حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ رَفَعْتُ رَأْسِي يَوْمَ أُحُدٍ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ وَمَا مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ إِلاَّ يَمِيدُ تَحْتَ حَجَفَتِهِ مِنَ النُّعَاسِ فَذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَجَلََّّ : (فَأَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعَاسًا ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّبَيْرِ، مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Uhud kuni boshimni koʻtarib qaray boshladim, oʻsha kuni ulardan har biri uyqudan qalqoni ostida tebranib turardi. Bu Alloh azza va jallaning: {Soʻng U gʻam-anduhdan keyin sizlarga tinchlik — bir mudroqlikni nozil qildi} (Oli Imron 154) degan soʻzidir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Yana shunga oʻxshashini Zubayr (roziyallohu anhu) ham rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Уҳуд куни бошимни кўтариб қарай бошладим, ўша куни улардан ҳар бири уйқудан қалқони остида тебраниб турарди. Бу Аллоҳ азза ва жалланинг: {Сўнг У ғам-андуҳдан кейин сизларга тинчлик — бир мудроқликни нозил қилди} (Оли Имрон 154) деган сўзидир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Яна шунга ўхшашини Зубайр (розияллоҳу анҳу) ҳам ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أَبَا طَلْحَةَ، قَالَ غُشِينَا وَنَحْنُ فِي مَصَافِّنَا يَوْمَ أُحُدٍ حَدَّثَ أَنَّهُ كَانَ فِيمَنْ غَشِيَهُ النُّعَاسُ يَوْمَئِذٍ قَالَ فَجَعَلَ سَيْفِي يَسْقُطُ مِنْ يَدِي وَآخُذُهُ وَيَسْقُطُ مِنْ يَدِي وَآخُذُهُ وَالطَّائِفَةُ الأُخْرَى الْمُنَافِقُونَ لَيْسَ لَهُمْ هَمٌّ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ أَجْبَنُ قَوْمٍ وَأَرْعَبُهُ وَأَخْذَلُهُ لِلْحَقِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Uhud kuni biz saflarimizda turganimizda bizni (uyqu) bosdi. U oʻzi oʻsha kuni uyqu bosgan kishilardan boʻlganini aytib berdi. U aytdi: Qilichim qoʻlimdan tushib ketardi, men uni olardim, yana qoʻlimdan tushardi, men uni olardim. Boshqa toifa — munofiqlar boʻlib, ularning oʻz jonlaridan boshqa hech qanday tashvishi yoʻq edi; ular eng qoʻrqoq, eng vahimaga tushadigan va haqdan eng yuz oʻgiruvchi qavm edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Уҳуд куни биз сафларимизда турганимизда бизни (уйқу) босди. У ўзи ўша куни уйқу босган кишилардан бўлганини айтиб берди. У айтди: Қиличим қўлимдан тушиб кетарди, мен уни олардим, яна қўлимдан тушарди, мен уни олардим. Бошқа тоифа — мунофиқлар бўлиб, уларнинг ўз жонларидан бошқа ҳеч қандай ташвиши йўқ эди; улар энг қўрқоқ, энг ваҳимага тушадиган ва ҳақдан энг юз ўгирувчи қавм эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَبِي قَالَ " أَبُوكَ فُلاَنٌ " . فَنَزَلَتْ : ( يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, mening otam kim?» dedi. U zot: «Otang falonchi», dedilar. Shunda: {Ey imon keltirganlar! Sizlarga oshkor qilinsa, sizni xafa qiladigan narsalar haqida soʻramanglar} (Moida 101) oyati nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг отам ким?» деди. У зот: «Отанг фалончи», дедилар. Шунда: {Эй имон келтирганлар! Сизларга ошкор қилинса, сизни хафа қиладиган нарсалар ҳақида сўраманглар} (Моида 101) ояти нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِبَرَاءَةَ مَعَ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ دَعَاهُ فَقَالَ " لاَ يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يُبَلِّغَ هَذَا إِلاَّ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِي " . فَدَعَا عَلِيًّا فَأَعْطَاهُ إِيَّاهَا . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Baroat (surasini) Abu Bakr bilan joʻnatdilar, soʻng uni chaqirib: «Buni mening ahli baytimdan boʻlgan bir kishidan boshqasining yetkazishi durust emas», dedilar. Soʻng Alini chaqirib, uni unga berdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Anas ibn Molikning hadisidan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бароат (сурасини) Абу Бакр билан жўнатдилар, сўнг уни чақириб: «Буни менинг аҳли байтимдан бўлган бир кишидан бошқасининг етказиши дуруст эмас», дедилар. Сўнг Алини чақириб, уни унга бердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Анас ибн Моликнинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ، حَدَّثَهُ قَالَ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ فِي الْغَارِ لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ يَنْظُرُ إِلَى قَدَمَيْهِ لأَبْصَرَنَا تَحْتَ قَدَمَيْهِ . فَقَالَ " يَا أَبَا بَكْرٍ! مَا ظَنُّكَ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا؟ " .
قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا يُعْرَفُ مِنْ حَدِيثِ هَمَّامٍ تَفَرَّدَ بِهِ . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ هَمَّامٍ نَحْوَ هَذَا .
Abu Bakr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz gʻorda boʻlgan paytimizda men Nabiy ﷺga: «Agar ulardan biri oyoqlari (ostiga) qarasa, oyoqlari ostida bizni koʻrib qolar edi», dedim. Shunda u zot: «Ey Abu Bakr! Uchinchisi Alloh boʻlgan ikki (kishi) haqida nima deb oʻylaysan?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, u faqat Hammomning hadisidan bilinadi, u bu (rivoyatda) yagona qolgan. Bu hadisni Habbon ibn Hilol va boshqa bir nechtasi Hammomdan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar.Абу Бакр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз ғорда бўлган пайтимизда мен Набий ﷺга: «Агар улардан бири оёқлари (остига) қараса, оёқлари остида бизни кўриб қолар эди», дедим. Шунда у зот: «Эй Абу Бакр! Учинчиси Аллоҳ бўлган икки (киши) ҳақида нима деб ўйлайсан?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, у фақат Ҳаммомнинг ҳадисидан билинади, у бу (ривоятда) ягона қолган. Бу ҳадисни Ҳаббон ибн Ҳилол ва бошқа бир нечтаси Ҳаммомдан шунга ўхшаш ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ الْحَبْحَابِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِقِنَاعٍ عَلَيْهِ رُطَبٌ فَقَالَ " مَثَلُ كَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا قَالَ هِيَ النَّخْلَةُ : ( مَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٍ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ اجْتُثَّتْ مِنْ فَوْقِ الأَرْضِ مَا لَهَا مِنْ قَرَارٍ ) قَالَ هِيَ الْحَنْظَلُ " . قَالَ فَأَخْبَرْتُ بِذَلِكَ أَبَا الْعَالِيَةِ فَقَالَ صَدَقَ وَأَحْسَنَ .
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ الْحَبْحَابِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَلَمْ يَذْكُرْ قَوْلَ أَبِي الْعَالِيَةِ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ هَذَا مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ غَيْرَ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ وَرَوَاهُ مَعْمَرٌ وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ .
