёдда сақлайдиган Қуръон (оятлари)(ни унга ўргатишинг) эвазига — никоҳлаб бердик», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ إِنَّا كُنَّا نَفْرَحُ بِيَوْمِ الْجُمُعَةِ، كَانَتْ لَنَا عَجُوزٌ تَأْخُذُ مِنْ أُصُولِ سِلْقٍ لَنَا كُنَّا نَغْرِسُهُ فِي أَرْبِعَائِنَا فَتَجْعَلُهُ فِي قِدْرٍ لَهَا فَتَجْعَلُ فِيهِ حَبَّاتٍ مِنْ شَعِيرٍ لاَ أَعْلَمُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ لَيْسَ فِيهِ شَحْمٌ وَلاَ وَدَكٌ، فَإِذَا صَلَّيْنَا الْجُمُعَةَ زُرْنَاهَا فَقَرَّبَتْهُ، إِلَيْنَا فَكُنَّا نَفْرَحُ بِيَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ وَمَا كُنَّا نَتَغَدَّى وَلاَ نَقِيلُ إِلاَّ بَعْدَ الْجُمُعَةَ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz juma kuni juda xursand boʻlar edik, chunki bir kampir — biz oʻz kichik ariqlarimiz boʻyiga ekadigan — Silq (qizilcha)ning baʼzi ildizlarini kesar va ularni oʻz qozonida — biroz arpa donasi qoʻshib — pishirar edi. (Yaʼqub (rivoyatchi): «Menimcha, rivoyatchi — bu taomda (goʻsht)dan olingan yogʻ yoki eritilgan yogʻ yoʻq edi, deb aytdi», — dedi.) Biz juma namozini oʻqigach, uning oldiga borar va u bizga oʻsha taomni tortar edi. Bas, biz juma kuni shu (taom) sababli xursand boʻlar edik. Biz oʻz taomimizni yoki tushlik uyqumizni faqat juma namozidan keyin (oladigan) edik.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз жума куни жуда хурсанд бўлар эдик, чунки бир кампир — биз ўз кичик ариқларимиз бўйига экадиган — Силқ (қизилча)нинг баъзи илдизларини кесар ва уларни ўз қозонида — бироз арпа донаси қўшиб — пиширар эди. (Яъқуб (ривоятчи): «Менимча, ривоятчи — бу таомда (гўшт)дан олинган ёғ ёки эритилган ёғ йўқ эди, деб айтди», — деди.) Биз жума намозини ўқигач, унинг олдига борар ва у бизга ўша таомни тортар эди. Бас, биз жума куни шу (таом) сабабли хурсанд бўлар эдик. Биз ўз таомимизни ёки тушлик уйқумизни фақат жума намозидан кейин (оладиган) эдик.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَدَحٍ فَشَرِبَ مِنْهُ، وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ أَصْغَرُ الْقَوْمِ، وَالأَشْيَاخُ عَنْ يَسَارِهِ فَقَالَ ‏"‏ يَا غُلاَمُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَهُ الأَشْيَاخَ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا كُنْتُ لأُوثِرَ بِفَضْلِي مِنْكَ أَحَدًا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga bir piyola (sut yoki suvga toʻla) keltirildi va u zot undan ichdilar; u zotning oʻng tomonida — hozir boʻlganlarning eng yoshi boʻlgan — bir bola, chap tomonida esa qariyalar oʻtirgan edi. Paygʻambar ﷺ: «Ey bola, men buni (yaʼni qolgan ichimlikni) qariyalarga berishimga ruxsat berasanmi?» — dedilar. Bola: «Yo Rasululloh, men siz ichgan (idish)dan qolganini ichishda — oʻzimdan boshqa hech kimni afzal koʻrmayman», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ uni unga (bolaga) berdilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га бир пиёла (сут ёки сувга тўла) келтирилди ва у зот ундан ичдилар; у зотнинг ўнг томонида — ҳозир бўлганларнинг энг ёши бўлган — бир бола, чап томонида эса қариялар ўтирган эди. Пайғамбар ﷺ: «Эй бола, мен буни (яъни қолган ичимликни) қарияларга беришимга рухсат берасанми?» — дедилар. Бола: «Ё Расулуллоҳ, мен сиз ичган (идиш)дан қолганини ичишда — ўзимдан бошқа ҳеч кимни афзал кўрмайман», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ уни унга (болага) бердилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقَدَحٍ فَشَرِبَ وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ، هُوَ أَحْدَثُ الْقَوْمِ، وَالأَشْيَاخُ عَنْ يَسَارِهِ قَالَ ‏"‏ يَا غُلاَمُ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ الأَشْيَاخَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَا كُنْتُ لأُوثِرَ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ ga bir piyola (sut yoki suvga toʻla) keltirildi va u zot undan ichdilar; u zotning oʻng tomonida — hozir boʻlganlarning eng yoshi boʻlgan — bir bola, chap tomonida esa qariyalar oʻtirgan edi. Paygʻambar ﷺ: «Ey bola! Men (ichimlikni) avval qariyalarga berishimga ruxsat berasanmi?» — dedilar. Bola: «Yo Rasululloh, men siz beradigan oʻz ulushimda hech kimni (oʻzimdan) afzal koʻrmayman», — dedi. Bas, u zot uni unga (bolaga) berdilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ га бир пиёла (сут ёки сувга тўла) келтирилди ва у зот ундан ичдилар; у зотнинг ўнг томонида — ҳозир бўлганларнинг энг ёши бўлган — бир бола, чап томонида эса қариялар ўтирган эди. Пайғамбар ﷺ: «Эй бола! Мен (ичимликни) аввал қарияларга беришимга рухсат берасанми?» — дедилар. Бола: «Ё Расулуллоҳ, мен сиз берадиган ўз улушимда ҳеч кимни (ўзимдан) афзал кўрмайман», — деди. Бас, у зот уни унга (болага) бердилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ، فَشَرِبَ مِنْهُ وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الأَشْيَاخُ، فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏"‏ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْغُلاَمُ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا‏.‏ قَالَ فَتَلَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِهِ‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga bir ichimlik (suvga aralashtirilgan sut) keltirildi va u zot undan biroz ichdilar. Uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa baʼzi qariyalar oʻtirgan edi. Allohning Rasuli ﷺ bolaga: «Men qolgan ichimlikni mana bu (qariya)larga berishimga ruxsat berasanmi?» — dedilar. Bola: «Yo Rasululloh, men siz ichgan (idish)dan qolganini ichishda — oʻzimdan boshqa hech kimni afzal koʻrmayman», — dedi. Bas, u zot uni unga (bolaga) berdilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га бир ичимлик (сувга аралаштирилган сут) келтирилди ва у зот ундан бироз ичдилар. Унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса баъзи қариялар ўтирган эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ болага: «Мен қолган ичимликни мана бу (қария)ларга беришимга рухсат берасанми?» — дедилар. Бола: «Ё Расулуллоҳ, мен сиз ичган (идиш)дан қолганини ичишда — ўзимдан бошқа ҳеч кимни афзал кўрмайман», — деди. Бас, у зот уни унга (болага) бердилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ، وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الأَشْيَاخُ فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏"‏ إِنْ أَذِنْتَ لِي أَعْطَيْتُ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَا كُنْتُ لأُوثِرَ بِنَصِيبِي مِنْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَدًا‏.‏ فَتَلَّهُ فِي يَدِهِ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga bir ichimlik (suvga aralashtirilgan sut) keltirildi va u zot undan biroz ichdi — uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa qariyalar oʻtirgan edi. Paygʻambar ﷺ bolaga: «Agar sen menga ruxsat bersang, men (qolgan ichimlikni) avval mana bu qariyalarga beraman», — dedilar. Bola: «Men — sizdan (qolgan) ulushimni olishda — hech kimni oʻzimdan afzal koʻrmayman», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га бир ичимлик (сувга аралаштирилган сут) келтирилди ва у зот ундан бироз ичди — унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса қариялар ўтирган эди. Пайғамбар ﷺ болага: «Агар сен менга рухсат берсанг, мен (қолган ичимликни) аввал мана бу қарияларга бераман», — дедилар. Бола: «Мен — сиздан (қолган) улушимни олишда — ҳеч кимни ўзимдан афзал кўрмайман», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ، وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ أَشْيَاخٌ، فَقَالَ لِلْغُلاَمِ ‏"‏ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلاَءِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْغُلاَمُ لاَ، وَاللَّهِ لاَ أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا‏.