حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ أَبِي حَرِيزٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ عَلَى عَمَّتِهَا أَوْ عَلَى خَالَتِهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ bir ayolni uning ammasi yoki xolasi ustiga (qoʻshib) nikohlashdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ бир аёлни унинг аммаси ёки холаси устига (қўшиб) никоҳлашдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُوتِرُ بِثَلَاثٍ بِسَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى وَقُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Nabiy ﷺ uch (rakʼat) bilan vitr qilar edilar: {Sabbihisma robbikal aʼlaa} (Aʼlo surasi), {Qul yaa ayyuhal kaafirun} (Kofirun surasi) va {Qul huvalloohu ahad} (Ixlos surasi)ni oʻqir edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Набий ﷺ уч (ракъат) билан витр қилар эдилар: {Саббиҳисма роббикал аълаа} (Аъло сураси), {Қул яа айюҳал каафирун} (Кофирун сураси) ва {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (Ихлос сураси)ни ўқир эдилар».
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ قُرَيْشًا قَالَتْ إِنَّ مُحَمَّدًا وَأَصْحَابَهُ قَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِعَامِهِ الَّذِي اعْتَمَرَ فِيهِ قَالَ لِأَصْحَابِهِ ارْمُلُوا بِالْبَيْتِ لِيَرَى الْمُشْرِكُونَ قُوَّتَكُمْ فَلَمَّا رَمَلُوا قَالَتْ قُرَيْشٌ مَا وَهَنَتْهُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Quraysh: «Muhammadni va uning ashoblarini Yasrib isitmasi holdan toydirgan», dedi. Rasululloh ﷺ oʻzlari umra qilgan yili kelganlarida, ashoblariga: «Baytni ramal qilib (tavof qilinglar) — mushriklar kuchingizni koʻrsin», dedilar. Ular ramal qilganlarida, Quraysh: «Ularni (isitma) holdan toydirmabdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Қурайш: «Муҳаммадни ва унинг ашобларини Ясриб иситмаси ҳолдан тойдирган», деди. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари умра қилган йили келганларида, ашобларига: «Байтни рамал қилиб (тавоф қилинглар) — мушриклар кучингизни кўрсин», дедилар. Улар рамал қилганларида, Қурайш: «Уларни (иситма) ҳолдан тойдирмабди», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْحَجَرُ الْأَسْوَدُ مِنْ الْجَنَّةِ وَكَانَ أَشَدَّ بَيَاضًا مِنْ الثَّلْجِ حَتَّى سَوَّدَتْهُ خَطَايَا أَهْلِ الشِّرْكِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hajarul Asvad (qora tosh) jannatdandir. U qordan ham oqroq edi, toki uni shirk ahlining gunohlari qora qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳажарул Асвад (қора тош) жаннатдандир. У қордан ҳам оқроқ эди, токи уни ширк аҳлининг гуноҳлари қора қилди», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَمَضْمَضَ مِنْ لَبَنٍ وَقَالَ إِنَّ لَهُ دَسَمًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ sut ichib, ogʻizlarini chaydilar va: «Albatta, unda yogʻlilik bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ сут ичиб, оғизларини чайдилар ва: «Албатта, унда ёғлилик бор», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ مِنْ أَجْوَدِ النَّاسِ وَأَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ يَلْقَاهُ كُلَّ لَيْلَةٍ يُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ أَجْوَدَ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarning eng saxovatlisi edilar. U zot eng saxovatli boʻladigan payt — Ramazonda Jibril u zot bilan uchrashgan vaqt edi. Jibril u zot bilan har kecha uchrashib, u zotga Qurʼonni oʻrgatar edi. Rasululloh ﷺ Jibril bilan uchrashgan paytlarida esib turgan shamoldan ham saxovatliroq boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларнинг энг саховатлиси эдилар. У зот энг саховатли бўладиган пайт — Рамазонда Жибрил у зот билан учрашган вақт эди. Жибрил у зот билан ҳар кеча учрашиб, у зотга Қуръонни ўргатар эди. Расулуллоҳ ﷺ Жибрил билан учрашган пайтларида эсиб турган шамолдан ҳам саховатлироқ бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نُصِرْتُ بِالصَّبَا وَأُهْلِكَتْ عَادٌ بِالدَّبُورِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Menga sabo shamoli bilan nusrat berildi, Od (qavmi) esa dabur shamoli bilan halok qilindi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Менга сабо шамоли билан нусрат берилди, Од (қавми) эса дабур шамоли билан ҳалок қилинди», дедилар.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ حُصَيْنٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ أَنَّهُ حَدَّثَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلَيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّهُ بَاتَ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاسْتَيْقَظَ مِنْ اللَّيْلِ فَأَخَذَ سِوَاكَهُ فَاسْتَاكَ بِهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَهُوَ يَقُولُ {إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ} حَتَّى قَرَأَ هَذِهِ الْآيَاتِ وَانْتَهَى عِنْدَ آخِرِ السُّورَةِ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فَأَطَالَ فِيهِمَا الْقِيَامَ وَالرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ ثُمَّ انْصَرَفَ حَتَّى سَمِعْتُ نَفْخَ النَّوْمِ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَاسْتَاكَ وَتَوَضَّأَ وَهُوَ يَقُولُ حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَوْتَرَ بِثَلَاثٍ فَأَتَاهُ بِلَالٌ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ إِلَى الصَّلَاةِ وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي سَمْعِي نُورًا وَاجْعَلْ فِي بَصَرِي نُورًا وَاجْعَلْ أَمَامِي نُورًا وَخَلْفِي نُورًا وَاجْعَلْ عَنْ يَمِينِي نُورًا وَعَنْ شِمَالِي نُورًا وَفَوْقِي نُورًا وَتَحْتِي نُورًا اللَّهُمَّ أَعْظِمْ لِي نُورًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning huzurlarida tunab qoldi. U zot kechasi uygʻonib, misvoklarini olib, misvok qildilar, soʻng tahorat oldilar va: {Albatta, osmonlaru yerning yaratilishida hamda kecha va kunduzning almashinib turishida aql egalari uchun oyat-belgilar bordir} (Oli Imron, 190) deyar edilar. Bu oyatlarni oʻqib, suraning oxirida toʻxtadilar. Soʻng ikki rakaat namoz oʻqib, ularda qiyomni, rukuni va sajdani uzaytirdilar. Soʻng (namozdan) chiqdilar, hatto men u zotning uxlab, xurrak otganlarini eshitdim. Soʻng uygʻonib, misvok qildilar, tahorat oldilar va (yana oʻsha oyatlarni) oʻqidilar. Buni uch marta qildilar. Soʻng uch (rakaat) bilan vitr oʻqidilar. Soʻng u zotning oldilariga muazzin Bilol keldi va u zot namozga chiqayotib: «Allohim! Qalbimga nur ato et, qulogʻimga nur ato et, koʻzimga nur ato et, oldimga nur ato et, orqamga nur ato et, oʻng tomonimga nur ato et, chap tomonimga nur ato et, ustimga nur ato et, tagimga nur ato et. Allohim! Menga nurni ulugʻ qilib ber», deyar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг ҳузурларида тунаб қолди. У зот кечаси уйғониб, мисвокларини олиб, мисвок қилдилар, сўнг таҳорат олдилар ва: {Албатта, осмонлару ернинг яратилишида ҳамда кеча ва кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун оят-белгилар бордир} (Оли Имрон, 190) деяр эдилар. Бу оятларни ўқиб, суранинг охирида тўхтадилар. Сўнг икки ракаат намоз ўқиб, уларда қиёмни, рукуни ва саждани узайтирдилар. Сўнг (намоздан) чиқдилар, ҳатто мен у зотнинг ухлаб, хуррак отганларини эшитдим. Сўнг уйғониб, мисвок қилдилар, таҳорат олдилар ва (яна ўша оятларни) ўқидилар. Буни уч марта қилдилар. Сўнг уч (ракаат) билан витр ўқидилар. Сўнг у зотнинг олдиларига муаззин Билол келди ва у зот намозга чиқаётиб: «Аллоҳим! Қалбимга нур ато эт, қулоғимга нур ато эт, кўзимга нур ато эт, олдимга нур ато эт, орқамга нур ато эт, ўнг томонимга нур ато эт, чап томонимга нур ато эт, устимга нур ато эт, тагимга нур ато эт. Аллоҳим! Менга нурни улуғ қилиб бер», деяр эдилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بَلْجٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَوَّلُ مَنْ صَلَّى مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ خَدِيجَةَ عَلِيٌّ وَقَالَ مَرَّةً أَسْلَمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xadijadan keyin Nabiy ﷺ bilan birinchi boʻlib namoz oʻqigan kishi Ali edi. (Rovi) bir marta: «Islomni (birinchi boʻlib qabul qildi)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Хадижадан кейин Набий ﷺ билан биринчи бўлиб намоз ўқиган киши Али эди. (Рови) бир марта: «Исломни (биринчи бўлиб қабул қилди)», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ vafot etganlarida men oʻn besh yoshda edim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида мен ўн беш ёшда эдим.