Molikka yetib kelishicha

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، كَتَبَ إِلَى عُمَّالِهِ أَنْ يَضَعُوا الْجِزْيَةَ عَمَّنْ أَسْلَمَ مِنْ أَهْلِ الْجِزْيَةِ حِينَ يُسْلِمُونَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ مَضَتِ السُّنَّةُ أَنْ لاَ جِزْيَةَ عَلَى نِسَاءِ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلاَ عَلَى صِبْيَانِهِمْ وَأَنَّ الْجِزْيَةَ لاَ تُؤْخَذُ إِلاَّ مِنَ الرِّجَالِ الَّذِينَ قَدْ بَلَغُوا الْحُلُمَ وَلَيْسَ عَلَى أَهْلِ الذِّمَّةِ وَلاَ عَلَى الْمَجُوسِ فِي نَخِيلِهِمْ وَلاَ كُرُومِهِمْ وَلاَ زُرُوعِهِمْ وَلاَ مَوَاشِيهِمْ صَدَقَةٌ لأَنَّ الصَّدَقَةَ إِنَّمَا وُضِعَتْ عَلَى الْمُسْلِمِينَ تَطْهِيرًا لَهُمْ وَرَدًّا عَلَى فُقَرَائِهِمْ وَوُضِعَتِ الْجِزْيَةُ عَلَى أَهْلِ الْكِتَابِ صَغَارًا لَهُمْ فَهُمْ مَا كَانُوا بِبَلَدِهِمُ الَّذِينَ صَالَحُوا عَلَيْهِ لَيْسَ عَلَيْهِمْ شَىْءٌ سِوَى الْجِزْيَةِ فِي شَىْءٍ مِنْ أَمْوَالِهِمْ إِلاَّ أَنْ يَتَّجِرُوا فِي بِلاَدِ الْمُسْلِمِينَ وَيَخْتَلِفُوا فِيهَا فَيُؤْخَذُ مِنْهُمُ الْعُشْرُ فِيمَا يُدِيرُونَ مِنَ التِّجَارَاتِ وَذَلِكَ أَنَّهُمْ إِنَّمَا وُضِعَتْ عَلَيْهِمُ الْجِزْيَةُ وَصَالَحُوا عَلَيْهَا عَلَى أَنْ يُقَرُّوا بِبِلاَدِهِمْ وَيُقَاتَلَ عَنْهُمْ عَدُوُّهُمْ فَمَنْ خَرَجَ مِنْهُمْ مِنْ بِلاَدِهِ إِلَى غَيْرِهَا يَتْجُرُ إِلَيْهَا فَعَلَيْهِ الْعُشْرُ مَنْ تَجَرَ مِنْهُمْ مِنْ أَهْلِ مِصْرَ إِلَى الشَّامِ وَمِنْ أَهْلِ الشَّامِ إِلَى الْعِرَاقِ وَمِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ إِلَى الْمَدِينَةِ أَوِ الْيَمَنِ أَوْ مَا أَشْبَهَ هَذَا مِنَ الْبِلاَدِ فَعَلَيْهِ الْعُشْرُ وَلاَ صَدَقَةَ عَلَى أَهْلِ الْكِتَابِ وَلاَ الْمَجُوسِ فِي شَىْءٍ مِنْ أَمْوَالِهِمْ وَلاَ مِنْ مَوَاشِيهِمْ وَلاَ ثِمَارِهِمْ وَلاَ زُرُوعِهِمْ مَضَتْ بِذَلِكَ السُّنَّةُ وَيُقَرُّونَ عَلَى دِينِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَى مَا كَانُوا عَلَيْهِ وَإِنِ اخْتَلَفُوا فِي الْعَامِ الْوَاحِدِ مِرَارًا فِي بِلاَدِ الْمُسْلِمِينَ فَعَلَيْهِمْ كُلَّمَا اخْتَلَفُوا الْعُشْرُ لأَنَّ ذَلِكَ لَيْسَ مِمَّا صَالَحُوا عَلَيْهِ وَلاَ مِمَّا شُرِطَ لَهُمْ وَهَذَا الَّذِي أَدْرَكْتُ عَلَيْهِ أَهْلَ الْعِلْمِ بِبَلَدِنَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn Abdulaziz oʻz voliylariga: jizya ahlidan islomga kirganlardan, islom keltirgan paytlarida jizyani soqit qilishlarini (yozdi). Molik aytdi: «Sunna shunday oʻtganki, kitob ahlining na ayollariga, na bolalariga jizya (vojib) emas; jizya faqat balogʻatga yetgan erkaklardan olinadi. Zimmiylarga ham, majusiylarga ham na xurmolari, na uzumlari, na ekinlari, na chorvalari uchun zakot yoʻq. Chunki zakot musulmonlarga — ularni poklash va kambagʻallariga qaytarish uchun — solingan; jizya esa kitob ahliga ularni (itoatga keltirib) xorlash uchun solingan. Ular sulh tuzgan yurtlarida turar ekanlar, mollarining hech narsasida jizyadan boshqa narsa yoʻq — magar musulmonlar yurtlarida savdo qilib, ularda borib-kelib tursalar: ularning savdoda aylantirgan mollaridan ushr olinadi. Chunki ularga jizya faqat — oʻz yurtlarida qoldirilishlari va dushmani ulardan (himoya qilib) qaytarilishi sharti bilan — solingan va ular shu asosda sulh tuzganlar. Bas, ulardan kim oʻz yurtidan boshqasiga savdo qilgani chiqsa, unga ushr (vojib). Ulardan kim Misr ahlidan Shomga, Shom ahlidan Iroqqa, Iroq ahlidan Madina yoki Yaman yoki shunga oʻxshash yurtlarga savdo qilib borsa, unga ushr (vojib). Kitob ahliga ham, majusiylarga ham na mollarining hech narsasida, na chorvalarida, na mevalarida, na ekinlarida zakot yoʻq — sunna shunday oʻtgan. Ular oʻz dinlarida qoldiriladi va boʻlgan hollaricha (yashab) qoladilar. Agar ular bir yilning oʻzida bir necha marta musulmonlar yurtlarida borib-kelib tursalar, har borib-kelganlarida ularga ushr (vojib) — chunki bu na ular sulh tuzgan narsadan, na ularga shart qilingandan (biridir). Bu — men shaharimizdagi ilm ahlini ustida topgan narsamdir».Моликка етиб келишича, Умар ибн Абдулазиз ўз волийларига: жизя аҳлидан исломга кирганлардан, ислом келтирган пайтларида жизяни соқит қилишларини (ёзди). Молик айтди: «Сунна шундай ўтганки, китоб аҳлининг на аёлларига, на болаларига жизя (вожиб) эмас; жизя фақат балоғатга етган эркаклардан олинади. Зиммийларга ҳам, мажусийларга ҳам на хурмолари, на узумлари, на экинлари, на чорвалари учун закот йўқ. Чунки закот мусулмонларга — уларни поклаш ва камбағалларига қайтариш учун — солинган; жизя эса китоб аҳлига уларни (итоатга келтириб) хорлаш учун солинган. Улар сулҳ тузган юртларида турар эканлар, молларининг ҳеч нарсасида жизядан бошқа нарса йўқ — магар мусулмонлар юртларида савдо қилиб, уларда бориб-келиб турсалар: уларнинг савдода айлантирган молларидан ушр олинади. Чунки уларга жизя фақат — ўз юртларида қолдирилишлари ва душмани улардан (ҳимоя қилиб) қайтарилиши шарти билан — солинган ва улар шу асосда сулҳ тузганлар. Бас, улардан ким ўз юртидан бошқасига савдо қилгани чиқса, унга ушр (вожиб). Улардан ким Миср аҳлидан Шомга, Шом аҳлидан Ироққа, Ироқ аҳлидан Мадина ёки Яман ёки шунга ўхшаш юртларга савдо қилиб борса, унга ушр (вожиб). Китоб аҳлига ҳам, мажусийларга ҳам на молларининг ҳеч нарсасида, на чорваларида, на меваларида, на экинларида закот йўқ — сунна шундай ўтган. Улар ўз динларида қолдирилади ва бўлган ҳолларича (яшаб) қоладилар. Агар улар бир йилнинг ўзида бир неча марта мусулмонлар юртларида бориб-келиб турсалар, ҳар бориб-келганларида уларга ушр (вожиб) — чунки бу на улар сулҳ тузган нарсадан, на уларга шарт қилингандан (биридир). Бу — мен шаҳаримиздаги илм аҳлини устида топган нарсамдир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْهِلاَلَ، رُئِيَ فِي زَمَانِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ بِعَشِيٍّ فَلَمْ يُفْطِرْ عُثْمَانُ حَتَّى أَمْسَى وَغَابَتِ الشَّمْسُ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى سَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ فِي الَّذِي يَرَى هِلاَلَ رَمَضَانَ وَحْدَهُ أَنَّهُ يَصُومُ لاَ يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُفْطِرَ وَهُوَ يَعْلَمُ أَنَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ مِنْ رَمَضَانَ ‏.