وَعَنِ اِبْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: أَخَذَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -بِمَنْكِبِي, فَقَالَ: { كُنْ فِي اَلدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ, أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ } وَكَانَ اِبْنُ عُمَرَ يَقُولُ: إِذَا أَمْسَيْتَ فَلَا تَنْتَظِرِ اَلصَّبَاحَ, وَإِذَا أَصْبَحْتَ فَلَا تَنْتَظِرِ اَلْمَسَاءَ, وَخُذْ مِنْ صِحَّتِكَ لِسَقَمِك, وَمِنْ حَيَاتِكَ لِمَوْتِكَ. أَخْرَجَهُ اَلْبُخَارِيُّ. 1 .
1 - صحيح. رواه البخاري (6416).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yelkamdan ushlab: «Bu dunyoda goʻyo bir gʻarib (musofir) yoki yoʻlovchidek boʻl», dedilar. Ibn Umar (yana) aytardi: «Kechga kirsang, tongni kutma; tongga chiqsang, kechni kutma; sogʻligʻingdan kasalliging uchun, hayotingdan oʻliming uchun (zaxira) ol».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ елкамдан ушлаб: «Бу дунёда гўё бир ғариб (мусофир) ёки йўловчидек бўл», дедилар. Ибн Умар (яна) айтарди: «Кечга кирсанг, тонгни кутма; тонгга чиқсанг, кечни кутма; соғлиғингдан касаллигинг учун, ҳаётингдан ўлиминг учун (захира) ол».
وَعَنِ اِبْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ, فَهُوَ مِنْهُمْ } أَخْرَجَهُ أَبُو دَاوُدَ, وَصَحَّحَهُ اِبْنُ حِبَّانَ. 1 .
1 - صحيح. رواه أبو داود (4031).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim bir qavmga oʻxshasa, u oʻshalardandir».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бир қавмга ўхшаса, у ўшалардандир».
وَعَنْ اِبْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ اَلظُّلْمُ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. 1 .
1 - صحيح. رواه البخاري (2447)، ومسلم (2579) وزاد مسلم في أوله:" إن".
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zulm — qiyomat kuni zulmatlardir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зулм — қиёмат куни зулматлардир», дедилар.
وَلَهُ شَاهِدٌ: مِنْ حَدِيثِ اِبْنِ عُمَرَ عِنْدَ اِبْنِ أَبِي اَلدُّنْيَا. 1 .
1 - صحيح كسابقه، وهو أحد شواهد الحديث السابق، إلا أن لفظه:" من كف غضبه ستر الله عورته"، وهو عند الطبراني في" الكبير" -أيضا-.
Bu (hadis)ning shohidi bor: Ibn Abud-Dunyoda kelgan Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning hadisi.Бу (ҳадис)нинг шоҳиди бор: Ибн Абуд-Дунёда келган Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳадиси.
وَعَنْ اِبْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ مَنْ تَعَاظَمَ فِي نَفْسِهِ, وَاخْتَالَ فِي مِشْيَتِهِ, لَقِيَ اَللَّهَ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ } أَخْرَجَهُ اَلْحَاكِمُ وَرِجَالُهُ ثِقَاتٌ. 1 .
1 - صحيح. رواه الحاكم (1 / 60)، والبخاري في" الأدب المفرد" (549).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻzini ulugʻ sanasa va yurishida kibrlansa, Allohga — U undan gʻazablangan holda — yoʻliqadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўзини улуғ санаса ва юришида кибрланса, Аллоҳга — У ундан ғазабланган ҳолда — йўлиқади», дедилар.
وَعَنِ اِبْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ اَلْحَيَاءُ مِنْ اَلْإِيمَانِ } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ . 1 .
1 - صحيح. رواه البخاري (24)، ومسلم (36).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayo imondandir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаё имондандир», дедилар.
وَعَنِ اِبْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ اَلْمُؤْمِنُ اَلَّذِي يُخَالِطُ اَلنَّاسَ, وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ خَيْرٌ مِنْ اَلَّذِي لَا يُخَالِطُ اَلنَّاسَ وَلَا يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ } أَخْرَجَهُ اِبْنُ مَاجَهْ بِإِسْنَادٍ حَسَنٍ, وَهُوَ عِنْدَ اَلتِّرْمِذِيِّ: إِلَّا أَنَّهُ لَمْ يُسَمِّ اَلصِّحَابِيَّ . 1 .
1 - صحيح. وإن كان على صنيع الحافظ هنا -رحمه الله- مؤاخذات، فالحديث بهذا اللفظ رواه البخاري في" الأدب المفرد" (388) بسند صحيح، وأما ابن ماجه (4032) فسنده ضعيف -وليس حسنا كما قال الحافظ- إذ فيه عبد الواحد بن صالح، وهو"مجهول" باعتراف الحافظ نفسه في" التقريب" وعنده لفظ:" أعظم أجرا" بدل لفظ"خير"، والباقي مثله، وأما الترمذي (2507) فقال: عن شيخ من أصحاب النبي -صلى الله عليه وسلم-، عن النبي -صلى الله عليه وسلم- قال:" المسلم إذا كان مخالطا للناس...... المسلم....."، ثم قال أبو موسى محمد بن المثنى: قال ابن أبي عدي: كان شعبة يرى أنه ابن عمر.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarga aralashib, ularning ozoriga sabr qiladigan moʻmin — odamlarga aralashmaydigan va ularning ozoriga sabr qilmaydigan (moʻmin)dan yaxshiroqdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларга аралашиб, уларнинг озорига сабр қиладиган мўмин — одамларга аралашмайдиган ва уларнинг озорига сабр қилмайдиган (мўмин)дан яхшироқдир», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: { لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -يَدَعُ هَؤُلَاءِ اَلْكَلِمَاتِ حِينَ يُمْسِي وَحِينَ يُصْبِحُ: اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ اَلْعَافِيَةَ فِي دِينِي, وَدُنْيَايَ, وَأَهْلِي, وَمَالِي, اَللَّهُمَّ اسْتُرْ عَوْرَاتِي, وَآمِنْ رَوْعَاتِي, وَاحْفَظْنِي مِنْ بَيْنِ يَدَيَّ, وَمِنْ خَلْفِي, وَعَنْ يَمِينِي, وَعَنْ شِمَالِي, وَمِنْ فَوْقِي, وَأَعُوذُ بِعَظَمَتِكَ أَنْ أُغْتَالَ مِنْ تَحْتِي } أَخْرَجَهُ النَّسَائِيُّ, وَابْنُ مَاجَهْ, وَصَحَّحَهُ اَلْحَاكِمُ . 1 .