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ وَأَبُو بِشْرٍ عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنْ السِّبَاعِ وَعَنْ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنْ الطَّيْرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yirtqichlardan boʻlgan har bir oziq tishli (hayvon)ni va parrandalardan changalli har birini (yeyishni) man qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ йиртқичлардан бўлган ҳар бир озиқ тишли (ҳайвон)ни ва паррандалардан чангалли ҳар бирини (ейишни) ман қилдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ أَنْبَأَنَا ثَابِتٌ وَحَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا ثَابِتٌ قَالَ حَدَّثَنِي هِلَالٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبِيتُ اللَّيَالِيَ قَالَ عَبْدُ الصَّمَدِ الْمُتَتَابِعَةَ طَاوِيًا وَأَهْلُهُ لَا يَجِدُونَ عَشَاءً وَكَانَ عَامَّةُ خُبْزِهِمْ خُبْزَ الشَّعِيرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kechalarni — Abdussamad: «ketma-ket kechalarni», dedi — och holda oʻtkazar edilar, ahllari esa kechki ovqat topa olmas edi. Ularning noni koʻpincha arpa noni edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ кечаларни — Абдуссамад: «кетма-кет кечаларни», деди — оч ҳолда ўтказар эдилар, аҳллари эса кечки овқат топа олмас эди. Уларнинг нони кўпинча арпа нони эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ وَحَسَنٌ قَالَا حَدَّثَنَا ثَابِتٌ قَالَ حَسَنٌ أَبُو زَيْدٍ قَالَ عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ حَدَّثَنَا هِلَالٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأُسْرِيَ بِالنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ ثُمَّ جَاءَ مِنْ لَيْلَتِهِ فَحَدَّثَهُمْ بِمَسِيرِهِ وَبِعَلَامَةِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَبِعِيرِهِمْ فَقَالَ نَاسٌ قَالَ حَسَنٌ نَحْنُ نُصَدِّقُ مُحَمَّدًا بِمَا يَقُولُ فَارْتَدُّوا كُفَّارًا فَضَرَبَ اللَّهُ أَعْنَاقَهُمْ مَعَ أَبِي جَهْلٍ وَقَالَ أَبُو جَهْلٍ يُخَوِّفُنَا مُحَمَّدٌ بِشَجَرَةِ الزَّقُّومِ هَاتُوا تَمْرًا وَزُبْدًا فَتَزَقَّمُوا وَرَأَى الدَّجَّالَ فِي صُورَتِهِ رُؤْيَا عَيْنٍ لَيْسَ رُؤْيَا مَنَامٍ وَعِيسَى وَمُوسَى وَإِبْرَاهِيمَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ فَسُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الدَّجَّالِ فَقَالَ أَقْمَرُ هِجَانًا قَالَ حَسَنٌ قَالَ رَأَيْتُهُ فَيْلَمَانِيًّا أَقْمَرَ هِجَانًا إِحْدَى عَيْنَيْهِ قَائِمَةٌ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ كَأَنَّ شَعْرَ رَأْسِهِ أَغْصَانُ شَجَرَةٍ وَرَأَيْتُ عِيسَى شَابًّا أَبْيَضَ جَعْدَ الرَّأْسِ حَدِيدَ الْبَصَرِ مُبَطَّنَ الْخَلْقِ وَرَأَيْتُ مُوسَى أَسْحَمَ آدَمَ كَثِيرَ الشَّعْرِ قَالَ حَسَنٌ الشَّعَرَةِ شَدِيدَ الْخَلْقِ وَنَظَرْتُ إِلَى إِبْرَاهِيمَ فَلَا أَنْظُرُ إِلَى إِرْبٍ مِنْ آرَابِهِ إِلَّا نَظَرْتُ إِلَيْهِ مِنِّي كَأَنَّهُ صَاحِبُكُمْ فَقَالَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام سَلِّمْ عَلَى مَالِكٍ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ tunda Baytul Maqdisga sayr qildirildilar, soʻng oʻsha kechasidayoq qaytib keldilar va odamlarga yurishlarini, Baytul Maqdisning belgisini hamda ularning karvonini soʻzlab berdilar. Shunda baʼzi odamlar — Hasan: «Biz Muhammadni aytayotgan gapida tasdiqlaymizmi?» (deyishdi, dedi) — kofir boʻlib, dinlaridan qaytdilar. Bas, Alloh ularning boʻyinlarini Abu Jahl bilan birga uzdi. Abu Jahl esa: «Muhammad bizni zaqqum daraxti bilan qoʻrqitmoqda; xurmo va sariyogʻ keltiringlar», dedi va ular buni zaqqum qilib yeyishdi. U zot Dajjolni oʻz suratida — tush emas, koʻz koʻrishi bilan — koʻrdilar; Iyso, Muso va Ibrohimni ham koʻrdilar, Allohning salavotlari ularga boʻlsin. Nabiy ﷺdan Dajjol haqida soʻralganda, u zot: «Oppoq-oydin», dedilar. Hasan aytdi: U zot: «Men uni bahaybat, oppoq-oydin holda koʻrdim; ikki koʻzidan biri turtib chiqqan, goʻyo yaltiroq yulduzdek edi; boshining sochi goʻyo daraxtning shoxlaridek edi. Iysoni yosh, oq tanli, jingalak sochli, oʻtkir nigohli, mutanosib jussali holda koʻrdim. Musoni esa qora-bugʻdoyrang, sochi quyuq, baquvvat jussali holda koʻrdim. Ibrohimga qaradim — uning aʼzolaridan biriga qarasam, uni oʻzimdan (oʻzimga oʻxshash) koʻrardim; goʻyo u sizlarning sohibingizdek edi», dedilar. Soʻng Jibril alayhissalom: «Molikka salom ber», dedi. Men esa unga salom berdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ тунда Байтул Мақдисга сайр қилдирилдилар, сўнг ўша кечасидаёқ қайтиб келдилар ва одамларга юришларини, Байтул Мақдиснинг белгисини ҳамда уларнинг карвонини сўзлаб бердилар. Шунда баъзи одамлар — Ҳасан: «Биз Муҳаммадни айтаётган гапида тасдиқлаймизми?» (дейишди, деди) — кофир бўлиб, динларидан қайтдилар. Бас, Аллоҳ уларнинг бўйинларини Абу Жаҳл билан бирга узди. Абу Жаҳл эса: «Муҳаммад бизни заққум дарахти билан қўрқитмоқда; хурмо ва сариёғ келтиринглар», деди ва улар буни заққум қилиб ейишди. У зот Дажжолни ўз суратида — туш эмас, кўз кўриши билан — кўрдилар; Ийсо, Мусо ва Иброҳимни ҳам кўрдилар, Аллоҳнинг салавотлари уларга бўлсин. Набий ﷺдан Дажжол ҳақида сўралганда, у зот: «Оппоқ-ойдин», дедилар. Ҳасан айтди: У зот: «Мен уни баҳайбат, оппоқ-ойдин ҳолда кўрдим; икки кўзидан бири туртиб чиққан, гўё ялтироқ юлдуздек эди; бошининг сочи гўё дарахтнинг шохларидек эди. Ийсони ёш, оқ танли, жингалак сочли, ўткир нигоҳли, мутаносиб жуссали ҳолда кўрдим. Мусони эса қора-буғдойранг, сочи қуюқ, бақувват жуссали ҳолда кўрдим. Иброҳимга қарадим — унинг аъзоларидан бирига қарасам, уни ўзимдан (ўзимга ўхшаш) кўрардим; гўё у сизларнинг соҳибингиздек эди», дедилар. Сўнг Жибрил алайҳиссалом: «Моликка салом бер», деди. Мен эса унга салом бердим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ وَحَسَنٌ قَالَا حَدَّثَنَا ثَابِتٌ حَدَّثَنَا هِلَالٌ عَنْ عِكْرِمَةَ سُئِلَ قَالَ حَسَنٌ سَأَلْتُ عِكْرِمَةَ عَنِ الصَّائِمِ أَيَحْتَجِمُ فَقَالَ إِنَّمَا كُرِهَ لِلضَّعْفِ وَحَدَّثَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ حَسَنٌ ثُمَّ حَدَّثَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ مِنْ أَكْلَةٍ أَكَلَهَا مِنْ شَاةٍ مَسْمُومَةٍ سَمَّتْهَا امْرَأَةٌ مِنْ أَهْلِ خَيْبَرَآخِرُ أَحَادِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا
Hilol aytdi: Ikrimadan — Hasan: «Men Ikrimadan soʻradim», dedi — roʻzador hijoma qildirsa boʻladimi, deb soʻraldi. U: «Bu faqat holsizlik sababli makruh sanalgan», dedi va Ibn Abbosdan hadis aytdi — Hasan: «Soʻng Ibn Abbosdan hadis aytdi», dedi — Nabiy ﷺ ehromda boʻlgan holda, Xaybar ahlidan bir ayol zaharlagan qoʻydan yegan taomlari sababli hijoma qildirdilar. Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) hadislarining oxiri.Ҳилол айтди: Икримадан — Ҳасан: «Мен Икримадан сўрадим», деди — рўзадор ҳижома қилдирса бўладими, деб сўралди. У: «Бу фақат ҳолсизлик сабабли макруҳ саналган», деди ва Ибн Аббосдан ҳадис айтди — Ҳасан: «Сўнг Ибн Аббосдан ҳадис айтди», деди — Набий ﷺ эҳромда бўлган ҳолда, Хайбар аҳлидан бир аёл заҳарлаган қўйдан еган таомлари сабабли ҳижома қилдирдилар. Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ҳадисларининг охири.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي يَحْيَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُدَّعِيَ الْبَيِّنَةَ فَلَمْ يَكُنْ لَهُ بَيِّنَةٌ فَاسْتَحْلَفَ الْمَطْلُوبَ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْتَ قَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنْ غُفِرَ لَكَ بِإِخْلَاصِكَ قَوْلَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُحَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي جِبْرِيلُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّكَ قَدْ فَعَلْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ غَفَرَ لَكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi Nabiy ﷺ huzurlariga (daʼvolashib) keldi. Rasululloh ﷺ daʼvogardan dalil-isbot soʻradilar, biroq uning dalili boʻlmadi. Shunda javobgardan qasam ichishni talab qildilar. U: «Undan boʻlak iloh boʻlmagan Alloh bilan qasam», deb qasam ichdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen (uni) qilgansan, lekin ‹Lo ilaha illalloh›ni ixlos bilan aytganing sababli senga magʻfirat qilindi», dedilar. Boshqa sanad bilan Sobit al-Bunoniydan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan xuddi shunday rivoyat qilindi; faqat unda: «Menga Jibril (alayhissalom) xabar berdiki, sen (uni) qilgansan, lekin Alloh senga magʻfirat qildi», deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Икки киши Набий ﷺ ҳузурларига (даъволашиб) келди. Расулуллоҳ ﷺ даъвогардан далил-исбот сўрадилар, бироқ унинг далили бўлмади. Шунда жавобгардан қасам ичишни талаб қилдилар. У: «Ундан бўлак илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасам», деб қасам ичди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен (уни) қилгансан, лекин ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ихлос билан айтганинг сабабли сенга мағфират қилинди», дедилар. Бошқа санад билан Собит ал-Бунонийдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан худди шундай ривоят қилинди; фақат унда: «Менга Жибрил (алайҳиссалом) хабар бердики, сен (уни) қилгансан, лекин Аллоҳ сенга мағфират қилди», дейилган.
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ قَالَقَالَ لِي مُحَارِبُ بْنُ دِثَارٍ مَا سَمِعْتَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يَذْكُرُ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي الْكَوْثَرِ فَقُلْتُ سَمِعْتُهُ يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذَا الْخَيْرُ الْكَثِيرُ فَقَالَ مُحَارِبٌ سُبْحَانَ اللَّهِ مَا أَقَلَّ مَا يَسْقُطُ لِابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلٌ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُ لَمَّا أُنْزِلَتْ إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُوَ نَهَرٌ فِي الْجَنَّةِ حَافَتَاهُ مِنْ ذَهَبٍ يَجْرِي عَلَى جَنَادِلِ الدُّرِّ وَالْيَاقُوتِ شَرَابُهُ أَحْلَى مِنْ الْعَسَلِ وَأَشَدُّ بَيَاضًا مِنْ اللَّبَنِ وَأَبْرَدُ مِنْ الثَّلْجِ وَأَطْيَبُ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِقَالَ صَدَقَ ابْنُ عَبَّاسٍ هَذَا وَاللَّهِ الْخَيْرُ الْكَثِيرُ
Ato ibn Soib aytdi: Muhorib ibn Disor menga: «Said ibn Jubayrning Ibn Abbosdan Kavsar haqida nima deb naql qilganini eshitganmisan?» dedi. Men: «Uning: ‹Ibn Abbos: bu koʻp yaxshilikdir, dedi›, deganini eshitganman», dedim. Shunda Muhorib: «Subhanalloh! Ibn Abbosdan xato soʻz naqadar kam chiqadi. Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitganman: {Albatta, Biz senga Kavsarni berdik} nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ: ‹U jannatdagi bir daryodir, uning ikki cheti oltindan, u durr va yoqut shagʻallari ustidan oqadi, ichimligi asaldan shirinroq, sutdan oqroq, qordan sovuqroq va mushk hididan xushboʻyroqdir›, dedilar», dedi. Soʻng: «Ibn Abbos rost aytibdi — Allohga qasamki, mana shu koʻp yaxshilikdir», dedi.Ато ибн Соиб айтди: Муҳориб ибн Дисор менга: «Саид ибн Жубайрнинг Ибн Аббосдан Кавсар ҳақида нима деб нақл қилганини эшитганмисан?» деди. Мен: «Унинг: ‹Ибн Аббос: бу кўп яхшиликдир, деди›, деганини эшитганман», дедим. Шунда Муҳориб: «Субҳаналлоҳ! Ибн Аббосдан хато сўз нақадар кам чиқади. Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитганман: {Албатта, Биз сенга Кавсарни бердик} нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ: ‹У жаннатдаги бир дарёдир, унинг икки чети олтиндан, у дурр ва ёқут шағаллари устидан оқади, ичимлиги асалдан ширинроқ, сутдан оқроқ, қордан совуқроқ ва мушк ҳидидан хушбўйроқдир›, дедилар», деди. Сўнг: «Ибн Аббос рост айтибди — Аллоҳга қасамки, мана шу кўп яхшиликдир», деди.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَلِيٍّ الرَّبْعِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو الْجَوْزَاءِ غَيْرَ مَرَّةٍ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ الصَّرْفِ يَدًا بِيَدٍ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِكَ اثْنَيْنِ بِوَاحِدٍ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ وَأَقَلُّ قَالَ ثُمَّ حَجَجْتُ مَرَّةً أُخْرَى وَالشَّيْخُ حَيٌّ فَأَتَيْتُهُ فَسَأَلْتُهُ عَنْ الصَّرْفِ فَقَالَ وَزْنًا بِوَزْنٍ قَالَ فَقُلْتُ إِنَّكَ قَدْ أَفْتَيْتَنِي اثْنَيْنِ بِوَاحِدٍ فَلَمْ أَزَلْ أُفْتِي بِهِ مُنْذُ أَفْتَيْتَنِي فَقَالَ إِنَّ ذَلِكَ كَانَ عَنْ رَأْيِي وَهَذَا أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتَرَكْتُ رَأْيِي إِلَى حَدِيثِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Abu Javzo aytdi: Men Ibn Abbosdan qoʻlma-qoʻl (pul) almashtirish haqida soʻradim. U: «Bunda zarar yoʻq — ikkitasini bittasiga, undan koʻprogʻini yoki ozrogʻini (almashtirsa boʻladi)», dedi. (Abu Javzo) aytdi: Soʻng men yana bir marta haj qildim, shayx hali hayot edi. Uning oldiga borib, sarf haqida soʻradim. U: «Vaznma-vazn (boʻlsin)», dedi. Men: «Sen menga ikkitasini bittasiga (deb) fatvo bergan eding, oʻshandan buyon men shu bilan fatvo berib kelardim», dedim. U: «U mening oʻz raʼyim edi. Mana bu Abu Said al-Xudriy Rasululloh ﷺdan hadis rivoyat qilmoqda; men esa oʻz raʼyimni tark qilib, Rasululloh ﷺning hadisiga (qaytdim)», dedi.