‏ قَالَ وَمَنْ رَأَى هِلاَلَ شَوَّالٍ وَحْدَهُ فَإِنَّهُ لاَ يُفْطِرُ لأَنَّ النَّاسَ يَتَّهِمُونَ عَلَى أَنْ يُفْطِرَ مِنْهُمْ مَنْ لَيْسَ مَأْمُونًا وَيَقُولُ أُولَئِكَ إِذَا ظَهَرَ عَلَيْهِمْ قَدْ رَأَيْنَا الْهِلاَلَ وَمَنْ رَأَى هِلاَلَ شَوَّالٍ نَهَارًا فَلاَ يُفْطِرْ وَيُتِمُّ صِيَامَ يَوْمِهِ ذَلِكَ فَإِنَّمَا هُوَ هِلاَلُ اللَّيْلَةِ الَّتِي تَأْتِي ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَسَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ إِذَا صَامَ النَّاسُ يَوْمَ الْفِطْرِ - وَهُمْ يَظُنُّونَ أَنَّهُ مِنْ رَمَضَانَ - فَجَاءَهُمْ ثَبَتٌ أَنَّ هِلاَلَ رَمَضَانَ قَدْ رُئِيَ قَبْلَ أَنْ يَصُومُوا بِيَوْمٍ وَأَنَّ يَوْمَهُمْ ذَلِكَ أَحَدٌ وَثَلاَثُونَ فَإِنَّهُمْ يُفْطِرُونَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ أَيَّةَ سَاعَةٍ جَاءَهُمُ الْخَبَرُ غَيْرَ أَنَّهُمْ لاَ يُصَلُّونَ صَلاَةَ الْعِيدِ إِنْ كَانَ ذَلِكَ جَاءَهُمْ بَعْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) zamonida hilol kunduzning oxirida (kechqurun) koʻrildi, biroq Usmon oqshom kirib, quyosh botmaguncha (roʻzasini) ochmadi. Yahyo aytdi: Men Molikning Ramazon hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrgan kishi haqida shunday deganini eshitdim: «U roʻza tutadi; oʻsha kun Ramazondan ekanini bilib turib, (roʻzani) ochishi durust emas». U aytdi: «Shavvol hilolini yolgʻiz oʻzi koʻrgan kishi esa (roʻzani) ochmaydi. Chunki odamlar (bunda) gumon qilinadilar — ular orasidan ishonchsiz kishi (roʻzani) ochib qoʻyishi mumkin; ana oʻshalar ular ustidan (haqiqat) oshkor boʻlganda: ‹Biz hilolni koʻrgan edik›, deydilar. Kim Shavvol hilolini kunduzi koʻrsa, (roʻzani) ochmasin va oʻsha kuni roʻzasini toʻldirsin; chunki u — keladigan kechaning hilolidir». Yahyo aytdi: Men Molikning shunday deganini eshitdim: «Agar odamlar Fitr kunida — uni Ramazondan deb oʻylab — roʻza tutayotgan boʻlsalar, soʻng ularga Ramazon hiloli ular roʻza tuta boshlashidan bir kun avval koʻrilgani va oʻsha kunlari oʻttiz birinchi (kun) ekani haqida aniq dalil (sabot) kelsa, ular oʻsha kuni — xabar ularga qaysi soatda kelsa, oʻsha (soatda) — (roʻzani) ochadilar; faqat agar bu ularga quyosh ogʻgandan (zavoldan) keyin kelgan boʻlsa, iyd namozini oʻqimaydilar».Моликка етиб келишича, Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) замонида ҳилол кундузнинг охирида (кечқурун) кўрилди, бироқ Усмон оқшом кириб, қуёш ботмагунча (рўзасини) очмади. Яҳё айтди: Мен Моликнинг Рамазон ҳилолини ёлғиз ўзи кўрган киши ҳақида шундай деганини эшитдим: «У рўза тутади; ўша кун Рамазондан эканини билиб туриб, (рўзани) очиши дуруст эмас». У айтди: «Шаввол ҳилолини ёлғиз ўзи кўрган киши эса (рўзани) очмайди. Чунки одамлар (бунда) гумон қилинадилар — улар орасидан ишончсиз киши (рўзани) очиб қўйиши мумкин; ана ўшалар улар устидан (ҳақиқат) ошкор бўлганда: ‹Биз ҳилолни кўрган эдик›, дейдилар. Ким Шаввол ҳилолини кундузи кўрса, (рўзани) очмасин ва ўша куни рўзасини тўлдирсин; чунки у — келадиган кечанинг ҳилолидир». Яҳё айтди: Мен Моликнинг шундай деганини эшитдим: «Агар одамлар Фитр кунида — уни Рамазондан деб ўйлаб — рўза тутаётган бўлсалар, сўнг уларга Рамазон ҳилоли улар рўза тута бошлашидан бир кун аввал кўрилгани ва ўша кунлари ўттиз биринчи (кун) экани ҳақида аниқ далил (сабот) келса, улар ўша куни — хабар уларга қайси соатда келса, ўша (соатда) — (рўзани) очадилар; фақат агар бу уларга қуёш оғгандан (заволдан) кейин келган бўлса, ийд намозини ўқимайдилар».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَتْ إِذَا ذَكَرَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَبِّلُ وَهُوَ صَائِمٌ تَقُولُ وَأَيُّكُمْ أَمْلَكُ لِنَفْسِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم

Molikka yetib kelishicha, Nabiy ﷺ ning zavjasi Oisha (roziyallohu anho) Rasululloh ﷺ roʻzador holida oʻpar edilar, deb eslaganda: «Sizlardan qaysingiz Rasululloh ﷺdan koʻra oʻzini koʻproq tuta oladi?», der edi.Моликка етиб келишича, Набий ﷺ нинг завжаси Оиша (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳ ﷺ рўзадор ҳолида ўпар эдилар, деб эслаганда: «Сизлардан қайсингиз Расулуллоҳ ﷺдан кўра ўзини кўпроқ тута олади?», дер эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ إِذَا كَانَ فِي سَفَرٍ فِي رَمَضَانَ فَعَلِمَ أَنَّهُ دَاخِلٌ الْمَدِينَةَ مِنْ أَوَّلِ يَوْمِهِ دَخَلَ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى قَالَ مَالِكٌ مَنْ كَانَ فِي سَفَرٍ فَعَلِمَ أَنَّهُ دَاخِلٌ عَلَى أَهْلِهِ مِنْ أَوَّلِ يَوْمِهِ وَطَلَعَ لَهُ الْفَجْرُ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ دَخَلَ وَهُوَ صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ فِي رَمَضَانَ فَطَلَعَ لَهُ الْفَجْرُ وَهُوَ بِأَرْضِهِ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ فَإِنَّهُ يَصُومُ ذَلِكَ الْيَوْمَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يَقْدَمُ مِنْ سَفَرِهِ وَهُوَ مُفْطِرٌ وَامْرَأَتُهُ مُفْطِرَةٌ حِينَ طَهُرَتْ مِنْ حَيْضِهَا فِي رَمَضَانَ أَنَّ لِزَوْجِهَا أَنْ يُصِيبَهَا إِنْ شَاءَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) Ramazonda safarda boʻlib, oʻsha kunining boshida Madinaga kirishini bilsa, roʻzador holida kirar edi. Yahyo aytdi: Molik aytdi: «Kim safarda boʻlib, oʻsha kunining boshida ahliga (uyiga) yetib borishini bilsa-yu, kirmasidan avval unga tong yorishsa, roʻzador holida kirsin». Molik aytdi: «Agar u Ramazonda (safarga) chiqmoqchi boʻlsa-yu, hali oʻz yerida turgan, chiqmasidan avval unga tong yorishsa, u oʻsha kuni roʻza tutadi». Molik safaridan roʻzasini