‏ فَتَلَّهُ فِي يَدِهِ‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ga bir ichimlik (sut va suv) keltirildi — uning oʻng tomonida bir bola, chap tomonida esa qariyalar oʻtirgan edi. U zot bolaga: «Sen menga — uni mana bu (qariya)larga berishga — ruxsat berasanmi?» — dedi. Bola: «Yoʻq, Allohga qasamki, men sizdan (qolgan) ulushimni olishda hech kimni (oʻzimdan afzal) koʻrmayman», — dedi. Shunda u zot uni (bola)ning qoʻliga berdi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ га бир ичимлик (сут ва сув) келтирилди — унинг ўнг томонида бир бола, чап томонида эса қариялар ўтирган эди. У зот болага: «Сен менга — уни мана бу (қария)ларга беришга — рухсат берасанми?» — деди. Бола: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен сиздан (қолган) улушимни олишда ҳеч кимни (ўзимдан афзал) кўрмайман», — деди. Шунда у зот уни (бола)нинг қўлига берди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ أُنَاسًا، مِنْ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ كَانَ بَيْنَهُمْ شَىْءٌ، فَخَرَجَ إِلَيْهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي أُنَاسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ يُصْلِحُ بَيْنَهُمْ، فَحَضَرَتِ الصَّلاَةُ، وَلَمْ يَأْتِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَ بِلاَلٌ، فَأَذَّنَ بِلاَلٌ بِالصَّلاَةِ، وَلَمْ يَأْتِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حُبِسَ، وَقَدْ حَضَرَتِ الصَّلاَةُ فَهَلْ لَكَ أَنْ تَؤُمَّ النَّاسَ فَقَالَ نَعَمْ إِنْ شِئْتَ‏.‏ فَأَقَامَ الصَّلاَةَ فَتَقَدَّمَ أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ جَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي فِي الصُّفُوفِ، حَتَّى قَامَ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ، فَأَخَذَ النَّاسُ بِالتَّصْفِيحِ حَتَّى أَكْثَرُوا، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ لاَ يَكَادُ يَلْتَفِتُ فِي الصَّلاَةِ، فَالْتَفَتَ فَإِذَا هُوَ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَاءَهُ فَأَشَارَ إِلَيْهِ بِيَدِهِ، فَأَمَرَهُ يُصَلِّي كَمَا هُوَ، فَرَفَعَ أَبُو بَكْرٍ يَدَهُ، فَحَمِدَ اللَّهَ، ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَى وَرَاءَهُ حَتَّى دَخَلَ فِي الصَّفِّ، وَتَقَدَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِالنَّاسِ، فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَا لَكُمْ إِذَا نَابَكُمْ شَىْءٌ فِي صَلاَتِكُمْ أَخَذْتُمْ بِالتَّصْفِيحِ، إِنَّمَا التَّصْفِيحُ لِلنِّسَاءِ، مَنْ نَابَهُ شَىْءٌ فِي صَلاَتِهِ فَلْيَقُلْ سُبْحَانَ اللَّهِ، فَإِنَّهُ لا يَسْمَعُهُ أَحَدٌ إِلاَّ الْتَفَتَ، يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ حِينَ أَشَرْتُ إِلَيْكَ لَمْ تُصَلِّ بِالنَّاسِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَا كَانَ يَنْبَغِي لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يُصَلِّيَ بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bani Amr ibn Avf qabilasi odamlari orasida bir nizo boʻldi. Paygʻambar ﷺ ular orasini yarashtirish uchun baʼzi sahobalari bilan ularning oldiga bordi. Namoz vaqti boʻldi, lekin Paygʻambar ﷺ (hali) qaytmagan edi; Bilol namozga azon aytdi, lekin Paygʻambar ﷺ (hali) qaytmaganligi sababli, Bilol Abu Bakrning oldiga borib: «Namoz vaqti boʻldi va Paygʻambar ﷺ (ushlanib qoldi). Siz odamlarga namoz oʻqib berasizmi?» — dedi. Abu Bakr: «Ha, agar xohlasang», — dedi. Bas, Bilol namozga iqomat aytdi va Abu Bakr (namoz oʻqib berishga) oldinga oʻtdi; lekin Paygʻambar ﷺ — saflar orasidan yurib kelib — birinchi safga qoʻshildi. Odamlar qarsak chala boshladi va koʻp qarsak chaldi. Abu Bakr namozda u yoq-bu yoqqa qaramas edi, lekin u (qarab), Paygʻambar ﷺ ning orqasida turganini koʻrdi. Paygʻambar ﷺ unga — oʻz (joyida) namozni davom ettirishga — qoʻli bilan ishorat qildi. Abu Bakr qoʻlini koʻtarib, Allohga hamd aytdi, soʻng orqaga chekinib, (birinchi) safga keldi va Paygʻambar ﷺ oldinga oʻtib, odamlarga namoz oʻqib berdi. Paygʻambar ﷺ namozni tugatganda, odamlarga yuzlanib: «Ey odamlar! Namoz paytida sizlarga biror narsa yuz bersa, qarsak chala boshlaysiz. Aslida qarsak — faqat ayollar uchun(dir). Agar biringizga namozida biror narsa yuz bersa, u: ‹Subhanalloh (Alloh pok)›, — desin, chunki uni eshitgan (kishi) unga eʼtibor qaratadi. Ey Abu Bakr! Men senga (davom ettirishga) ishorat qilganimda, nima seni odamlarga namoz oʻqib berishdan toʻsdi?» — dedilar. Abu Bakr: «Abu Quhofaning oʻgʻliga — Paygʻambar ﷺ ning oldida namoz oʻqib berish — yarashmas edi», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бани Амр ибн Авф қабиласи одамлари орасида бир низо бўлди. Пайғамбар ﷺ улар орасини яраштириш учун баъзи саҳобалари билан уларнинг олдига борди. Намоз вақти бўлди, лекин Пайғамбар ﷺ (ҳали) қайтмаган эди; Билол намозга азон айтди, лекин Пайғамбар ﷺ (ҳали) қайтмаганлиги сабабли, Билол Абу Бакрнинг олдига бориб: «Намоз вақти бўлди ва Пайғамбар ﷺ (ушланиб қолди). Сиз одамларга намоз ўқиб берасизми?» — деди. Абу Бакр: «Ҳа, агар хоҳласанг», — деди. Бас, Билол намозга иқомат айтди ва Абу Бакр (намоз ўқиб беришга) олдинга ўтди; лекин Пайғамбар ﷺ — сафлар орасидан юриб келиб — биринчи сафга қўшилди. Одамлар қарсак чала бошлади ва кўп қарсак чалди. Абу Бакр намозда у ёқ-бу ёққа қарамас эди, лекин у (қараб), Пайғамбар ﷺ нинг орқасида турганини кўрди. Пайғамбар ﷺ унга — ўз (жойида) намозни давом эттиришга — қўли билан ишорат қилди. Абу Бакр қўлини кўтариб, Аллоҳга ҳамд айтди, сўнг орқага чекиниб, (биринчи) сафга келди ва Пайғамбар ﷺ олдинга ўтиб, одамларга намоз ўқиб берди. Пайғамбар ﷺ намозни тугатганда, одамларга юзланиб: «Эй одамлар! Намоз пайтида сизларга бирор нарса юз берса, қарсак чала бошлайсиз. Аслида қарсак — фақат аёллар учун(дир). Агар бирингизга намозида бирор нарса юз берса, у: ‹Субҳаналлоҳ (Аллоҳ пок)›, — десин, чунки уни эшитган (киши) унга эътибор қаратади. Эй Абу Бакр! Мен сенга (давом эттиришга) ишорат қилганимда, нима сени одамларга намоз ўқиб беришдан тўсди?» — дедилар. Абу Бакр: «Абу Қуҳофанинг ўғлига — Пайғамбар ﷺ нинг олдида намоз ўқиб бериш — ярашмас эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ أَهْلَ، قُبَاءٍ اقْتَتَلُوا حَتَّى تَرَامَوْا بِالْحِجَارَةِ، فَأُخْبِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبُوا بِنَا نُصْلِحُ بَيْنَهُمْ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Quba ahli bir-biri bilan — toki bir-biriga tosh otgunlarigacha — janjallashdi. Allohning Rasuli ﷺ ga bu haqda xabar berilganda, u zot: «Yuringlar, ularning orasini yarashtiramiz», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Қуба аҳли бир-бири билан — токи бир-бирига тош отгунларигача — жанжаллашди. Аллоҳнинг Расули ﷺ га бу ҳақда хабар берилганда, у зот: «Юринглар, уларнинг орасини яраштирамиз», — дедилар.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرَّوْحَةُ وَالْغَدْوَةُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — tushdan keyin va tushdan oldin — (qilingan) bir (martalik) saʼy-harakat (jang) — dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — тушдан кейин ва тушдан олдин — (қилинган) бир (марталик) саъй-ҳаракат (жанг) — дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ، فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ‏.