1 - صحيح. رواه النسائي في" عمل اليوم والليلة" (566)، وابن ماجه (3871)، والحاكم (1 / 517- 518).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechga va tongga yetganlarida ushbu kalimalarni aytishni tark etmas edilar: «Allohumma, men Sendan dinim, dunyoyim, ahlim va molimda ofiyat soʻrayman. Allohumma, mening avratimni berkit va qoʻrquvlarimni omon qil. Allohumma, meni oldimdan, orqamdan, oʻngimdan, chapimdan va ustimdan saqla; ostimdan birdan halok etilishimdan ulugʻligingga panoh tilayman».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечга ва тонгга етганларида ушбу калималарни айтишни тарк этмас эдилар: «Аллоҳумма, мен Сендан диним, дунёйим, аҳлим ва молимда офият сўрайман. Аллоҳумма, менинг авратимни беркит ва қўрқувларимни омон қил. Аллоҳумма, мени олдимдан, орқамдан, ўнгимдан, чапимдан ва устимдан сақла; остимдан бирдан ҳалок этилишимдан улуғлигингга паноҳ тилайман».
وَعَنِ ابْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -يَقُولُ: { اَللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ زَوَالِ نِعْمَتِكَ, وَتَحَوُّلِ عَافِيَتِكَ, وَفَجْأَةِ نِقْمَتِكَ, وَجَمِيعِ سَخَطِكَ } أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ . 1 .
1 - صحيح. رواه مسلم (2739) وكذا وقع في" الأصلين":" فجأة"، ووقع في مسلم:" فجاءة"، وهما لغتان، والمراد: بغتة.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma, men Sening neʼmating zavol topishidan, bergan ofiyating oʻzgarishidan, toʻsatdan keladigan azobingdan va barcha gʻazabingdan Senga panoh tilayman», der edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, мен Сенинг неъматинг завол топишидан, берган офиятинг ўзгаришидан, тўсатдан келадиган азобингдан ва барча ғазабингдан Сенга паноҳ тилайман», дер эдилар.
وَعَنْ عَبْدِ اَللَّهِ بْنِ عُمَرَ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: { كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -يَقُولُ: اَللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ غَلَبَةِ اَلدَّيْنِ, وَغَلَبَةِ اَلْعَدُوِّ, وَشَمَاتَةِ اَلْأَعْدَاءِ } رَوَاهُ النَّسَائِيُّ, وَصَحَّحَهُ اَلْحَاكِمُ . 1 .
1 - صحيح. رواه النسائي (8 / 265)، والحاكم (1 / 104).
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma, men qarzning gʻolib kelishidan, dushmanning gʻolib kelishidan va dushmanlarning shodlanishidan Senga panoh tilayman», der edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, мен қарзнинг ғолиб келишидан, душманнинг ғолиб келишидан ва душманларнинг шодланишидан Сенга паноҳ тилайман», дер эдилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُ: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، عَنْ بَيْعِ الْوَلَاءِ، وَعَنْ هِبَتِهِ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ valoni (ozod qilingan qulning meros huquqini) sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ валони (озод қилинган қулнинг мерос ҳуқуқини) сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَا تَدْخُلُوا عَلَى هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ الَّذِينَ عُذِّبُوا إِلَّا أَنْ تَكُونُوا بَاكِينَ، فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا بَاكِينَ، فَلَا تَدْخُلُوا عَلَيْهِمْ، فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَهُمْ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Azobga uchragan mana bu qavmning (maskaniga) yigʻlagan holdagina kiringlar. Agar yigʻlamasangiz, ularning oldiga kirmanglar; chunki men ularga yetgan narsa sizlarga ham yetishidan qoʻrqaman».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Азобга учраган мана бу қавмнинг (масканига) йиғлаган ҳолдагина киринглар. Агар йиғламасангиз, уларнинг олдига кирманглар; чунки мен уларга етган нарса сизларга ҳам етишидан қўрқаман».