ochgan holda qaytgan, xotini ham Ramazonda hayzidan endi pok boʻlib roʻzasini ochgan kishi haqida: «Eri xohlasa, unga (xotiniga) yaqinlashishi mumkin», dedi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) Рамазонда сафарда бўлиб, ўша кунининг бошида Мадинага киришини билса, рўзадор ҳолида кирар эди. Яҳё айтди: Молик айтди: «Ким сафарда бўлиб, ўша кунининг бошида аҳлига (уйига) етиб боришини билса-ю, кирмасидан аввал унга тонг ёришса, рўзадор ҳолида кирсин». Молик айтди: «Агар у Рамазонда (сафарга) чиқмоқчи бўлса-ю, ҳали ўз ерида турган, чиқмасидан аввал унга тонг ёришса, у ўша куни рўза тутади». Молик сафаридан рўзасини очган ҳолда қайтган, хотини ҳам Рамазонда ҳайзидан энди пок бўлиб рўзасини очган киши ҳақида: «Эри хоҳласа, унга (хотинига) яқинлашиши мумкин», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، أَرْسَلَ إِلَى الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ أَنَّ غَدًا، يَوْمُ عَاشُورَاءَ فَصُمْ وَأْمُرْ أَهْلَكَ أَنْ يَصُومُوا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) al-Horis ibn Hishomga: «Ertaga Oshuro kunidir, bas roʻza tutgin va ahlingga (oilangga) ham roʻza tutishni buyurgin», deb (xabar) yubordi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ал-Ҳорис ибн Ҳишомга: «Эртага Ошуро кунидир, бас рўза тутгин ва аҳлингга (оилангга) ҳам рўза тутишни буюргин», деб (хабар) юборди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، كَانَ يُسْأَلُ هَلْ يَصُومُ أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ، أَوْ يُصَلِّي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ، فَيَقُولُ لاَ يَصُومُ أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ، وَلاَ يُصَلِّي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan: birov birovning oʻrniga roʻza tutadimi yoki birov birovning oʻrniga namoz oʻqiydimi, deb soʻralar edi. U esa: «Hech kim birovning oʻrniga roʻza tutmaydi va hech kim birovning oʻrniga namoz oʻqimaydi», der edi.Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан: биров бировнинг ўрнига рўза тутадими ёки биров бировнинг ўрнига намоз ўқийдими, деб сўралар эди. У эса: «Ҳеч ким бировнинг ўрнига рўза тутмайди ва ҳеч ким бировнинг ўрнига намоз ўқимайди», дер эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، كَبِرَ حَتَّى كَانَ لاَ يَقْدِرُ عَلَى الصِّيَامِ فَكَانَ يَفْتَدِي ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ أَرَى ذَلِكَ وَاجِبًا وَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يَفْعَلَهُ إِذَا كَانَ قَوِيًّا عَلَيْهِ فَمَنْ فَدَى فَإِنَّمَا يُطْعِمُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مُدًّا بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) shu qadar keksayib qoldiki, roʻza tutishga qodir boʻlmay qoldi, shunda u fidya toʻlar edi. Molik aytdi: «Men buni vojib deb bilmayman, ammo menga eng maʼqul boʻlgani — kishi (roʻzaga) kuchi yetganda uni tutishidir. Kim fidya toʻlasa, har bir kun evaziga Nabiy ﷺ ning muddi bilan bir mudd (taom) yedirsin».Моликка етиб келишича, Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) шу қадар кексайиб қолдики, рўза тутишга қодир бўлмай қолди, шунда у фидя тўлар эди. Молик айтди: «Мен буни вожиб деб билмайман, аммо менга энг маъқул бўлгани — киши (рўзага) кучи етганда уни тутишидир. Ким фидя тўласа, ҳар бир кун эвазига Набий ﷺ нинг мудди билан бир мудд (таом) едирсин».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، سُئِلَ عَنِ الْمَرْأَةِ الْحَامِلِ، إِذَا خَافَتْ عَلَى وَلَدِهَا وَاشْتَدَّ عَلَيْهَا الصِّيَامُ قَالَ تُفْطِرُ وَتُطْعِمُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا مُدًّا مِنْ حِنْطَةٍ بِمُدِّ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَأَهْلُ الْعِلْمِ يَرَوْنَ عَلَيْهَا الْقَضَاءَ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏{‏فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ‏}‏ وَيَرَوْنَ ذَلِكَ مَرَضًا مِنَ الأَمْرَاضِ مَعَ الْخَوْفِ عَلَى وَلَدِهَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan homilador ayol haqida — agar u boʻlasi (farzandi) uchun qoʻrqsa va roʻza unga ogʻir kelsa — soʻralganda, u: «U (roʻzasini) ochsin va har bir kun evaziga bir miskinga Nabiy ﷺ ning muddi bilan bir mudd bugʻdoy yedirsin», dedi. Molik aytdi: «Ilm ahli, Alloh azza va jalla aytganidek, uning zimmasida qazo (lozim) deb biladilar: {Sizlardan kim kasal yoki safarda boʻlsa, boshqa kunlarda (roʻza tutib) sanogʻini toʻldirsin} — va ular buni, boʻlasidan qoʻrqish bilan birga, kasalliklardan bir kasal deb hisoblaydilar».Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳомиладор аёл ҳақида — агар у бўласи (фарзанди) учун қўрқса ва рўза унга оғир келса — сўралганда, у: «У (рўзасини) очсин ва ҳар бир кун эвазига бир мискинга Набий ﷺ нинг мудди билан бир мудд буғдой едирсин», деди. Молик айтди: «Илм аҳли, Аллоҳ азза ва жалла айтганидек, унинг зиммасида қазо (лозим) деб биладилар: {Сизлардан ким касал ёки сафарда бўлса, бошқа кунларда (рўза тутиб) саноғини тўлдирсин} — ва улар буни, бўласидан қўрқиш билан бирга, касалликлардан бир касал деб ҳисоблайдилар».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، وَنَافِعًا، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالاَ لاَ اعْتِكَافَ إِلاَّ بِصِيَامٍ بِقَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِي كِتَابِهِ ‏{‏وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ‏}‏ فَإِنَّمَا ذَكَرَ اللَّهُ الاِعْتِكَافَ مَعَ الصِّيَامِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَعَلَى ذَلِكَ الأَمْرُ عِنْدَنَا أَنَّهُ لاَ اعْتِكَافَ إِلاَّ بِصِيَامٍ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Qosim ibn Muhammad va Abdulloh ibn Umarning mavlosi Nofeʼ (rahimahulloh): «Eʼtikof faqat roʻza bilan (boʻladi)», deganlar — Alloh tabaraka va taolo oʻz Kitobida aytgani (asosida): {Va tong (yorugʻi)ning oq ipi qora ipdan sizga ajralib koʻringunicha yeng va iching, soʻng roʻzani tungacha toʻldiring va masjidlarda eʼtikofda boʻlgan holingizda ular (ayollaringiz) bilan yaqinlik qilmang} (Baqara 187). Alloh eʼtikofni faqat roʻza bilan birga zikr qildi. Molik aytdi: «Bizning nazdimizda ish shundayki, eʼtikof faqat roʻza bilan (boʻladi)».