‏ وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي، فَثَقُلَتْ عَلَىَّ حَتَّى خِفْتُ أَنْ تَرُضَّ فَخِذِي، ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏[quran sura="4" aya_start="95" aya_end="95"]{‏غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ‏}‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Marvon ibn Hakamni masjidda oʻtirganini koʻrdim. Bas, men oldinga kelib, uning yoniga oʻtirdim. U bizga aytdiki, Zayd ibn Sobit unga aytgan edi: Allohning Rasuli ﷺ unga (mana bu) oyatni: ‹Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar va Alloh yoʻlida mol-jonlari bilan jihod qiladiganlar barobar emas› (Niso, 95) — yozdirgan edi. Zayd: «Ibn Ummu Maktum Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi — u zot menga aynan oʻsha oyatni yozdirayotgan paytda. Shunda Ibn Ummu Maktum: ‹Yo Rasululloh! Agar mening (jang qilishga) qudratim boʻlganida, men, albatta, jihodda qatnashardim›, — dedi. U — koʻr kishi edi. Bas, Alloh oʻz Rasuliga vahiy nozil qildi — u zotning soni mening sonim ustida (turgan) edi va u (son) menga shu qadar ogʻir boʻldiki, men sonim sinib ketadi, deb qoʻrqdim. Soʻng Paygʻambar ﷺ ning oʻsha holati — Alloh: ‹...ozor (jarohat, koʻrlik, choloqlik va boshqa) sababli (uzrli boʻlganlar)dan boshqasi...› (Niso, 95) — (qismini) nozil qilgandan keyin — tugadi», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Марвон ибн Ҳакамни масжидда ўтирганини кўрдим. Бас, мен олдинга келиб, унинг ёнига ўтирдим. У бизга айтдики, Зайд ибн Собит унга айтган эди: Аллоҳнинг Расули ﷺ унга (мана бу) оятни: ‹Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар ва Аллоҳ йўлида мол-жонлари билан жиҳод қиладиганлар баробар эмас› (Нисо, 95) — ёздирган эди. Зайд: «Ибн Умму Мактум Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди — у зот менга айнан ўша оятни ёздираётган пайтда. Шунда Ибн Умму Мактум: ‹Ё Расулуллоҳ! Агар менинг (жанг қилишга) қудратим бўлганида, мен, албатта, жиҳодда қатнашардим›, — деди. У — кўр киши эди. Бас, Аллоҳ ўз Расулига ваҳий нозил қилди — у зотнинг сони менинг соним устида (турган) эди ва у (сон) менга шу қадар оғир бўлдики, мен соним синиб кетади, деб қўрқдим. Сўнг Пайғамбар ﷺ нинг ўша ҳолати — Аллоҳ: ‹...озор (жароҳат, кўрлик, чолоқлик ва бошқа) сабабли (узрли бўлганлар)дан бошқаси...› (Нисо, 95) — (қисмини) нозил қилгандан кейин — тугади», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا، فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَسْكَرِهِ، وَمَالَ الآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ، وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ لاَ يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً وَلاَ فَاذَّةً إِلاَّ اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ، فَقَالَ مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ‏.‏ قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ، وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ، فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ‏.‏ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ، ثُمَّ جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ فِي الأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ va mushriklar bir-biriga roʻpara kelib, jang qila boshladi. Allohning Rasuli ﷺ oʻz qarorgohiga qaytganda va mushriklar (ham) oʻz qarorgohiga qaytganda, kimdir — Allohning Rasuli ﷺ ning sahobalaridan — yolgʻiz ketayotgan har qanday mushrikni quvib, qilichi bilan oʻldiradigan — bir kishi haqida gapirdi. U: «Bugun hech kim u kishichalik oʻz (jang) ishini yaxshi (uddasini) qilmadi», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Shubhasiz, u — doʻzax ahlidan(dir)», — dedi. Odamlar orasidan bir kishi: «Men unga hamroh boʻlaman (u nima qilishini kuzataman)», — dedi. Shunday qilib, u unga hamroh boʻldi — u qaerda toʻxtasa, u (ham) u bilan toʻxtar; qaerda yugursa, u (ham) u bilan yugurardi. Soʻng oʻsha (botir) kishi ogʻir yaralandi va u oʻz oʻlimini tezlashtirishga qaror qildi. U qilichning dastasini yerga tirab, oʻtkir uchini koʻkragiga — ikki koʻkragi orasiga — qaratdi. Soʻng u qilichga suyanib, oʻzini oʻldirdi. Boshqa kishi Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelib: «Men guvohlik beramanki, siz — Allohning Rasulisiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Nima boʻldi?» — dedi. U: «(Bu) — siz doʻzax ahlidan biri deb taʼriflagan kishi (haqida). Odamlar sizning soʻzingizdan juda hayratlangan edi va men: ‹Men sizlar uchun uning haqiqatini bilib kelaman›, — dedim. Bas, men uni izlab chiqdim. U ogʻir yaralangan edi va — qilichining dastasini yerga tirab, oʻtkir uchini koʻkragiga, ikki koʻkragi orasiga qaratib — oʻlimni tezlashtirdi. Soʻng u qilichiga suyanib, oʻzini oʻldirdi», — dedi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: «Bir kishi odamlarga — goʻyo jannat ahlining amalini qilayotgandek — koʻrinishi mumkin, holbuki u — doʻzax ahlidan(dir); va boshqasi odamlarga — goʻyo doʻzax ahlining amalini qilayotgandek — koʻrinishi mumkin, holbuki u — jannat ahlidan(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ва мушриклар бир-бирига рўпара келиб, жанг қила бошлади. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз қароргоҳига қайтганда ва мушриклар (ҳам) ўз қароргоҳига қайтганда, кимдир — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг саҳобаларидан — ёлғиз кетаётган ҳар қандай мушрикни қувиб, қиличи билан ўлдирадиган — бир киши ҳақида гапирди. У: «Бугун ҳеч ким у кишичалик ўз (жанг) ишини яхши (уддасини) қилмади», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Шубҳасиз, у — дўзах аҳлидан(дир)», — деди. Одамлар орасидан бир киши: «Мен унга ҳамроҳ бўламан (у нима қилишини кузатаман)», — деди. Шундай қилиб, у унга ҳамроҳ бўлди — у қаэрда тўхтаса, у (ҳам) у билан тўхтар; қаэрда югурса, у (ҳам) у билан югурарди. Сўнг ўша (ботир) киши оғир яраланди ва у ўз ўлимини тезлаштиришга қарор қилди. У қиличнинг дастасини ерга тираб, ўткир учини кўкрагига — икки кўкраги орасига — қаратди. Сўнг у қиличга суяниб, ўзини ўлдирди. Бошқа киши Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келиб: «Мен гувоҳлик бераманки, сиз — Аллоҳнинг Расулисиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Нима бўлди?» — деди. У: «(Бу) — сиз дўзах аҳлидан бири деб таърифлаган киши (ҳақида). Одамлар сизнинг сўзингиздан жуда ҳайратланган эди ва мен: ‹Мен сизлар учун унинг ҳақиқатини билиб келаман›, — дедим. Бас, мен уни излаб чиқдим. У оғир яраланган эди ва — қиличининг дастасини ерга тираб, ўткир учини кўкрагига, икки кўкраги орасига қаратиб — ўлимни тезлаштирди. Сўнг у қиличига суяниб, ўзини ўлдирди», — деди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир киши одамларга — гўё жаннат аҳлининг амалини қилаётгандек — кўриниши мумкин, ҳолбуки у — дўзах аҳлидан(дир); ва бошқаси одамларга — гўё дўзах аҳлининг амалини қилаётгандек — кўриниши мумкин, ҳолбуки у — жаннат аҳлидан(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْد ٍ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏"‏ لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلاً يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَقَامُوا يَرْجُونَ لِذَلِكَ أَيُّهُمْ يُعْطَى، فَغَدَوْا وَكُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَى فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ عَلِيٌّ ‏"‏‏.