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ شُعَيْبِ بْنِ الْحَبْحَابِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، نَحْوَ حَدِيثِ قُتَيْبَةَ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga ustida yangi xurmo boʻlgan bir savat keltirildi. Shunda u zot: «{Pokiza soʻzning misoli — ildizi mahkam, shoxlari osmonda boʻlgan, Robbisining izni bilan har vaqt mevasini berib turadigan pokiza daraxtga oʻxshaydi} (Ibrohim 24). U xurmo daraxtidir. {Yomon soʻzning misoli esa — yer ustidan yulib tashlangan, hech bir qarori (turar joyi) boʻlmagan yomon daraxtga oʻxshaydi} (Ibrohim 26). U hanzal (achchiq qovoq) daraxtidir», dedilar. (Roviy) aytdi: Men buni Abul-Oliyaga aytib berdim. U: «Toʻgʻri va chiroyli aytibdi», dedi. Abu Iso aytdi: Buni Qutayba ham Abu Bakr ibn Shuayb ibn al-Habhob orqali, otasidan, Anas ibn Molikdan shunga oʻxshash maʼnoda rivoyat qilgan, ammo uni marfuʼ qilmagan (Nabiyga koʻtarmagan) va Abul-Oliyaning soʻzini zikr qilmagan. Bu Hammod ibn Salamaning hadisidan sahihroqdir. Bir nechtasi bunga oʻxshashini mavquf (sahobada toʻxtagan) holda rivoyat qilgan va Hammod ibn Salamadan boshqa biror kishi uni marfuʼ qilganini bilmaymiz. Buni Maʼmar, Hammod ibn Zayd va boshqa bir nechta (roviy) rivoyat qilib, marfuʼ qilmaganlar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга устида янги хурмо бўлган бир сават келтирилди. Шунда у зот: «{Покиза сўзнинг мисоли — илдизи маҳкам, шохлари осмонда бўлган, Роббисининг изни билан ҳар вақт мевасини бериб турадиган покиза дарахтга ўхшайди} (Иброҳим 24). У хурмо дарахтидир. {Ёмон сўзнинг мисоли эса — ер устидан юлиб ташланган, ҳеч бир қарори (турар жойи) бўлмаган ёмон дарахтга ўхшайди} (Иброҳим 26). У ҳанзал (аччиқ қовоқ) дарахтидир», дедилар. (Ровий) айтди: Мен буни Абул-Олияга айтиб бердим. У: «Тўғри ва чиройли айтибди», деди. Абу Исо айтди: Буни Қутайба ҳам Абу Бакр ибн Шуайб ибн ал-Ҳабҳоб орқали, отасидан, Анас ибн Моликдан шунга ўхшаш маънода ривоят қилган, аммо уни марфуъ қилмаган (Набийга кўтармаган) ва Абул-Олиянинг сўзини зикр қилмаган. Бу Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Бир нечтаси бунга ўхшашини мавқуф (саҳобада тўхтаган) ҳолда ривоят қилган ва Ҳаммод ибн Саламадан бошқа бирор киши уни марфуъ қилганини билмаймиз. Буни Маъмар, Ҳаммод ибн Зайд ва бошқа бир нечта (ровий) ривоят қилиб, марфуъ қилмаганлар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ بِشْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : (ولَنَسْأَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ ) قَالَ " عَنْ قَوْلِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ بِشْرٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Allohning {Albatta, ularning barchasidan soʻraymiz * qilib oʻtgan ishlari haqida} (Hijr 92-93) degan soʻzi haqida: «La ilaha illalloh (deyish) haqida (soʻraladi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Lays ibn Abu Sulaym hadisidan bilamiz. Buni Abdulloh ibn Idris ham Lays ibn Abu Sulaymdan, Bishrdan, Anas ibn Molikdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, ammo uni marfuʼ qilmagan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Аллоҳнинг {Албатта, уларнинг барчасидан сўраймиз * қилиб ўтган ишлари ҳақида} (Ҳижр 92-93) деган сўзи ҳақида: «Ла илаҳа иллаллоҳ (дейиш) ҳақида (сўралади)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Лайс ибн Абу Сулайм ҳадисидан биламиз. Буни Абдуллоҳ ибн Идрис ҳам Лайс ибн Абу Сулаймдан, Бишрдан, Анас ибн Моликдан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо уни марфуъ қилмаган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِالْبُرَاقِ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ مُلْجَمًا مُسْرَجًا فَاسْتَصْعَبَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ جِبْرِيلُ أَبِمُحَمَّدٍ تَفْعَلُ هَذَا فَمَا رَكِبَكَ أَحَدٌ أَكْرَمُ عَلَى اللَّهِ مِنْهُ قَالَ " فَارْفَضَّ عَرَقًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Isro kechasi Nabiy ﷺga lijomlangan va egarlangan holda Buroq keltirildi. Buroq u zotga itoatsizlik qildi (boʻyin tovladi). Shunda Jibril unga: «Sen Muhammadga shunday qilyapsanmi? Senga Alloh nazdida undan koʻra ulugʻroq biror kishi minmagan-ku», dedi. U zot: «Shunda u (Buroq) duvva-duvva ter toʻkdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir va biz uni faqat Abdurazzoqning hadisidan bilamiz.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Исро кечаси Набий ﷺга лижомланган ва эгарланган ҳолда Буроқ келтирилди. Буроқ у зотга итоатсизлик қилди (бўйин товлади). Шунда Жибрил унга: «Сен Муҳаммадга шундай қиляпсанми? Сенга Аллоҳ наздида ундан кўра улуғроқ бирор киши минмаган-ку», деди. У зот: «Шунда у (Буроқ) дувва-дувва тер тўкди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир ва биз уни фақат Абдураззоқнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ الرُّبَيِّعَ بِنْتَ النَّضْرِ، أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ ابْنُهَا حَارِثَةُ بْنُ سُرَاقَةَ أُصِيبَ يَوْمَ بَدْرٍ أَصَابَهُ سَهْمٌ غَرَبٌ فَأَتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ أَخْبِرْنِي عَنْ حَارِثَةَ لَئِنْ كَانَ أَصَابَ خَيْرًا احْتَسَبْتُ وَصَبَرْتُ وَإِنْ لَمْ يُصِبِ الْخَيْرَ اجْتَهَدْتُ فِي الدُّعَاءِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا أُمَّ حَارِثَةَ إِنَّهَا جِنَانٌ فِي جَنَّةٍ وَإِنَّ ابْنَكِ أَصَابَ الْفِرْدَوْسَ الأَعْلَى وَالْفِرْدَوْسُ رَبْوَةُ الْجَنَّةِ وَأَوْسَطُهَا وَأَفْضَلُهَا " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rubayyiʼ binti an-Nazr Nabiy ﷺ huzurlariga keldi. Uning oʻgʻli Horisa ibn Suroqa Badr kunida nogahoniy bir oʻq tegib shahid boʻlgan edi. U Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Menga Horisa haqida xabar bering. Agar u yaxshilikka (jannatga) erishgan boʻlsa, sabr qilib, savobini Allohdan kutaman; agar yaxshilikka erishmagan boʻlsa, unga duo qilishda jahd qilaman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ey Ummu Horisa, u yerda (jannatda) koʻplab bogʻlar bordir. Albatta, sening oʻgʻling eng oliy Firdavsga erishdi. Firdavs esa jannatning eng baland, eng oʻrtacha va eng afzal joyidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Anasning rivoyatidan hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Рубаййиъ бинти ан-Назр Набий ﷺ ҳузурларига келди. Унинг ўғли Ҳориса ибн Суроқа Бадр кунида ногаҳоний бир ўқ тегиб шаҳид бўлган эди. У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Менга Ҳориса ҳақида хабар беринг. Агар у яхшиликка (жаннатга) эришган бўлса, сабр қилиб, савобини Аллоҳдан кутаман; агар яхшиликка эришмаган бўлса, унга дуо қилишда жаҳд қиламан», деди. Шунда Набий ﷺ: «Эй Умму Ҳориса, у ерда (жаннатда) кўплаб боғлар бордир. Албатта, сенинг ўғлинг энг олий Фирдавсга эришди. Фирдавс эса жаннатнинг энг баланд, энг ўртача ва энг афзал жойидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Анаснинг ривоятидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأُوَيْسِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ : ( تتَجَافَى، جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ، ) نَزَلَتْ فِي انْتِظَارِ هَذِهِ الصَّلاَةِ الَّتِي تُدْعَى الْعَتَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bu oyat: {Ularning yonboshlari yotoqlardan yiroq boʻlur} (Sajda 16) — atama deb ataladigan ushbu namozni kutish haqida nozil boʻlgan. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бу оят: {Уларнинг ёнбошлари ётоқлардан йироқ бўлур} (Сажда 16) — атама деб аталадиган ушбу намозни кутиш ҳақида нозил бўлган. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عَمِّي أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ سُمِّيتُ بِهِ لَمْ يَشْهَدْ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَبُرَ عَلَيْهِ فَقَالَ أَوَّلُ مَشْهَدٍ شَهِدَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غِبْتُ عَنْهُ أَمَا وَاللَّهِ لَئِنْ أَرَانِيَ اللَّهُ مَشْهَدًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَرَيَنَّ اللَّهُ مَا أَصْنَعُ . قَالَ فَهَابَ أَنْ يَقُولَ غَيْرَهَا فَشَهِدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ مِنَ الْعَامِ الْقَابِلِ فَاسْتَقْبَلَهُ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا أَبَا عَمْرٍو أَيْنَ قَالَ وَاهًا لِرِيحِ الْجَنَّةِ أَجِدُهَا دُونَ أُحُدٍ فَقَاتَلَ حَتَّى قُتِلَ فَوُجِدَ فِي جَسَدِهِ بِضْعٌ وَثَمَانُونَ مِنْ بَيْنِ ضَرْبَةٍ وَطَعْنَةٍ وَرَمْيَةٍ فَقَالَتْ عَمَّتِي الرُّبَيِّعُ بِنْتُ النَّضْرِ فَمَا عَرَفْتُ أَخِي إِلاَّ بِبَنَانِهِ . وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةَُ : (رجالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Amakim Anas ibn Nazr — men uning nomi bilan atalganman — Rasululloh ﷺ bilan birga Badrda ishtirok etmagandi. Bu unga ogʻir botdi va u: ‹Rasululloh ﷺ ishtirok etgan birinchi jangda men yoʻq edim. Ogoh boʻlinglar, Alloh nomiga qasamki, agar Alloh menga Rasululloh ﷺ bilan birga (yana) bir jangni nasib qilsa, Alloh men nima qilishimni albatta koʻradi›, dedi», dedi. (Anas) aytdi: U bundan boshqasini aytishdan qoʻrqdi (cheklandi). Soʻng u kelgusi yili Rasululloh ﷺ bilan birga Uhud kuni (jangda) ishtirok etdi. Unga Saʼd ibn Muoz roʻbaroʻ keldi va: «Ey Abu Amr, qayoqqa?» dedi. U: «Voh, jannatning hidi! Men uni Uhud orqasidan topmoqdaman», dedi va jang qildi, toki shahid boʻldi. Uning jasadidan qilich zarbasi, nayza sanchilishi va oʻq tegishidan iborat saksondan ortiq (yara) topildi. Ammam ar-Rubayyiʼ binti Nazr: «Men akamni faqat barmoq uchlaridan tanidim», dedi. Va mana bu oyat nozil boʻldi: {Moʻminlar ichida shunday erkaklar borki, ular Allohga bergan ahdlariga sodiq qoldilar. Bas, ulardan baʼzilari ahdini ado etdi (shahid boʻldi), baʼzilari esa (shahid boʻlishni) kutmoqda; ular (ahdlarini) sira oʻzgartirmadilar} (Ahzob 23). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Амаким Анас ибн Назр — мен унинг номи билан аталганман — Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Бадрда иштирок этмаганди. Бу унга оғир ботди ва у: ‹Расулуллоҳ ﷺ иштирок этган биринчи жангда мен йўқ эдим. Огоҳ бўлинглар, Аллоҳ номига қасамки, агар Аллоҳ менга Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (яна) бир жангни насиб қилса, Аллоҳ мен нима қилишимни албатта кўради›, деди», деди. (Анас) айтди: У бундан бошқасини айтишдан қўрқди (чекланди). Сўнг у келгуси йили Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Уҳуд куни (жангда) иштирок этди. Унга Саъд ибн Муоз рўбарў келди ва: «Эй Абу Амр, қаёққа?» деди. У: «Воҳ, жаннатнинг ҳиди! Мен уни Уҳуд орқасидан топмоқдаман», деди ва жанг қилди, токи шаҳид бўлди. Унинг жасадидан қилич зарбаси, найза санчилиши ва ўқ тегишидан иборат саксондан ортиқ (яра) топилди. Аммам ар-Рубаййиъ бинти Назр: «Мен акамни фақат бармоқ учларидан танидим», деди. Ва мана бу оят нозил бўлди: {Мўминлар ичида шундай эркаклар борки, улар Аллоҳга берган аҳдларига содиқ қолдилар. Бас, улардан баъзилари аҳдини адо этди (шаҳид бўлди), баъзилари эса (шаҳид бўлишни) кутмоқда; улар (аҳдларини) сира ўзгартирмадилар} (Аҳзоб 23). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَمَّهُ، غَابَ عَنْ قِتَالِ، بَدْرٍ فَقَالَ غِبْتُ عَنْ أَوَّلِ، قِتَالٍ قَاتَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُشْرِكِينَ لَئِنِ اللَّهُ أَشْهَدَنِي قِتَالاً لِلْمُشْرِكِينَ لَيَرَيَنَّ اللَّهُ كَيْفَ أَصْنَعُ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ انْكَشَفَ الْمُسْلِمُونَ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا جَاءَ بِهِ هَؤُلاَءِ . يَعْنِي الْمُشْرِكِينَ وَأَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِمَّا يَصْنَعُ هَؤُلاَءِ . يَعْنِي أَصْحَابَهُ ثُمَّ تَقَدَّمَ فَلَقِيَهُ سَعْدٌ فَقَالَ يَا أَخِي مَا فَعَلْتَ أَنَا مَعَكَ فَلَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ أَصْنَعَ مَا صَنَعَ . فَوُجِدَ فِيهِ بِضْعٌ وَثَمَانُونَ مِنْ ضَرْبَةٍ بِسَيْفٍ وَطَعْنَةٍ بِرُمْحٍ وَرَمْيَةٍ بِسَهْمٍ فَكُنَّا نَقُولُ فِيهِ وَفِي أَصْحَابِهِ نَزَلَتْ : (فمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ) . قَالَ يَزِيدُ يَعْنِي هَذِهِ الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاسْمُ عَمِّهِ أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning amakisi Badr jangida ishtirok eta olmay qolgan edi. U: «Rasululloh ﷺ mushriklarga qarshi qilgan birinchi jangda ishtirok eta olmadim. Agar Alloh meni mushriklarga qarshi jangda ishtirok ettirsa, Alloh nima qilishimni albatta koʻradi», dedi. Uhud kuni boʻlganda musulmonlar chekinib qolishdi. Shunda u: «Ey Alloh, men anavilar — yaʼni mushriklar — qilgan ishdan Senga (qarab) oqman, va anavilar — yaʼni sahobalar — qilgan ishdan Senga uzr soʻrayman», dedi-da, oldinga intildi. Saʼd unga roʻbaroʻ keldi. U: «Ey ogʻam, men sen bilan birgaman, lekin u qilgan ishni qila olmadim», dedi. Soʻng uning tanasidan qilich zarbasi, nayza sanchgani va oʻq tekkanidan sakson nechta yara topildi. Biz: ‹U va uning sheriklari haqida {Ulardan kimdir nazrini ado etdi, kimdir esa kutmoqda} (Ahzob 23) oyati nozil boʻldi›, der edik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uning amakisining ismi Anas ibn Nazr edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг амакиси Бадр жангида иштирок эта олмай қолган эди. У: «Расулуллоҳ ﷺ мушрикларга қарши қилган биринчи жангда иштирок эта олмадим. Агар Аллоҳ мени мушрикларга қарши жангда иштирок эттирса, Аллоҳ нима қилишимни албатта кўради», деди. Уҳуд куни бўлганда мусулмонлар чекиниб қолишди. Шунда у: «Эй Аллоҳ, мен анавилар — яъни мушриклар — қилган ишдан Сенга (қараб) оқман, ва анавилар — яъни саҳобалар — қилган ишдан Сенга узр сўрайман», деди-да, олдинга интилди. Саъд унга рўбарў келди. У: «Эй оғам, мен сен билан биргаман, лекин у қилган ишни қила олмадим», деди. Сўнг унинг танасидан қилич зарбаси, найза санчгани ва ўқ текканидан саксон нечта яра топилди. Биз: ‹У ва унинг шериклари ҳақида {Улардан кимдир назрини адо этди, кимдир эса кутмоқда} (Аҳзоб 23) ояти нозил бўлди›, дер эдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Унинг амакисининг исми Анас ибн Назр эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمُرُّ بِبَابِ فَاطِمَةَ سِتَّةَ أَشْهُرٍ إِذَا خَرَجَ إِلَى صَلاَةِ الْفَجْرِ يَقُولُ " الصَّلاَةَ يَا أَهْلَ الْبَيْتِ : ( إنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا ) " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الْحَمْرَاءِ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ وَأُمِّ سَلَمَةَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ olti oy davomida bomdod namoziga chiqayotganlarida Fotimaning eshigi oldidan oʻtib: «Namozga, ey Ahli bayt! {Alloh sizlardan, ey Ahli bayt, faqat nopoklikni ketkazishni va sizlarni butunlay poklashni istaydi, xolos} (Ahzob 33)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir, uni faqat Hammod ibn Salamaning hadisidan bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abul-Hamro, Maʼqil ibn Yasor va Ummu Salamadan ham (rivoyatlar bor).