Моликка етиб келишича, Қосим ибн Муҳаммад ва Абдуллоҳ ибн Умарнинг мавлоси Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ): «Эътикоф фақат рўза билан (бўлади)», деганлар — Аллоҳ табарака ва таоло ўз Китобида айтгани (асосида): {Ва тонг (ёруғи)нинг оқ ипи қора ипдан сизга ажралиб кўрингунича енг ва ичинг, сўнг рўзани тунгача тўлдиринг ва масжидларда эътикофда бўлган ҳолингизда улар (аёлларингиз) билан яқинлик қилманг} (Бақара 187). Аллоҳ эътикофни фақат рўза билан бирга зикр қилди. Молик айтди: «Бизнинг наздимизда иш шундайки, эътикоф фақат рўза билан (бўлади)».

وَحَدَّثَنِي زِيَادٌ، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، كَانَ يَقُولُ مَنْ شَهِدَ الْعِشَاءَ مِنْ لَيْلَةِ الْقَدْرِ فَقَدْ أَخَذَ بِحَظِّهِ مِنْهَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh): «Kim Laylat ul-Qadr kechasi xufton (namozida) hozir boʻlsa, u undan oʻz nasibasini olibdi», derdi.Моликка етиб келишича, Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ): «Ким Лайлат ул-Қадр кечаси хуфтон (намозида) ҳозир бўлса, у ундан ўз насибасини олибди», дерди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَهَلَّ مِنَ الْجِعِرَّانَةِ بِعُمْرَةٍ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ Jiʼirronadan umra uchun ihromga kirdilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ Жиъирронадан умра учун иҳромга кирдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ مَرْوَانَ، أَهَلَّ مِنْ عِنْدِ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ حِينَ اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ وَأَنَّ أَبَانَ بْنَ عُثْمَانَ أَشَارَ عَلَيْهِ بِذَلِكَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulmalik ibn Marvon ulovi uni koʻtarib rostlagan payt Zul-Hulayfa masjidi oldidan ihromga kirdi; bunga Abon ibn Usmon unga (shunday) ishora qilgan (maslahat bergan) edi.Моликка етиб келишича, Абдулмалик ибн Марвон улови уни кўтариб ростлаган пайт Зул-Ҳулайфа масжиди олдидан иҳромга кирди; бунга Абон ибн Усмон унга (шундай) ишора қилган (маслаҳат берган) эди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ ثَلاَثًا عَامَ الْحُدَيْبِيَةِ وَعَامَ الْقَضِيَّةِ وَعَامَ الْجِعِرَّانَةِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ uch marta — Hudaybiya yilida, Qaziya yilida va Jiʼirrona yilida umra qildilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ уч марта — Ҳудайбия йилида, Қазия йилида ва Жиъиррона йилида умра қилдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، كَانَ إِذَا اعْتَمَرَ رُبَّمَا لَمْ يَحْطُطْ عَنْ رَاحِلَتِهِ حَتَّى يَرْجِعَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ الْعُمْرَةُ سُنَّةٌ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا مِنَ الْمُسْلِمِينَ أَرْخَصَ فِي تَرْكِهَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلاَ أَرَى لأَحَدٍ أَنْ يَعْتَمِرَ فِي السَّنَةِ مِرَارًا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْمُعْتَمِرِ يَقَعُ بِأَهْلِهِ إِنَّ عَلَيْهِ فِي ذَلِكَ الْهَدْىَ وَعُمْرَةً أُخْرَى يَبْتَدِئُ بِهَا بَعْدَ إِتْمَامِهِ الَّتِي أَفْسَدَ وَيُحْرِمُ مِنْ حَيْثُ أَحْرَمَ بِعُمْرَتِهِ الَّتِي أَفْسَدَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ أَحْرَمَ مِنْ مَكَانٍ أَبْعَدَ مِنْ مِيقَاتِهِ فَلَيْسَ عَلَيْهِ أَنْ يُحْرِمَ إِلاَّ مِنْ مِيقَاتِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَمَنْ دَخَلَ مَكَّةَ بِعُمْرَةٍ فَطَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَهُوَ جُنُبٌ أَوْ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ ثُمَّ وَقَعَ بِأَهْلِهِ ثُمَّ ذَكَرَ - قَالَ - يَغْتَسِلُ أَوْ يَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَعُودُ فَيَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَيَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَيَعْتَمِرُ عُمْرَةً أُخْرَى وَيُهْدِي وَعَلَى الْمَرْأَةِ إِذَا أَصَابَهَا زَوْجُهَا وَهِيَ مُحْرِمَةٌ مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فَأَمَّا الْعُمْرَةُ مِنَ التَّنْعِيمِ فَإِنَّهُ مَنْ شَاءَ أَنْ يَخْرُجَ مِنَ الْحَرَمِ ثُمَّ يُحْرِمَ فَإِنَّ ذَلِكَ مُجْزِئٌ عَنْهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَلَكِنِ الْفَضْلُ أَنْ يُهِلَّ مِنَ الْمِيقَاتِ الَّذِي وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ مَا هُوَ أَبْعَدُ مِنَ التَّنْعِيمِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) umra qilganida baʼzan (Makkadan) qaytmaguncha ulovidan (yukini) tushirmasdi. Molik aytdi: «Umra — sunnatdir; musulmonlardan biror kishi uni tark etishga ruxsat berganini bilmaymiz». Molik aytdi: «Men hech kimning bir yilda bir necha marta umra qilishini maʼqul koʻrmayman». Molik ahliga (jinsiy) yaqinlik qilib qoʻygan umra qiluvchi haqida: «Bunda unga hadiy (soʻyish) va (yana) boshqa bir umra — buzgan umrasini tamomlagach yangidan boshlaydigan umra vojib boʻladi; buzgan umrasiga qayerdan ihrom bogʻlagan boʻlsa, oʻsha yerdan ihrom bogʻlaydi — magar miyqotidan uzoqroq joydan ihrom bogʻlagan boʻlsa, unga faqat miyqotidan ihrom bogʻlash (kifoya)», dedi. Molik aytdi: «Kim Makkaga umra bilan kirib, junub yoki tahoratsiz holda Baytni tavof qilsa, Safo bilan Marva orasida saʼy qilsa, soʻng ahliga yaqinlik qilsa, keyin (holatini) eslasa — gʻusl qiladi yoki tahorat oladi, soʻng qaytib Baytni tavof qiladi, Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi, boshqa bir umra qiladi va hadiy soʻyadi. Eri ihromdagi ayoliga yaqinlik qilib qoʻysa, ayolga ham xuddi shu (hukm)». Molik aytdi: «Tanʼimdan umra qilishga kelsak — kim Haramdan chiqib, soʻng ihrom bogʻlashni istasa, inshaalloh, bu unga kifoya qiladi; lekin afzali — Rasululloh ﷺ belgilagan miyqotdan yoki Tanʼimdan uzoqroq (joy)dan ihrom bogʻlashdir».