حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، وَثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حُفَّتِ الْجَنَّةُ بِالْمَكَارِهِ وَحُفَّتِ النَّارُ بِالشَّهَوَاتِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat yoqimsiz (mashaqqatli) narsalar bilan oʻralgan, doʻzax esa shahvatlar bilan oʻralgan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻarib sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат ёқимсиз (машаққатли) нарсалар билан ўралган, дўзах эса шаҳватлар билан ўралган», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الْجَنَّةَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ قَالَتِ الْجَنَّةُ اللَّهُمَّ أَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ . وَمَنِ اسْتَجَارَ مِنَ النَّارِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ قَالَتِ النَّارُ اللَّهُمَّ أَجِرْهُ مِنَ النَّارِ " . قَالَ هَكَذَا رَوَى يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ مَوْقُوفًا أَيْضًا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohdan jannatni uch marta soʻrasa, jannat: ‹Ey Alloh, uni jannatga kiritgin›, deydi. Kim doʻzaxdan uch marta panoh tilasa, doʻzax: ‹Ey Alloh, uni doʻzaxdan asragin›, deydi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Yunus ibn Abu Ishoq ham bu hadisni Abu Ishoqdan, u Buroyd ibn Abu Maryamdan, u Anasdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Bu (hadis) Abu Ishoqdan, u Buroyd ibn Abu Maryamdan, u Anas ibn Molikdan mavquf tarzda ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳдан жаннатни уч марта сўраса, жаннат: ‹Эй Аллоҳ, уни жаннатга киритгин›, дейди. Ким дўзахдан уч марта паноҳ тиласа, дўзах: ‹Эй Аллоҳ, уни дўзахдан асрагин›, дейди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Юнус ибн Абу Ишоқ ҳам бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Буройд ибн Абу Марямдан, у Анасдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Бу (ҳадис) Абу Ишоқдан, у Буройд ибн Абу Марямдан, у Анас ибн Моликдан мавқуф тарзда ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ مُبَارَكِ بْنِ فَضَالَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَقُولُ اللَّهُ أَخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ ذَكَرَنِي يَوْمًا أَوْ خَافَنِي فِي مَقَامٍ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh: ‹Olovdan biror kuni Meni zikr qilgan yoki biror joyda Mendan qoʻrqqan kishini chiqaringlar!› deydi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ: ‹Оловдан бирор куни Мени зикр қилган ёки бирор жойда Мендан қўрққан кишини чиқаринглар!› дейди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْهَاشِمِيُّ الْبَصْرِيُّ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " الْتَمِسُوا السَّاعَةَ الَّتِي تُرْجَى فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَى غَيْبُوبَةِ الشَّمْسِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ . وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ يُضَعَّفُ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَيُقَالُ لَهُ حَمَّادُ بْنُ أَبِي حُمَيْدٍ وَيُقَالُ هُوَ أَبُو إِبْرَاهِيمَ الأَنْصَارِيُّ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ . وَرَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ السَّاعَةَ الَّتِي تُرْجَى فِيهَا بَعْدَ الْعَصْرِ إِلَى أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ أَحْمَدُ أَكْثَرُ الأَحَادِيثِ فِي السَّاعَةِ الَّتِي تُرْجَى فِيهَا إِجَابَةُ الدَّعْوَةِ أَنَّهَا بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ وَتُرْجَى بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Juma kunidagi (duo) ijobat qilinishi umid etiladigan soatni asrdan keyin quyosh botgunga qadar (boʻlgan vaqtda) izlanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu vajhdan gʻaribdir. Bu hadis Anasdan Nabiy ﷺdan boshqa vajhdan ham rivoyat qilingan. Muhammad ibn Abu Humayd zaif sanaladi; uni baʼzi ahli ilm hofizasi tarafidan zaiflashtirgan. Unga Hammod ibn Abu Humayd ham deyiladi va u Abu Ibrohim al-Ansoriy boʻlib, munkarul-hadisdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan baʼzi ahli ilm shuni — ijobat umid etiladigan soat asrdan keyin quyosh botgunga qadar ekanligini — rivoyat qilganlar. Ahmad va Ishoq ham shunga qoiildir. Ahmad aytdi: Duo ijobat etilishi umid etiladigan soat haqidagi hadislarning aksari uning asr namozidan keyin ekanligini (bildiradi), shuningdek u quyosh ogʻgandan keyin ham umid etiladi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Жума кунидаги (дуо) ижобат қилиниши умид этиладиган соатни асрдан кейин қуёш ботгунга қадар (бўлган вақтда) изланглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу важҳдан ғарибдир. Бу ҳадис Анасдан Набий ﷺдан бошқа важҳдан ҳам ривоят қилинган. Муҳаммад ибн Абу Ҳумайд заиф саналади; уни баъзи аҳли илм ҳофизаси тарафидан заифлаштирган. Унга Ҳаммод ибн Абу Ҳумайд ҳам дейилади ва у Абу Иброҳим ал-Ансорий бўлиб, мункарул-ҳадисдир. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан баъзи аҳли илм шуни — ижобат умид этиладиган соат асрдан кейин қуёш ботгунга қадар эканлигини — ривоят қилганлар. Аҳмад ва Ишоқ ҳам шунга қоиилдир. Аҳмад айтди: Дуо ижобат этилиши умид этиладиган соат ҳақидаги ҳадисларнинг аксари унинг аср намозидан кейин эканлигини (билдиради), шунингдек у қуёш оғгандан кейин ҳам умид этилади.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا سُرَيْجُ بْنُ النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي الْجُمُعَةَ حِينَ تَمِيلُ الشَّمْسُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma namozini quyosh ogʻgan vaqtda oʻqirdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума намозини қуёш оғган вақтда ўқирдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُكَلَّمُ بِالْحَاجَةِ إِذَا نَزَلَ عَنِ الْمِنْبَرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ وَهِمَ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ وَالصَّحِيحُ مَا رُوِيَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَأَخَذَ رَجُلٌ بِيَدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَمَا زَالَ يُكَلِّمُهُ حَتَّى نَعَسَ بَعْضُ الْقَوْمِ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَالْحَدِيثُ هُوَ هَذَا . وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ رُبَّمَا يَهِمُ فِي الشَّىْءِ وَهُوَ صَدُوقٌ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَهِمَ جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ فِي حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي " . قَالَ مُحَمَّدٌ وَيُرْوَى عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ فَحَدَّثَ حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَقُومُوا حَتَّى تَرَوْنِي " . فَوَهِمَ جَرِيرٌ فَظَنَّ أَنَّ ثَابِتًا حَدَّثَهُمْ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ minbardan tushganlarida ehtiyoj boʻlgan narsa toʻgʻrisida (kishilar bilan) gaplashar edilar.» Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Jarir ibn Hozimning rivoyati orqaligina bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning shunday deganini eshitdim: Jarir ibn Hozim bu hadisda xato qilgan. Toʻgʻrisi esa Sobitdan, u Anasdan rivoyat qilingan quyidagi hadisdir: Namozga iqomat aytildi, shunda bir kishi Nabiy ﷺning qoʻllaridan ushlab, jamoatning baʼzisi mudrab qolgunicha u zot bilan gaplashaverdi. Muhammad aytdi: Hadis aslida shudir. Jarir ibn Hozim baʼzan biror narsada xato qiladi, lekin u sadduqdir (rostgoʻydir). Muhammad aytdi: Jarir ibn Hozim Sobitning Anasdan, u Nabiy ﷺdan qilgan: «Namozga iqomat aytilsa, meni koʻrmaguningizcha turmanglar» degan hadisida ham xato qilgan. Muhammad aytdi: Hammod ibn Zayddan rivoyat qilinadiki, u dedi: Biz Sobit al-Bunoniyning huzurida edik, shunda Hajjoj as-Savvof Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Abdulloh ibn Abu Qatodadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan: «Namozga iqomat aytilsa, meni koʻrmaguningizcha turmanglar» degan hadisni aytib berdi. Shunda Jarir xato qilib, Sobit ularga buni Anasdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan deb oʻyladi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ минбардан тушганларида эҳтиёж бўлган нарса тўғрисида (кишилар билан) гаплашар эдилар.» Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Жарир ибн Ҳозимнинг ривояти орқалигина биламиз. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Жарир ибн Ҳозим бу ҳадисда хато қилган. Тўғриси эса Собитдан, у Анасдан ривоят қилинган қуйидаги ҳадисдир: Намозга иқомат айтилди, шунда бир киши Набий ﷺнинг қўлларидан ушлаб, жамоатнинг баъзиси мудраб қолгунича у зот билан гаплашаверди. Муҳаммад айтди: Ҳадис аслида шудир. Жарир ибн Ҳозим баъзан бирор нарсада хато қилади, лекин у саддуқдир (ростгўйдир). Муҳаммад айтди: Жарир ибн Ҳозим Собитнинг Анасдан, у Набий ﷺдан қилган: «Намозга иқомат айтилса, мени кўрмагунингизча турманглар» деган ҳадисида ҳам хато қилган. Муҳаммад айтди: Ҳаммод ибн Зайддан ривоят қилинадики, у деди: Биз Собит ал-Бунонийнинг ҳузурида эдик, шунда Ҳажжож ас-Саввоф Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абдуллоҳ ибн Абу Қатодадан, у отасидан, у Набий ﷺдан: «Намозга иқомат айтилса, мени кўрмагунингизча турманглар» деган ҳадисни айтиб берди. Шунда Жарир хато қилиб, Собит уларга буни Анасдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган деб ўйлади.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا تُقَامُ الصَّلاَةُ يُكَلِّمُهُ الرَّجُلُ يَقُومُ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ فَمَا يَزَالُ يُكَلِّمُهُ فَلَقَدْ رَأَيْتُ بَعْضَنَا يَنْعَسُ مِنْ طُولِ قِيَامِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Nabiy ﷺni namozga iqomat aytilganidan keyin, u zot bilan qibla orasida turgan bir kishi bilan gaplashayotganlarini koʻrdim; u zot u bilan gaplashaverdilar, hatto Nabiy ﷺning uzoq turishlaridan baʼzimizning mudrab qolganimizni koʻrdim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Набий ﷺни намозга иқомат айтилганидан кейин, у зот билан қибла орасида турган бир киши билан гаплашаётганларини кўрдим; у зот у билан гаплашавердилар, ҳатто Набий ﷺнинг узоқ туришларидан баъзимизнинг мудраб қолганимизни кўрдим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَشْهَدُوا أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ وَأَنْ يَسْتَقْبِلُوا قِبْلَتَنَا وَيَأْكُلُوا ذَبِيحَتَنَا وَأَنْ يُصَلُّوا صَلاَتَنَا فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ حُرِّمَتْ عَلَيْنَا دِمَاؤُهُمْ وَأَمْوَالُهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا لَهُمْ مَا لِلْمُسْلِمِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُسْلِمِينَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ نَحْوَ هَذَا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar ‹La ilaha illalloh› va ‹Muhammad Uning bandasi va Rasulidir› deb guvohlik bermaguncha, qiblamizga yuzlanmaguncha, soʻyganimizni yemaguncha va namozimizni oʻqimaguncha ular bilan jang qilishga buyurildim. Bas, ular buni qilsalar, qonlari va mollari bizga harom boʻladi, magar (Islom) haqqi bilangina. Musulmonlar uchun (joiz) boʻlgan narsa ular uchun ham, musulmonlar zimmasidagi narsa ular zimmasida ham boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan kelishida hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› ва ‹Муҳаммад Унинг бандаси ва Расулидир› деб гувоҳлик бермагунча, қибламизга юзланмагунча, сўйганимизни емагунча ва намозимизни ўқимагунча улар билан жанг қилишга буюрилдим. Бас, улар буни қилсалар, қонлари ва моллари бизга ҳаром бўлади, магар (Ислом) ҳаққи билангина. Мусулмонлар учун (жоиз) бўлган нарса улар учун ҳам, мусулмонлар зиммасидаги нарса улар зиммасида ҳам бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан келишида ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ وَجَدَ بِهِنَّ طَعْمَ الإِيمَانِ مَنْ كَانَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا وَأَنْ يُحِبَّ الْمَرْءَ لاَ يُحِبُّهُ إِلاَّ لِلَّهِ وَأَنْ يَكْرَهَ أَنْ يَعُودَ فِي الْكُفْرِ بَعْدَ إِذْ أَنْقَذَهُ اللَّهُ مِنْهُ كَمَا يَكْرَهُ أَنْ يُقْذَفَ فِي النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ قَتَادَةُ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uchta narsa bordirki, kimda ular boʻlsa, ular bilan iymonning lazzatini topadi: Alloh va Uning Rasuli oʻziga ulardan boshqa hamma narsadan koʻra suyukliroq boʻlgan kishi; bir kishini faqat Alloh uchun sevadigan kishi; hamda Alloh kufrdan qutqarganidan keyin oʻtga tashlanishni yomon koʻrgani kabi kufrga qaytishni yomon koʻradigan kishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Qatoda ham Anas ibn Molikdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Учта нарса бордирки, кимда улар бўлса, улар билан иймоннинг лаззатини топади: Аллоҳ ва Унинг Расули ўзига улардан бошқа ҳамма нарсадан кўра суюклироқ бўлган киши; бир кишини фақат Аллоҳ учун севадиган киши; ҳамда Аллоҳ куфрдан қутқарганидан кейин ўтга ташланишни ёмон кўргани каби куфрга қайтишни ёмон кўрадиган киши», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Қатода ҳам Анас ибн Моликдан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ الْعَتَكِيُّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الرَّازِيِّ، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ خَرَجَ فِي طَلَبِ الْعِلْمِ فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ فَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilm talab qilib (uydan) chiqsa, qaytib kelguniga qadar u Alloh yoʻlidadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qilmay rivoyat qilganlar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илм талаб қилиб (уйдан) чиқса, қайтиб келгунига қадар у Аллоҳ йўлидадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилмай ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ - حَسِبْتُ أَنَّهُ قَالَ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ بَيْتَهُ مِنَ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mening nomimdan yolgʻon (gap) toʻqisa, — gumonimcha u zot ‹atayin› dedilar — doʻzaxdan oʻziga joy hozirlasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis az-Zuhriyning Anasdan (qilgan rivoyati) jihatidan hasan sahih gʻaribdir. Bu hadis Anasdan, Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким менинг номимдан ёлғон (гап) тўқиса, — гумонимча у зот ‹атайин› дедилар — дўзахдан ўзига жой ҳозирласин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис аз-Зуҳрийнинг Анасдан (қилган ривояти) жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Анасдан, Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ بِشْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ يَسْتَحْمِلُهُ فَلَمْ يَجِدْ عِنْدَهُ مَا يَتَحَمَّلُهُ فَدَلَّهُ عَلَى آخَرَ فَحَمَلَهُ . فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ " إِنَّ الدَّالَّ عَلَى الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الْبَدْرِيِّ وَبُرَيْدَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi ulov soʻrab keldi, u zotning huzurlarida unga beradigan ulov boʻlmadi, shuning uchun u zot uni boshqa bir kishiga yoʻlladilar va u (kishi) unga ulov berdi. Soʻng u Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, bundan xabar berdi. Shunda u zot: «Albatta, yaxshilikka yoʻllovchi uni qilguvchi kabidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Anasdan, Nabiy ﷺdan (qilingan) bu jihatdan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши улов сўраб келди, у зотнинг ҳузурларида унга берадиган улов бўлмади, шунинг учун у зот уни бошқа бир кишига йўлладилар ва у (киши) унга улов берди. Сўнг у Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, бундан хабар берди. Шунда у зот: «Албатта, яхшиликка йўлловчи уни қилгувчи кабидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Анасдан, Набий ﷺдан (қилинган) бу жиҳатдан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ حَاتِمٍ الأَنْصَارِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بُنَىَّ إِنْ قَدَرْتَ أَنْ تُصْبِحَ وَتُمْسِيَ لَيْسَ فِي قَلْبِكَ غِشٌّ لأَحَدٍ فَافْعَلْ " . ثُمَّ قَالَ لِي " يَا بُنَىَّ وَذَلِكَ مِنْ سُنَّتِي وَمَنْ أَحْيَا سُنَّتِي فَقَدْ أَحَبَّنِي . وَمَنْ أَحَبَّنِي كَانَ مَعِي فِي الْجَنَّةِ " . وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ طَوِيلَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ ثِقَةٌ وَأَبُوهُ ثِقَةٌ وَعَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ صَدُوقٌ إِلاَّ أَنَّهُ رُبَّمَا يَرْفَعُ الشَّىْءَ الَّذِي يُوقِفُهُ غَيْرُهُ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ بَشَّارٍ يَقُولُ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ شُعْبَةُ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ وَكَانَ رَفَّاعًا وَلاَ نَعْرِفُ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَنَسٍ رِوَايَةً إِلاَّ هَذَا الْحَدِيثَ بِطُولِهِ . وَقَدْ رَوَى عَبَّادُ بْنُ مَيْسَرَةَ الْمِنْقَرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَذَاكَرْتُ بِهِ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَلَمْ يُعْرَفْ لِسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثُ وَلاَ غَيْرُهُ وَمَاتَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ سَنَةَ ثَلاَثٍ وَتِسْعِينَ وَمَاتَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ بَعْدَهُ بِسَنَتَيْنِ مَاتَ سَنَةَ خَمْسٍ وَتِسْعِينَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey oʻgʻilcham, agar qalbingda hech kimga nisbatan gʻil-gʻishsiz holda tonggi va kechki vaqtga yeta olsang, shunday qil», dedilar. Soʻng menga: «Ey oʻgʻilcham, bu mening sunnatimdandir. Kim mening sunnatimni tiriltirsa, demak meni sevibdi. Kim meni sevsa, jannatda men bilan birga boʻladi», dedilar. Hadisda uzun bir voqea bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй ўғилчам, агар қалбингда ҳеч кимга нисбатан ғил-ғишсиз ҳолда тонгги ва кечки вақтга ета олсанг, шундай қил», дедилар. Сўнг менга: «Эй ўғилчам, бу менинг суннатимдандир. Ким менинг суннатимни тирилтирса, демак мени севибди. Ким мени севса, жаннатда мен билан бирга бўлади», дедилар. Ҳадисда узун бир воқеа бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو حَاتِمٍ الْبَصْرِيُّ الأَنْصَارِيُّ، مُسْلِمُ بْنُ حَاتِمٍ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بُنَىَّ إِذَا دَخَلْتَ عَلَى أَهْلِكَ فَسَلِّمْ يَكُونُ بَرَكَةً عَلَيْكَ وَعَلَى أَهْلِ بَيْتِكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey oʻgʻilcham, ahling oldiga kirganingda salom ber, bu senga ham, uy ahlingga ham baraka boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй ўғилчам, аҳлинг олдига кирганингда салом бер, бу сенга ҳам, уй аҳлингга ҳам барака бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي بَيْتِهِ فَاطَّلَعَ عَلَيْهِ رَجُلٌ فَأَهْوَى إِلَيْهِ بِمِشْقَصٍ فَتَأَخَّرَ الرَّجُلُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uylarida ekanlar, bir kishi (eshikdan) ularga moʻralab qaradi. Shunda u zot unga (paykonli) oʻq bilan qarab intildilar, haligi kishi esa orqaga chekindi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ уйларида эканлар, бир киши (эшикдан) уларга мўралаб қаради. Шунда у зот унга (пайконли) ўқ билан қараб интилдилар, ҳалиги киши эса орқага чекинди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ قَبْلَ مَوْتِهِ إِلَى كِسْرَى وَإِلَى قَيْصَرَ وَإِلَى النَّجَاشِيِّ وَإِلَى كُلِّ جَبَّارٍ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ وَلَيْسَ بِالنَّجَاشِيِّ الَّذِي صَلَّى عَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafotlaridan oldin Kisroga, Qaysarga, Najoshiyga va har bir zolim hukmdorga, ularni Allohga daʼvat etib, maktub yozdilar. Bu Najoshiy Nabiy ﷺ janoza namozini oʻqigan Najoshiy emas. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафотларидан олдин Кисрога, Қайсарга, Нажошийга ва ҳар бир золим ҳукмдорга, уларни Аллоҳга даъват этиб, мактуб ёздилар. Бу Нажоший Набий ﷺ жаноза намозини ўқиган Нажоший эмас. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ لَمَّا أَرَادَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَكْتُبَ إِلَى الْعَجَمِ قِيلَ لَهُ إِنَّ الْعَجَمَ لاَ يَقْبَلُونَ إِلاَّ كِتَابًا عَلَيْهِ خَاتَمٌ فَاصْطَنَعَ خَاتَمًا . قَالَ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَيَاضِهِ فِي كَفِّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ ajamlarga (arab boʻlmaganlarga) yozmoqchi boʻlganlarida, u zotga: «Ajamlar muhr bosilmagan maktubni qabul qilmaydilar», deyildi. Shunda u zot bir muhr (uzuk) yasattilar. (Anas) dedi: Goʻyo men hozir uning u zotning kaftidagi oqligiga qarab turgandekman. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ ажамларга (араб бўлмаганларга) ёзмоқчи бўлганларида, у зотга: «Ажамлар муҳр босилмаган мактубни қабул қилмайдилар», дейилди. Шунда у зот бир муҳр (узук) ясаттилар. (Анас) деди: Гўё мен ҳозир унинг у зотнинг кафтидаги оқлигига қараб тургандекман. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ثُمَامَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَلَّمَ سَلَّمَ ثَلاَثًا وَإِذَا تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ أَعَادَهَا ثَلاَثًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ salom berganlarida uni uch marta berar, biror soʻz aytganlarida uni uch marta takrorlar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ салом берганларида уни уч марта берар, бирор сўз айтганларида уни уч марта такрорлар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا حَنْظَلَةُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ مِنَّا يَلْقَى أَخَاهُ أَوْ صَدِيقَهُ أَيَنْحَنِي لَهُ قَالَ " لاَ " . قَالَ أَفَيَلْتَزِمُهُ وَيُقَبِّلُهُ قَالَ " لاَ " . قَالَ أَفَيَأْخُذُ بِيَدِهِ وَيُصَافِحُهُ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, bizdan birimiz oʻz birodari yoki doʻstiga roʻbaroʻ kelsa, unga taʼzim qilib egilsinmi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uni quchoqlab oʻpsinmi?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar. U: «Uning qoʻlini olib koʻrishsinmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, биздан биримиз ўз биродари ёки дўстига рўбарў келса, унга таъзим қилиб эгилсинми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Уни қучоқлаб ўпсинми?