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ олти ой давомида бомдод намозига чиқаётганларида Фотиманинг эшиги олдидан ўтиб: «Намозга, эй Аҳли байт! {Аллоҳ сизлардан, эй Аҳли байт, фақат нопокликни кетказишни ва сизларни бутунлай поклашни истайди, холос} (Аҳзоб 33)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир, уни фақат Ҳаммод ибн Саламанинг ҳадисидан биламиз. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абул-Ҳамро, Маъқил ибн Ясор ва Умму Саламадан ҳам (ривоятлар бор).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : (وتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ ) فِي شَأْنِ زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ جَاءَ زَيْدٌ يَشْكُو فَهَمَّ بِطَلاَقِهَا فَاسْتَأْمَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Ushbu oyat: {Alloh oshkor qiladigan narsani oʻz ichingda yashirar eding va odamlardan qoʻrqar eding} (Ahzob 37) Zaynab bint Jahsh haqida nozil boʻldi. Zayd (xotinidan) shikoyat qilib kelib, uni taloq qilmoqchi boʻldi va Nabiy ﷺ bilan maslahatlashdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Juftingni oʻzingda tutib qol va Allohdan qoʻrq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Ушбу оят: {Аллоҳ ошкор қиладиган нарсани ўз ичингда яширар эдинг ва одамлардан қўрқар эдинг} (Аҳзоб 37) Зайнаб бинт Жаҳш ҳақида нозил бўлди. Зайд (хотинидан) шикоят қилиб келиб, уни талоқ қилмоқчи бўлди ва Набий ﷺ билан маслаҳатлашди. Шунда Набий ﷺ: «Жуфтингни ўзингда тутиб қол ва Аллоҳдан қўрқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ : (فلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا ) قَالَ فَكَانَتْ تَفْتَخِرُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ زَوَّجَكُنَّ أَهْلُكُنَّ وَزَوَّجَنِي اللَّهُ مِنْ فَوْقِ سَبْعِ سَمَوَاتٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Ushbu oyat Zaynab bint Jahsh haqida nozil boʻldi: {Zayd undan oʻz hojatini ado etib boʻlgach, Biz uni senga juft qildik} (Ahzob 37). (Anas) aytdi: U Nabiy ﷺning (boshqa) juftlariga faxrlanib: «Sizlarni oilangiz (uylantirib) joylashtirdi, meni esa Alloh yetti osmon ustidan (Oʻzi) joylashtirdi», der edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Ушбу оят Зайнаб бинт Жаҳш ҳақида нозил бўлди: {Зайд ундан ўз ҳожатини адо этиб бўлгач, Биз уни сенга жуфт қилдик} (Аҳзоб 37). (Анас) айтди: У Набий ﷺнинг (бошқа) жуфтларига фахрланиб: «Сизларни оилангиз (уйлантириб) жойлаштирди, мени эса Аллоҳ етти осмон устидан (Ўзи) жойлаштирди», дер эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَشْهَلُ بْنُ حَاتِمٍ، قَالَ ابْنُ عَوْنٍ حُدِّثْنَاهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَتَى بَابَ امْرَأَةٍ عَرَّسَ بِهَا فَإِذَا عِنْدَهَا قَوْمٌ فَانْطَلَقَ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَاحْتَبَسَ ثُمَّ رَجَعَ وَعِنْدَهَا قَوْمٌ فَانْطَلَقَ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَرَجَعَ وَقَدْ خَرَجُوا قَالَ فَدَخَلَ وَأَرْخَى بَيْنِي وَبَيْنَهُ سِتْرًا قَالَ فَذَكَرْتُهُ لأَبِي طَلْحَةَ قَالَ فَقَالَ لَئِنْ كَانَ كَمَا تَقُولُ لَيَنْزِلَنَّ فِي هَذَا شَيْءٌ . فَنَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Nabiy ﷺning huzurlarida edim. U zot oʻzlari nikohga olgan bir ayolning eshigiga keldilar va uning oldida bir qavm bor edi. Shunda (u zot) ketib, hojatlarini oʻtab, ushlanib qoldilar, soʻng qaytdilar, uning oldida (hamon) bir qavm bor edi. Yana ketib, hojatlarini oʻtab qaytdilar, ular esa allaqachon chiqib ketishgan edi. (Anas) aytdi: U zot kirdilar va men bilan oʻzlarining orasiga parda tortdilar. (Anas) aytdi: Men buni Abu Talhaga eslatdim. U aytdi: Agar sen aytganingdek boʻlsa, bu haqda albatta biror narsa nozil boʻladi. Shunda hijob oyati nozil boʻldi. Bu hadis ushbu vajh boʻyicha hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларида эдим. У зот ўзлари никоҳга олган бир аёлнинг эшигига келдилар ва унинг олдида бир қавм бор эди. Шунда (у зот) кетиб, ҳожатларини ўтаб, ушланиб қолдилар, сўнг қайтдилар, унинг олдида (ҳамон) бир қавм бор эди. Яна кетиб, ҳожатларини ўтаб қайтдилар, улар эса аллақачон чиқиб кетишган эди. (Анас) айтди: У зот кирдилар ва мен билан ўзларининг орасига парда тортдилар. (Анас) айтди: Мен буни Абу Талҳага эслатдим. У айтди: Агар сен айтганингдек бўлса, бу ҳақда албатта бирор нарса нозил бўлади. Шунда ҳижоб ояти нозил бўлди. Бу ҳадис ушбу важҳ бўйича ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَالِدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ بَيَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ بَنَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِامْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ فَأَرْسَلَنِي فَدَعَوْتُ قَوْمًا إِلَى الطَّعَامِ فَلَمَّا أَكَلُوا وَخَرَجُوا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُنْطَلِقًا قِبَلَ بَيْتِ عَائِشَةَ فَرَأَى رَجُلَيْنِ جَالِسَيْنِ فَانْصَرَفَ رَاجِعًا فَقَامَ الرَّجُلاَنِ فَخَرَجَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلاَّ أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ) وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ بَيَانٍ . وَرَوَى ثَابِتٌ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ بِطُولِهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ xotinlaridan biri bilan qoʻshildilar va meni yubordilar. Men bir qavmni taomga chaqirdim. Ular yeb chiqib ketganlaridan soʻng, Rasululloh ﷺ turib, Oishaning uyi tomon yoʻl oldilar va oʻtirgan ikki kishini koʻrdilar, shunda orqaga qaytdilar. Soʻng u ikki kishi turib chiqib ketdilar. Bas, Alloh azza va jalla: {Ey iymon keltirganlar, taom uchun izn berilmaguncha va uning pishishini kutib turmagan holda Nabiyning uylariga kirmanglar} (oyatini) nozil qildi. Hadisda (uzun) bir qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Bayonning rivoyatidan hasan gʻaribdir. Sobit bu hadisni Anasdan toʻliq holda rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ хотинларидан бири билан қўшилдилар ва мени юбордилар. Мен бир қавмни таомга чақирдим. Улар еб чиқиб кетганларидан сўнг, Расулуллоҳ ﷺ туриб, Оишанинг уйи томон йўл олдилар ва ўтирган икки кишини кўрдилар, шунда орқага қайтдилар. Сўнг у икки киши туриб чиқиб кетдилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: {Эй иймон келтирганлар, таом учун изн берилмагунча ва унинг пишишини кутиб турмаган ҳолда Набийнинг уйларига кирманглар} (оятини) нозил қилди. Ҳадисда (узун) бир қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Баённинг ривоятидан ҳасан ғарибдир. Собит бу ҳадисни Анасдан тўлиқ ҳолда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ بِشْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ دَاعٍ دَعَا إِلَى شَيْءٍ إِلاَّ كَانَ مَوْقُوفًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ لاَزِمًا لَهُ لاَ يُفَارِقُهُ وَإِنْ دَعَا رَجُلٌ رَجُلاً " . ثُمَّ قَرَأَ قَوْلَ اللَّهِ : ( وقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ * مَا لَكُمْ لاَ تَنَاصَرُونَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ (shunday) dedilar: «(Birovni) biror narsaga chaqirgan har bir chaqiruvchi, qiyomat kuni u (chaqirgan narsa) bilan birga toʻxtatib qoʻyiladi, u (chaqirgan narsa) undan ajralmay, unga lozim boʻlib qoladi, agar bir kishi (boshqa) bir kishini chaqirgan boʻlsa ham». Soʻng (u zot) Allohning soʻzini oʻqidilar: {Va ularni toʻxtatib qoʻyinglar, chunki ular soʻraluvchilardir. Sizlarga nima boʻldi, nega bir-biringizga yordam bermayapsizlar?}. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ (шундай) дедилар: «(Бировни) бирор нарсага чақирган ҳар бир чақирувчи, қиёмат куни у (чақирган нарса) билан бирга тўхтатиб қўйилади, у (чақирган нарса) ундан ажралмай, унга лозим бўлиб қолади, агар бир киши (бошқа) бир кишини чақирган бўлса ҳам». Сўнг (у зот) Аллоҳнинг сўзини ўқидилар: {Ва уларни тўхтатиб қўйинглар, чунки улар сўралувчилардир. Сизларга нима бўлди, нега бир-бирингизга ёрдам бермаяпсизлар?}. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلاَّسُ حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي حَزْمٍ الْقُطَعِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ : (إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا ) قَالَ " قَدْ قَالَ النَّاسُ ثُمَّ كَفَرَ أَكْثَرُهُمْ فَمَنْ مَاتَ عَلَيْهَا فَهُوَ مِمَّنِ اسْتَقَامَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ يَقُولُ رَوَى عَفَّانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا وَيُرْوَى فِي هَذِهِ الآيَةِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رضى الله عنهما مَعْنَى اسْتَقَامُوا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: {Albatta, ‹Robbimiz Allohdir› deb, soʻngra (shu yoʻlda) sobit turganlar} (Fussilat 30) (oyatini) oʻqib: «Odamlar (buni) aytishgan, soʻng ularning koʻpchiligi kofir boʻlishgan. Bas, kim shu (eʼtiqod) ustida vafot etsa, u sobit turganlardandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Men Abu Zurʼaning shunday deganini eshitdim: Affon, Amr ibn Alidan bir hadis rivoyat qilgan. Bu oyat haqida Nabiy ﷺdan, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)dan «istaqomu» (sobit turdilar)ning maʼnosi rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: {Албатта, ‹Роббимиз Аллоҳдир› деб, сўнгра (шу йўлда) собит турганлар} (Фуссилат 30) (оятини) ўқиб: «Одамлар (буни) айтишган, сўнг уларнинг кўпчилиги кофир бўлишган. Бас, ким шу (эътиқод) устида вафот этса, у собит турганлардандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Мен Абу Зуръанинг шундай деганини эшитдим: Аффон, Амр ибн Алидан бир ҳадис ривоят қилган. Бу оят ҳақида Набий ﷺдан, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)дан «истақому» (собит турдилар)нинг маъноси ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مُؤْمِنٍ إِلاَّ وَلَهُ بَابَانِ بَابٌ يَصْعَدُ مِنْهُ عَمَلُهُ وَبَابٌ يَنْزِلُ مِنْهُ رِزْقُهُ فَإِذَا مَاتَ بَكَيَا عَلَيْهِ فَذَلِكَ قَوْلُهُ عَزَّ وَجَلَّ ( فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ وَمَا كَانُوا مُنْظَرِينَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ وَيَزِيدُ بْنُ أَبَانَ الرَّقَاشِيُّ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir muʼmin uchun ikkita eshik bordir: bir eshikdan uning amali (yuqoriga) koʻtariladi, bir eshikdan uning rizqi (pastga) tushadi. Bas, u vafot etganda, ikkalasi unga (achinib) yigʻlaydi. Mana shu, Alloh azza va jallaning: {Bas, ularga osmon ham, yer ham yigʻlamadi va ularga muhlat ham berilmadi} (Duxon 29) degan soʻzidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni marfuʼ (Nabiyga koʻtarilgan) holatda faqat shu yoʻldan bilamiz. Muso ibn Ubayda va Yazid ibn Abon ar-Raqoshiy hadisda zaif sanaladilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир муъмин учун иккита эшик бордир: бир эшикдан унинг амали (юқорига) кўтарилади, бир эшикдан унинг ризқи (пастга) тушади. Бас, у вафот этганда, иккаласи унга (ачиниб) йиғлайди. Мана шу, Аллоҳ азза ва жалланинг: {Бас, уларга осмон ҳам, ер ҳам йиғламади ва уларга муҳлат ҳам берилмади} (Духон 29) деган сўзидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни марфуъ (Набийга кўтарилган) ҳолатда фақат шу йўлдан биламиз. Мусо ибн Убайда ва Язид ибн Абон ар-Рақоший ҳадисда заиф саналадилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ أُنْزِلَتْ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلمَ : (ليغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ ) مَرْجِعَهُ مِنَ الْحُدَيْبِيَةِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَقَدْ أُنْزِلَتْ عَلَىَّ آيَةٌ أَحَبُّ إِلَىَّ مِمَّا عَلَى الأَرْضِ ثُمَّ قَرَأَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ فَقَالُوا هَنِيئًا مَرِيئًا يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَدْ بَيَّنَ اللَّهُ لَكَ مَاذَا يُفْعَلُ بِكَ فَمَاذَا يُفْعَلُ بِنَا فَنَزَلَتْ عَلَيْهِ : ( ليُدْخِلَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهَارُ ) حَتَّى بَلَغَ : (فوزًا عَظِيمًا ) قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِيهِ عَنْ مُجَمِّعِ بْنِ جَارِيَةَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺga Hudaybiyadan qaytishlarida {Alloh sening avvalgi va keyingi gunohlaringni magʻfirat qilishi uchun} (Fath 2) (oyati) nozil boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Menga yer yuzidagi har narsadan koʻra menga sevimliroq boʻlgan bir oyat nozil boʻldi», dedilar. Soʻng Nabiy ﷺ uni ularga oʻqib berdilar. Ular: «Sizga muborak va xush boʻlsin, ey Allohning Nabiysi! Alloh sizga oʻzingiz haqingizda nima qilinishini bayon qildi, peshona bizga nima qilinadi?» dedilar. Shunda u zotga: {Moʻminu moʻminalarni ostidan anhorlar oqib turgan jannatlarga kiritishi uchun} (oyati) {ulugʻ yutuq} (degan joygacha) nozil boʻldi (Fath 5). (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Mujammiʼ ibn Joriyadan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺга Ҳудайбиядан қайтишларида {Аллоҳ сенинг аввалги ва кейинги гуноҳларингни мағфират қилиши учун} (Фатҳ 2) (ояти) нозил бўлди. Шунда Набий ﷺ: «Менга ер юзидаги ҳар нарсадан кўра менга севимлироқ бўлган бир оят нозил бўлди», дедилар. Сўнг Набий ﷺ уни уларга ўқиб бердилар. Улар: «Сизга муборак ва хуш бўлсин, эй Аллоҳнинг Набийси! Аллоҳ сизга ўзингиз ҳақингизда нима қилинишини баён қилди, пешона бизга нима қилинади?» дедилар. Шунда у зотга: {Мўмину мўминаларни остидан анҳорлар оқиб турган жаннатларга киритиши учун} (ояти) {улуғ ютуқ} (деган жойгача) нозил бўлди (Фатҳ 5). (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Мужаммиъ ибн Жориядан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ ثَمَانِينَ، هَبَطُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ مِنْ جَبَلِ التَّنْعِيمِ عِنْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَهُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يَقْتُلُوهُ فَأُخِذُوا أَخْذًا فَأَعْتَقَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ ) الآيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Saksun kishi bomdod namozi paytida Tanʼim togʻidan Rasululloh ﷺ va ashoblari ustiga tushdilar, ular u zotni oʻldirmoqchi edilar. Bas, ular asir olindilar va Rasululloh ﷺ ularni ozod qildilar. Shunda Alloh: {U sizlardan ularning qoʻllarini va ulardan sizlarning qoʻllaringizni tortgan Zotdir} (Fath 24) oyatini nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Саксун киши бомдод намози пайтида Танъим тоғидан Расулуллоҳ ﷺ ва ашоблари устига тушдилар, улар у зотни ўлдирмоқчи эдилар. Бас, улар асир олиндилар ва Расулуллоҳ ﷺ уларни озод қилдилар. Шунда Аллоҳ: {У сизлардан уларнинг қўлларини ва улардан сизларнинг қўлларингизни тортган Зотдир} (Фатҳ 24) оятини нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَزَالُ جَهَنَّمُ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ حَتَّى يَضَعَ فِيهَا رَبُّ الْعِزَّةِ قَدَمَهُ فَتَقُولُ قَطْ قَطْ وَعِزَّتِكَ وَيُزْوَى بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَفِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Paygʻambari ﷺ: «Jahannam: ‹Yana bormi?