Моликка етиб келишича, Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) умра қилганида баъзан (Маккадан) қайтмагунча уловидан (юкини) туширмасди. Молик айтди: «Умра — суннатдир; мусулмонлардан бирор киши уни тарк этишга рухсат берганини билмаймиз». Молик айтди: «Мен ҳеч кимнинг бир йилда бир неча марта умра қилишини маъқул кўрмайман». Молик аҳлига (жинсий) яқинлик қилиб қўйган умра қилувчи ҳақида: «Бунда унга ҳадий (сўйиш) ва (яна) бошқа бир умра — бузган умрасини тамомлагач янгидан бошлайдиган умра вожиб бўлади; бузган умрасига қаердан иҳром боғлаган бўлса, ўша ердан иҳром боғлайди — магар мийқотидан узоқроқ жойдан иҳром боғлаган бўлса, унга фақат мийқотидан иҳром боғлаш (кифоя)», деди. Молик айтди: «Ким Маккага умра билан кириб, жунуб ёки таҳоратсиз ҳолда Байтни тавоф қилса, Сафо билан Марва орасида саъй қилса, сўнг аҳлига яқинлик қилса, кейин (ҳолатини) эсласа — ғусл қилади ёки таҳорат олади, сўнг қайтиб Байтни тавоф қилади, Сафо билан Марва орасида саъй қилади, бошқа бир умра қилади ва ҳадий сўяди. Эри иҳромдаги аёлига яқинлик қилиб қўйса, аёлга ҳам худди шу (ҳукм)». Молик айтди: «Танъимдан умра қилишга келсак — ким Ҳарамдан чиқиб, сўнг иҳром боғлашни истаса, иншааллоҳ, бу унга кифоя қилади; лекин афзали — Расулуллоҳ ﷺ белгилаган мийқотдан ёки Танъимдан узоқроқ (жой)дан иҳром боғлашдир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، سُئِلُوا عَنْ نِكَاحِ الْمُحْرِمِ، فَقَالُوا لاَ يَنْكِحِ الْمُحْرِمُ وَلاَ يُنْكِحْ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ الْمُحْرِمِ إِنَّهُ يُرَاجِعُ امْرَأَتَهُ إِنْ شَاءَ إِذَا كَانَتْ فِي عِدَّةٍ مِنْهُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Said ibn al-Musayyab, Solim ibn Abdulloh va Sulaymon ibn Yasordan ehromdagi kishining nikohi haqida soʻralganda, ular: «Ehromdagi kishi na uylanadi, na (birovni) uylantiradi», deyishdi. Molik ehromdagi kishi haqida: «Agar (talogʻidan keyin) ayoli hali undan iddada boʻlsa, xohlasa unga qaytishi (rajʼat qilishi) mumkin», dedi.Моликка етиб келишича, Саид ибн ал-Мусайяб, Солим ибн Абдуллоҳ ва Сулаймон ибн Ясордан эҳромдаги кишининг никоҳи ҳақида сўралганда, улар: «Эҳромдаги киши на уйланади, на (бировни) уйлантиради», дейишди. Молик эҳромдаги киши ҳақида: «Агар (талоғидан кейин) аёли ҳали ундан иддада бўлса, хоҳласа унга қайтиши (ражъат қилиши) мумкин», деди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَلَّ هُوَ وَأَصْحَابُهُ بِالْحُدَيْبِيَةِ فَنَحَرُوا الْهَدْىَ وَحَلَقُوا رُءُوسَهُمْ وَحَلُّوا مِنْ كُلِّ شَىْءٍ قَبْلَ أَنْ يَطُوفُوا بِالْبَيْتِ وَقَبْلَ أَنْ يَصِلَ إِلَيْهِ الْهَدْىُ ثُمَّ لَمْ يُعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ وَلاَ مِمَّنْ كَانَ مَعَهُ أَنْ يَقْضُوا شَيْئًا وَلاَ يَعُودُوا لِشَىْءٍ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ va sahobalari Hudaybiyada ehromdan chiqib, hadya (qurbonlik)ni soʻyib, boshlarini oldirib, Baytni tavof qilishdan oldin va hadya Kaʼbaga yetib borishidan oldin har bir ehrom taqigʻidan halol boʻldilar. Soʻng Rasululloh ﷺ sahobalaridan yoki u zot bilan birga boʻlganlardan birortasiga biror narsani qazo qilishni yoki bajarmagan biror ishga qaytishni buyurganlari maʼlum emas.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Ҳудайбияда эҳромдан чиқиб, ҳадя (қурбонлик)ни сўйиб, бошларини олдириб, Байтни тавоф қилишдан олдин ва ҳадя Каъбага етиб боришидан олдин ҳар бир эҳром тақиғидан ҳалол бўлдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан ёки у зот билан бирга бўлганлардан бирортасига бирор нарсани қазо қилишни ёки бажармаган бирор ишга қайтишни буюрганлари маълум эмас.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَضَى طَوَافَهُ بِالْبَيْتِ وَرَكَعَ الرَّكْعَتَيْنِ وَأَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ إِلَى الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ الأَسْوَدَ قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ Baytni tavof qilib boʻlib, ikki rakaat namoz oʻqiganlaridan soʻng Safo bilan Marva tomon chiqmoqchi boʻlganlarida, chiqishdan avval Qora rukn (Hajarul-Asvad)ni istilom qilar edilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ Байтни тавоф қилиб бўлиб, икки ракаат намоз ўқиганларидан сўнг Сафо билан Марва томон чиқмоқчи бўлганларида, чиқишдан аввал Қора рукн (Ҳажарул-Асвад)ни истилом қилар эдилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، كَانَ إِذَا دَخَلَ مَكَّةَ مُرَاهِقًا خَرَجَ إِلَى عَرَفَةَ قَبْلَ أَنْ يَطُوفَ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ يَطُوفُ بَعْدَ أَنْ يَرْجِعَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ وَاسِعٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏.‏ وَسُئِلَ مَالِكٌ هَلْ يَقِفُ الرَّجُلُ فِي الطَّوَافِ بِالْبَيْتِ الْوَاجِبِ عَلَيْهِ يَتَحَدَّثُ مَعَ الرَّجُلِ فَقَالَ لاَ أُحِبُّ ذَلِكَ لَهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ يَطُوفُ أَحَدٌ بِالْبَيْتِ وَلاَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ إِلاَّ وَهُوَ طَاهِرٌ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Makkaga kech (haj kunlariga oz qolib) kirganida, Baytni tavof qilishdan va Safo bilan Marva orasida saʼy qilishdan oldin Arafaga chiqib ketar, soʻng qaytib kelganidan keyin tavof qilar edi. Molik aytdi: «Bu — kengchilikdir, inshaalloh». Molikdan kishi oʻziga vojib boʻlgan Bayt tavofida toʻxtab, boshqa kishi bilan gaplashib turishi (mumkinmi) deb soʻralganda, u: «Men buni u uchun yoqtirmayman», dedi. Molik aytdi: «Hech kim faqat toza (tahoratli) holidagina Baytni tavof qiladi va Safo bilan Marva orasida saʼy qiladi (bundan boshqa holatda emas)».