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ: سُئِلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الضَّبِّ فَقَالَ: «لَا آكُلُهُ، وَلَا أُحَرِّمُهُ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan zabb (kaltakesak) haqida soʻralganda, u zot: «Men uni yemayman, lekin harom ham qilmayman», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан забб (калтакесак) ҳақида сўралганда, у зот: «Мен уни емайман, лекин ҳаром ҳам қилмайман», дедилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، سَمِعْتُهُ مِنَ ابْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكَ الْيَهُودِيُّ، فَإِنَّمَا يَقُولُ: السَّامُ عَلَيْكَ، فَقُلْ: وَعَلَيْكَ»، وَقَالَ مَرَّةً: «إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمُ الْيَهُودُ فَقُولُوا: وَعَلَيْكُمْ، فَإِنَّهُمْ يَقُولُونَ: السَّامُ عَلَيْكُمْ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Yahudiy senga salom berganida, u aslida: ‹As-saamu alayk› deydi; sen: ‹Va alayk› degin». (Rovi) bir marta: «Yahudiylar sizlarga salom berishsa, ‹Va alaykum› denglar; chunki ular: ‹As-saamu alaykum› deydilar», deb (rivoyat qildi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Яҳудий сенга салом берганида, у аслида: ‹Ас-сааму алайк› дейди; сен: ‹Ва алайк› дегин». (Рови) бир марта: «Яҳудийлар сизларга салом беришса, ‹Ва алайкум› денглар; чунки улар: ‹Ас-сааму алайкум› дейдилар», деб (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا كُنْتُمْ ثَلَاثَةً، فَلَا يَتَنَاجَ اثْنَانِ دُونَ الثَّالِثِ»، وَقَالَ مَرَّةً: «إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَهَى أَنْ يَتَنَاجَى الرَّجُلَانِ دُونَ الثَّالِثِ، إِذَا كَانُوا ثَلَاثَةً.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Uch kishi boʻlsangiz, ikkovingiz uchinchisini qoʻyib pichirlashmasin». (Rovi) bir marta: «Nabiy ﷺ uch kishi boʻlganida, ikki kishining uchinchisini qoʻyib pichirlashishidan qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Уч киши бўлсангиз, икковингиз учинчисини қўйиб пичирлашмасин». (Рови) бир марта: «Набий ﷺ уч киши бўлганида, икки кишининг учинчисини қўйиб пичирлашишидан қайтардилар», деди.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُبَايِعُ عَلَى السَّمْعِ، وَالطَّاعَةِ، ثُمَّ يَقُولُ: «فِيمَا اسْتَطَعْتَ»، وَقَالَ مَرَّةً: فَيُلَقِّنُ أَحَدَنَا: «فِيمَا اسْتَطَعْتَ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ eshitish va itoat qilish shartiga bayʼat olar, soʻng: «Kuching yetgan darajada», der edilar. (Rovi) bir marta: «Birimizga: ‹Kuching yetgan darajada›, deb talqin qilar edilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ эшитиш ва итоат қилиш шартига байъат олар, сўнг: «Кучинг етган даражада», дер эдилар. (Рови) бир марта: «Биримизга: ‹Кучинг етган даражада›, деб талқин қилар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، قَالَ: سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ مَا لَمْ يَتَفَرَّقَا، أَوْ يَكُونَ بَيْعَ خِيَارٍ.»
Abdulloh ibn Dinor aytdi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Men Nabiy ﷺ: «Ikki oldi-sotdi qiluvchi ajralishmaguncha yoki savdolari ixtiyor shartli boʻlmaguncha, ixtiyorlidirlar», deb aytayotganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Динор айтди: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Набий ﷺ: «Икки олди-сотди қилувчи ажралишмагунча ёки савдолари ихтиёр шартли бўлмагунча, ихтиёрлидирлар», деб айтаётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ ابْنَ ابْنِهِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ وَاقِدٍ، يَا بُنَيَّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: «لَا يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَى مَنْ جَرَّ إِزَارَهُ خُيَلَاءَ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) nabirasi Abdulloh ibn Voqidga: «Ey oʻgʻilcham, men Rasululloh ﷺ: ‹Alloh azza va jalla izorini kibr bilan sudragan kishiga (rahmat nazari bilan) qaramaydi›, deganlarini eshitdim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) набираси Абдуллоҳ ибн Воқидга: «Эй ўғилчам, мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳ азза ва жалла изорини кибр билан судраган кишига (раҳмат назари билан) қарамайди›, деганларини эшитдим», деди.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَسْجِدَ بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ مَسْجِدَ قُبَاءَ يُصَلِّي فِيهِ، فَدَخَلَتْ عَلَيْهِ رِجَالٌ مِنَ الْأَنْصَارِ يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ، وَدَخَلَ مَعَهُ صُهَيْبٌ، فَسَأَلْتُ صُهَيْبًا: كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصْنَعُ إِذَا سُلِّمَ عَلَيْهِ؟ قَالَ: «يُشِيرُ بِيَدِهِ.» قَالَ سُفْيَانُ: قُلْتُ لِرَجُلٍ سَلِ زَيْدًا أَسَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَهِبْتُ أَنَا أَنْ أَسْأَلَهُ، فَقَالَ: يَا أَبَا أُسَامَةَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ؟ قَالَ: أَمَّا أَنَا فَقَدْ رَأَيْتُهُ فَكَلَّمْتُهُ.