› deb turaveradi, toki izzat Egasi boʻlmish Robb unga Oyogʻini qoʻyguniga qadar. Shunda u: ‹Bas, bas! Izzatingga qasamki!› deydi va uning bir qismi boshqa qismiga qovushadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Жаҳаннам: ‹Яна борми?› деб тураверади, токи иззат Эгаси бўлмиш Робб унга Оёғини қўйгунига қадар. Шунда у: ‹Бас, бас! Иззатингга қасамки!› дейди ва унинг бир қисми бошқа қисмига қовушади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سَأَلَ أَهْلُ مَكَّةَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم آيَةً فَانْشَقَّ الْقَمَرُ بِمَكَّةَ مَرَّتَيْنِ فَنَزَلَت : (اقتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَانْشَقَّ الْقَمَرُ ) إِلَى قَوْلِهِ : (سحْرٌ مُسْتَمِرٌّ ) يَقُولُ ذَاهِبٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Makka ahli Paygʻambar ﷺdan biror moʻjiza (oyat) soʻrashdi. Shunda Makkada oy ikki marta boʻlindi va: {Soat (qiyomat) yaqinlashdi va oy boʻlindi} — Allohning {oʻtkinchi sehrdir} degan soʻzigacha (Qamar 1-2) (oyatlar) nozil boʻldi». U: «‹Mustamir› — oʻtib ketuvchi, degani», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Макка аҳли Пайғамбар ﷺдан бирор мўжиза (оят) сўрашди. Шунда Маккада ой икки марта бўлинди ва: {Соат (қиёмат) яқинлашди ва ой бўлинди} — Аллоҳнинг {ўткинчи сеҳрдир} деган сўзигача (Қамар 1-2) (оятлар) нозил бўлди». У: «‹Мустамир› — ўтиб кетувчи, дегани», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لاَ يَقْطَعُهَا وَإِنْ شِئْتُمْ فَاقْرَءُوا : ( وَظِلٍّ مَمْدُودٍ * وَمَاءٍ مَسْكُوبٍ ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta, jannatda shunday daraxt borki, otliq uning soyasida yuz yil yursa ham uni bosib oʻta olmaydi. Agar xohlasangiz, oʻqinglar: {Hamda choʻzilgan soyada, oqib turgan suvda} (Voqea 30-31)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта, жаннатда шундай дарахт борки, отлиқ унинг соясида юз йил юрса ҳам уни босиб ўта олмайди. Агар хоҳласангиз, ўқинглар: {Ҳамда чўзилган сояда, оқиб турган сувда} (Воқеа 30-31)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْخُزَاعِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبَانَ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلمَّ : (إنا أَنْشَأْنَاهُنَّ إِنْشَاءً ) قَالَ " إِنَّ مِنَ الْمُنْشَآتِ اللاَّئِي كُنَّ فِي الدُّنْيَا عَجَائِزَ عُمْشًا رُمْصًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ وَمُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ وَيَزِيدُ بْنُ أَبَانَ الرَّقَاشِيُّ يُضَعَّفَانِ فِي الْحَدِيثِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ {Albatta, Biz ularni (joriyalarni) yangidan yaratdik} (Voqea 35) (oyatini) oʻqib: «Bu yangidan yaratilganlar orasida dunyoda koʻzlari xira, qovoqlari yiringlagan kampirlar ham boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Musa ibn Ubaydaning rivoyati orqaligina marfuʼ holda bilamiz. Musa ibn Ubayda va Yazid ibn Abon ar-Raqoshiy hadis (rivoyat qilish)da zaif sanaladilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ {Албатта, Биз уларни (жорияларни) янгидан яратдик} (Воқеа 35) (оятини) ўқиб: «Бу янгидан яратилганлар орасида дунёда кўзлари хира, қовоқлари йиринглаган кампирлар ҳам бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Муса ибн Убайданинг ривояти орқалигина марфуъ ҳолда биламиз. Муса ибн Убайда ва Язид ибн Абон ар-Рақоший ҳадис (ривоят қилиш)да заиф саналадилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ يَهُودِيًّا، أَتَى عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ فَقَالَ السَّامُ عَلَيْكُمْ فَرَدَّ عَلَيْهِ الْقَوْمُ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تَدْرُونَ مَا قَالَ هَذَا " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ سَلَّمَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ . قَالَ " لاَ وَلَكِنَّهُ قَالَ كَذَا وَكَذَا رُدُّوهُ عَلَىَّ " . فَرَدُّوهُ قَالَ " قُلْتَ السَّامُ عَلَيْكُمْ " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ " إِذَا سَلَّمَ عَلَيْكُمْ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَقُولُوا عَلَيْكَ " . قَالَ " عَلَيْكَ مَا قُلْتَ " . قَالَ : (وإِذَا جَاءُوكَ حَيَّوْكَ بِمَا لَمْ يُحَيِّكَ بِهِ اللَّهُ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir yahudiy Nabiy ﷺ va u zotning sahobalarining oldiga kelib: ‹Assomu alaykum (sizlarga oʻlim boʻlsin)›, dedi. Shunda jamoa unga (alaykum, deb) javob qaytardi. Allohning Nabiysi ﷺ: «Bu (kishi) nima deganini bilasizlarmi?», dedilar. Ular: ‹Alloh va Uning Rasuli yaxshi biladi. U salom berdi, ey Allohning Nabiysi›, dedilar. U zot: «Yoʻq, balki u manday-manday dedi. Uni menga qaytaringlar», dedilar. Shunda uni qaytarib olib kelishdi. U zot: «Sen ‹assomu alaykum› dedingmi?», dedilar. U: ‹Ha›, dedi. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ: «Ahli kitobdan biri sizlarga salom bersa, ‹alayka› (senga ham) deb javob qaytaringlar», dedilar. Yana: «Senga oʻzing aytgan narsa boʻlsin», dedilar. U zot dedilar: {Ular sening oldingga kelganlarida, seni Alloh salomlamagan (soʻz) bilan salomlaydilar} (Mujodala 8). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир яҳудий Набий ﷺ ва у зотнинг саҳобаларининг олдига келиб: ‹Ассому алайкум (сизларга ўлим бўлсин)›, деди. Шунда жамоа унга (алайкум, деб) жавоб қайтарди. Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Бу (киши) нима деганини биласизларми?», дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули яхши билади. У салом берди, эй Аллоҳнинг Набийси›, дедилар. У зот: «Йўқ, балки у мандай-мандай деди. Уни менга қайтаринглар», дедилар. Шунда уни қайтариб олиб келишди. У зот: «Сен ‹ассому алайкум› дедингми?», дедилар. У: ‹Ҳа›, деди. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Аҳли китобдан бири сизларга салом берса, ‹алайка› (сенга ҳам) деб жавоб қайтаринглар», дедилар. Яна: «Сенга ўзинг айтган нарса бўлсин», дедилар. У зот дедилар: {Улар сенинг олдингга келганларида, сени Аллоҳ саломламаган (сўз) билан саломлайдилар} (Мужодала 8). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنَا سُهَيْلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْقُطَعِيُّ، وَهُوَ أَخُو حَزْمِ بْنِ أَبِي حَزْمٍ الْقُطَعِيِّ عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ فِي هَذِهِ الْآيَةَ ( هُوَ أَهْلُ التَّقْوَى وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ ) قَالَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنَا أَهْلٌ أَنْ أُتَّقَى فَمَنْ اتَّقَانِي فَلَمْ يَجْعَلْ مَعِي إِلَهًا فَأَنَا أَهْلٌ أَنْ أَغْفِرَ لَهُ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَسُهَيْلٌ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ ثَابِتٍ