Моликка етиб келишича, Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Маккага кеч (ҳаж кунларига оз қолиб) кирганида, Байтни тавоф қилишдан ва Сафо билан Марва орасида саъй қилишдан олдин Арафага чиқиб кетар, сўнг қайтиб келганидан кейин тавоф қилар эди. Молик айтди: «Бу — кенгчиликдир, иншааллоҳ». Моликдан киши ўзига вожиб бўлган Байт тавофида тўхтаб, бошқа киши билан гаплашиб туриши (мумкинми) деб сўралганда, у: «Мен буни у учун ёқтирмайман», деди. Молик айтди: «Ҳеч ким фақат тоза (таҳоратли) ҳолидагина Байтни тавоф қилади ва Сафо билан Марва орасида саъй қилади (бундан бошқа ҳолатда эмас)».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، وَعَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَأَبَا، هُرَيْرَةَ سُئِلُوا عَنْ رَجُلٍ، أَصَابَ أَهْلَهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ بِالْحَجِّ فَقَالُوا يَنْفُذَانِ يَمْضِيَانِ لِوَجْهِهِمَا حَتَّى يَقْضِيَا حَجَّهُمَا ثُمَّ عَلَيْهِمَا حَجُّ قَابِلٍ وَالْهَدْىُ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَإِذَا أَهَلاَّ بِالْحَجِّ مِنْ عَامٍ قَابِلٍ تَفَرَّقَا حَتَّى يَقْضِيَا حَجَّهُمَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob, Ali ibn Abu Tolib va Abu Hurayra (roziyallohu anhum)dan haj ihromida turib ayoliga yaqinlik qilgan kishi haqida soʻralgan edi. Ular: «Har ikkalasi (haj amallarini) davom ettirib, hajlarini tugatgunlaricha yoʻllarida ketaveradilar. Soʻngra ularning zimmasida kelgusi yildagi haj va hady (qurbonlik) boʻladi», dedilar. (Molik) aytdi: Ali ibn Abu Tolib: «Ular kelgusi yili haj uchun ihromga kirganlarida, hajlarini tugatgunlaricha bir-birlaridan ajralib tursinlar», dedi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб, Али ибн Абу Толиб ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳум)дан ҳаж иҳромида туриб аёлига яқинлик қилган киши ҳақида сўралган эди. Улар: «Ҳар иккаласи (ҳаж амалларини) давом эттириб, ҳажларини тугатгунларича йўлларида кетаверадилар. Сўнгра уларнинг зиммасида келгуси йилдаги ҳаж ва ҳадй (қурбонлик) бўлади», дедилар. (Молик) айтди: Али ибн Абу Толиб: «Улар келгуси йили ҳаж учун иҳромга кирганларида, ҳажларини тугатгунларича бир-бирларидан ажралиб турсинлар», деди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ عَرَفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَارْتَفِعُوا عَنْ بَطْنِ عُرَنَةَ وَالْمُزْدَلِفَةُ كُلُّهَا مَوْقِفٌ وَارْتَفِعُوا عَنْ بَطْنِ مُحَسِّرٍ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ: «Butun Arafa — mavqif (turar joy)dir, biroq Urana vodiysining ichidan chetlaning (undan yuqorida turing); butun Muzdalifa ham mavqifdir, biroq Muhassir vodiysining ichidan chetlaning (undan yuqorida turing)», dedilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Бутун Арафа — мавқиф (турар жой)дир, бироқ Урана водийсининг ичидан четланинг (ундан юқорида туринг); бутун Муздалифа ҳам мавқифдир, бироқ Муҳассир водийсининг ичидан четланинг (ундан юқорида туринг)», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، كَانَ يُقَدِّمُ نِسَاءَهُ وَصِبْيَانَهُ مِنَ الْمُزْدَلِفَةِ إِلَى مِنًى ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ أَنَّهُ سَمِعَ بَعْضَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَكْرَهُ رَمْىَ الْجَمْرَةِ حَتَّى يَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ يَوْمِ النَّحْرِ وَمَنْ رَمَى فَقَدْ حَلَّ لَهُ النَّحْرُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu) xotinlari va bolalarini Muzdalifadan Minoga (oʻzidan) oldin joʻnatardi. Molik baʼzi ilm ahlining nahr (qurbonlik) kuni tong yorishguncha jamraga tosh otishni makruh sanaganini eshitdi; kim (tosh) otsa, unga nahr (qurbonlik soʻyish) halol boʻlibdi.Моликка етиб келишича, Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) хотинлари ва болаларини Муздалифадан Минога (ўзидан) олдин жўнатарди. Молик баъзи илм аҳлининг наҳр (қурбонлик) куни тонг ёришгунча жамрага тош отишни макруҳ санаганини эшитди; ким (тош) отса, унга наҳр (қурбонлик сўйиш) ҳалол бўлибди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ بِمِنًى ‏"‏ هَذَا الْمَنْحَرُ وَكُلُّ مِنًى مَنْحَرٌ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي الْعُمْرَةِ ‏"‏ هَذَا الْمَنْحَرُ - يَعْنِي الْمَرْوَةَ - وَكُلُّ فِجَاجِ مَكَّةَ وَطُرُقِهَا مَنْحَرٌ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ Minoda: «Bu — nahr (soʻyish) joyidir va butun Mino nahr joyidir», dedilar. Umra haqida esa: «Bu — nahr joyidir — yaʼni Marva — va Makkaning barcha dara va yoʻllari nahr joyidir», dedilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ Минода: «Бу — наҳр (сўйиш) жойидир ва бутун Мино наҳр жойидир», дедилар. Умра ҳақида эса: «Бу — наҳр жойидир — яъни Марва — ва Макканинг барча дара ва йўллари наҳр жойидир», дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ دَعَا بِالْجَلَمَيْنِ فَقَصَّ شَارِبَهُ وَأَخَذَ مِنْ لِحْيَتِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْكَبَ وَقَبْلَ أَنْ يُهِلَّ مُحْرِمًا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Solim ibn Abdulloh (rahimahulloh) ihrom bogʻlamoqchi boʻlsa, qaychi keltirishni soʻrar, minishdan avval va ihromga talbiya aytishdan oldin moʻylovini qirqar hamda soqolidan olardi.Моликка етиб келишича, Солим ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) иҳром боғламоқчи бўлса, қайчи келтиришни сўрар, минишдан аввал ва иҳромга талбия айтишдан олдин мўйловини қирқар ҳамда соқолидан оларди.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، كَانَ يَقِفُ عِنْدَ الْجَمْرَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ وُقُوفًا طَوِيلاً حَتَّى يَمَلَّ الْقَائِمُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) dastlabki ikki jamra oldida shu qadar uzoq turar ediki, tik turgan kishi charchab ketardi.