‏ فَقِيلَ يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ، فَأَمَرَ فَدُعِيَ لَهُ، فَبَصَقَ فِي عَيْنَيْهِ، فَبَرَأَ مَكَانَهُ حَتَّى كَأَنَّهُ لَمْ يَكُنْ بِهِ شَىْءٌ فَقَالَ نُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ، فَوَاللَّهِ لأَنْ يُهْدَى بِكَ رَجُلٌ وَاحِدٌ خَيْرٌ لَكَ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺ ning Xaybar (jangi) kuni: «Men bayroqni — Alloh uning qoʻlida gʻalaba ato qiladigan — bir kishiga beraman», — deganini eshitdi. Bas, Paygʻambar ﷺ ning sahobalari — bayroq kimga berilishini koʻrishni qattiq istab — turdi va ularning har biri bayroq oʻziga berilishini xohladi. Lekin Paygʻambar ﷺ Alini (chaqirishni) soʻradi. Kimdir u zotga — Alining koʻzi ogʻrib turganini — aytdi. Shuning uchun u zot Alini oʻz oldiga keltirishni buyurdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ uning koʻzlariga (tupugini) surdi va uning koʻzlari — goʻyo hech qachon ogʻrimagandek — darhol tuzaldi. Ali: «Biz ular (kofirlar) biz (musulmonlar)dek boʻlguncha ular bilan jang qilamiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sabr qil — toki sen ularga roʻpara kelib, ularni Islomga daʼvat qilguningcha va Alloh ularga vojib qilgan (narsa)larni ularga xabar qilguningcha. Allohga qasamki! Agar sening qoʻling bilan (yaʼni sen orqali) bir kishi Islomni qabul qilsa, bu sen uchun qizil tuyalardan (yaʼni eng qimmatli mol-mulkdan) ham yaxshiroq(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺ нинг Хайбар (жанги) куни: «Мен байроқни — Аллоҳ унинг қўлида ғалаба ато қиладиган — бир кишига бераман», — деганини эшитди. Бас, Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари — байроқ кимга берилишини кўришни қаттиқ истаб — турди ва уларнинг ҳар бири байроқ ўзига берилишини хоҳлади. Лекин Пайғамбар ﷺ Алини (чақиришни) сўради. Кимдир у зотга — Алининг кўзи оғриб турганини — айтди. Шунинг учун у зот Алини ўз олдига келтиришни буюрди. Сўнг Пайғамбар ﷺ унинг кўзларига (тупугини) сурди ва унинг кўзлари — гўё ҳеч қачон оғримагандек — дарҳол тузалди. Али: «Биз улар (кофирлар) биз (мусулмонлар)дек бўлгунча улар билан жанг қиламиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сабр қил — токи сен уларга рўпара келиб, уларни Исломга даъват қилгунингча ва Аллоҳ уларга вожиб қилган (нарса)ларни уларга хабар қилгунингча. Аллоҳга қасамки! Агар сенинг қўлинг билан (яъни сен орқали) бир киши Исломни қабул қилса, бу сен учун қизил туялардан (яъни энг қимматли мол-мулкдан) ҳам яхшироқ(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيَدْخُلَنَّ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا ـ أَوْ سَبْعُمِائَةِ أَلْفٍ ـ لاَ يَدْخُلُ أَوَّلُهُمْ حَتَّى يَدْخُلَ آخِرُهُمْ، وَجُوهُهُمْ عَلَى صُورَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Darhaqiqat, mening ummatimdan 70 000 yoki 700 000 (kishi) jannatga birgalikda kiradi — shunday qilibki, ularning birinchisi va oxirgisi bir vaqtda kiradi va ularning yuzlari toʻlin oydek porlab turadi», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Дарҳақиқат, менинг умматимдан 70 000 ёки 700 000 (киши) жаннатга биргаликда киради — шундай қилибки, уларнинг биринчиси ва охиргиси бир вақтда киради ва уларнинг юзлари тўлин ойдек порлаб туради», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Jannatda — qamchi (oʻlchami) qadar joy — butun dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroqdir», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Жаннатда — қамчи (ўлчами) қадар жой — бутун дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқдир», — деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُطَرِّفٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فِي الْجَنَّةِ ثَمَانِيَةُ أَبْوَابٍ، فِيهَا باب يُسَمَّى الرَّيَّانَ لاَ يَدْخُلُهُ إِلاَّ الصَّائِمُونَ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannatning sakkizta darvozasi bor; ulardan biri — Rayyon (deb ataladi); undan — roʻza tutadiganlardan boshqa hech kim kirmaydi», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннатнинг саккизта дарвозаси бор; улардан бири — Райён (деб аталади); ундан — рўза тутадиганлардан бошқа ҳеч ким кирмайди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلاً يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ ‏"‏ قَالَ فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ لَيْلَتَهُمْ أَيُّهُمْ يُعْطَاهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّاسُ، غَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَاهَا فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَرْسِلُوا إِلَيْهِ فَأْتُونِي بِهِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا جَاءَ بَصَقَ فِي عَيْنَيْهِ، وَدَعَا لَهُ، فَبَرَأَ حَتَّى كَأَنْ لَمْ يَكُنْ بِهِ وَجَعٌ، فَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ‏.‏ فَقَالَ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا فَقَالَ ‏"‏ انْفُذْ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِيهِ، فَوَاللَّهِ لأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلاً وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ ‏"‏‏.‏

Rasululloh ﷺ: «Ertaga men bayroqni shunday bir kishiga beramanki, Alloh uning qoʻli bilan (gʻalaba) fath qiladi», dedilar. (Rovi:) Odamlar oʻsha tunni kim uni oladi ekan deb (oʻzaro) gaplashib oʻtkazdilar. Tong otganda, odamlar Rasululloh ﷺning oldilariga keldilar, har biri uni (bayroqni) olishni umid qilar edi. U zot: «Ali ibn Abu Tolib qani?» dedilar. Ular: «Uning koʻzlari ogʻriyapti, ey Allohning Rasuli», deyishdi. U zot: «Unga (kishi) yuboringlar, uni menga olib kelinglar», dedilar. U kelganda, u zot uning koʻzlariga tupurib, unga duo qildilar. Shunda u shifo topdi, goʻyo unda hech ogʻriq boʻlmagandek. Soʻng u zot unga bayroqni berdilar. Ali: «Ey Allohning Rasuli, ular biz kabi (musulmon) boʻlguncha ular bilan urushaymi?» dedi. U zot: «Shoshilmay (ohista) yur, to ularning maydoniga tushguningcha, soʻng ularni islomga daʼvat qil va ularga zimmalariga vojib boʻlgan Allohning haqqini xabar ber. Allohga qasamki, Alloh sen orqali bir kishini hidoyat qilishi sen uchun qizil tuyalarga (eng qimmatli mol-mulkka) ega boʻlishingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Эртага мен байроқни шундай бир кишига бераманки, Аллоҳ унинг қўли билан (ғалаба) фатҳ қилади», дедилар. (Рови:) Одамлар ўша тунни ким уни олади экан деб (ўзаро) гаплашиб ўтказдилар. Тонг отганда, одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдилар, ҳар бири уни (байроқни) олишни умид қилар эди. У зот: «Али ибн Абу Толиб қани?» дедилар. Улар: «Унинг кўзлари оғрияпти, эй Аллоҳнинг Расули», дейишди. У зот: «Унга (киши) юборинглар, уни менга олиб келинглар», дедилар. У келганда, у зот унинг кўзларига тупуриб, унга дуо қилдилар. Шунда у шифо топди, гўё унда ҳеч оғриқ бўлмагандек. Сўнг у зот унга байроқни бердилар. Али: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар биз каби (мусулмон) бўлгунча улар билан урушайми?» деди. У зот: «Шошилмай (оҳиста) юр, то уларнинг майдонига тушгунингча, сўнг уларни исломга даъват қил ва уларга зиммаларига вожиб бўлган Аллоҳнинг ҳаққини хабар бер. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сен орқали бир кишини ҳидоят қилиши сен учун қизил туяларга (энг қимматли мол-мулкка) эга бўлишингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ مَا عَدُّوا مِنْ مَبْعَثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ مِنْ وَفَاتِهِ، مَا عَدُّوا إِلاَّ مِنْ مَقْدَمِهِ الْمَدِينَةَ‏.‏

Ular (musulmonlar yil sanogʻini) Paygʻambar ﷺning mabʼasi (paygʻambar boʻlgani)dan ham, vafotidan ham (boshlab) sanamadilar; ular faqat u zotning Madinaga kelishlaridan (boshlab) sanadilar.Улар (мусулмонлар йил саноғини) Пайғамбар ﷺнинг мабъаси (пайғамбар бўлгани)дан ҳам, вафотидан ҳам (бошлаб) санамадилар; улар фақат у зотнинг Мадинага келишларидан (бошлаб) санадилар.

حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْخَنْدَقِ، وَهُمْ يَحْفِرُونَ، وَنَحْنُ نَنْقُلُ التُّرَابَ عَلَى أَكْتَادِنَا، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ لاَ عَيْشَ إِلاَّ عَيْشُ الآخِرَهْ، فَاغْفِرْ لِلْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ ‏"‏‏.‏

Biz Rasululloh ﷺ bilan Xandaqda edik — ular (xandaq) kovlar, biz tuproqni yelkalarimizda tashir edik. Rasululloh ﷺ: «Allohim, oxirat hayotidan boshqa (haqiqiy) hayot yoʻq; bas, muhojirlar va ansorlarni magʻfirat qil», dedilar.Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Хандақда эдик — улар (хандақ) ковлар, биз тупроқни елкаларимизда ташир эдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, охират ҳаётидан бошқа (ҳақиқий) ҳаёт йўқ; бас, муҳожирлар ва ансорларни мағфират қил», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا، فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَسْكَرِهِ، وَمَالَ الآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ، وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ لاَ يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً وَلاَ فَاذَّةً إِلاَّ اتَّبَعَهَا، يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ، فَقِيلَ مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ‏.‏ قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ، وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ ـ قَالَ ـ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ سَيْفَهُ بِالأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ، فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ، فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ‏.‏ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ، ثُمَّ جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ فِي الأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنَ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ، فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy aytdi)ki, Rasululloh ﷺ — u zot va mushriklar roʻbaroʻ kelib, jang qildilar. Rasululloh ﷺ oʻz qoʻshiniga, narigilar ham oʻz qoʻshiniga moyil boʻ lganida (qaytganida), Rasululloh ﷺning sahobalari ichida bir kishi bor ediki, u (mushriklardan) bironta alohida (ajrab qolgan) yoki yakka (qochgan) kimsani — uni qilichi bilan urmay — qoʻ ymas edi. (Birov:) «Bugun bizdan hech kim falonchi bajargan(jang qilgan)dek bajarmadi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta u doʻzax ahlidandir», dedilar. Qavmdan bir kishi: «Men uning hamrohi (kuzatuvchisi) boʻ laman», dedi. (Sahl) aytdi: U (kishi) u bilan chiqdi — har qachon u (haligi jangchi) toʻxtasa, u ham u bilan toʻxtar, u tezlasa, u ham u bilan tezlar edi. (Sahl) aytdi: Soʻng u kishi qattiq jarohatlandi va oʻ limni tezlatishni (istab), qilichini yerga qoʻydi, tigʻini ikki koʻkragi orasiga (qoʻydi), soʻng qilichi ustiga (oʻzini) tashlab, oʻzini oʻ ldirdi. Haligi kishi Rasululloh ﷺning oldilariga chiqib: «Guvohlik beramanki, siz Allohning Rasulisiz», dedi. U zot: «Bu nima (gap)?» dedilar. U kishi: «Siz hozirgina ‹u doʻzax ahlidan› deb zikr qilgan kishi (haqida)», dedi — odamlar buni ulugʻ (qiyin) deb bilgan edilar — «Men sizlarga u(ning xabari)ni (keltiraman) deb, uni qidirib chiqdim. Soʻng u qattiq jarohatlandi va oʻ limni tezlatib, qilichining tigʻini yerga, uchini ikki koʻkragi orasiga qoʻydi, soʻng (oʻzini) unga tashlab, oʻzini oʻ ldirdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta bir kishi — odamlarga koʻrinishda — jannat ahlining amalini qiladi, holbuki u doʻzax ahlidandir; va bir kishi — odamlarga koʻrinishda — doʻzax ahlining amalini qiladi, holbuki u jannat ahlidandir», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий айтди)ки, Расулуллоҳ ﷺ — у зот ва мушриклар рўбарў келиб, жанг қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўз қўшинига, наригилар ҳам ўз қўшинига мойил бў лганида (қайтганида), Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари ичида бир киши бор эдики, у (мушриклардан) биронта алоҳида (ажраб қолган) ёки якка (қочган) кимсани — уни қиличи билан урмай — қў ймас эди. (Биров:) «Бугун биздан ҳеч ким фалончи бажарган(жанг қилган)дек бажармади», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта у дўзах аҳлидандир», дедилар. Қавмдан бир киши: «Мен унинг ҳамроҳи (кузатувчиси) бў ламан», деди. (Саҳл) айтди: У (киши) у билан чиқди — ҳар қачон у (ҳалиги жангчи) тўхтаса, у ҳам у билан тўхтар, у тезласа, у ҳам у билан тезлар эди. (Саҳл) айтди: Сўнг у киши қаттиқ жароҳатланди ва ў лимни тезлатишни (истаб), қиличини ерга қўйди, тиғини икки кўкраги орасига (қўйди), сўнг қиличи устига (ўзини) ташлаб, ўзини ў лдирди. Ҳалиги киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига чиқиб: «Гувоҳлик бераманки, сиз Аллоҳнинг Расулисиз», деди. У зот: «Бу нима (гап)?» дедилар. У киши: «Сиз ҳозиргина ‹у дўзах аҳлидан› деб зикр қилган киши (ҳақида)», деди — одамлар буни улуғ (қийин) деб билган эдилар — «Мен сизларга у(нинг хабари)ни (келтираман) деб, уни қидириб чиқдим. Сўнг у қаттиқ жароҳатланди ва ў лимни тезлатиб, қиличининг тиғини ерга, учини икки кўкраги орасига қўйди, сўнг (ўзини) унга ташлаб, ўзини ў лдирди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта бир киши — одамларга кўринишда — жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у дўзах аҳлидандир; ва бир киши — одамларга кўринишда — дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у жаннат аҳлидандир», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏"‏ لأُعْطِيَنَّ هَذِهِ الرَّايَةَ غَدًا رَجُلاً، يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ، يُحِبُّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، وَيُحِبُّهُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَبَاتَ النَّاسُ يَدُوكُونَ لَيْلَتَهُمْ أَيُّهُمْ يُعْطَاهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ النَّاسُ غَدَوْا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، كُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَاهَا فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ‏"‏‏.‏ فَقِيلَ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَرْسِلُوا إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَأُتِيَ بِهِ فَبَصَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عَيْنَيْهِ، وَدَعَا لَهُ، فَبَرَأَ حَتَّى كَأَنْ لَمْ يَكُنْ بِهِ وَجَعٌ، فَأَعْطَاهُ الرَّايَةَ، فَقَالَ عَلِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا، فَقَالَ ‏"‏ انْفُذْ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ مِنْ حَقِّ اللَّهِ فِيهِ، فَوَاللَّهِ لأَنْ يَهْدِيَ اللَّهُ بِكَ رَجُلاً وَاحِدًا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ يَكُونَ لَكَ حُمْرُ النَّعَمِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, Rasululloh ﷺ Xaybar kuni: «Albatta ertaga bu bayroqni bir kishiga beramanki, Alloh uning qoʻ li bilan (Xaybarni) fath qiladi; u Alloh va Rasulini sevadi, Alloh va Rasuli ham uni sevadi», dedilar. (Sahl) aytdi: Odamlar oʻsha kechasini — qaysilariga u (bayroq) beriladi (deb) — gʻovga (mulohazaga) berilib oʻtkazdilar. Tong otganida, odamlar Rasululloh ﷺning oldilariga keldilar — har biri uning oʻziga berilishini umid qilardi. U zot: «Ali ibn Abu Tolib qani?» dedilar. «U koʻzlaridan shikoyat qilayotir (kasal), ey Allohning Rasuli», deyildi. U zot: «Unga (odam) yuboringlar», dedilar. U keltirildi, Rasululloh ﷺ uning koʻzlariga tupurib (suvlari bilan), unga duo qildilar, shunda u — goʻyo unga hech ogʻriq boʻ lmagandek — sogʻaydi. U zot unga bayroqni berdilar. Ali: «Ey Allohning Rasuli, men ular(ni) bizdek (musulmon) boʻ lgunlaricha jang qilamanmi?» dedi. U zot: «Sekinlik bilan (oshiqmay) ularning maydoniga (hovlisiga) tushguningga