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар. У: «Унинг қўлини олиб кўришсинми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلَيْنِ، عَطَسَا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَشَمَّتَ أَحَدَهُمَا وَلَمْ يُشَمِّتِ الآخَرَ فَقَالَ الَّذِي لَمْ يُشَمِّتْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَمَّتَّ هَذَا وَلَمْ تُشَمِّتْنِي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَإِنَّكَ لَمْ تَحْمَدِ اللَّهَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning oldilarida ikki kishi aksa urdi. U zot ulardan biriga (yarhamukalloh deb) javob berdilar, ikkinchisiga javob bermadilar. Javob berilmagan kishi: «Yo Rasululloh, bunisiga javob berdingiz-u, menga javob bermadingiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U Allohga hamd aytdi, sen esa Allohga hamd aytmading», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг олдиларида икки киши акса урди. У зот улардан бирига (ярҳамукаллоҳ деб) жавоб бердилар, иккинчисига жавоб бермадилар. Жавоб берилмаган киши: «Ё Расулуллоҳ, бунисига жавоб бердингиз-у, менга жавоб бермадингиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У Аллоҳга ҳамд айтди, сен эса Аллоҳга ҳамд айтмадинг», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمْ يَكُنْ شَخْصٌ أَحَبَّ إِلَيْهِمْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَكَانُوا إِذَا رَأَوْهُ لَمْ يَقُومُوا لِمَا يَعْلَمُونَ مِنْ كَرَاهِيَتِهِ لِذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Ularga Rasulullohﷺdan koʻra mahbubroq zot yoʻq edi. Shunday boʻlsa-da, ular u zotni koʻrganlarida oʻrinlaridan turmasdilar, chunki u zotning buni yoqtirmasliklarini bilardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Уларга Расулуллоҳﷺдан кўра маҳбуброқ зот йўқ эди. Шундай бўлса-да, улар у зотни кўрганларида ўринларидан турмасдилар, чунки у зотнинг буни ёқтирмасликларини билардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى أَبُو مُحَمَّدٍ، صَاحِبُ الدَّقِيقِ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ وَقَّتَ لَهُمْ فِي كُلِّ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً تَقْلِيمَ الأَظْفَارِ وَأَخْذَ الشَّارِبِ وَحَلْقَ الْعَانَةِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot ularga har qirq kechada bir marta tirnoqlarni olish, moʻylovni qisqartirish va qov tukini olib tashlashni vaqt qilib belgilab berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот уларга ҳар қирқ кечада бир марта тирноқларни олиш, мўйловни қисқартириш ва қов тукини олиб ташлашни вақт қилиб белгилаб бердилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ وَقَّتَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قَصِّ الشَّارِبِ وَتَقْلِيمِ الأَظْفَارِ وَحَلْقِ الْعَانَةِ وَنَتْفِ الإِبْطِ أَنْ لاَ نَتْرُكَ أَكْثَرَ مِنْ أَرْبَعِينَ يَوْمًا . قَالَ هَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ الأَوَّلِ . وَصَدَقَةُ بْنُ مُوسَى لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِالْحَافِظِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga moʻylovni qisqartirish, tirnoqlarni olish, qovni qirish va qoʻltiq tukini yulishda — bularni qirq kundan ortiq qoldirmaslikni belgilab berdilar. (Abu Iso) aytdi: Bu (avvalgi) birinchi hadisdan koʻra sahihroqdir. Sadaqa ibn Muso esa ularning nazarida hofiz (zoʻr yodlovchi) emas.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга мўйловни қисқартириш, тирноқларни олиш, қовни қириш ва қўлтиқ тукини юлишда — буларни қирқ кундан ортиқ қолдирмасликни белгилаб бердилар. (Абу Исо) айтди: Бу (аввалги) биринчи ҳадисдан кўра саҳиҳроқдир. Садақа ибн Мусо эса уларнинг назарида ҳофиз (зўр ёдловчи) эмас.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، قَالَ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّزَعْفُرِ لِلرِّجَالِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
وَرَوَى شُعْبَةُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ إِسْمَاعِيلَ ابْنِ عُلَيَّةَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ التَّزَعْفُرِ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا آدَمُ عَنْ شُعْبَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى كَرَاهِيَةِ التَّزَعْفُرِ لِلرِّجَالِ أَنْ يَتَزَعْفَرَ الرَّجُلُ يَعْنِي أَنْ يَتَطَيَّبَ بِهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ erkaklarga zaʼfaron ( surtish)dan qaytardilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: Erkaklar uchun zaʼfaron surtish makruh boʻlishining maʼnosi — kishining oʻziga zaʼfaron surtishi, yaʼni uni xushboʻylik (atir) sifatida ishlatishidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ эркакларга заъфарон ( суртиш)дан қайтардилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Эркаклар учун заъфарон суртиш макруҳ бўлишининг маъноси — кишининг ўзига заъфарон суртиши, яъни уни хушбўйлик (атир) сифатида ишлатишидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ، شَيْخٌ لَهُ عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " يَا بُنَىَّ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ الْمُغِيرَةِ وَعُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَنَسٍ . وَأَبُو عُثْمَانَ هَذَا شَيْخٌ ثِقَةٌ وَهُوَ الْجَعْدُ بْنُ عُثْمَانَ وَيُقَالُ ابْنُ دِينَارٍ وَهُوَ بَصْرِيٌّ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ unga: «Ey oʻgʻilcham», dedilar. Bu bobda Mugʻiyra va Umar ibn Abu Salamadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. U Anasdan bu yoʻldan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Bu Abu Usmon ishonchli shayxdir, u Jaʼd ibn Usmondir, Ibn Dinor ham deyiladi, basralikdir. Undan Yunus ibn Ubayd va imomlardan bir necha kishi rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ унга: «Эй ўғилчам», дедилар. Бу бобда Муғийра ва Умар ибн Абу Саламадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. У Анасдан бу йўлдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Бу Абу Усмон ишончли шайхдир, у Жаъд ибн Усмондир, Ибн Динор ҳам дейилади, басраликдир. Ундан Юнус ибн Убайд ва имомлардан бир неча киши ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَمْشِي وَهُوَ يَقُولُ خَلُّوا بَنِي الْكُفَّارِ عَنْ سَبِيلِهِ الْيَوْمَ نَضْرِبْكُمْ عَلَى تَنْزِيلِهِ ضَرْبًا يُزِيلُ الْهَامَ عَنْ مَقِيلِهِ وَيُذْهِلُ الْخَلِيلَ عَنْ خَلِيلِهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ يَا ابْنَ رَوَاحَةَ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي حَرَمِ اللَّهِ تَقُولُ الشِّعْرَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " خَلِّ عَنْهُ يَا عُمَرُ فَلَهِيَ أَسْرَعُ فِيهِمْ مِنْ نَضْحِ النَّبْلِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّزَّاقِ هَذَا الْحَدِيثَ أَيْضًا عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ نَحْوَ هَذَا وَرُوِيَ فِي غَيْرِ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ فِي عُمْرَةِ الْقَضَاءِ وَكَعْبُ بْنُ مَالِكٍ بَيْنَ يَدَيْهِ وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْحَدِيثِ لأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ قُتِلَ يَوْمَ مُؤْتَةَ وَإِنَّمَا كَانَتْ عُمْرَةُ الْقَضَاءِ بَعْدَ ذَلِكَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Umratul-qazoda Makkaga kirdilar, Abdulloh ibn Ravoha esa u zotning oldida yurib, shunday deardi: «Ey kofirlar avlodi, uning yoʻlidan chetga chiqinglar! Bugun sizlarni uning (Qurʼon) nozil boʻlgani uchun shunday uramizki, kallani gardanidan uchirar, doʻstni doʻstidan gʻofil qoldirar». Shunda Umar unga: «Ey Ibn Ravoha! Rasululloh ﷺning oldida va Allohning harami ichida sheʼr aytasanmi?» dedi. Nabiy ﷺ unga: «Uni qoʻy, ey Umar! Bu (sheʼr) ularga oʻq yoqishidan ham tezroq taʼsir qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan sahih gʻaribdir. Abdurrazzoq bu hadisni Maʼmardan, u Zuhriydan, u Anasdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Boshqa bir hadisda rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ Umratul-qazoda Makkaga kirganlarida Kaʼb ibn Molik u zotning oldida (yurgan). Baʼzi hadis ahli nazdida bu sahihroqdir, chunki Abdulloh ibn Ravoha Muʼta kuni shahid boʻlgan, Umratul-qazo esa shundan keyin boʻlgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Умратул-қазода Маккага кирдилар, Абдуллоҳ ибн Равоҳа эса у зотнинг олдида юриб, шундай деарди: «Эй кофирлар авлоди, унинг йўлидан четга чиқинглар! Бугун сизларни унинг (Қуръон) нозил бўлгани учун шундай урамизки, каллани гарданидан учирар, дўстни дўстидан ғофил қолдирар». Шунда Умар унга: «Эй Ибн Равоҳа! Расулуллоҳ ﷺнинг олдида ва Аллоҳнинг ҳарами ичида шеър айтасанми?» деди. Набий ﷺ унга: «Уни қўй, эй Умар! Бу (шеър) уларга ўқ ёқишидан ҳам тезроқ таъсир қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абдурраззоқ бу ҳадисни Маъмардан, у Зуҳрийдан, у Анасдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилган. Бошқа бир ҳадисда ривоят қилинишича, Набий ﷺ Умратул-қазода Маккага кирганларида Каъб ибн Молик у зотнинг олдида (юрган). Баъзи ҳадис аҳли наздида бу саҳиҳроқдир, чунки Абдуллоҳ ибн Равоҳа Муъта куни шаҳид бўлган, Умратул-қазо эса шундан кейин бўлган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ يَحْيَى الأَبَحُّ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَثَلُ أُمَّتِي مَثَلُ الْمَطَرِ لاَ يُدْرَى أَوَّلُهُ خَيْرٌ أَمْ آخِرُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَمَّارٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَابْنِ عُمَرَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ أَنَّهُ كَانَ يُثَبِّتُ حَمَّادَ بْنَ يَحْيَى الأَبَحَّ وَكَانَ يَقُولُ هُوَ مِنْ شُيُوخِنَا .