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Banu Amr ibn Avfning masjidiga — Qubo masjidiga — namoz oʻqish uchun kirdilar. Ansorlardan bir necha kishi u zotga salom berish uchun kirishdi, Suhayb ham u zot bilan birga kirdi. Men Suhaybdan: «Rasululloh ﷺga salom berilganda u zot nima qilar edilar?» deb soʻradim. U: «Qoʻllari bilan ishora qilar edilar», dedi. Sufyon aytdi: Men bir kishiga: «Zayddan soʻra, buni Abdullohdan eshitganmi?» dedim — oʻzim undan soʻrashdan uyaldim. U: «Ey Abu Usoma, buni Abdulloh ibn Umardan eshitganmisan?» dedi. U: «Men boʻlsam, uni koʻrganman va u bilan gaplashganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Бану Амр ибн Авфнинг масжидига — Қубо масжидига — намоз ўқиш учун кирдилар. Ансорлардан бир неча киши у зотга салом бериш учун киришди, Суҳайб ҳам у зот билан бирга кирди. Мен Суҳайбдан: «Расулуллоҳ ﷺга салом берилганда у зот нима қилар эдилар?» деб сўрадим. У: «Қўллари билан ишора қилар эдилар», деди. Суфён айтди: Мен бир кишига: «Зайддан сўра, буни Абдуллоҳдан эшитганми?» дедим — ўзим ундан сўрашдан уялдим. У: «Эй Абу Усома, буни Абдуллоҳ ибн Умардан эшитганмисан?» деди. У: «Мен бўлсам, уни кўрганман ва у билан гаплашганман», деди.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، سَمِعَ صَدَقَةَ ابْنُ عُمَرَ يَقُولُ — يَعْنِي عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «يُهِلُّ أَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ، وَأَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ، وَأَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ» — وَلَمْ يَسْمَعْهُ ابْنُ عُمَرَ، وَسَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مُهَلُّ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ.» قَالُوا لَهُ: فَأَيْنَ أَهْلُ الْعِرَاقِ؟ قَالَ ابْنُ عُمَرَ: «لَمْ يَكُنْ يَوْمَئِذٍ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: «Najd ahli Qarndan, Shom ahli Juhfadan, Yaman ahli Yalamlamdan ehrom bogʻlaydi». Ibn Umar buni (u zotdan bevosita) eshitmagan edi; u Nabiy ﷺdan: «Madina ahlining ehrom joyi Zul-Hulayfadir», deganlarini eshitgan edi. Unga: «Iroq ahli qayerdan (bogʻlaydi)?» deyishdi. Ibn Umar: «U kunda (Iroq) yoʻq edi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: «Нажд аҳли Қарндан, Шом аҳли Жуҳфадан, Яман аҳли Яламламдан эҳром боғлайди». Ибн Умар буни (у зотдан бевосита) эшитмаган эди; у Набий ﷺдан: «Мадина аҳлининг эҳром жойи Зул-Ҳулайфадир», деганларини эшитган эди. Унга: «Ироқ аҳли қаердан (боғлайди)?» дейишди. Ибн Умар: «У кунда (Ироқ) йўқ эди», деди.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ: سَمِعَ عَمْرٌو، ابْنَ عُمَرَ: كُنَّا نُخَابِرُ، وَلَا نَرَى بِذَلِكَ بَأْسًا، حَتَّى زَعَمَ رَافِعُ بْنُ خَدِيجٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْهُ، فَتَرَكْنَاهُ.
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz muxobara qilardik va buni ayb deb bilmasdik. Toki Rofeʼ ibn Xadij Rasululloh ﷺ muxobaradan qaytarganliklarini aytmagunga qadar. Soʻng biz uni tark qildik.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз мухобара қилардик ва буни айб деб билмасдик. Токи Рофеъ ибн Хадиж Расулуллоҳ ﷺ мухобарадан қайтарганликларини айтмагунга қадар. Сўнг биз уни тарк қилдик.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ: قَالَ عَمْرٌو، يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ: ذَكَرُوا الرَّجُلَ يُهِلُّ بِعُمْرَةٍ فَيَحِلُّ، هَلْ لَهُ أَنْ يَأْتِيَ — يَعْنِي امْرَأَتَهُ — قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ؟ فَسَأَلْنَا جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ: لَا، حَتَّى يَطُوفَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ. وَسَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ فَقَالَ: قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا، فَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ، وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ثُمَّ قَالَ: ﴿لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ﴾ [الأحزاب: ٢١].
Amr ibn Dinor aytdi: Ular umraga ehrom bogʻlab, soʻng ehromdan chiqqan kishi haqida — u Safo bilan Marva orasida saʼy qilishdan oldin ayoliga yaqinlasha oladimi, deb gaplashishdi. Biz Jobir ibn Abdullohdan soʻradik, u: «Yoʻq, toki Safo bilan Marva orasida saʼy qilmagunicha», dedi. Ibn Umardan ham soʻradik, u: «Rasululloh ﷺ (Makkaga) kelib, Baytni yetti marta tavof qildilar, Maqom ortida ikki rakaat namoz oʻqidilar va Safo bilan Marva orasida saʼy qildilar», dedi, soʻng: {Darhaqiqat, sizlar uchun Allohning Rasulida goʻzal namuna bordir} (Ahzob, 21) (oyatini oʻqidi).Амр ибн Динор айтди: Улар умрага эҳром боғлаб, сўнг эҳромдан чиққан киши ҳақида — у Сафо билан Марва орасида саъй қилишдан олдин аёлига яқинлаша оладими, деб гаплашишди. Биз Жобир ибн Абдуллоҳдан сўрадик, у: «Йўқ, токи Сафо билан Марва орасида саъй қилмагунича», деди. Ибн Умардан ҳам сўрадик, у: «Расулуллоҳ ﷺ (Маккага) келиб, Байтни етти марта тавоф қилдилар, Мақом ортида икки ракаат намоз ўқидилар ва Сафо билан Марва орасида саъй қилдилар», деди, сўнг: {Дарҳақиқат, сизлар учун Аллоҳнинг Расулида гўзал намуна бордир} (Аҳзоб, 21) (оятини ўқиди).
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُ: سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِ: «مَنْ جَاءَ مِنْكُمُ الْجُمُعَةَ فَلْيَغْتَسِلْ.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ minbar ustida: «Sizlardan kim jumaga kelsa, gʻusl qilsin», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ минбар устида: «Сизлардан ким жумага келса, ғусл қилсин», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنِ الثِّمَارِ أَنْ تُبَاعَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلَاحُهَا.»
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ mevalarni pishgani maʼlum boʻlmaguncha sotishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ меваларни пишгани маълум бўлмагунча сотишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ يَقُولُ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلَّا كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ كَلْبَ قَنْصٍ، نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ.»
Abdulloh ibn Dinor aytdi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Kim chorva iti yoki ov itidan boshqa it saqlasa, har kuni uning ajridan ikki qirot kamayadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Динор айтди: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким чорва ити ёки ов итидан бошқа ит сақласа, ҳар куни унинг ажридан икки қирот камаяди», дедилар.
عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَهُوَ ابْنُ يَزِيدَ الصَّنْعَانِيُّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
" مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُ رَأْىُ عَيْنٍ فَلْيَقْرَأْ ( إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ) و (إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ ) وَ (إذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ ) " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كَأَنَّهُ رَأْىُ عَيْنٍ فَلْيَقْرَأْ (إذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ ) وَلَمْ يَذْكُرْ و (إِذَا السَّمَاءُ انْفَطَرَتْ ) وَ (إذَا السَّمَاءُ انْشَقَّتْ ).