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot {U taqvoga loyiq va magʻfiratga loyiq Zotdir} (Muddassir 56) degan oyat haqida shunday dedilar: «Alloh azza va jalla aytdi: ‹Men taqvo qilinishga loyiqman, kim Mendan taqvo qilib, Men bilan birga (boshqa) iloh qilmasa, Men uni magʻfirat qilishga loyiqman›». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Suhayl hadisda kuchli (rovi) emas, u bu hadisni Sobitdan yakka oʻzi rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот {У тақвога лойиқ ва мағфиратга лойиқ Зотдир} (Муддассир 56) деган оят ҳақида шундай дедилар: «Аллоҳ азза ва жалла айтди: ‹Мен тақво қилинишга лойиқман, ким Мендан тақво қилиб, Мен билан бирга (бошқа) илоҳ қилмаса, Мен уни мағфират қилишга лойиқман›». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Суҳайл ҳадисда кучли (рови) эмас, у бу ҳадисни Собитдан якка ўзи ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حُوسِبَ عُذِّبَ " . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim (qattiq) hisob-kitob qilinsa, azoblanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Qatodadan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgani yuzasidan faqat shu yoʻldan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким (қаттиқ) ҳисоб-китоб қилинса, азобланади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Қатодадан, у Анасдан, у Набий ﷺдан ривоят қилгани юзасидан фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ صَعْصَعَةَ، رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَمَا أَنَا عِنْدَ الْبَيْتِ بَيْنَ النَّائِمِ وَالْيَقْظَانِ إِذْ سَمِعْتُ قَائِلاً يَقُولُ أَحَدٌ بَيْنَ الثَّلاَثَةِ فَأُتِيتُ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهَا مَاءُ زَمْزَمَ فَشَرَحَ صَدْرِي إِلَى كَذَا وَكَذَا " . قَالَ قَتَادَةُ قُلْتُ يَعْنِي قُلْتُ لأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ مَا يَعْنِي قَالَ " إِلَى أَسْفَلِ بَطْنِي فَاسْتُخْرِجَ قَلْبِي فَغُسِلَ قَلْبِي بِمَاءِ زَمْزَمَ ثُمَّ أُعِيدَ مَكَانَهُ ثُمَّ حُشِيَ إِيمَانًا وَحِكْمَةً " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ وَهَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ . وَفِيهِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) qavmidan boʻlgan Molik ibn Sahʼsahʼadan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «Men (Kaʼba) yonida uyqu bilan uygʻoqlik orasida turganimda, bir aytuvchining ‹Uchovi orasidagi biri› deyayotganini eshitdim. Bas, menga ichida Zamzam suvi boʻlgan oltindan bir tos keltirildi va koʻksim falon joygacha yorildi», dedilar. Qatoda aytdi: Men Anas ibn Molikdan: «Bu nimani anglatadi?» deb soʻradim. U: «Qornimning ostigacha (deganlar)», dedi. (Nabiy ﷺ) dedilar: «Soʻng qalbim chiqarilib, Zamzam suvi bilan yuvildi, keyin joyiga qaytarildi, soʻng iymon va hikmatga toʻldirildi». Bu hadisda uzun qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Hishom ad-Dastavoiy va Hammom ham Qatodadan rivoyat qilganlar. Bu bobda Abu Zardan (ham rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) қавмидан бўлган Молик ибн Саҳъсаҳъадан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «Мен (Каъба) ёнида уйқу билан уйғоқлик орасида турганимда, бир айтувчининг ‹Учови орасидаги бири› деяётганини эшитдим. Бас, менга ичида Замзам суви бўлган олтиндан бир тос келтирилди ва кўксим фалон жойгача ёрилди», дедилар. Қатода айтди: Мен Анас ибн Моликдан: «Бу нимани англатади?» деб сўрадим. У: «Қорнимнинг остигача (деганлар)», деди. (Набий ﷺ) дедилар: «Сўнг қалбим чиқарилиб, Замзам суви билан ювилди, кейин жойига қайтарилди, сўнг иймон ва ҳикматга тўлдирилди». Бу ҳадисда узун қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Ҳишом ад-Даставоий ва Ҳаммом ҳам Қатодадан ривоят қилганлар. Бу бобда Абу Зардан (ҳам ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ فُلْفُلٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ قَالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَا خَيْرَ الْبَرِيَّةِ . قَالَ " ذَلِكَ إِبْرَاهِيمُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Bir kishi Nabiy ﷺga: «Ey xaloyiqning yaxshisi!» dedi. Shunda u zot: «U Ibrohim (alayhissalom)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир киши Набий ﷺга: «Эй халойиқнинг яхшиси!» деди. Шунда у зот: «У Иброҳим (алайҳиссалом)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ : ( إناَّ، أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ) أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " هُوَ نَهْرٌ فِي الْجَنَّةِ " . قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُ نَهْرًا فِي الْجَنَّةِ حَافَتَاهُ قِبَابُ اللُّؤْلُؤِ قُلْتُ مَا هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا الْكَوْثَرُ الَّذِي قَدْ أَعْطَاكَهُ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan {Albatta, Biz senga Kavsarni ato etdik} (oyati) haqida rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «U — jannatdagi bir daryodir», dedilar. (Anas) aytdi: Nabiy ﷺ: «Jannatda bir daryoni koʻrdim, uning ikki qirgʻogʻi marvarid gumbazlardan (iborat) edi. ‹Bu nima, ey Jibril?› dedim. U: ‹Bu — Alloh senga ato etgan Kavsardir›, dedi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан {Албатта, Биз сенга Кавсарни ато этдик} (ояти) ҳақида ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «У — жаннатдаги бир дарёдир», дедилар. (Анас) айтди: Набий ﷺ: «Жаннатда бир дарёни кўрдим, унинг икки қирғоғи марварид гумбазлардан (иборат) эди. ‹Бу нима, эй Жибрил?› дедим. У: ‹Бу — Аллоҳ сенга ато этган Кавсардир›, деди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَا أَنَا أَسِيرُ فِي الْجَنَّةِ إِذْ عَرَضَ لِي نَهْرٌ حَافَّتَاهُ قِبَابُ اللُّؤْلُؤِ . قُلْتُ لِلْمَلَكِ مَا هَذَا قَالَ هَذَا الْكَوْثَرُ الَّذِي أَعْطَاكَهُ اللَّهُ قَالَ ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ إِلَى طِينَةٍ فَاسْتَخْرَجَ مِسْكًا ثُمَّ رُفِعَتْ لِي سِدْرَةُ الْمُنْتَهَى فَرَأَيْتُ عِنْدَهَا نُورًا عَظِيمًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men jannatda yurib borayotsam, toʻsatdan oldimda bir daryo paydo boʻldi, uning ikki qirgʻogʻi marvarid gumbazlardan (iborat) edi. Farishtaga: ‹Bu nima?› dedim. U: ‹Bu — Alloh senga ato etgan Kavsardir›, dedi», dedilar. (Anas) aytdi: «Soʻngra u qoʻlini loyga urib, undan mushk chiqardi. Keyin men uchun Sidratul-muntaho koʻtarildi va men uning yonida ulkan bir nurni koʻrdim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Anasdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен жаннатда юриб бораётсам, тўсатдан олдимда бир дарё пайдо бўлди, унинг икки қирғоғи марварид гумбазлардан (иборат) эди. Фариштага: ‹Бу нима?