Абу Жавзо айтди: Мен Ибн Аббосдан қўлма-қўл (пул) алмаштириш ҳақида сўрадим. У: «Бунда зарар йўқ — иккитасини биттасига, ундан кўпроғини ёки озроғини (алмаштирса бўлади)», деди. (Абу Жавзо) айтди: Сўнг мен яна бир марта ҳаж қилдим, шайх ҳали ҳаёт эди. Унинг олдига бориб, сарф ҳақида сўрадим. У: «Вазнма-вазн (бўлсин)», деди. Мен: «Сен менга иккитасини биттасига (деб) фатво берган эдинг, ўшандан буён мен шу билан фатво бериб келардим», дедим. У: «У менинг ўз раъйим эди. Мана бу Абу Саид ал-Худрий Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис ривоят қилмоқда; мен эса ўз раъйимни тарк қилиб, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳадисига (қайтдим)», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو مَرْوَانُ بْنُ شُجَاعٍ الْجَزَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ عَنْ مُجَاهِدٍ وَعَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ مُعَاوِيَةَ أخْبَرَهُأَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَصَّرَ مِنْ شَعَرِهِ بِمِشْقَصٍفَقُلْنَا لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا بَلَغَنَا هَذَا إِلَّا عَنْ مُعَاوِيَةَ فَقَالَ مَا كَانَ مُعَاوِيَةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَّهَمًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Muoviya unga xabar berishicha, u Rasululloh ﷺning qaychi bilan sochlarini qisqartirganlarini koʻrgan. Biz Ibn Abbosga: «Bu bizga faqat Muoviyadan yetib keldi», dedik. U: «Muoviya Rasululloh ﷺga nisbatan tuhmat qilinadigan kishi emas edi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Муовия унга хабар беришича, у Расулуллоҳ ﷺнинг қайчи билан сочларини қисқартирганларини кўрган. Биз Ибн Аббосга: «Бу бизга фақат Муовиядан етиб келди», дедик. У: «Муовия Расулуллоҳ ﷺга нисбатан туҳмат қилинадиган киши эмас эди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَرَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ أَنَّ مُعَاوِيَةَ بْنَ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ رَوْحٌ أخْبَرَهُ قَالَقَصَّرْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ عَلَى الْمَرْوَةِ أَوْ رَأَيْتُهُ يُقَصَّرُ عَنْهُ بِمِشْقَصٍ عَلَى الْمَرْوَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya ibn Abu Sufyon unga xabar berib dedi: «Men Marvada qaychi bilan Rasululloh ﷺning (sochlarini) qisqartirdim», yoki: «U zotning Marvada qaychi bilan sochlari qisqartirilayotganini koʻrdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия ибн Абу Суфён унга хабар бериб деди: «Мен Марвада қайчи билан Расулуллоҳ ﷺнинг (сочларини) қисқартирдим», ёки: «У зотнинг Марвада қайчи билан сочлари қисқартирилаётганини кўрдим».
قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ حُجَيْرٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ لِي مُعَاوِيَةُعَلِمْتَ أَنِّي قَصَّرْتُ مِنْ رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ فَقُلْتُ لَهُ لَا أَعْلَمُ هَذَا إِلَّا حُجَّةً عَلَيْكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya menga: «Bilasanmi, men qaychi bilan Rasululloh ﷺning boshlaridan (soch) qisqartirdim?» dedi. Men unga: «Buni faqat sizga qarshi hujjat deb bilaman», dedim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия менга: «Биласанми, мен қайчи билан Расулуллоҳ ﷺнинг бошларидан (соч) қисқартирдим?» деди. Мен унга: «Буни фақат сизга қарши ҳужжат деб биламан», дедим.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ حَدَّثَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أخْبَرَهُ أَنَّ مُعَاوِيَةَ أخْبَرَهُقَالَ قَصَّرْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِشْقَصٍ أَوْ قَالَ رَأَيْتُهُ يُقَصَّرُ عَنْهُ بِمِشْقَصٍ عِنْدَ الْمَرْوَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muoviya unga xabar berib dedi: «Men qaychi bilan Rasululloh ﷺning (sochlarini) qisqartirdim», yoki: «U zotning Marvaning oldida qaychi bilan sochlari qisqartirilayotganini koʻrdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муовия унга хабар бериб деди: «Мен қайчи билан Расулуллоҳ ﷺнинг (сочларини) қисқартирдим», ёки: «У зотнинг Марванинг олдида қайчи билан сочлари қисқартирилаётганини кўрдим».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي حَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَقَدِمَ زَيْدُ بْنُ أَرْقَمَ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ يَسْتَذْكِرُهُ كَيْفَ أَخْبَرْتَنِي عَنْ لَحْمٍ أُهْدِيَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ حَرَامٌ قَالَ نَعَمْ أَهْدَى لَهُ رَجُلٌ عُضْوًا مِنْ لَحْمِ صَيْدٍ فَرَدَّهُ وَقَالَ إِنَّا لَا نَأْكُلُهُ إِنَّا حُرُمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zayd ibn Arqam keldi va Ibn Abbos unga eslatib: «Rasululloh ﷺga ihromda boʻlganlarida hadya qilingan ov goʻshti haqida menga nima aytgan eding?» dedi. U: «Ha, bir kishi u zotga bir boʻlak ov goʻshti hadya qildi, u zot esa uni qaytardilar va: ‹Biz yemaymiz, biz ihromdamiz›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зайд ибн Арқам келди ва Ибн Аббос унга эслатиб: «Расулуллоҳ ﷺга иҳромда бўлганларида ҳадя қилинган ов гўшти ҳақида менга нима айтган эдинг?» деди. У: «Ҳа, бир киши у зотга бир бўлак ов гўшти ҳадя қилди, у зот эса уни қайтардилар ва: ‹Биз емаймиз, биз иҳромдамиз›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَمَّارٌ يَعْنِي ابْنَ أَبِي عَمَّارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَى عَلَيَّ زَمَانٌ وَأَنَا أَقُولُ أَوْلَادُ الْمُسْلِمِينَ مَعَ الْمُسْلِمِينَ وَأَوْلَادُ الْمُشْرِكِينَ مَعَ الْمُشْرِكِينَ حَتَّى حَدَّثَنِي فُلَانٌ عَنْ فُلَانٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْهُمْ فَقَالَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ قَالَ فَلَقِيتُ الرَّجُلَ فَأَخْبَرَنِي فَأَمْسَكْتُ عَنْ قَوْلِي
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga shunday bir zamon keldiki, men: «Musulmonlarning bolalari musulmonlar bilan, mushriklarning bolalari mushriklar bilandir», derdim. Toki falonchi menga falonchidan soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺdan ular haqida soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima amal qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», deganlar. (Ibn Abbos) aytdi: Bas, men oʻsha kishini uchratdim va u menga xabar berdi; shundan keyin men bu soʻzimni toʻxtatdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга шундай бир замон келдики, мен: «Мусулмонларнинг болалари мусулмонлар билан, мушрикларнинг болалари мушриклар биландир», дердим. Токи фалончи менга фалончидан сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺдан улар ҳақида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима амал қилишларини яхшироқ билувчидир», деганлар. (Ибн Аббос) айтди: Бас, мен ўша кишини учратдим ва у менга хабар берди; шундан кейин мен бу сўзимни тўхтатдим.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُعَلِيٌّ أَقْضَانَا وَأُبَيٌّ أَقْرَؤُنَا وَإِنَّا لَنَدَعُ كَثِيرًا مِنْ لَحْنِ أُبَيٍّ وَأُبَيٌّ يَقُولُ سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا أَدَعُهُ لِشَيْءٍ وَاللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَقُولُ {مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Ali — bizning eng yaxshi hukm qiluvchimiz, Ubay — bizning eng yaxshi qiroat qiluvchimiz; shunga qaramay, biz Ubayning qiroatidan koʻp narsani tark qilamiz. Ubay esa: ‹Men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman, bas, uni hech narsa uchun tark qilmayman›, deydi. Holbuki Alloh tabaroka va taolo: {Biz biror oyatni nasx qilsak yoki uni unuttirsak, undan yaxshirogʻini yoki uning mislini keltiramiz}, deydi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Али — бизнинг энг яхши ҳукм қилувчимиз, Убай — бизнинг энг яхши қироат қилувчимиз; шунга қарамай, биз Убайнинг қироатидан кўп нарсани тарк қиламиз. Убай эса: ‹Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман, бас, уни ҳеч нарса учун тарк қилмайман›, дейди. Ҳолбуки Аллоҳ табарока ва таоло: {Биз бирор оятни насх қилсак ёки уни