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Mening ummatimning masali — yomgʻirning masaliga oʻxshaydi: uning avvali yaxshiroqmi yoki oxirimi — bilinmaydi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ammor, Abdulloh ibn Amr va Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Abdurrahmon ibn Mahdiydan rivoyat qilinishicha, u Hammod ibn Yahyo al-Abahhni ishonchli (sobit) deb hisoblar va: «U bizning shayxlarimizdandir», der edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Менинг умматимнинг масали — ёмғирнинг масалига ўхшайди: унинг аввали яхшироқми ёки охирими — билинмайди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Аммор, Абдуллоҳ ибн Амр ва Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан ривоят қилинишича, у Ҳаммод ибн Яҳё ал-Абаҳҳни ишончли (собит) деб ҳисоблар ва: «У бизнинг шайхларимиздандир», дер эди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ هَارُونَ أَبِي مُحَمَّدٍ، عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ قَلْبًا وَقَلْبُ الْقُرْآنِ يس وَمَنْ قَرَأَ يس كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِقِرَاءَتِهَا قِرَاءَةَ الْقُرْآنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَبِالْبَصْرَةِ لاَ يَعْرِفُونَ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَهَارُونُ أَبُو مُحَمَّدٍ شَيْخٌ مَجْهُولٌ .
حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بِهَذَا . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَلاَ يَصِحُّ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ إِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ . وَ فِي البَابِ عَنْ أَبِي هُرَيرَةَ
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, har bir narsaning qalbi bor, Qurʼonning qalbi esa Yosindir. Kim Yosinni oʻqisa, Alloh unga uni oʻqigani uchun Qurʼonni oʻn marta oʻqigan (savobini) yozadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Humayd ibn Abdurrahmonning hadisidangina bilamiz. Basrada Qatodaning hadisini faqat shu jihatdangina biladilar. Horun Abu Muhammad esa nomaʼlum (majhul) shayxdir. Bu bobda Abu Bakr Siddiqdan ham (rivoyat) bor, biroq u isnodi jihatidan sahih emas, uning isnodi zaifdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, ҳар бир нарсанинг қалби бор, Қуръоннинг қалби эса Ёсиндир. Ким Ёсинни ўқиса, Аллоҳ унга уни ўқигани учун Қуръонни ўн марта ўқиган (савобини) ёзади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳумайд ибн Абдурраҳмоннинг ҳадисидангина биламиз. Басрада Қатоданинг ҳадисини фақат шу жиҳатдангина биладилар. Ҳорун Абу Муҳаммад эса номаълум (мажҳул) шайхдир. Бу бобда Абу Бакр Сиддиқдан ҳам (ривоят) бор, бироқ у исноди жиҳатидан саҳиҳ эмас, унинг исноди заифдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْحَرَشِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَلْمِ بْنِ صَالِحٍ الْعِجْلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قَرَأَ إِذَا زُلْزِلَتِ عُدِلَتْ لَهُ بِنِصْفِ الْقُرْآنِ وَمَنْ قَرَأَْ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ) عُدِلَتْ لَهُ بِرُبْعِ الْقُرْآنِ وَمَنْ قَرَأَْ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) عُدِلَتْ لَهُ بِثُلُثِ الْقُرْآنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ الْحَسَنِ بْنِ سَلْمٍ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim {Izaa zulzilat}ni oʻqisa, unga Qurʼonning yarmiga teng (savob) boʻladi. Kim {Qul yaa ayyuhal-kaafiruun}ni oʻqisa, unga Qurʼonning chorak qismiga teng (savob) boʻladi. Kim {Qul huvallohu ahad}ni oʻqisa, unga Qurʼonning uchdan biriga teng (savob) boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu shayx Hasan ibn Salm hadisi orqaligina bilamiz. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким {Изаа зулзилат}ни ўқиса, унга Қуръоннинг ярмига тенг (савоб) бўлади. Ким {Қул яа айюҳал-каафируун}ни ўқиса, унга Қуръоннинг чорак қисмига тенг (савоб) бўлади. Ким {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни ўқиса, унга Қуръоннинг учдан бирига тенг (савоб) бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу шайх Ҳасан ибн Салм ҳадиси орқалигина биламиз. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَلَمَةُ بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِهِ " هَلْ تَزَوَّجْتَ يَا فُلاَنُ " . قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ عِنْدِي مَا أَتَزَوَّجُ بِهِ . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) " . قَالَ بَلَى . قَالَ " ثُلُثُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ ( إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ) " . قَالَ بَلَى . قَالَ " رُبُعُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ " . قَالَ بَلَى قَالَ " رُبُعُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " أَلَيْسَ مَعَكَ (إِذَا زُلْزِلَتِ الأَرْضُ ) " . قَالَ بَلَى . قَالَ " رُبُعُ الْقُرْآنِ " . قَالَ " تَزَوَّجْ تَزَوَّجْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir kishiga: «Ey falon, uylandingmi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, yo Rasululloh, mening uylanishga (imkonim beradigan) narsam yoʻq», dedi. U zot: «Sening yoningda {Qul huvallohu ahad} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning uchdan biridir», dedilar. «Sening yoningda {Izaa jaa-a nasrullohi val-fath} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning chorak qismidir», dedilar. «Sening yoningda {Qul yaa ayyuhal-kaafiruun} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning chorak qismidir», dedilar. «Sening yoningda {Izaa zulzilatil-ardu} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning chorak qismidir», dedilar. Soʻng: «Uylan, uylan!» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир кишига: «Эй фалон, уйландингми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ё Расулуллоҳ, менинг уйланишга (имконим берадиган) нарсам йўқ», деди. У зот: «Сенинг ёнингда {Қул ҳуваллоҳу аҳад} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг учдан биридир», дедилар. «Сенинг ёнингда {Изаа жаа-а насруллоҳи вал-фатҳ} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг чорак қисмидир», дедилар. «Сенинг ёнингда {Қул яа айюҳал-каафируун} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг чорак қисмидир», дедилар. «Сенинг ёнингда {Изаа зулзилатил-арду} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг чорак қисмидир», дедилар. Сўнг: «Уйлан, уйлан!» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ مَيْمُونٍ أَبُو سَهْلٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَرَأَ كُلَّ يَوْمٍ مِائَتَىْ مَرَّةٍ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) مُحِيَ عَنْهُ ذُنُوبُ خَمْسِينَ سَنَةً إِلاَّ أَنْ يَكُونَ عَلَيْهِ دَيْنٌ " .
وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنَامَ عَلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ عَلَى يَمِينِهِ ثُمَّ قَرَأَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) مِئَةَ مَرَّةٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ يَقُولُ لَهُ الرَّبُّ يَا عَبْدِي ادْخُلْ عَلَى يَمِينِكَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ ثَابِتٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim har kuni {Qul huvallohu ahad}ni ikki yuz marta oʻqisa, undan ellik yillik gunohlar oʻchiriladi, faqat uning zimmasida qarz boʻlmasa», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadi): U zot: «Kim oʻrniga (uxlash uchun) yotmoqchi boʻlib, oʻng yoni bilan yotsa, soʻng {Qul huvallohu ahad}ni yuz marta oʻqisa, qiyomat kuni boʻlganida Robb unga: ‹Ey bandam, oʻng tomoningdan jannatga kir›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Sobitdan, u Anasdan (rivoyatida) gʻaribdir. Bu hadis Sobitdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким ҳар куни {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни икки юз марта ўқиса, ундан эллик йиллик гуноҳлар ўчирилади, фақат унинг зиммасида қарз бўлмаса», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинади): У зот: «Ким ўрнига (ухлаш учун) ётмоқчи бўлиб, ўнг ёни билан ётса, сўнг {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни юз марта ўқиса, қиёмат куни бўлганида Робб унга: ‹Эй бандам, ўнг томонингдан жаннатга кир›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Собитдан, у Анасдан (ривоятида) ғарибдир. Бу ҳадис Собитдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَؤُمُّهُمْ فِي مَسْجِدِ قُبَاءَ فَكَانَ كُلَّمَا افْتَتَحَ سُورَةً يَقْرَأُ لَهُمْ فِي الصَّلاَةِ يَقْرَأَ بِهَا افْتَتَحَ بِـ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهَا ثُمَّ يَقْرَأُ بِسُورَةٍ مَعَهَا وَكَانَ يَصْنَعُ ذَلِكَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَكَلَّمَهُ أَصْحَابُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ تَقْرَأُ بِهَذِهِ السُّورَةِ ثُمَّ لاَ تَرَى أَنَّهَا تُجْزِيكَ حَتَّى تَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى فَإِمَّا أَنْ تَقْرَأَ بِهَا وَإِمَّا أَنْ تَدَعَهَا وَتَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى . قَالَ مَا أَنَا بِتَارِكِهَا إِنْ أَحْبَبْتُمْ أَنْ أَؤُمَّكُمْ بِهَا فَعَلْتُ وَإِنْ كَرِهْتُمْ تَرَكْتُكُمْ . وَكَانُوا يَرَوْنَهُ أَفْضَلَهُمْ وَكَرِهُوا أَنْ يَؤُمَّهُمْ غَيْرُهُ فَلَمَّا أَتَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرُوهُ الْخَبَرَ فَقَالَ " يَا فُلاَنُ مَا يَمْنَعُكَ مِمَّا يَأْمُرُ بِهِ أَصْحَابُكَ وَمَا يَحْمِلُكَ أَنْ تَقْرَأَ هَذِهِ السُّورَةَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ حُبَّهَا أَدْخَلَكَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ثَابِتٍ البُنَانِيُّ
وَ قد رَوَى مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ هَذِهِ السُّورَةَْ (قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ) فَقَالَ " إِنَّ حُبَّكَ إِيَّاهَا يُدْخِلُكَ الْجَنَّةَ " . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ الأَشْعَثِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ بِهَذَا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Qubo masjidida ularga imomlik qilar edi. U namozda ularga oʻqiydigan har bir surani boshlaganida, avval {Qul huvallohu ahad}ni boshlab uni tamomlar, soʻng u bilan birga boshqa bir surani oʻqir edi. U buni har bir rakaatda qilar edi. Sheriklari unga gapirib: «Sen bu surani oʻqiysan, soʻng (yana) boshqa sura oʻqimaguningcha uni oʻzingga kifoya deb bilmaysan. Yo uni (yolgʻiz) oʻqi, yo uni qoʻyib boshqa sura oʻqi», dedilar. U: «Men uni tark etmayman. Agar shu (sura) bilan sizlarga imomlik qilishimni xohlasangiz, qilaman; agar yoqtirmasangiz, sizlarni tark etaman», dedi. Ular uni oʻzlarining eng afzali deb bilishar va undan boshqasi imomlik qilishini yoqtirmas edilar. Nabiy ﷺ ularning oldiga kelganlarida, unga bu xabarni aytishdi. Shunda u zot: «Ey falon, sheriklaring buyurayotgan narsadan seni nima toʻsadi? Va bu surani har bir rakaatda oʻqishingga seni nima undaydi?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, men uni sevaman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta uni sevganliging seni jannatga kiritdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan, Ubaydulloh ibn Umar hadisidan, u Sobit al-Bunoniydan (rivoyatida) hasan gʻarib sahihdir. Muborak ibn Fazola ham Sobitdan, u Anasdan rivoyat qilganki, bir kishi: «Yo Rasululloh, men bu {Qul huvallohu ahad} surasini sevaman», dedi. Shunda u zot: «Albatta sening uni sevishing seni jannatga kiritadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Қубо масжидида уларга имомлик қилар эди. У намозда уларга ўқийдиган ҳар бир сурани бошлаганида, аввал {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни бошлаб уни тамомлар, сўнг у билан бирга бошқа бир сурани ўқир эди. У буни ҳар бир ракаатда қилар эди. Шериклари унга гапириб: «Сен бу сурани ўқийсан, сўнг (яна) бошқа сура ўқимагунингча уни ўзингга кифоя деб билмайсан. Ё уни (ёлғиз) ўқи, ё уни қўйиб бошқа сура ўқи», дедилар. У: «Мен уни тарк этмайман. Агар шу (сура) билан сизларга имомлик қилишимни хоҳласангиз, қиламан; агар ёқтирмасангиз, сизларни тарк этаман», деди. Улар уни ўзларининг энг афзали деб билишар ва ундан бошқаси имомлик қилишини ёқтирмас эдилар. Набий ﷺ уларнинг олдига келганларида, унга бу хабарни айтишди. Шунда у зот: «Эй фалон, шерикларинг буюраётган нарсадан сени нима тўсади? Ва бу сурани ҳар бир ракаатда ўқишингга сени нима ундайди?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен уни севаман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта уни севганлигинг сени жаннатга киритди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан, Убайдуллоҳ ибн Умар ҳадисидан, у Собит ал-Бунонийдан (ривоятида) ҳасан ғариб саҳиҳдир. Муборак ибн Фазола ҳам Собитдан, у Анасдан ривоят қилганки, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, мен бу {Қул ҳуваллоҳу аҳад} сурасини севаман», деди. Шунда у зот: «Албатта сенинг уни севишинг сени жаннатга киритади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ أَبَانَ قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُوَيْدٍ الرَّمْلِيُّ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ - وَأُرَاهُ قَالَ - وَعُثْمَانَ كَانُوا يَقْرَءُونَ (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ أَيُّوبَ بْنِ سُوَيْدٍ الرَّمْلِيِّ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ كَانُوا يَقْرَءُونَ (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ كَانُوا يَقْرَءُونَ (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ).