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qiyomat kunini goʻyo koʻz bilan koʻrayotgandek koʻrishni xohlasa, {Quyosh oʻralganda} (Takvir surasi), {Osmon yorilganda} (Infitor surasi) va {Osmon yorilib ketganda} (Inshiqoq surasi)ni oʻqisin», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir. Hishom ibn Yusuf va boshqalar bu hadisni shu isnod bilan rivoyat qilib: «Kim qiyomat kunini goʻyo koʻz bilan koʻrayotgandek koʻrishni xohlasa, {Quyosh oʻralganda}ni oʻqisin», degan, lekin {Osmon yorilganda} va {Osmon yorilib ketganda}ni zikr qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қиёмат кунини гўё кўз билан кўраётгандек кўришни хоҳласа, {Қуёш ўралганда} (Таквир сураси), {Осмон ёрилганда} (Инфитор сураси) ва {Осмон ёрилиб кетганда} (Иншиқоқ сураси)ни ўқисин», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ҳишом ибн Юсуф ва бошқалар бу ҳадисни шу иснод билан ривоят қилиб: «Ким қиёмат кунини гўё кўз билан кўраётгандек кўришни хоҳласа, {Қуёш ўралганда}ни ўқисин», деган, лекин {Осмон ёрилганда} ва {Осмон ёрилиб кетганда}ни зикр қилмаган.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَرِيفٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، قَالَ : كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فِي سَفَرٍ فَأَقْبَلَ أَعْرَابِيٌّ فَلَمَّا دَنَا مِنْهُ، قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيْنَ تُرِيدُ؟ "، قَالَ : إِلَى أَهْلِي، قَالَ : " هَلْ لَكَ فِي خَيْرٍ؟ "، قَالَ : وَمَا هُوَ؟، قَالَ : " تَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ "، فَقَالَ : وَمَنْ يَشْهَدُ عَلَى مَا تَقُولُ؟، قَالَ : " هَذِهِ السَّلَمَةُ "، فَدَعَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهِيَ بِشَاطِئِ الْوَادِي فَأَقْبَلَتْ تَخُدُّ الْأَرْضَ خَدًّا حَتَّى قَامَتْ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَاسْتَشْهَدَهَا ثَلَاثًا، فَشَهِدَتْ ثَلَاثًا أَنَّهُ كَمَا قَالَ، ثُمَّ رَجَعَتْ إِلَى مَنْبَتِهَا، وَرَجَعَ الْأَعْرَابِيُّ إِلَى قَوْمِهِ، وَقَالَ : إِنْ اتَّبَعُونِي أَتَيْتُكَ بِهِمْ، وَإِلَّا رَجَعْتُ، فَكُنْتُ مَعَكَ
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. Shunda bir aʼrobiy yaqinlashdi. U zotga yaqinlashganda, Rasululloh ﷺ unga: «Qayerni koʻzlagansan?» dedilar. U: «Ahlimning oldiga», dedi. U zot: «Yaxshilikka (ragʻbating) bormi?» dedilar. U: «U nima?» dedi. U zot: «Allohdan boshqa iloh yoʻq, U yolgʻiz, sherigi yoʻq, Muhammad esa Uning bandasi va Rasuli ekaniga guvohlik berasan», dedilar. U: «Aytayotganingga kim guvohlik beradi?» dedi. U zot: «Mana bu salama daraxti», dedilar. Rasululloh ﷺ uni chaqirdilar, u vodiy boʻyida edi. U yerni yorib kela boshladi, hatto u zotning oldida turdi. U zot undan uch marta guvohlik soʻradilar, u ham uch marta ish u zot aytganidek ekaniga guvohlik berdi. Soʻng u oʻsib chiqqan joyiga qaytdi. Aʼrobiy esa qavmiga qaytdi va: «Agar ular menga ergashsalar, ularni oldingizga olib kelaman, boʻlmasa qaytib kelib, siz bilan boʻlaman», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. Шунда бир аъробий яқинлашди. У зотга яқинлашганда, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қаерни кўзлагансан?» дедилар. У: «Аҳлимнинг олдига», деди. У зот: «Яхшиликка (рағбатинг) борми?» дедилар. У: «У нима?» деди. У зот: «Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ, Муҳаммад эса Унинг бандаси ва Расули эканига гувоҳлик берасан», дедилар. У: «Айтаётганингга ким гувоҳлик беради?» деди. У зот: «Мана бу салама дарахти», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ уни чақирдилар, у водий бўйида эди. У ерни ёриб кела бошлади, ҳатто у зотнинг олдида турди. У зот ундан уч марта гувоҳлик сўрадилар, у ҳам уч марта иш у зот айтганидек эканига гувоҳлик берди. Сўнг у ўсиб чиққан жойига қайтди. Аъробий эса қавмига қайтди ва: «Агар улар менга эргашсалар, уларни олдингизга олиб келаман, бўлмаса қайтиб келиб, сиз билан бўламан», деди.
أَخْبَرَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ ، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ الْعَلَاءِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ " يَخْطُبُ إِلَى جِذْعٍ، فَلَمَّا اتَّخَذَ الْمِنْبَرَ حَنَّ الْجِذْعُ حَتَّى أَتَاهُ، فَمَسَحَهُ "
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir xurmo tanasiga suyanib xutba qilar edilar. Minbar tayyorlanganda, tana nola qildi, toki u zot uning oldiga kelib, uni siladilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир хурмо танасига суяниб хутба қилар эдилар. Минбар тайёрланганда, тана нола қилди, токи у зот унинг олдига келиб, уни силадилар.
أَخْبَرَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ ، أَخْبَرَنَا مِسْعَرٌ ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ : " مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَنْجَدَ، وَلَا أَجْوَدَ، وَلَا أَشْجَعَ، وَلَا أَضْوَأَ أَوْ أَوْضَأَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "
Abdulmalik ibn Umayr aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhu) dedi: Men Rasululloh ﷺdan koʻra botirroq, saxiyroq, jasurroq va nurliroq hech kimni koʻrmadim.Абдулмалик ибн Умайр айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳу) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан кўра ботирроқ, сахийроқ, жасурроқ ва нурлироқ ҳеч кимни кўрмадим.
أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ يَزِيدَ الْمِنْقَرِيُّ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ يَوْمًا إِلَى ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، فَسَأَلَهُ عَنْ شَيْءٍ لَا أَدْرِي مَا هُوَ، فَقَالَ لَهُ ابْنُ عُمَرَ : " لَا تَسْأَلْ عَمَّا لَمْ يَكُنْ، فَإِنِّي سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ يَلْعَنُ مَنْ سَأَلَ عَمَّا لَمْ يَكُنْ "
Hammod ibn Yazidning otasi aytdi: Bir kuni bir kishi Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga kelib, undan men nima ekanini bilmaydigan bir narsa haqida soʻradi. Shunda Ibn Umar unga: «Boʻlmagan narsa haqida soʻrama! Chunki men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)ning boʻlmagan narsa haqida soʻragan kishini laʼnatlaganini eshitganman», dedi.Ҳаммод ибн Язиднинг отаси айтди: Бир куни бир киши Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келиб, ундан мен нима эканини билмайдиган бир нарса ҳақида сўради. Шунда Ибн Умар унга: «Бўлмаган нарса ҳақида сўрама! Чунки мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)нинг бўлмаган нарса ҳақида сўраган кишини лаънатлаганини эшитганман», деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِمْرَانَ ، حَدَّثَنَا إِسْحَاق بْنُ سُلَيْمَانَ ، حَدَّثَنَا الْعُمَرِيُّ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ جُرَيْجٍ ، قَالَ : كُنْتُ أَجْلِسُ بِمَكَّةَ إِلَى ابْنِ عُمَرَ يَوْمًا، وَإِلَى ابْنِ عَبَّاس رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا يَوْمًا، فَمَا يَقُولُ ابْنُ عُمَرَ فِيمَا يُسْأَلُ " لَا عِلْمَ لِي، أَكْثَرُ مِمَّا يُفْتِي بِهِ "
Ubayd ibn Jurayj aytdi: Men Makkada bir kun Ibn Umarning, bir kun esa Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldida oʻtirar edim. Ibn Umar soʻralgan narsada fatvo berganidan koʻra: «Menda ilm yoʻq», deyishi koʻproq edi.Убайд ибн Журайж айтди: Мен Маккада бир кун Ибн Умарнинг, бир кун эса Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдида ўтирар эдим. Ибн Умар сўралган нарсада фатво берганидан кўра: «Менда илм йўқ», дейиши кўпроқ эди.
أَخْبَرَنَا عِصْمَةُ بْنُ الْفَضْلِ ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عُقْبَةَ ، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ لَقِيَهُ فِي الطَّوَافِ، فَقَالَ لَهُ : " يَا أَبَا الشَّعْثَاءِ إِنَّكَ مِنْ فُقَهَاءِ الْبَصْرَةِ فَلَا تُفْتِ إِلَّا بِقُرْآنٍ نَاطِقٍ، أَوْ سُنَّةٍ مَاضِيَةٍ، فَإِنَّكَ إِنْ فَعَلْتَ غَيْرَ ذَلِكَ، هَلَكْتَ وَأَهْلَكْتَ "
Jobir ibn Zayddan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar unga tavof paytida yoʻliqib, shunday dedi: «Ey Abush-Shaʼso, sen Basra fuqaholaridansan. Bas, faqat soʻzlovchi Qurʼon yoki oʻtgan sunnat bilangina fatvo ber. Chunki bundan boshqasini qilsang, halok boʻlasan va (oʻzgalarni) halok qilasan».Жобир ибн Зайддан ривоят қилинадики, Ибн Умар унга тавоф пайтида йўлиқиб, шундай деди: «Эй Абуш-Шаъсо, сен Басра фуқаҳоларидансан. Бас, фақат сўзловчи Қуръон ёки ўтган суннат билангина фатво бер. Чунки бундан бошқасини қилсанг, ҳалок бўласан ва (ўзгаларни) ҳалок қиласан».
أَخْبَرَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، أَنَّ رَجُلًا سَأَلَهُ عَنْ مَسْأَلَةٍ فَقَالَ : لَا عِلْمَ لِي بِهَا، فَلَمَّا أَدْبَرَ الرَّجُلُ، قَالَ بْنُ عُمَرَ : " نِعْمَ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ، سُئِلَ عَمَّا لَا يَعْلَمُ، فَقَالَ : لَا عِلْمَ لِي بِهِ "
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi undan bir masala haqida soʻradi. U: «Bu haqda menda ilm yoʻq», dedi. Kishi orqasiga qaytganida esa Ibn Umar: «Ibn Umar naqadar yaxshi aytdi! Undan bilmagan narsasi haqida soʻraldi, u esa: ‹Bu haqda menda ilm yoʻq›, dedi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши ундан бир масала ҳақида сўради. У: «Бу ҳақда менда илм йўқ», деди. Киши орқасига қайтганида эса Ибн Умар: «Ибн Умар нақадар яхши айтди! Ундан билмаган нарсаси ҳақида сўралди, у эса: ‹Бу ҳақда менда илм йўқ›, деди», деди.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ الْعُمَرِيُّ ، عَنْ نَافِعٍ ، أَنَّ رَجُلًا أَتَى ابْنَ عُمَرَ يَسْأَلُهُ عَنْ شَيْءٍ، فَقَالَ : " لَا عِلْمَ لِي، ثُمَّ الْتَفَتَ بَعْدَ أَنْ قَفَّي الرَّجُلُ، فَقَالَ : نِعْمَ مَا قَالَ ابْنُ عُمَرَ ! يُسْأَلُ عَمَّا لَا يَعْلَمُ، فَقَالَ : لَا عِلْمَ لِي "، يَعْنِي : ابْنُ عُمَرَ نَفْسَهُ
Nofiʼdan rivoyat qilinadiki, bir kishi Ibn Umarning oldiga kelib, undan bir narsa haqida soʻradi. U: «Menda ilm yoʻq», dedi. Soʻng kishi orqa oʻgirib ketganidan keyin oʻgirilib: «Ibn Umar naqadar yaxshi aytdi! Undan bilmagan narsasi haqida soʻralsa: ‹Menda ilm yoʻq›, deydi», dedi. Yaʼni Ibn Umar oʻzini (nazarda tutdi).Нофиъдан ривоят қилинадики, бир киши Ибн Умарнинг олдига келиб, ундан бир нарса ҳақида сўради. У: «Менда илм йўқ», деди. Сўнг киши орқа ўгириб кетганидан кейин ўгирилиб: «Ибн Умар нақадар яхши айтди! Ундан билмаган нарсаси ҳақида сўралса: ‹Менда илм йўқ›, дейди», деди. Яъни Ибн Умар ўзини (назарда тутди).
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ أَبِي خَلِيفَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ زِيَادَ بْنَ مِخْرَاقٍ ذَكَرَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : أَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ، وَأَبَا مُوسَى إِلَى الْيَمَنِ ، قَالَ : " تَسَانَدَا وَتَطَاوَعَا، وَبَشِّرَا وَلَا تُنَفِّرَا "، فَقَدِمَا الْيَمَنَ ، فَخَطَبَ النَّاسَ مُعَاذٌ فَحَضَّهُمْ عَلَى الْإِسْلَامِ، وَأَمَرَهُمْ بِالتَّفَقُّهِ فِي الْقُرْآنِ، وَقَالَ : إِذَا فَعَلْتُمْ ذَلِكَ، فَاسْأَلُونِي أُخْبِرْكُمْ عَنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَمَكَثُوا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَمْكُثُوا، فَقَالُوا لِمُعَاذٍ : قَدْ كُنْتَ أَمَرْتَنَا إِذَا نَحْنُ تَفَقَّهْنَا وَقَرَأْنَا أَنْ نَسْأَلَكَ فَتُخْبِرَنَا بِأَهْلِ الْجَنَّةِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَقَالَ لَهُمْ مُعَاذٌ : إِذَا ذُكِرَ الرَّجُلُ بِخَيْرٍ، فَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَإِذَا ذُكِرَ بِشَرٍّ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Muoz ibn Jabal va Abu Musoni Yamanga yubordilar va: «Bir-biringizga suyaninglar, bir-biringizga itoat qilinglar; xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar», dedilar. Ular Yamanga kelishdi. Muoz odamlarga xutba qilib, ularni Islomga qizdirdi va Qurʼonni chuqur anglashga buyurdi hamda: «Buni qilsangiz, mendan soʻranglar, men sizlarga jannat ahlini doʻzax ahlidan (ajratib) xabar beraman», dedi. Alloh xohlagancha turdilar, soʻng Muozga: «Sen bizga: fiqhni anglab, (Qurʼonni) oʻqiganimizda sendan soʻrashimizni, sen esa bizga jannat ahlini doʻzax ahlidan (ajratib) xabar berishingni buyurgan eding», dedilar. Shunda Muoz ularga: «Kishi yaxshilik bilan zikr qilinsa, u jannat ahlidandir; yomonlik bilan zikr qilinsa, u doʻzax ahlidandir», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Муоз ибн Жабал ва Абу Мусони Яманга юбордилар ва: «Бир-бирингизга суянинглар, бир-бирингизга итоат қилинглар; хушхабар беринглар, нафратлантирманглар», дедилар. Улар Яманга келишди. Муоз одамларга хутба қилиб, уларни Исломга қиздирди ва Қуръонни чуқур англашга буюрди ҳамда: «Буни қилсангиз, мендан сўранглар, мен сизларга жаннат аҳлини дўзах аҳлидан (ажратиб) хабар бераман», деди. Аллоҳ хоҳлаганча турдилар, сўнг Муозга: «Сен бизга: фиқҳни англаб, (Қуръонни) ўқиганимизда сендан сўрашимизни, сен эса бизга жаннат аҳлини дўзах аҳлидан (ажратиб) хабар беришингни буюрган эдинг», дедилар. Шунда Муоз уларга: «Киши яхшилик билан зикр қилинса, у жаннат аҳлидандир; ёмонлик билан зикр қилинса, у дўзах аҳлидандир», деди.
أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، حَدَّثَنَا تَوْبَةُ الْعَنْبَرِيُّ ، قَالَ : قَالَ لِي الشَّعْبِيُّ : " أَرَأَيْتَ فُلَانًا الَّذِي يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ؟ قَعَدْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ سَنَتَيْنِ، أَوْ سَنَةً وَنِصْفًا، فَمَا سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَيْئًا، إِلَّا هَذَا الْحَدِيثَ "
Tavba al-Anbariy aytdi: Menga Shaʼbiy: «Anavi: ‹Rasululloh aytdilar, Rasululloh aytdilar›, deyaveradigan falonchini koʻrdingmi? Men Ibn Umar bilan ikki yil, yoki bir yarim yil oʻtirdim, undan Rasululloh ﷺdan biror narsa rivoyat qilganini eshitmadim, faqat mana shu hadisdan boshqa», dedi.Тавба ал-Анбарий айтди: Менга Шаъбий: «Анави: ‹Расулуллоҳ айтдилар, Расулуллоҳ айтдилар›, деяверадиган фалончини кўрдингми? Мен Ибн Умар билан икки йил, ёки бир ярим йил ўтирдим, ундан Расулуллоҳ ﷺдан бирор нарса ривоят қилганини эшитмадим, фақат мана шу ҳадисдан бошқа», деди.