› дедим. У: ‹Бу — Аллоҳ сенга ато этган Кавсардир›, деди», дедилар. (Анас) айтди: «Сўнгра у қўлини лойга уриб, ундан мушк чиқарди. Кейин мен учун Сидратул-мунтаҳо кўтарилди ва мен унинг ёнида улкан бир нурни кўрдим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Анасдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، حَدَّثَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الأَرْضَ جَعَلَتْ تَمِيدُ فَخَلَقَ الْجِبَالَ فَعَادَ بِهَا عَلَيْهَا فَاسْتَقَرَّتْ فَعَجِبَتِ الْمَلاَئِكَةُ مِنْ شِدَّةِ الْجِبَالِ قَالُوا يَا رَبِّ هَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ الْجِبَالِ قَالَ نَعَمِ الْحَدِيدُ . قَالُوا يَا رَبِّ فَهَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ الْحَدِيدِ قَالَ نَعَمِ النَّارُ . فَقَالُوا يَا رَبِّ فَهَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ النَّارِ قَالَ نَعَمِ الْمَاءُ . قَالُوا يَا رَبِّ فَهَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ الْمَاءِ قَالَ نَعَمْ الرِّيحُ قَالُوا يَا رَبِّ فَهَلْ مِنْ خَلْقِكَ شَيْءٌ أَشَدُّ مِنَ الرِّيحِ قَالَ نَعَمِ ابْنُ آدَمَ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ بِيَمِينِهِ يُخْفِيهَا مِنْ شِمَالِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh yerni yaratganda, u tebrana boshladi. Shunda U togʻlarni yaratdi va ularni uning ustiga qoʻydi, shu bilan u qaror topdi. Farishtalar togʻlarning qattiqligidan hayratga tushib: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan togʻlardan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, temir›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan temirdan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, olov›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan olovdan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, suv›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan suvdan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, shamol›, dedi. Ular: ‹Ey Rabbim, yaratganlaringdan shamoldan ham qattiqrogʻi bormi?› dedilar. U: ‹Ha, oʻng qoʻli bilan sadaqa berib, uni chap qoʻlidan yashiradigan odam farzandi›, dedi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina marfuʼ holatda bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ ерни яратганда, у тебрана бошлади. Шунда У тоғларни яратди ва уларни унинг устига қўйди, шу билан у қарор топди. Фаришталар тоғларнинг қаттиқлигидан ҳайратга тушиб: ‹Эй Раббим, яратганларингдан тоғлардан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, темир›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан темирдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, олов›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан оловдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, сув›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан сувдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, шамол›, деди. Улар: ‹Эй Раббим, яратганларингдан шамолдан ҳам қаттиқроғи борми?› дедилар. У: ‹Ҳа, ўнг қўли билан садақа бериб, уни чап қўлидан яширадиган одам фарзанди›, деди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина марфуъ ҳолатда биламиз.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Duo — ibodatning iligidir (asosidir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahiyaning hadisidan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Дуо — ибодатнинг илигидир (асосидир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳиянинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ قَالَ " الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَكَفَانَا وَآوَانَا وَكَمْ مِمَّنْ لاَ كَافِيَ لَهُ وَلاَ مُؤْوِيَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻrinlariga yotganlarida: «Al-hamdu lillahillaziy atʼamana va saqona va kafana va avana, va kam mimman la kafiya lahu va la muʼviy (Bizni ovqatlantirgan, suv bergan, kifoya qilgan va boshpana bergan Allohga hamdlar boʻlsin, kifoya qiluvchisi ham, boshpana beruvchisi ham yoʻq qancha (kishilar) bor)», derdilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўринларига ётганларида: «Ал-ҳамду лиллаҳиллазий атъамана ва сақона ва кафана ва авана, ва кам мимман ла кафия лаҳу ва ла муъвий (Бизни овқатлантирган, сув берган, кифоя қилган ва бошпана берган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин, кифоя қилувчиси ҳам, бошпана берувчиси ҳам йўқ қанча (кишилар) бор)», дердилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَالَ - يَعْنِي إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ - بِسْمِ اللَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ . يُقَالُ لَهُ كُفِيتَ وَوُقِيتَ . وَتَنَحَّى عَنْهُ الشَّيْطَانُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim — yaʼni uyidan chiqayotganda — ‹Bismillah, tavakkaltu alalloh, la havla va la quvvata illa billah (Alloh nomi bilan, Allohga tavakkal qildim, Allohdan boshqa qudrat ham, quvvat ham yoʻq)› desa, unga: ‹Sen kifoya qilinding va saqlanding› deyiladi va shayton undan uzoqlashadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким — яъни уйидан чиқаётганда — ‹Бисмиллаҳ, таваккалту алаллоҳ, ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллоҳ номи билан, Аллоҳга таваккал қилдим, Аллоҳдан бошқа қудрат ҳам, қувват ҳам йўқ)› деса, унга: ‹Сен кифоя қилиндинг ва сақландинг› дейилади ва шайтон ундан узоқлашади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ فَنَظَرَ إِلَى جُدُرَاتِ الْمَدِينَةِ أَوْضَعَ رَاحِلَتَهُ وَإِنْ كَانَ عَلَى دَابَّةٍ حَرَّكَهَا مِنْ حُبِّهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ safardan qaytib, Madina devorlarini koʻrganlarida, Madinaga boʻlgan muhabbatlaridan tuyalarini tezlatar, agar (boshqa) ulovda boʻlsalar, uni qoʻzgʻatar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сафардан қайтиб, Мадина деворларини кўрганларида, Мадинага бўлган муҳаббатларидан туяларини тезлатар, агар (бошқа) уловда бўлсалар, уни қўзғатар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ سَفَرًا فَزَوِّدْنِي . قَالَ " زَوَّدَكَ اللَّهُ التَّقْوَى " . قَالَ زِدْنِي . قَالَ " وَغَفَرَ ذَنْبَكَ " . قَالَ زِدْنِي بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي . قَالَ " وَيَسَّرَ لَكَ الْخَيْرَ حَيْثُمَا كُنْتَ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men safar qilmoqchiman, menga zod (toʻla) bering», dedi. U zot: «Zavvadakallohut-taqvo (Alloh senga taqvoni zod qilib bersin)», dedilar. U: «Yana qoʻshing», dedi. U zot: «Va gʻafara zanbaka (va gunohingni magʻfirat qilsin)», dedilar. U: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, yana qoʻshing», dedi. U zot: «Va yassara lakal-xayra haysumo kunta (qayerda boʻlsang, senga yaxshilikni oson qilsin)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сафар қилмоқчиман, менга зод (тўла) беринг», деди. У зот: «Заввадакаллоҳут-тақво (Аллоҳ сенга тақвони зод қилиб берсин)», дедилар. У: «Яна қўшинг», деди. У зот: «Ва ғафара занбака (ва гуноҳингни мағфират қилсин)», дедилар. У: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, яна қўшинг», деди. У зот: «Ва яссара лакал-хайра ҳайсумо кунта (қаерда бўлсанг, сенга яхшиликни осон қилсин)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَفِتْنَةِ الْمَسِيحِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohim, men Sendan dangasalikdan, qarilik ojizligidan, qoʻrqoqlikdan, baxillikdan, Masihning fitnasidan va qabr azobidan panoh soʻrayman», deb duo qilar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳим, мен Сендан дангасаликдан, қарилик ожизлигидан, қўрқоқликдан, бахилликдан, Масиҳнинг фитнасидан ва қабр азобидан паноҳ сўрайман», деб дуо қилар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.