qadar yur, soʻng ularni islomga daʼvat qil va ularga undagi (islomdagi) Allohning haqidan vojib boʻ lgan narsani xabar ber. Allohga qasamki, Alloh sen orqali bir kishini hidoyat qilishi — senga qizil tuyalar (eng qimmatli mol) boʻ lishidan koʻ ra yaxshiroqdir», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни: «Албатта эртага бу байроқни бир кишига бераманки, Аллоҳ унинг қў ли билан (Хайбарни) фатҳ қилади; у Аллоҳ ва Расулини севади, Аллоҳ ва Расули ҳам уни севади», дедилар. (Саҳл) айтди: Одамлар ўша кечасини — қайсиларига у (байроқ) берилади (деб) — ғовга (мулоҳазага) берилиб ўтказдилар. Тонг отганида, одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдилар — ҳар бири унинг ўзига берилишини умид қиларди. У зот: «Али ибн Абу Толиб қани?» дедилар. «У кўзларидан шикоят қилаётир (касал), эй Аллоҳнинг Расули», дейилди. У зот: «Унга (одам) юборинглар», дедилар. У келтирилди, Расулуллоҳ ﷺ унинг кўзларига тупуриб (сувлари билан), унга дуо қилдилар, шунда у — гўё унга ҳеч оғриқ бў лмагандек — соғайди. У зот унга байроқни бердилар. Али: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен улар(ни) биздек (мусулмон) бў лгунларича жанг қиламанми?» деди. У зот: «Секинлик билан (ошиқмай) уларнинг майдонига (ҳовлисига) тушгунингга қадар юр, сўнг уларни исломга даъват қил ва уларга ундаги (исломдаги) Аллоҳнинг ҳақидан вожиб бў лган нарсани хабар бер. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сен орқали бир кишини ҳидоят қилиши — сенга қизил туялар (энг қимматли мол) бў лишидан кў ра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ رَجُلاً رَأَى مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِمَا مَا ذُكِرَ فِي الْقُرْآنِ مِنَ التَّلاَعُنِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ قُضِيَ فِيكَ وَفِي امْرَأَتِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَتَلاَعَنَا، وَأَنَا شَاهِدٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَارَقَهَا فَكَانَتْ سُنَّةً أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ وَكَانَتْ حَامِلاً، فَأَنْكَرَ حَمْلَهَا وَكَانَ ابْنُهَا يُدْعَى إِلَيْهَا، ثُمَّ جَرَتِ السُّنَّةُ فِي الْمِيرَاثِ أَنْ يَرِثَهَا، وَتَرِثَ مِنْهُ مَا فَرَضَ اللَّهُ لَهَا‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Ey Allohning Rasuli, ayting-chi, bir kishi xotini bilan (boshqa) bir kishini koʻ rsa — uni oʻ ldirsinmi (unda) sizlar uni (qasos uchun) oʻ ldirasiz — yoki u qanday qilsin?» dedi. Shunda Alloh ular haqda Qurʼonda zikr qilingan liʼon (oyatlarini) nozil qildi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen va xotining haqda hukm (nozil) qilindi», dedilar. (Sahl) aytdi: Ular liʼon qilishdi — men Rasululloh ﷺning huzurida guvoh (boʻ lib turgan) edim — va u (er) undan ajraldi. Bu — liʼon qilgan (er-xotin) orasini ajratish — sunnat boʻ lib qoldi. U (xotin) homilador edi; u (er) uning homilasidan (oʻ zini) tondi; uning oʻgʻ li (keyinchalik) unga (onasiga) nisbat berilar edi. Soʻng meros (haqida) sunnat shunday joriy boʻ ldiki, u (bola) unga (onasiga) voris boʻ ladi, u (ona) ham undan — Alloh unga farz qilgan (ulush)ni — meros oladi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, айтинг-чи, бир киши хотини билан (бошқа) бир кишини кў рса — уни ў лдирсинми (унда) сизлар уни (қасос учун) ў лдирасиз — ёки у қандай қилсин?» деди. Шунда Аллоҳ улар ҳақда Қуръонда зикр қилинган лиъон (оятларини) нозил қилди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен ва хотининг ҳақда ҳукм (нозил) қилинди», дедилар. (Саҳл) айтди: Улар лиъон қилишди — мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида гувоҳ (бў либ турган) эдим — ва у (эр) ундан ажралди. Бу — лиъон қилган (эр-хотин) орасини ажратиш — суннат бў либ қолди. У (хотин) ҳомиладор эди; у (эр) унинг ҳомиласидан (ў зини) тонди; унинг ўғ ли (кейинчалик) унга (онасига) нисбат берилар эди. Сўнг мерос (ҳақида) суннат шундай жорий бў лдики, у (бола) унга (онасига) ворис бў лади, у (она) ҳам ундан — Аллоҳ унга фарз қилган (улуш)ни — мерос олади.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بِإِصْبَعَيْهِ هَكَذَا بِالْوُسْطَى وَالَّتِي تَلِي الإِبْهَامَ ‏"‏ بُعِثْتُ وَالسَّاعَةَ كَهَاتَيْنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni — ikki barmoqlari bilan, mana shunday, oʻ rta (barmoq) va bosh barmoq yonidagi (koʻ rsatkich barmoq) bilan (ishora qilib) — : «Men va Soat (qiyomat) — mana shu ikkovidek (yaqin holda) yuborildim», deb (aytayotganlarini) koʻ rdim.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни — икки бармоқлари билан, мана шундай, ў рта (бармоқ) ва бош бармоқ ёнидаги (кў рсаткич бармоқ) билан (ишора қилиб) — : «Мен ва Соат (қиёмат) — мана шу икковидек (яқин ҳолда) юборилдим», деб (айтаётганларини) кў рдим.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلَّهِ وَلِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي فِي النِّسَاءِ مِنْ حَاجَةٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ زَوِّجْنِيهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْطِهَا ثَوْبًا ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ أَجِدُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَعْطِهَا وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَاعْتَلَّ لَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ كَذَا وَكَذَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَقَدْ زَوَّجْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning oldigʻa bir ayol kelib: «Albatta men oʻ zimni Allohga va Uning Rasuli ﷺga hadya (tortiq) qildim», dedi. U zot: «Mening ayollarga hojatim yoʻq», dedilar. Bir kishi: «Uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Unga bir kiyim (mahr) ber», dedilar. U: «Topolmayman», dedi. U zot: «Unga — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham — ber», dedilar. U esa bunga (ham) ojizlik bildirdi. Shunda u zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Falon-falon (suralar)», dedi. U zot: «Bas, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — nikohlab berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг олдиға бир аёл келиб: «Албатта мен ў зимни Аллоҳга ва Унинг Расули ﷺга ҳадя (тортиқ) қилдим», деди. У зот: «Менинг аёлларга ҳожатим йўқ», дедилар. Бир киши: «Уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Унга бир кийим (маҳр) бер», дедилар. У: «Тополмайман», деди. У зот: «Унга — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам — бер», дедилар. У эса бунга (ҳам) ожизлик билдирди. Шунда у зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Фалон-фалон (суралар)», деди. У зот: «Бас, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — никоҳлаб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ امْرَأَةً، جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ لأَهَبَ لَكَ نَفْسِي فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعَّدَ النَّظَرَ إِلَيْهَا وَصَوَّبَهُ ثُمَّ طَأْطَأَ رَأْسَهُ، فَلَمَّا رَأَتِ الْمَرْأَةُ أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ فِيهَا شَيْئًا جَلَسَتْ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَزَوِّجْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَى أَهْلِكَ فَانْظُرْ هَلْ تَجِدُ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ انْظُرْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي ـ قَالَ سَهْلٌ مَا لَهُ رِدَاءٌ ـ فَلَهَا نِصْفُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى طَالَ مَجْلِسُهُ ثُمَّ قَامَ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا عَدَّهَا قَالَ ‏"‏ أَتَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir ayol Rasululloh ﷺning oldigʻa kelib: «Ey Allohning Rasuli, men oʻ zimni senga hadya (tortiq) qilgani keldim», dedi. Rasululloh