унуттирсак, ундан яхшироғини ёки унинг мислини келтирамиз}, дейди», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي حَبِيبٌ يَعْنِي ابْنَ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ قَالَ عُمَرُعَلِيٌّ أَقْضَانَا وَأُبَيٌّ أَقْرَؤُنَا وَإِنَّا لَنَدَعُ مِنْ قَوْلِ أُبَيٍّ وَأُبَيٌّ يَقُولُ أَخَذْتُ مِنْ فَمِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَا أَدَعُهُ وَاللَّهُ يَقُولُ {مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar: «Ali — bizning eng yaxshi hukm qiluvchimiz, Ubay — bizning eng yaxshi qiroat qiluvchimiz; shunga qaramay, biz Ubayning soʻzidan (baʼzisini) tark qilamiz. Ubay esa: ‹Men uni Rasululloh ﷺning ogʻizlaridan olganman, bas, uni tark qilmayman›, deydi. Holbuki Alloh: {Biz biror oyatni nasx qilsak yoki uni unuttirsak}, deydi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар: «Али — бизнинг энг яхши ҳукм қилувчимиз, Убай — бизнинг энг яхши қироат қилувчимиз; шунга қарамай, биз Убайнинг сўзидан (баъзисини) тарк қиламиз. Убай эса: ‹Мен уни Расулуллоҳ ﷺнинг оғизларидан олганман, бас, уни тарк қилмайман›, дейди. Ҳолбуки Аллоҳ: {Биз бирор оятни насх қилсак ёки уни унуттирсак}, дейди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ فِي سَنَةِ سِتٍّ وَعِشْرِينَ وَمِائَتَيْنِ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ الْأَعْمَشِ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَطَبَنَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى مِنْبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَقْضَانَا وَأُبَيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَقْرَؤُنَا وَإِنَّا لَنَدَعُ مِنْ قَوْلِ أُبَيٍّ شَيْئًا وَإِنَّ أُبَيًّا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْيَاءَ وَأُبَيٌّ يَقُولُ لَا أَدَعُ مَا سَمِعْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَدْ نَزَلَ بَعْدَ أُبَيٍّ كِتَابٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) bizga Rasululloh ﷺning minbarlarida xutba qilib: «Ali (roziyallohu anhu) — bizning eng yaxshi hukm qiluvchimiz, Ubay (roziyallohu anhu) — bizning eng yaxshi qiroat qiluvchimiz. Biz Ubayning soʻzidan baʼzi narsani tark qilamiz. Ubay esa Rasululloh ﷺdan baʼzi narsalarni eshitgan va u: ‹Rasululloh ﷺdan eshitgan narsamni tark qilmayman›, deydi. Holbuki Ubaydan keyin (ham) Kitob nozil boʻlgan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) бизга Расулуллоҳ ﷺнинг минбарларида хутба қилиб: «Али (розияллоҳу анҳу) — бизнинг энг яхши ҳукм қилувчимиз, Убай (розияллоҳу анҳу) — бизнинг энг яхши қироат қилувчимиз. Биз Убайнинг сўзидан баъзи нарсани тарк қиламиз. Убай эса Расулуллоҳ ﷺдан баъзи нарсаларни эшитган ва у: ‹Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсамни тарк қилмайман›, дейди. Ҳолбуки Убайдан кейин (ҳам) Китоб нозил бўлган», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ عَنْ أَبِي حَبِيبِ بْنِ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ أَكَلَتْنَا الضَّبُعُ قَالَ مِسْعَرٌ يَعْنِي السَّنَةَ قَالَ فَسَأَلَهُ عُمَرُ مِمَّنْ أَنْتَ فَمَا زَالَ يَنْسُبُهُ حَتَّى عَرَفَهُ فَإِذَا هُوَ مُوسَى فَقَالَ عُمَرُ لَوْ أَنَّ لِامْرِئٍ وَادِيًا أَوْ وَادِيَيْنِ لَابْتَغَى إِلَيْهِمَا ثَالِثًا فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَلَا يَمْلَأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلَّا التُّرَابُ ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ فَقَالَ عُمَرُ لِابْنِ عَبَّاسٍ مِمَّنْ سَمِعْتَ هَذَا قَالَ مِنْ أُبَيٍّ قَالَ فَإِذَا كَانَ بِالْغَدَاةِ فَاغْدُ عَلَيَّ قَالَ فَرَجَعَ إِلَى أُمِّ الْفَضْلِ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهَا فَقَالَتْ وَمَا لَكَ وَلِلْكَلَامِ عِنْدَ عُمَرَ وَخَشِيَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَنْ يَكُونَ أُبَيٌّ نَسِيَ فَقَالَتْ أُمُّهُ إِنَّ أُبَيًّا عَسَى أَنْ لَا يَكُونَ نَسِيَ فَغَدَا إِلَى عُمَرَ وَمَعَهُ الدِّرَّةُ فَانْطَلَقْنَا إِلَى أُبَيٍّ فَخَرَجَ أُبَيٌّ عَلَيْهِمَا وَقَدْ تَوَضَّأَ فَقَالَ إِنَّهُ أَصَابَنِي مَذْيٌ فَغَسَلْتُ ذَكَرِي أَوْ فَرْجِي مِسْعَرٌ شَكَّ فَقَالَ عُمَرُ أَوَيُجْزِئُ ذَلِكَ قَالَ نَعَمْ قَالَ سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ قَالَ وَسَأَلَهُ عَمَّا قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَصَدَّقَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Umarning oldiga kelib: «Bizni zabuʼ yeb qoʻydi», dedi — Misʼar: «yaʼni qahatchilik yili», dedi. Umar undan: «Sen kimlardansan?» deb soʻradi va toki uni tanigunicha nasabini surishtirdi; qarasa, u Muso ekan. Shunda Umar: «Agar kishiga bir vodiy yoki ikki vodiy boʻlsa, u ularga uchinchisini istar edi», dedi. Ibn Abbos: «Odam farzandining ichini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi; soʻng Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», dedi. Umar Ibn Abbosga: «Buni kimdan eshitding?» dedi. U: «Ubaydan», dedi. Umar: «Tong otganda huzurimga kel», dedi. Ibn Abbos Ummul-Fazlning oldiga qaytib, bu haqda unga soʻzlab berdi. U: «Umarning oldida gapirish senga nima kerak edi?» dedi. Ibn Abbos Ubay unutgan boʻlishidan qoʻrqdi. Onasi: «Ubay unutmagan boʻlsa kerak», dedi. Ertalab u Umarning oldiga bordi, Umarning qoʻlida durrasi (qamchisi) bor edi. Biz Ubayning oldiga bordik. Ubay ikkalasining oldiga tahorat qilgan holda chiqib: «Menga maziy tegdi, shunda zakarimni — yoki: farjimni — yuvdim», dedi (Misʼar shubha qildi). Umar: «Shuning oʻzi kifoya qiladimi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Umar): «Buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» dedi. U: «Ha», dedi. Soʻng Umar undan Ibn Abbos aytgan narsa haqida ham soʻradi, u esa uni tasdiqladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Умарнинг олдига келиб: «Бизни забуъ еб қўйди», деди — Мисъар: «яъни қаҳатчилик йили», деди. Умар ундан: «Сен кимлардансан?» деб сўради ва токи уни танигунича насабини суриштирди; қараса, у Мусо экан. Шунда Умар: «Агар кишига бир водий ёки икки водий бўлса, у уларга учинчисини истар эди», деди. Ибн Аббос: «Одам фарзандининг ичини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди; сўнг Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», деди. Умар Ибн Аббосга: «Буни кимдан эшитдинг?» деди. У: «Убайдан», деди. Умар: «Тонг отганда ҳузуримга кел», деди. Ибн Аббос Уммул-Фазлнинг олдига қайтиб, бу ҳақда унга сўзлаб берди. У: «Умарнинг олдида гапириш сенга нима керак эди?» деди. Ибн Аббос Убай унутган бўлишидан қўрқди. Онаси: «Убай унутмаган бўлса керак», деди. Эрталаб у Умарнинг олдига борди, Умарнинг қўлида дурраси (қамчиси) бор эди. Биз Убайнинг олдига бордик. Убай иккаласининг олдига таҳорат қилган ҳолда чиқиб: «Менга мазий тегди, шунда закаримни — ёки: фаржимни — ювдим», деди (Мисъар шубҳа қилди). Умар: «Шунинг ўзи кифоя қиладими?» деди. У: «Ҳа», деди. (Умар): «Буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» деди. У: «Ҳа», деди. Сўнг Умар ундан Ибн Аббос айтган нарса ҳақида ҳам сўради, у эса уни тасдиқлади.