أَخْبَرَنَا أَسَدُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، قَالَ : " جَالَسْتُ ابْنَ عُمَرَ سَنَةً، فَلَمْ أَسْمَعْهُ يَذْكُرُ حَدِيثًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "
Shaʼbiy aytdi: «Men Ibn Umar bilan bir yil oʻtirdim, undan Rasululloh ﷺdan biror hadis zikr qilganini eshitmadim».Шаъбий айтди: «Мен Ибн Умар билан бир йил ўтирдим, ундан Расулуллоҳ ﷺдан бирор ҳадис зикр қилганини эшитмадим».
أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ الْحَكَمِ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، قَالَ : صَحِبْتُ ابْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ إِلَى الْمَدِينَةِ ، فَلَمْ أَسْمَعْهُ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَدِيثٍ، إِلَّا أَنَّهُ قَالَ : كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأُتِيَ بِجُمَّارٍ، فَقَالَ : " إِنَّ مِنْ الشَّجَرِ شَجَرًا مِثْلَ الرَّجُلِ الْمُسْلِمِ "، فَأَرَدْتُ أَنْ أَقُولَ : هِيَ النَّخْلَةُ، فَنَظَرْتُ فَإِذَا أَنَا أَصْغَرُ الْقَوْمِ، فَسَكَتُّ، قَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ : وَدِدْتُ أَنَّكَ قُلْتَ، وَعَلَيَّ كَذَا
Mujohid aytdi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ga Madinagacha hamroh boʻldim, undan Rasululloh ﷺdan biror hadis rivoyat qilganini eshitmadim, faqat u shuni aytdi: Men Paygʻambar ﷺ bilan birga edim, u zotga xurmo pishigʻi keltirildi. Shunda u zot: «Daraxtlar ichida musulmon kishiga oʻxshaydigan bir daraxt bor», dedilar. Men: ‹U xurmo daraxti›, demoqchi boʻldim, qarasam — men qavmning eng yoshi ekanman, shuning uchun jim turdim. Umar (roziyallohu anhu): «Sen buni aytganingda edi, menga shuncha-shuncha (mol berilishi)dan koʻra sevimliroq boʻlardi», dedi.Мужоҳид айтди: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)га Мадинагача ҳамроҳ бўлдим, ундан Расулуллоҳ ﷺдан бирор ҳадис ривоят қилганини эшитмадим, фақат у шуни айтди: Мен Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим, у зотга хурмо пишиғи келтирилди. Шунда у зот: «Дарахтлар ичида мусулмон кишига ўхшайдиган бир дарахт бор», дедилар. Мен: ‹У хурмо дарахти›, демоқчи бўлдим, қарасам — мен қавмнинг энг ёши эканман, шунинг учун жим турдим. Умар (розияллоҳу анҳу): «Сен буни айтганингда эди, менга шунча-шунча (мол берилиши)дан кўра севимлироқ бўларди», деди.
أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَسَدٍ أَبُو عَاصِمٍ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَمَانٍ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ رَجُلٍ ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : " لَا يَكُونُ الرَّجُلُ عَالِمًا حَتَّى لَا يَحْسُدَ مَنْ فَوْقَهُ، وَلَا يَحْقِرَ مَنْ دُونَهُ، وَلَا يَبْتَغِيَ بِعِلْمِهِ ثَمَنًا "
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: «Kishi oʻzidan yuqoridagiga hasad qilmaguncha, oʻzidan quyidagini hor koʻrmaguncha va ilmi bilan biror baho talab qilmaguncha, olim boʻlmaydi».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Киши ўзидан юқоридагига ҳасад қилмагунча, ўзидан қуйидагини ҳор кўрмагунча ва илми билан бирор баҳо талаб қилмагунча, олим бўлмайди».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ ، قَالَ : حَدَّثَ عُبَيْدُ بْنُ عُمَيْرٍ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَثَلُ الْمُنَافِقِ مَثَلُ الشَّاةِ بَيْنَ الرَّبَضَيْنِ أَوْ بَيْنَ الْغَنَمَيْنِ "، فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : لَا، إِنَّمَا قَالَ كَذَا، وَكَذَا، قَالَ : وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ إِذَا سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَزِدْ فِيهِ، وَلَمْ يُنْقِصْ مِنْهُ، وَلَمْ يُجَاوِزْهُ، وَلَمْ يُقَصِّرْ عَنْهُ
Muhammad ibn Ali ibn Husayn aytadi: Ubayd ibn Umayr Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhu)ga soʻzlab berib: Rasululloh ﷺ: «Munofiqning misoli ikki qoʻra orasidagi — yoki ikki suruv orasidagi — qoʻyning misolidir», dedilar, — dedi. Ibn Umar: Yoʻq, u zot faqat mana bunday va bunday dedilar, — dedi. Ibn Umar Nabiy ﷺdan bir narsa eshitsa, unga ziyoda ham qilmas, undan kamaytirmas, uni oshirib ham yubormas, kamaytirib ham aytmas edi.Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн айтади: Убайд ибн Умайр Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳу)га сўзлаб бериб: Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиқнинг мисоли икки қўра орасидаги — ёки икки сурув орасидаги — қўйнинг мисолидир», дедилар, — деди. Ибн Умар: Йўқ, у зот фақат мана бундай ва бундай дедилар, — деди. Ибн Умар Набий ﷺдан бир нарса эшитса, унга зиёда ҳам қилмас, ундан камайтирмас, уни ошириб ҳам юбормас, камайтириб ҳам айтмас эди.