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr va Umar — yana, oʻylaymanki, Usmon ham deb aytdi — {Maliki yavmid-diyn} deb oʻqirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir; uni az-Zuhriydan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qilingan tarzda faqat shu shayx Ayyub ibn Suvayd ar-Ramliyning hadisi orqaligina bilamiz. Az-Zuhriyning baʼzi shogirdlari bu hadisni az-Zuhriydan, Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr va Umar {Maliki yavmid-diyn} deb oʻqirdilar, deb rivoyat qilganlar. Abdurrazzoq ham Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyabdan, Paygʻambar ﷺ, Abu Bakr va Umar {Maliki yavmid-diyn} deb oʻqirdilar, deb rivoyat qilgan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр ва Умар — яна, ўйлайманки, Усмон ҳам деб айтди — {Малики явмид-дийн} деб ўқирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир; уни аз-Зуҳрийдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилинган тарзда фақат шу шайх Айюб ибн Сувайд ар-Рамлийнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Аз-Зуҳрийнинг баъзи шогирдлари бу ҳадисни аз-Зуҳрийдан, Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр ва Умар {Малики явмид-дийн} деб ўқирдилар, деб ривоят қилганлар. Абдурраззоқ ҳам Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, Пайғамбар ﷺ, Абу Бакр ва Умар {Малики явмид-дийн} деб ўқирдилар, деб ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي عَلِيِّ ابْنِ يَزِيدَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ(أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنُ بِالْعَيْنِ )
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَأَبُو عَلِيِّ بْنُ يَزِيدَ هُوَ أَخُو يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . قَالَ مُحَمَّدٌ تَفَرَّدَ ابْنُ الْمُبَارَكِ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ وَهَكَذَا قَرَأَ أَبُو عُبَيْدٍ ( وَالْعَيْنُ بِالْعَيْنِ ) اتِّبَاعًا لِهَذَا الْحَدِيثِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ {Annan-nafsa bin-nafsi val-aynu bil-ayn} deb oʻqidilar. Bu hasan gʻarib hadisdir. Abu Ali ibn Yaziyd — Yunus ibn Yaziydning akasidir. Muhammad aytdi: Ibn al-Muborak bu hadisni Yunus ibn Yaziyddan rivoyat qilishda yakka qolgan. Abu Ubayd ham bu hadisga ergashib {val-aynu bil-ayn} deb oʻqigan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ {Аннан-нафса бин-нафси вал-айну бил-айн} деб ўқидилар. Бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Абу Али ибн Язийд — Юнус ибн Язийднинг акасидир. Муҳаммад айтди: Ибн ал-Муборак бу ҳадисни Юнус ибн Язийддан ривоят қилишда якка қолган. Абу Убайд ҳам бу ҳадисга эргашиб {вал-айну бил-айн} деб ўқиган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ صَلَّيْنَا خَلْفَ الْمَقَامِ فَنَزَلَتْ : (وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, qaniydi biz Maqom (Ibrohim) orqasida namoz oʻqisak», dedi. Shunda {Ibrohimning maqomidan namozgoh tutinglar} (Baqara 125) oyati nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, қанийди биз Мақом (Иброҳим) орқасида намоз ўқисак», деди. Шунда {Иброҳимнинг мақомидан намозгоҳ тутинглар} (Бақара 125) ояти нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قُلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَوِ اتَّخَذْتَ مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى فَنَزَلَتْ : (وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺga: «Qaniydi siz Ibrohimning maqomidan namozgoh tutsangiz», dedim. Shunda {Ibrohimning maqomidan namozgoh tutinglar} (Baqara 125) oyati nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺга: «Қанийди сиз Иброҳимнинг мақомидан намозгоҳ тутсангиз», дедим. Шунда {Иброҳимнинг мақомидан намозгоҳ тутинглар} (Бақара 125) ояти нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَتِ الْيَهُودُ إِذَا حَاضَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُمْ لَمْ يُوَاكِلُوهَا وَلَمْ يُشَارِبُوهَا وَلَمْ يُجَامِعُوهَا فِي الْبُيُوتِ فَسُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى ) فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُوَاكِلُوهُنَّ وَيُشَارِبُوهُنَّ وَأَنْ يَكُونُوا مَعَهُنَّ فِي الْبُيُوتِ وَأَنْ يَفْعَلُوا كُلَّ شَيْءٍ مَا خَلاَ النِّكَاحَ فَقَالَتِ الْيَهُودُ مَا يُرِيدُ أَنْ يَدَعَ شَيْئًا مِنْ أَمْرِنَا إِلاَّ خَالَفَنَا فِيهِ . قَالَ فَجَاءَ عَبَّادُ بْنُ بِشْرٍ وَأُسَيْدُ بْنُ حُضَيْرٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَاهُ بِذَلِكَ وَقَالاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَنْكِحُهُنَّ فِي الْمَحِيضِ فَتَمَعَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ قَدْ غَضِبَ عَلَيْهِمَا فَقَامَا فَاسْتَقْبَلَتْهُمَا هَدِيَّةٌ مِنْ لَبَنٍ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي آثَارِهِمَا فَسَقَاهُمَا فَعَلِمْنَا أَنَّهُ لَمْ يَغْضَبْ عَلَيْهِمَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu) aytadi: Yahudiylar orasida bir ayol hayz koʻrsa, ular u bilan birga ovqatlanmas, u bilan birga ichmas va uylarda u bilan bir joyda turmas edilar. Nabiy ﷺdan bu haqda soʻralganda, Alloh taolo: {Sendan hayz haqida soʻraydilar. Ayt: u — aziyatdir} (Baqara 222) oyatini nozil qildi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga (hayzli ayollar) bilan birga ovqatlanishni, ular bilan birga ichishni, uylarda ular bilan birga boʻlishni va jimoʼdan boshqa hamma narsani qilishni buyurdilar. Yahudiylar: «U bizning ishimizdan biror narsani qoldirmay, hammasida bizga muxolif boʻlmoqchi», deyishdi. (Anas) aytdi: Soʻng Abbod ibn Bishr va Usayd ibn Huzayr Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, bu haqda xabar berishdi va: «Ey Rasululloh, hayzda ularga yaqinlik qilmaylikmi?» deyishdi. Shunda Rasululloh ﷺning yuzlari oʻzgardi, hatto biz u zot ikkisiga gʻazablandilar deb oʻyladik. Ikkisi turib ketishdi, yoʻlda ularga sut