ﷺ unga qaradilar — nazarlarini unga koʻ tarib, soʻng tushirdilar — soʻng boshlarini quyi soldilar. Ayol — u zot u haqda biror (hukm) qilmaganini koʻ rgach, oʻ tirdi. Shunda u zotning ashobidan bir kishi (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, agar senga unga hojating boʻ lmasa, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda (mahr uchun) biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Ahlingning oldigʻa borib, biror narsa topa olasanmi (qaragin)», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, hech narsa topmadim», dedi. U zot: «(Yana) qara — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin mana — mening izorim (belbogʻ -kiyimim) — uning yarmi unga boʻ lsin», dedi (Sahl: «Uning ridosi (yopinchigʻ i) yoʻq edi», dedi). Rasululloh ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar uni sen kiysang, undan unga hech narsa boʻ lmaydi; agar uni u kiysa, senga hech narsa boʻ lmaydi», dedilar. Shunda u kishi oʻ tirdi — uning oʻ tirishi uzoq davom etdi — soʻng (oʻrnidan) turdi. Rasululloh ﷺ uning (orqasiga) burilib ketayotganini koʻ rib, unga (chaqirishni) buyurdilar; u chaqirildi. U kelgach, u zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Menda falon sura, falon sura va falon sura (bor)», deb ularni sanadi. U zot: «Ularni yoddan (yodlab) oʻqiysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — (nikoh bilan) mulk qilib berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ў зимни сенга ҳадя (тортиқ) қилгани келдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга қарадилар — назарларини унга кў тариб, сўнг туширдилар — сўнг бошларини қуйи солдилар. Аёл — у зот у ҳақда бирор (ҳукм) қилмаганини кў ргач, ў тирди. Шунда у зотнинг ашобидан бир киши (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар сенга унга ҳожатинг бў лмаса, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда (маҳр учун) бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Аҳлингнинг олдиға бориб, бирор нарса топа оласанми (қарагин)», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, ҳеч нарса топмадим», деди. У зот: «(Яна) қара — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мана — менинг изорим (белбоғ -кийимим) — унинг ярми унга бў лсин», деди (Саҳл: «Унинг ридоси (ёпинчиғ и) йўқ эди», деди). Расулуллоҳ ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса бў лмайди; агар уни у кийса, сенга ҳеч нарса бў лмайди», дедилар. Шунда у киши ў тирди — унинг ў тириши узоқ давом этди — сўнг (ўрнидан) турди. Расулуллоҳ ﷺ унинг (орқасига) бурилиб кетаётганини кў риб, унга (чақиришни) буюрдилар; у чақирилди. У келгач, у зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Менда фалон сура, фалон сура ва фалон сура (бор)», деб уларни санади. У зот: «Уларни ёддан (ёдлаб) ўқийсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — (никоҳ билан) мулк қилиб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ أَهَبُ لَكَ نَفْسِي قَالَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعَّدَ النَّظَرَ فِيهَا وَصَوَّبَهُ ثُمَّ طَأْطَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأْسَهُ فَلَمَّا رَأَتِ الْمَرْأَةُ أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ فِيهَا شَيْئًا جَلَسَتْ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَزَوِّجْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَهَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَى أَهْلِكَ فَانْظُرْ هَلْ تَجِدُ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ انْظُرْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي ـ قَالَ سَهْلٌ مَا لَهُ رِدَاءٌ فَلَهَا نِصْفُهُ ـ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى إِذَا طَالَ مَجْلِسُهُ قَامَ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا عَدَّدَهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ تَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺning oldigʻa bir ayol kelib: «Ey Allohning Rasuli, men oʻ zimni senga hadya (tortiq) qilgani keldim», dedi. Rasululloh ﷺ unga qaradilar — nazarlarini unga koʻ tarib, soʻng tushirdilar — soʻng Rasululloh ﷺ boshlarini quyi soldilar. Ayol — u zot u haqda biror (hukm) qilmaganini koʻ rgach, oʻ tirdi. Shunda u zotning ashobidan bir kishi (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, agar senga unga hojating boʻ lmasa, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda (mahr uchun) biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Ahlingning oldigʻa borib, biror narsa topa olasanmi (qaragin)», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, hech narsa topmadim», dedi. Rasululloh ﷺ: «(Yana) qara — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin mana — mening izorim (belbogʻ -kiyimim)» — Sahl: «Uning ridosi (yopinchigʻ i) yoʻq edi» dedi — «uning yarmi unga boʻ lsin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar uni sen kiysang, undan unga hech narsa boʻ lmaydi; agar uni u kiysa, senga hech narsa boʻ lmaydi», dedilar. Shunda u kishi oʻ tirdi — uning oʻ tirishi uzoq davom etgach, (oʻrnidan) turdi. Rasululloh ﷺ uning (orqasiga) burilib ketayotganini koʻ rib, unga (chaqirishni) buyurdilar; u chaqirildi. U kelgach, u zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Menda falon sura va falon sura (bor)», deb ularni sanadi. U zot: «Ularni yoddan (yodlab) oʻqiysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — (nikoh bilan) mulk qilib berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға бир аёл келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ў зимни сенга ҳадя (тортиқ) қилгани келдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга қарадилар — назарларини унга кў тариб, сўнг туширдилар — сўнг Расулуллоҳ ﷺ бошларини қуйи солдилар. Аёл — у зот у ҳақда бирор (ҳукм) қилмаганини кў ргач, ў тирди. Шунда у зотнинг ашобидан бир киши (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар сенга унга ҳожатинг бў лмаса, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда (маҳр учун) бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Аҳлингнинг олдиға бориб, бирор нарса топа оласанми (қарагин)», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ҳеч нарса топмадим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «(Яна) қара — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мана — менинг изорим (белбоғ -кийимим)» — Саҳл: «Унинг ридоси (ёпинчиғ и) йўқ эди» деди — «унинг ярми унга бў лсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса бў лмайди; агар уни у кийса, сенга ҳеч нарса бў лмайди», дедилар. Шунда у киши ў тирди — унинг ў тириши узоқ давом этгач, (ўрнидан) турди. Расулуллоҳ ﷺ унинг (орқасига) бурилиб кетаётганини кў риб, унга (чақиришни) буюрдилар; у чақирилди. У келгач, у зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Менда фалон сура ва фалон сура (бор)», деб уларни санади. У зот: «Уларни ёддан (ёдлаб) ўқийсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — (никоҳ билан) мулк қилиб бердим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ فِي شَىْءٍ فَفِي الْفَرَسِ وَالْمَرْأَةِ وَالْمَسْكَنِ ‏"‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Agar (shumlik) biror narsada boʻ lsa, u — otda, ayolda va maskan (uy-joy)da(dir)», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар (шумлик) бирор нарсада бў лса, у — отда, аёлда ва маскан (уй-жой)да(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، أَنَّ امْرَأَةً، عَرَضَتْ نَفْسَهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ زَوِّجْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا عِنْدَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَالْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا، وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ، وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي وَلَهَا نِصْفُهُ ـ قَالَ سَهْلٌ وَمَا لَهُ رِدَاءٌ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَمَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ، وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى إِذَا طَالَ مَجْلَسُهُ قَامَ فَرَآهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَعَاهُ أَوْ دُعِي لَهُ فَقَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا لِسُوَرٍ يُعَدِّدُهَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْلَكْنَاكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hozim, Sahl (ibn Saʼd) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, bir ayol oʻ zini Paygʻambar ﷺga taklif qildi. Shunda bir kishi u zotga: «Ey Allohning Rasuli, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda (mahr uchun) nima bor?» dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Bor, (biror narsa) izla — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, hech narsa topmadim, temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin mana — mening izorim — uning yarmi unga boʻ lsin» dedi — Sahl: «Uning ridosi yoʻq edi» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar uni sen kiysang, undan unga hech narsa boʻ lmaydi; agar uni u kiysa, senga hech narsa boʻ lmaydi», dedilar. Shunda u kishi oʻ tirdi — uning oʻ tirishi uzoq davom etgach, (oʻrnidan) turdi. Paygʻambar ﷺ uni koʻ rib, (chaqirishni) buyurdilar — yoki unga (chaqirishga) (kishi) yuborildi. U zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Menda falon sura va falon sura (bor)» deb, ularni sanadi. Paygʻambar ﷺ: «Biz uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — (nikoh bilan) mulk qilib berdik», dedilar.(Абу Ҳозим, Саҳл (ибн Саъд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, бир аёл ў зини Пайғамбар ﷺга таклиф қилди. Шунда бир киши у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда (маҳр учун) нима бор?» дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Бор, (бирор нарса) изла — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ҳеч нарса топмадим, темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мана — менинг изорим — унинг ярми унга бў лсин» деди — Саҳл: «Унинг ридоси йўқ эди» деди. Пайғамбар ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса бў лмайди; агар уни у кийса, сенга ҳеч нарса бў лмайди», дедилар. Шунда у киши ў тирди — унинг ў тириши узоқ давом этгач, (ўрнидан) турди. Пайғамбар ﷺ уни кў риб, (чақиришни) буюрдилар — ёки унга (чақиришга) (киши) юборилди. У зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Менда фалон сура ва фалон сура (бор)» деб, уларни санади. Пайғамбар ﷺ: «Биз уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — (никоҳ билан) мулк қилиб бердик», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ امْرَأَةً، جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ لأَهَبَ لَكَ نَفْسِي‏.‏ فَنَظَرَ إِلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَعَّدَ النَّظَرَ إِلَيْهَا وَصَوَّبَهُ، ثُمَّ طَأْطَأَ رَأْسَهُ، فَلَمَّا رَأَتِ الْمَرْأَةُ أَنَّهُ لَمْ يَقْضِ فِيهَا شَيْئًا جَلَسَتْ، فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ إِنْ لَمْ تَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ فَزَوِّجْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ إِلَى أَهْلِكَ فَانْظُرْ هَلْ تَجِدُ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ انْظُرْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ‏"‏‏.‏ فَذَهَبَ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ، وَلَكِنْ هَذَا إِزَارِي ـ قَالَ سَهْلٌ مَا لَهُ رِدَاءٌ ـ فَلَهَا نِصْفُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَصْنَعُ بِإِزَارِكَ إِنْ لَبِسْتَهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهَا مِنْهُ شَىْءٌ، وَإِنْ لَبِسَتْهُ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَجَلَسَ الرَّجُلُ حَتَّى طَالَ مَجْلَسُهُ ثُمَّ قَامَ فَرَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُوَلِّيًا فَأَمَرَ بِهِ فَدُعِيَ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ ‏"‏ مَاذَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعِي سُورَةَ كَذَا وَسُورَةَ كَذَا وَسُورَةَ كَذَا‏.‏ عَدَّدَهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَتَقْرَؤُهُنَّ عَنْ ظَهْرِ قَلْبِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَقَدْ مَلَّكْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hozim, Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi)ki, bir ayol Rasululloh ﷺning oldigʻa kelib: «Ey Allohning Rasuli, men oʻ zimni senga hadya (tortiq) qilgani keldim», dedi. Rasululloh ﷺ unga qaradilar — nazarlarini unga koʻ tarib, soʻng tushirdilar — soʻng boshlarini quyi soldilar. Ayol — u zot u haqda biror (hukm) qilmaganini koʻ rgach, oʻ tirdi. Shunda u zotning ashobidan bir kishi (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, agar senga unga hojating boʻ lmasa, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Ahlingning oldigʻa borib, biror narsa topa olasanmi (qaragin)», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, hech narsa topmadim», dedi. U zot: «(Yana) qara — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, soʻng qaytib: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin mana — mening izorim» — Sahl: «Uning ridosi yoʻq edi» dedi — «uning yarmi unga boʻ lsin», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izoring bilan u nima qiladi? Agar uni sen kiysang, undan unga hech narsa boʻ lmaydi; agar uni u kiysa, senga hech narsa boʻ lmaydi», dedilar. Shunda u kishi oʻ tirdi — uning oʻ tirishi uzoq davom etgach, (oʻrnidan) turdi. Rasululloh ﷺ uni orqasiga burilib ketayotgan (holda) koʻ rib, unga (chaqirishni) buyurdilar; u chaqirildi. U kelgach, u zot: «Senda Qurʼondan nima (yodda) bor?» dedilar. U: «Menda falon sura, falon sura va falon sura (bor)» deb, ularni sanadi. U zot: «Ularni yoddan (yodlab) oʻqiysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — (nikoh bilan) mulk qilib berdim», dedilar.(Абу Ҳозим, Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди)ки, бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ў зимни сенга ҳадя (тортиқ) қилгани келдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга қарадилар — назарларини унга кў тариб, сўнг туширдилар — сўнг бошларини қуйи солдилар. Аёл — у зот у ҳақда бирор (ҳукм) қилмаганини кў ргач, ў тирди. Шунда у зотнинг ашобидан бир киши (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, агар сенга унга ҳожатинг бў лмаса, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Аҳлингнинг олдиға бориб, бирор нарса топа оласанми (қарагин)», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, ҳеч нарса топмадим», деди. У зот: «(Яна) қара — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, сўнг қайтиб: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мана — менинг изорим» — Саҳл: «Унинг ридоси йўқ эди» деди — «унинг ярми унга бў лсин», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изоринг билан у нима қилади? Агар уни сен кийсанг, ундан унга ҳеч нарса бў лмайди; агар уни у кийса, сенга ҳеч нарса бў лмайди», дедилар. Шунда у киши ў тирди — унинг ў тириши узоқ давом этгач, (ўрнидан) турди. Расулуллоҳ ﷺ уни орқасига бурилиб кетаётган (ҳолда) кў риб, унга (чақиришни) буюрдилар; у чақирилди. У келгач, у зот: «Сенда Қуръондан нима (ёдда) бор?» дедилар. У: «Менда фалон сура, фалон сура ва фалон сура (бор)» деб, уларни санади. У зот: «Уларни ёддан (ёдлаб) ўқийсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — (никоҳ билан) мулк қилиб бердим», дедилар.