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى عُمَرَ يَسْأَلُهُ فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَى رَأْسِهِ مَرَّةً وَإِلَى رِجْلَيْهِ أُخْرَى هَلْ يَرَى عَلَيْهِ مِنْ الْبُؤْسِ شَيْئًا ثُمَّ قَالَ لَهُ عُمَرُ كَمْ مَالُكَ قَالَ أَرْبَعُونَ مِنْ الْإِبِلِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ لَوْ كَانَ لِابْنِ آدَمَ وَادِيَانِ مِنْ ذَهَبً لَابْتَغَى الثَّالِثَ وَلَا يَمْلَأُ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلَّا التُّرَابُ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ فَقَالَ عُمَرُ مَا هَذَا فَقُلْتُ هَكَذَا أَقْرَأَنِيهَا أُبَيٌّ قَالَ فَمَرَّ بِنَا إِلَيْهِ قَالَ فَجَاءَ إِلَى أُبَيٍّ فَقَالَ مَا يَقُولُ هَذَا قَالَ أُبَيٌّ هَكَذَا أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَفَأُثْبِتُهَا فَأَثْبَتَهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Umarning oldiga (biror narsa) soʻrab keldi. Umar bir uning boshiga, bir oyoqlariga qarab, unda muhtojlik alomati bor-yoʻqligini koʻrmoqchi boʻldi. Soʻng Umar unga: «Molling qancha?» dedi. U: «Qirqta tuya», dedi. Ibn Abbos aytdi: Men: «Alloh va Uning Rasuli rost aytdi: ‹Agar Odam farzandiga oltindan ikki vodiy boʻlsa, u uchinchisini istar edi. Odam farzandining ichini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh esa tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi›», dedim. Umar: «Bu nima?» dedi. Men: «Menga Ubay shunday oʻqitgan», dedim. U: «Bizni uning oldiga olib bor», dedi. U Ubayning oldiga kelib: «Bu nima deyapti?» dedi. Ubay: «Menga Rasululloh ﷺ shunday oʻqitganlar», dedi. (Umar): «Uni (mushafda) sobit qilaymi?» dedi va uni sobit qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Умарнинг олдига (бирор нарса) сўраб келди. Умар бир унинг бошига, бир оёқларига қараб, унда муҳтожлик аломати бор-йўқлигини кўрмоқчи бўлди. Сўнг Умар унга: «Моллинг қанча?» деди. У: «Қирқта туя», деди. Ибн Аббос айтди: Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули рост айтди: ‹Агар Одам фарзандига олтиндан икки водий бўлса, у учинчисини истар эди. Одам фарзандининг ичини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ эса тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади›», дедим. Умар: «Бу нима?» деди. Мен: «Менга Убай шундай ўқитган», дедим. У: «Бизни унинг олдига олиб бор», деди. У Убайнинг олдига келиб: «Бу нима деяпти?» деди. Убай: «Менга Расулуллоҳ ﷺ шундай ўқитганлар», деди. (Умар): «Уни (мушафда) собит қилайми?» деди ва уни собит қилди.
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ نُبَيْحٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ أُبَيًّا قَالَ لِعُمَرَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ إِنِّي تَلَقَّيْتُ الْقُرْآنَ مِمَّنْ تَلَقَّاهُ وَقَالَ عَفَّانُ مِمَّنْ يَتَلَقَّاهُ مِنْ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلَام وَهُوَ رَطْبٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Ubay Umarga: «Ey amirul-moʻminin, men Qurʼonni uni Jibril alayhissalomdan — u hoʻl (yangi) holida — olgan kishidan oldim», dedi. Affon oʻz hadisida: «uni oladigan kishidan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Убай Умарга: «Эй амирул-мўминин, мен Қуръонни уни Жибрил алайҳиссаломдан — у ҳўл (янги) ҳолида — олган кишидан олдим», деди. Аффон ўз ҳадисида: «уни оладиган кишидан», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ بْنِ صُخَيْرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ بِذِي قَرَدٍ أَرْضٌ مِنْ أَرْضِ بَنِي سُلَيْمٍ فَصَفَّ النَّاسُ خَلْفَهُ صَفَّيْنِ صَفًّا يُوَازِي الْعَدُوَّ وَصَفًّا خَلْفَهُ فَصَلَّى بِالصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ رَكْعَةً ثُمَّ نَكَصَ هَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَىحَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الرُّكَيْنِ الْفَزَارِيِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى صَلَاةَ الْخَوْفِ فَذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Zu Qaradda — Bani Sulaym yerlaridan bir yerda — xavf namozini oʻqidilar. Odamlar u zotning orqalarida ikki saf boʻlib turdilar: bir saf dushmanga roʻbaroʻ, bir saf esa u zotning orqalarida. U zot oʻzlariga yaqin saf bilan bir rakʼat oʻqidilar, soʻng bular ularning safiga, ular esa bularning safiga oʻtdilar va u zot ular bilan yana bir rakʼat oʻqidilar. Zayd ibn Sobitdan ham rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ xavf namozini oʻqidilar — soʻng (rovi) Ibn Abbosning hadisiga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Зу Қарадда — Бани Сулайм ерларидан бир ерда — хавф намозини ўқидилар. Одамлар у зотнинг орқаларида икки саф бўлиб турдилар: бир саф душманга рўбарў, бир саф эса у зотнинг орқаларида. У зот ўзларига яқин саф билан бир ракъат ўқидилар, сўнг булар уларнинг сафига, улар эса буларнинг сафига ўтдилар ва у зот улар билан яна бир ракъат ўқидилар. Зайд ибн Собитдан ҳам ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ хавф намозини ўқидилар — сўнг (рови) Ибн Аббоснинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ صَبَّاحٍ عَنْ أَشْرَسَ قَالَسُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ الْمَدِّ وَالْجَزْرِ فَقَالَ إِنَّ مَلَكًا مُوَكَّلٌ بِقَامُوسِ الْبَحْرِ فَإِذَا وَضَعَ رِجْلَهُ فَاضَتْ وَإِذَا رَفَعَهَا غَاضَتْو قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ دِينَارٍ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ صَبَّاحٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَشْرَسَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِثْلَهُ
Ashras aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan suvning koʻtarilishi va qaytishi haqida soʻralgan edi, u: «Albatta, dengiz tubiga bir farishta vakil qilingan; u oyogʻini qoʻysa, (dengiz) toshadi, koʻtarsa, qaytadi», dedi. Va u aytdi: Menga Ibrohim ibn Dinor rivoyat qildi: bizga Solih ibn Sabboh otasidan, u Ashrasdan, u Ibn Abbosdan shuning mislini rivoyat qildi.Ашрас айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сувнинг кўтарилиши ва қайтиши ҳақида сўралган эди, у: «Албатта, денгиз тубига бир фаришта вакил қилинган; у оёғини қўйса, (денгиз) тошади, кўтарса, қайтади», деди. Ва у айтди: Менга Иброҳим ибн Динор ривоят қилди: бизга Солиҳ ибн Саббоҳ отасидан, у Ашрасдан, у Ибн Аббосдан шунинг мислини ривоят қилди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي الْجَهْمِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ بِذِي قَرَدٍ أَرْضٍ مِنْ أَرْضِ بَنِي سُلَيْمٍ فَصَفَّ النَّاسُ خَلْفَهُ صَفَّيْنِ صَفًّا يُوَازِي الْعَدُوَّ وَصَفًّا خَلْفَهُ فَصَلَّى بِالصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ رَكْعَةً ثُمَّ نَكَصَ هَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ وَهَؤُلَاءِ إِلَى مَصَافِّ هَؤُلَاءِ فَصَلَّى بِهِمْ رَكْعَةً أُخْرَىحَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ عَنِ الْأَسْوَدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ زَهْدَمٍ الْحَنْظَلِيِّ قَالَ كُنَّا مَعَ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ بِطَبَرِسْتَانَ فَقَالَ أَيُّكُمْ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الْخَوْفِ قَالَ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَنَا فَقَالَ سُفْيَانُ فَوَصَفَ مِثْلَ حَدِيثِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Bani Sulaym yerlaridan boʻlgan Zu Qarad degan joyda xavf namozini oʻqidilar. Odamlar ortlarida ikki saf boʻlib tizildilar: bir saf dushmanga roʻpara, bir saf esa u zotning ortlarida. U zot oʻzlariga yaqin saf bilan bir rakaat oʻqidilar, soʻng bular anavilarning safiga, anavilar esa bularning safiga oʻtdilar; shunda u zot ular bilan yana bir rakaat oʻqidilar. Saʼlaba ibn Zahdam al-Hanzaliy aytdi: Biz Said ibn al-Os bilan Tabaristonda edik. U: «Qaysingiz Rasululloh ﷺ bilan birga xavf namozini oʻqigan?» dedi. Huzayfa: «Men», dedi. Sufyon aytdi: Soʻng u