hadyasi roʻpara boʻldi. Rasululloh ﷺ ularning izlaridan (kishi) yuborib, ularga (sutdan) ichirdilar. Shunda biz u zot ikkisiga gʻazablanmaganlarini bildik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу) айтади: Яҳудийлар орасида бир аёл ҳайз кўрса, улар у билан бирга овқатланмас, у билан бирга ичмас ва уйларда у билан бир жойда турмас эдилар. Набий ﷺдан бу ҳақда сўралганда, Аллоҳ таоло: {Сендан ҳайз ҳақида сўрайдилар. Айт: у — азиятдир} (Бақара 222) оятини нозил қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга (ҳайзли аёллар) билан бирга овқатланишни, улар билан бирга ичишни, уйларда улар билан бирга бўлишни ва жимўдан бошқа ҳамма нарсани қилишни буюрдилар. Яҳудийлар: «У бизнинг ишимиздан бирор нарсани қолдирмай, ҳаммасида бизга мухолиф бўлмоқчи», дейишди. (Анас) айтди: Сўнг Аббод ибн Бишр ва Усайд ибн Ҳузайр Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, бу ҳақда хабар беришди ва: «Эй Расулуллоҳ, ҳайзда уларга яқинлик қилмайликми?» дейишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари ўзгарди, ҳатто биз у зот иккисига ғазабландилар деб ўйладик. Иккиси туриб кетишди, йўлда уларга сут ҳадяси рўпара бўлди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг изларидан (киши) юбориб, уларга (сутдан) ичирдилар. Шунда биз у зот иккисига ғазабланмаганларини билдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : ( لَنْ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ ) أَوْ : (مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ) قَالَ أَبُو طَلْحَةَ وَكَانَ لَهُ حِائِطٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَائِطِي لِلَّهِ وَلَوِ اسْتَطَعْتُ أَنْ أُسِرَّهُ لَمْ أُعْلِنْهُ . فَقَالَ " اجْعَلْهُ فِي قَرَابَتِكَ أَوْ أَقْرَبِيكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Ushbu: {Sevgan narsalaringizdan infoq qilmaguningizcha, hech yaxshilik (savob)ka erisha olmaysiz} (Oli Imron 92) yoki: {Allohga chiroyli qarz beradigan kim?} (Baqara 245) oyati nozil boʻlganida, Abu Talha — uning bir bogʻi bor edi — aytdi: «Ey Allohning Rasuli, bogʻim Alloh (yoʻli)da boʻlsin. Agar uni yashirin (sadaqa) qila olganimda, oshkor qilmagan boʻlardim». U zot: «Uni qarindoshlaringga yoki yaqinlaringga (sadaqa) qil», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Ушбу: {Севган нарсаларингиздан инфоқ қилмагунингизча, ҳеч яхшилик (савоб)ка эриша олмайсиз} (Оли Имрон 92) ёки: {Аллоҳга чиройли қарз берадиган ким?} (Бақара 245) ояти нозил бўлганида, Абу Талҳа — унинг бир боғи бор эди — айтди: «Эй Аллоҳнинг Расули, боғим Аллоҳ (йўли)да бўлсин. Агар уни яширин (садақа) қила олганимда, ошкор қилмаган бўлардим». У зот: «Уни қариндошларингга ёки яқинларингга (садақа) қил», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ يَوْمَ أُحُدٍ وَشُجَّ وَجْهُهُ شَجَّةً فِي جَبْهَتِهِ حَتَّى سَالَ الدَّمُ عَلَى وَجْهِهِ فَقَالَ " كَيْفَ يُفْلِحُ قَوْمٌ فَعَلُوا هَذَا بِنَبِيِّهِمْ وَهُوَ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ " . فَنَزَلَتْ : ( لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ ) إِلَى آخِرِهَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud kuni Nabiy ﷺning kurak tishlari singan va yuzlari, peshonalaridan qonlari yuzlariga oqib ketguncha yaralangan edi. Shunda u zot: «Oʻzlarini Allohga daʼvat etayotgan paygʻambarlariga shunday qilgan qavm qanday najot topadi?» dedilar. Bas, ushbu (oyat) nozil boʻldi: {(Ey Paygʻambar,) bu ishda sening (ixtiyoringda) hech narsa yoʻq, yo (Alloh) ularning tavbasini qabul qiladi yo ularni azoblaydi} (Oli Imron 128) oxirigacha. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд куни Набий ﷺнинг курак тишлари синган ва юзлари, пешоналаридан қонлари юзларига оқиб кетгунча яраланган эди. Шунда у зот: «Ўзларини Аллоҳга даъват этаётган пайғамбарларига шундай қилган қавм қандай нажот топади?» дедилар. Бас, ушбу (оят) нозил бўлди: {(Эй Пайғамбар,) бу ишда сенинг (ихтиёрингда) ҳеч нарса йўқ, ё (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилади ё уларни азоблайди} (Оли Имрон 128) охиригача. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شُجَّ فِي وَجْهِهِ وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ وَرُمِيَ رَمْيَةً عَلَى كَتِفِهِ فَجَعَلَ الدَّمُ يَسِيلُ عَلَى وَجْهِهِ وَهُوَ يَمْسَحُهُ وَيَقُولُ " كَيْفَ تُفْلِحُ أُمَّةٌ فَعَلُوا هَذَا بِنَبِيِّهِمْ وَهُوَ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ " . فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ فَإِنَّهُمْ ظَالِمُونَ ) . سَمِعْتُ عَبْدَ بْنَ حُمَيْدٍ يَقُولُ غَلِطَ يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ فِي هَذَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning yuzlari yaralangan, kurak tishlari singan va yelkalariga oʻq otib urilgan edi. Qon yuzlariga oqar, u zot esa uni artar va: «Oʻzlarini Allohga daʼvat etayotgan paygʻambarlariga shunday qilgan ummat qanday najot topadi?» derdilar. Shunda Alloh taolo: {(Ey Paygʻambar,) bu ishda sening (ixtiyoringda) hech narsa yoʻq, yo (Alloh) ularning tavbasini qabul qiladi yo ularni azoblaydi, chunki ular zolimlardir} (Oli Imron 128) (oyatini) nozil qildi. Men Abd ibn Humaydning: «Yazid ibn Horun bunda xato qilgan», deganini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг юзлари яраланган, курак тишлари синган ва елкаларига ўқ отиб урилган эди. Қон юзларига оқар, у зот эса уни артар ва: «Ўзларини Аллоҳга даъват этаётган пайғамбарларига шундай қилган уммат қандай нажот топади?» дердилар. Шунда Аллоҳ таоло: {(Эй Пайғамбар,) бу ишда сенинг (ихтиёрингда) ҳеч нарса йўқ, ё (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилади ё уларни азоблайди, чунки улар золимлардир} (Оли Имрон 128) (оятини) нозил қилди. Мен Абд ибн Ҳумайднинг: «Язид ибн Ҳорун бунда хато қилган», деганини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.