Ibn Abbos va Zayd ibn Sobit hadisining misli kabi sifatlab berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Бани Сулайм ерларидан бўлган Зу Қарад деган жойда хавф намозини ўқидилар. Одамлар ортларида икки саф бўлиб тизилдилар: бир саф душманга рўпара, бир саф эса у зотнинг ортларида. У зот ўзларига яқин саф билан бир ракаат ўқидилар, сўнг булар анавиларнинг сафига, анавилар эса буларнинг сафига ўтдилар; шунда у зот улар билан яна бир ракаат ўқидилар. Саълаба ибн Заҳдам ал-Ҳанзалий айтди: Биз Саид ибн ал-Ос билан Табаристонда эдик. У: «Қайсингиз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга хавф намозини ўқиган?» деди. Ҳузайфа: «Мен», деди. Суфён айтди: Сўнг у Ибн Аббос ва Зайд ибн Собит ҳадисининг мисли каби сифатлаб берди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كُنْتُ أَقُولُ فِي أَوْلَادِ الْمُشْرِكِينَ هُمْ مِنْهُمْ فَحَدَّثَنِي رَجُلٌ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَقِيتُهُ فَحَدَّثَنِيعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ هُوَ خَلَقَهُمْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِهِمْ وَبِمَا كَانُوا عَامِلِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men mushriklarning bolalari haqida: «Ular ham oʻzlaridandir», der edim. Soʻng menga bir kishi Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan (hadis) aytdi. Men u kishi bilan uchrashdim, u menga Nabiy ﷺdan hadis aytdiki, u zot: «Ularning Rabbi ularni yaxshi bilguvchidir. Ularni U yaratgan, ularni ham, ular nima amal qilishlarini ham U yaxshi biladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен мушрикларнинг болалари ҳақида: «Улар ҳам ўзларидандир», дер эдим. Сўнг менга бир киши Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан (ҳадис) айтди. Мен у киши билан учрашдим, у менга Набий ﷺдан ҳадис айтдики, у зот: «Уларнинг Рабби уларни яхши билгувчидир. Уларни У яратган, уларни ҳам, улар нима амал қилишларини ҳам У яхши билади», дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ الطَّالْقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ وَعَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍأَتَدْرِي مَا سِعَةُ جَهَنَّمَ قُلْتُ لَا قَالَ أَجَلْ وَاللَّهِ مَا تَدْرِي أَنَّ بَيْنَ شَحْمَةِ أُذُنِ أَحَدِهِمْ وَبَيْنَ عَاتِقِهِ مَسِيرَةَ سَبْعِينَ خَرِيفًا تَجْرِي فِيهَا أَوْدِيَةُ الْقَيْحِ وَالدَّمِ قُلْتُ أَنْهَارًا قَالَ لَا بَلْ أَوْدِيَةً ثُمَّ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا سِعَةُ جَهَنَّمَ قُلْتُ لَا قَالَ أَجَلْ وَاللَّهِ مَا تَدْرِي حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ أَنَّهَا سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَوْلِهِ {وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ} فَأَيْنَ النَّاسُ يَوْمَئِذٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هُمْ عَلَى جِسْرِ جَهَنَّمَ
Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos: «Jahannamning kengligi qancha ekanini bilasanmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Ha, Allohga qasamki, bilmaysan. Ulardan birining quloq yumshogʻi bilan yelkasi orasi yetmish yillik yoʻl boʻladi; unda yiring va qon vodiylari oqadi», dedi. Men: «Daryolarmi?» dedim. U: «Yoʻq, balki vodiylar», dedi. Soʻng: «Jahannamning kengligi qancha ekanini bilasizlarmi?» dedi. Men: «Yoʻq», dedim. U: «Ha, Allohga qasamki, bilmaysan. Menga Oisha shunday hadis aytdi: U Rasululloh ﷺ dan Allohning: {Qiyomat kunida butun yer Uning bir hovuchida boʻladi, osmonlar esa Uning oʻng qoʻlida oʻralgan boʻladi} degan soʻzi haqida soʻrabdi va: ‹Yo Rasululloh, u kunda odamlar qayerda boʻladi?› debdi. U zot: ‹Ular jahannam koʻprigi ustida boʻladilar›, debdilar», dedi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос: «Жаҳаннамнинг кенглиги қанча эканини биласанми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, билмайсан. Улардан бирининг қулоқ юмшоғи билан елкаси ораси етмиш йиллик йўл бўлади; унда йиринг ва қон водийлари оқади», деди. Мен: «Дарёларми?» дедим. У: «Йўқ, балки водийлар», деди. Сўнг: «Жаҳаннамнинг кенглиги қанча эканини биласизларми?» деди. Мен: «Йўқ», дедим. У: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, билмайсан. Менга Оиша шундай ҳадис айтди: У Расулуллоҳ ﷺ дан Аллоҳнинг: {Қиёмат кунида бутун ер Унинг бир ҳовучида бўлади, осмонлар эса Унинг ўнг қўлида ўралган бўлади} деган сўзи ҳақида сўрабди ва: ‹Ё Расулуллоҳ, у кунда одамлар қаерда бўлади?› дебди. У зот: ‹Улар жаҳаннам кўприги устида бўладилар›, дебдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ وَحَدَّثَ ابْنُ شِهَابٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ أَخْبَرَهُأَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ وَهِيَ حَائِضٌ فَقُدِّمَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَحْمُ ضَبٍّ جَاءَتْ بِهِ أُمُّ حُفَيْدٍ ابْنَةُ الْحَارِثِ مِنْ نَجْدٍ وَكَانَتْ تَحْتَ رَجُلٍ مِنْ بَنِي جَعْفَرٍ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَأْكُلُ شَيْئًا حَتَّى يَعْلَمَ مَا هُوَ فَقَالَ بَعْضُ النِّسْوَةِ أَلَا تُخْبِرِينَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَأْكُلُ فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهُ لَحْمُ ضَبٍّ فَتَرَكَهُ قَالَ خَالِدٌ فَسَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَرَامٌ هُوَ قَالَ لَا وَلَكِنَّهُ طَعَامٌ لَيْسَ فِي قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ إِلَيَّ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْظُرُقَالَ وَحَدَّثَهُ الْأَصَمُّ عَنْ مَيْمُونَةَ وَكَانَ فِي حِجْرِهَا يَعْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ وَأَظُنُّ أَنَّ الْأَصَمَّ يَزِيدُ بْنُ الْأَصَمِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Xolid ibn al-Valid Rasululloh ﷺ bilan birga Maymuna bint al-Horisning oldiga kirdi, u hayzli edi. Rasululloh ﷺga kaltakesak (zabb) goʻshti taqdim qilindi — uni Najddan al-Horisning qizi Ummu Hufayd olib kelgan edi, u Banu Jaʼfardan boʻlgan bir kishining nikohida edi. Rasululloh ﷺ biror narsani, u nima ekanini bilmaguncha yemas edilar. Ayollardan biri: «Rasululloh ﷺga u nima yeyayotganlarini xabar bermaysizlarmi?» dedi. Shunda unga bu kaltakesak goʻshti ekanini aytdilar, u zot esa uni tark etdilar. Xolid aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan: ‹Bu harommi?› deb soʻradim. U zot: ‹Yoʻq, lekin bu taom mening qavmimning yerida yoʻq, shu sababli oʻzimni undan koʻnglim tortmayotganini his qilyapman›, dedilar. Soʻng men uni oʻzimga tortib, undan yedim, Rasululloh ﷺ esa qarab turardilar.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Холид ибн ал-Валид Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Маймуна бинт ал-Ҳориснинг олдига кирди, у ҳайзли эди. Расулуллоҳ ﷺга калтакесак (забб) гўшти тақдим қилинди — уни Нажддан ал-Ҳориснинг қизи Умму Ҳуфайд олиб келган эди, у Бану Жаъфардан бўлган бир кишининг никоҳида эди. Расулуллоҳ ﷺ бирор нарсани, у нима эканини билмагунча емас эдилар. Аёллардан бири: «Расулуллоҳ ﷺга у нима еяётганларини хабар бермайсизларми?» деди. Шунда унга бу калтакесак гўшти эканини айтдилар, у зот эса уни тарк этдилар. Холид айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Бу ҳаромми?› деб сўрадим. У зот: ‹Йўқ, лекин бу таом менинг қавмимнинг ерида йўқ, шу сабабли ўзимни ундан кўнглим тортмаётганини ҳис қиляпман›, дедилар. Сўнг мен уни ўзимга тортиб, ундан едим, Расулуллоҳ ﷺ эса қараб турардилар.»
حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَإِنَّ امْرَأَةً اشْتَكَتْ شَكْوَى فَقَالَتْ لَئِنْ شَفَانِي اللَّهُ لَأَخْرُجَنَّ فَلَأُصَلِّيَنَّ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَبَرِئَتْ فَتَجَهَّزَتْ تُرِيدُ الْخُرُوجَ فَجَاءَتْ مَيْمُونَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُسَلِّمُ عَلَيْهَا فَأَخْبَرَتْهَا ذَلِكَ فَقَالَتْ اجْلِسِي فَكُلِي مَا صَنَعْتُ وَصَلِّي فِي مَسْجِدِ الرَّسُولِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ صَلَاةٌ فِيهِ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنْ الْمَسَاجِدِ إِلَّا مَسْجِدَ الْكَعْبَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir ayol kasal boʻlib qoldi va: «Agar Alloh meni shifo bersa, albatta chiqib, Baytul-Maqdisda namoz oʻqiyman», — deb (aytdi). Soʻng tuzaldi va chiqmoqchi boʻlib hozirlik koʻra boshladi. Keyin Nabiy ﷺ ning zavjalari Maymunaning oldiga unga salom berish uchun keldi va unga buni xabar berdi. Shunda (Maymuna): «Oʻtir, tayyorlagan (yoʻl ozugʻa)ngni yegin va Rasululloh ﷺ ning masjidida namoz oʻqi. Chunki men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Undagi (masjiddagi) bir namoz, masjidlardan undan boshqasidagi ming namozdan afzaldir, Kaʼba masjididan boshqasi (boʻlsa)›», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир аёл касал бўлиб қолди ва: «Агар Аллоҳ мени шифо берса, албатта чиқиб, Байтул-Мақдисда намоз ўқийман», — деб (айтди). Сўнг тузалди ва чиқмоқчи бўлиб ҳозирлик кўра бошлади. Кейин Набий ﷺ нинг завжалари Маймунанинг олдига унга салом бериш учун келди ва унга буни хабар берди. Шунда (Маймуна): «Ўтир, тайёрлаган (йўл озуға)нгни егин ва Расулуллоҳ ﷺ нинг масжидида намоз ўқи. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Ундаги (масжиддаги) бир намоз, масжидлардан ундан бошқасидаги минг намоздан афзалдир, Каъба масжидидан бошқаси (бўлса)›», — деди.
قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ: مَالِكٌ وَحَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ الْمَعْنَى عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَإِنَّ أُمَّ الْفَضْلِ بِنْتَ الْحَارِثِ سَمِعَتْهُ وَهُوَ يُقْرَأُ وَالْمُرْسَلَاتِ عُرْفًا فَقَالَتْ يَا بُنَيَّ وَاللَّهِ لَقَدْ ذَكَّرْتَنِي بِقِرَاءَتِكَ هَذِهِ السُّورَةَ إِنَّهَا لَآخِرُ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ بِهَا فِي الْمَغْرِبِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Ummul Fazl binti Horis (roziyallohu anho) u (Ibn Abbos) {Val-mursaloti urfan} (Mursalot surasi)ni oʻqiyotganini eshitib qoldi va: «Ey oʻgʻilcham, sen bu surani oʻqishing bilan menga eslatib yubording. Albatta, bu Rasululloh ﷺ ning shom namozida oʻqiganlarini soʻnggi marta eshitgan suramdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Уммул Фазл бинти Ҳорис (розияллоҳу анҳо) у (Ибн Аббос) {Вал-мурсалоти урфан} (Мурсалот сураси)ни ўқиётганини эшитиб қолди ва: «Эй ўғилчам, сен бу сурани ўқишинг билан менга эслатиб юбординг. Албатта, бу Расулуллоҳ ﷺ нинг шом намозида ўқиганларини сўнгги марта эшитган сурамдир», деди.
حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ أَفْطَرَ بِعَرَفَةَ قَالَ وَحَدَّثَتْنِي أُمُّ الْفَضْلِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفْطَرَ بِعَرَفَةَ أَتَتْهُ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u Arafada iftor qildi (roʻza tutmadi). U aytdi: Menga Ummul-Fazl hadis aytdiki, Rasululloh ﷺ Arafada iftor qilgan edilar: u zotga sut keltirdi, u zot esa uni ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у Арафада ифтор қилди (рўза тутмади). У айтди: Менга Уммул-Фазл ҳадис айтдики, Расулуллоҳ ﷺ Арафада ифтор қилган эдилар: у зотга сут келтирди, у зот эса уни ичдилар.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ عَنْ هِلَالٍ يَعْنِي ابْنَ خَبَّابٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ ضُبَاعَةَ بِنْتَ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَحُجَّ فَأَشْتَرِطُ قَالَ نَعَمْ قَالَتْ فَكَيْفَ أَقُولُ قَالَ قُولِي لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ مَحِلِّي مِنْ الْأَرْضِ حَيْثُ تَحْبِسُنِي
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Zubayr ibn Abdulmuttalibning qizi Zuboa (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men haj qilmoqchiman, shart qoʻyaymi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Qanday deyin?» dedi. U zot: «‹Labbayk, Allohumma labbayk (Sening xizmatingdaman, ey Alloh, Sening xizmatingdaman). Mening (ehromdan) chiqadigan yerim Sen meni qaerda toʻxtatsang, oʻsha yerdir›, deb ayt», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Зубайр ибн Абдулмутталибнинг қизи Зубоа (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳаж қилмоқчиман, шарт қўяйми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Қандай дейин?» деди. У зот: «‹Лаббайк, Аллоҳумма лаббайк (Сенинг хизматингдаман, эй Аллоҳ, Сенинг хизматингдаман). Менинг (эҳромдан) чиқадиган ерим Сен мени қаэрда тўхтатсанг, ўша ердир›, деб айт», дедилар.