Моликка етиб келишича, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) дастлабки икки жамра олдида шу қадар узоқ турар эдики, тик турган киши чарчаб кетарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يَقُولُ مَا بَيْنَ الرُّكْنِ وَالْبَابِ الْمُلْتَزَمُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Rukn (Hajarul-Asvad burchagi) bilan (Kaʼba) eshigi orasi — al-Multazamdir», der edi.Моликка етиб келишича, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Рукн (Ҳажарул-Асвад бурчаги) билан (Каъба) эшиги ораси — ал-Мултазамдир», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، كَتَبَ إِلَى عَامِلٍ مِنْ عُمَّالِهِ أَنَّهُ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا بَعَثَ سَرِيَّةً يَقُولُ لَهُمُ ‏ "‏ اغْزُوا بِاسْمِ اللَّهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ تُقَاتِلُونَ مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ لاَ تَغُلُّوا وَلاَ تَغْدِرُوا وَلاَ تُمَثِّلُوا وَلاَ تَقْتُلُوا وَلِيدًا وَقُلْ ذَلِكَ لِجِيُوشِكَ وَسَرَايَاكَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَالسَّلاَمُ عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) oʻz amaldorlaridan biriga (shunday) deb yozgan: «Bizga yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ bir sariya (qoʻshin boʻlagi)ni joʻnatganlarida ularga shunday der edilar: ‹Alloh yoʻlida, Allohning ismi bilan gʻazot qilinglar; Allohga kufr keltirganlar bilan jang qilinglar; (oʻljadan) xiyonat qilmanglar, ahdni buzmanglar, (jasadlarni) buzib tashlamanglar va bolani oʻldirmanglar›. Buni oʻz qoʻshinlaring va sariyalaringga ham ayt, inshaalloh. Assalomu alayka».Моликка етиб келишича, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) ўз амалдорларидан бирига (шундай) деб ёзган: «Бизга етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ бир сария (қўшин бўлаги)ни жўнатганларида уларга шундай дер эдилар: ‹Аллоҳ йўлида, Аллоҳнинг исми билан ғазот қилинглар; Аллоҳга куфр келтирганлар билан жанг қилинглар; (ўлжадан) хиёнат қилманглар, аҳдни бузманглар, (жасадларни) бузиб ташламанглар ва болани ўлдирманглар›. Буни ўз қўшинларинг ва сарияларингга ҳам айт, иншааллоҳ. Ассалому алайка».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدًا، لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَبَقَ وَأَنَّ فَرَسًا لَهُ عَارَ فَأَصَابَهُمَا الْمُشْرِكُونَ ثُمَّ غَنِمَهُمَا الْمُسْلِمُونَ فَرُدَّا عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ تُصِيبَهُمَا الْمَقَاسِمُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Umarning bir quli qochib ketgan va uning bir oti (egasidan) ajrab qochgan edi. Ularni mushriklar qoʻlga kiritishdi, keyin musulmonlar ularni oʻlja qilib (qaytarib) olishdi va ular Abdulloh ibn Umarga qaytarib berildi. Bu — ular taqsimotga tushishidan avval (roʻy berdi).Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Умарнинг бир қули қочиб кетган ва унинг бир оти (эгасидан) ажраб қочган эди. Уларни мушриклар қўлга киритишди, кейин мусулмонлар уларни ўлжа қилиб (қайтариб) олишди ва улар Абдуллоҳ ибн Умарга қайтариб берилди. Бу — улар тақсимотга тушишидан аввал (рўй берди).

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ أُذَيْنَةَ اللَّيْثِيِّ، أَنَّهُ قَالَ خَرَجْتُ مَعَ جَدَّةٍ لِي عَلَيْهَا مَشْىٌ إِلَى بَيْتِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَجَزَتْ فَأَرْسَلَتْ مَوْلًى لَهَا يَسْأَلُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَسَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ فَقَالَ لَهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ مُرْهَا فَلْتَرْكَبْ ثُمَّ لْتَمْشِي مِنْ حَيْثُ عَجَزَتْ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَسَمِعْتُ مَالِكًا يَقُولُ وَنَرَى عَلَيْهَا مَعَ ذَلِكَ الْهَدْىَ ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَأَبَا، سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ كَانَا يَقُولاَنِ مِثْلَ قَوْلِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏

Urva ibn Uzayna al-Laysiy (rahimahulloh) aytdi: Men zimmasida Baytullohga (piyoda) yurish (nazri) boʻlgan buvim bilan chiqdim. Yoʻlning bir qismiga yetganimizda u ojiz qoldi (holdan toydi). Shunda u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan soʻrash uchun bir mavlosini yubordi. Men ham u bilan chiqdim. U Abdulloh ibn Umardan soʻradi. Abdulloh ibn Umar unga: «Unga ayt, minib (yurib) borsin, soʻng ojiz qolgan joyidan (piyoda) yursin», dedi. Yahyo aytdi: Men Molikning: «Biz shuning bilan birga uning zimmasida hadiy (qurbonlik) ham bor, deb hisoblaymiz», deganini eshitdim. Molikka yetib kelishicha, Said ibn al-Musayyab va Abu Salama ibn Abdurrahmon (rahimahumulloh) Abdulloh ibn Umarning soʻziga oʻxshash aytishar edi.Урва ибн Узайна ал-Лайсий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен зиммасида Байтуллоҳга (пиёда) юриш (назри) бўлган бувим билан чиқдим. Йўлнинг бир қисмига етганимизда у ожиз қолди (ҳолдан тойди). Шунда у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан сўраш учун бир мавлосини юборди. Мен ҳам у билан чиқдим. У Абдуллоҳ ибн Умардан сўради. Абдуллоҳ ибн Умар унга: «Унга айт, миниб (юриб) борсин, сўнг ожиз қолган жойидан (пиёда) юрсин», деди. Яҳё айтди: Мен Моликнинг: «Биз шунинг билан бирга унинг зиммасида ҳадий (қурбонлик) ҳам бор, деб ҳисоблаймиз», деганини эшитдим. Моликка етиб келишича, Саид ибн ал-Мусайяб ва Абу Салама ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳумуллоҳ) Абдуллоҳ ибн Умарнинг сўзига ўхшаш айтишар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏ "‏ لاَ وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ ‏"‏ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, qalblarni agʻdaruvchi (Zot)ga qasam!» der edilar.Моликка етиб келишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, қалбларни ағдарувчи (Зот)га қасам!» дер эдилар.

وَحَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، قَالَ الأَضْحَى يَوْمَانِ بَعْدَ يَوْمِ الأَضْحَى ‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، مِثْلُ ذَلِكَ ‏

Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Qurbonlik (Qurbon kunidan keyin) ikki kun (davom etadi)», dedi. Molikka yetib kelishicha, Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan ham shunga oʻxshash (soʻz rivoyat qilingan).Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Қурбонлик (Қурбон кунидан кейин) икки кун (давом этади)», деди. Моликка етиб келишича, Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ҳам шунга ўхшаш (сўз ривоят қилинган).

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يَقُولُ مَا فَرَى الأَوْدَاجَ فَكُلُوهُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Boʻyin tomirlarini kesgan (narsa bilan soʻyilgan narsa)ni yenglar», der edi.Моликка етиб келишича, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Бўйин томирларини кесган (нарса билан сўйилган нарса)ни енглар», дер эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، كَانَ يَكْرَهُ مَا قَتَلَ الْمِعْرَاضُ وَالْبُنْدُقَةُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Qosim ibn Muhammad miʼrad (uchi oʻtmas otiladigan tayoq) va bunduqa (loydan yasalgan oʻqcha) oʻldirgan (ov)ni yeyishni yomon koʻrar edi.Моликка етиб келишича, Қосим ибн Муҳаммад миърад (учи ўтмас отиладиган таёқ) ва бундуқа (лойдан ясалган ўқча) ўлдирган (ов)ни ейишни ёмон кўрар эди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّهُ عُقَّ عَنْ حَسَنٍ، وَحُسَيْنٍ، ابْنَىْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Ali ibn Abu Tolibning ikki oʻgʻli Hasan va Husayn uchun aqiqa qilingan.Моликка етиб келишича, Али ибн Абу Толибнинг икки ўғли Ҳасан ва Ҳусайн учун ақиқа қилинган.

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، كَانَ يَقُولُ فِي وَلَدِ الْمُلاَعَنَةِ وَوَلَدِ الزِّنَا إِنَّهُ إِذَا مَاتَ وَرِثَتْهُ أُمُّهُ حَقَّهَا فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَإِخْوَتُهُ لأُمِّهِ حُقُوقَهُمْ وَيَرِثُ الْبَقِيَّةَ مَوَالِي أُمِّهِ إِنْ كَانَتْ مَوْلاَةً وَإِنْ كَانَتْ عَرَبِيَّةً وَرِثَتْ حَقَّهَا وَوَرِثَ إِخْوَتُهُ لأُمِّهِ حُقُوقَهُمْ وَكَانَ مَا بَقِيَ لِلْمُسْلِمِينَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَبَلَغَنِي عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، مِثْلُ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَعَلَى ذَلِكَ أَدْرَكْتُ أَهْلَ الْعِلْمِ بِبَلَدِنَا ‏

Molikka yetib kelishicha, Urva ibn az-Zubayr liʼon (laʼnatlashuv) bolasi va zino bolasi haqida shunday der edi: «U oʻlsa, onasi undan Alloh azza va jallaning Kitobidagi haqqini meros oladi, ona bir aka-ukalari (ham) oʻz haqlarini (oladilar), qolganini onaning mavlolari (ozod qilganlar) meros oladi — agar u (ona) ozod qilingan boʻlsa. Agar u (asli) arab (ozod) ayol boʻlsa, oʻz haqqini oladi, ona bir aka-ukalari oʻz haqlarini oladilar, qolgani esa musulmonlarniki boʻladi». Molik aytdi: «Menga Sulaymon ibn Yasordan ham shunga oʻxshashi yetib keldi». Molik aytdi: «Shahrimizdagi ilm ahlini shunda topganman».Моликка етиб келишича, Урва ибн аз-Зубайр лиъон (лаънатлашув) боласи ва зино боласи ҳақида шундай дер эди: «У ўлса, онаси ундан Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидаги ҳаққини мерос олади, она бир ака-укалари (ҳам) ўз ҳақларини (оладилар), қолганини онанинг мавлолари (озод қилганлар) мерос олади — агар у (она) озод қилинган бўлса. Агар у (асли) араб (озод) аёл бўлса, ўз ҳаққини олади, она бир ака-укалари ўз ҳақларини оладилар, қолгани эса мусулмонларники бўлади». Молик айтди: «Менга Сулаймон ибн Ясордан ҳам шунга ўхшаши етиб келди». Молик айтди: «Шаҳримиздаги илм аҳлини шунда топганман».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، كَانَا يُنْكِحَانِ بَنَاتِهِمَا الأَبْكَارَ وَلاَ يَسْتَأْمِرَانِهِنَّ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ الأَمْرُ عِنْدَنَا فِي نِكَاحِ الأَبْكَارِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَلَيْسَ لِلْبِكْرِ جَوَازٌ فِي مَالِهَا حَتَّى تَدْخُلَ بَيْتَهَا وَيُعْرَفَ مِنْ حَالِهَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, al-Qosim ibn Muhammad va Solim ibn Abdulloh oʻz bokira qizlarini (birovga) nikohlab berar va ular bilan maslahatlashmas edilar. Molik aytdi: «Bu — bizning oldimizda bokiralar nikohi borasidagi (amal)dir». Molik aytdi: «Bokira qiz oʻz uyiga (turmushga) kirib, uning holati (voyaga yetgani) maʼlum boʻlgunga qadar molida (mustaqil) tasarruf qilolmaydi».Моликка етиб келишича, ал-Қосим ибн Муҳаммад ва Солим ибн Абдуллоҳ ўз бокира қизларини (бировга) никоҳлаб берар ва улар билан маслаҳатлашмас эдилар. Молик айтди: «Бу — бизнинг олдимизда бокиралар никоҳи борасидаги (амал)дир». Молик айтди: «Бокира қиз ўз уйига (турмушга) кириб, унинг ҳолати (вояга етгани) маълум бўлгунга қадар молида (мустақил) тасарруф қилолмайди».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، وَسَالِمَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَسُلَيْمَانَ بْنَ يَسَارٍ، كَانُوا يَقُولُونَ فِي الْبِكْرِ يُزَوِّجُهَا أَبُوهَا بِغَيْرِ إِذْنِهَا إِنَّ ذَلِكَ لاَزِمٌ لَهَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, al-Qosim ibn Muhammad, Solim ibn Abdulloh va Sulaymon ibn Yasar (rahimahumulloh) otasi bokira qizni uning iznisiz turmushga bergani haqida: «Bu unga lozim boʻladi (nikoh oʻz kuchida qoladi)», deyishardi.Моликка етиб келишича, ал-Қосим ибн Муҳаммад, Солим ибн Абдуллоҳ ва Сулаймон ибн Ясар (раҳимаҳумуллоҳ) отаси бокира қизни унинг изнисиз турмушга бергани ҳақида: «Бу унга лозим бўлади (никоҳ ўз кучида қолади)», дейишарди.

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، كَتَبَ فِي خِلاَفَتِهِ إِلَى بَعْضِ عُمَّالِهِ أَنَّ كُلَّ مَا اشْتَرَطَ الْمُنْكِحُ - مَنْ كَانَ أَبًا أَوْ غَيْرَهُ - مِنْ حِبَاءٍ أَوْ كَرَامَةٍ فَهُوَ لِلْمَرْأَةِ إِنِ ابْتَغَتْهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْمَرْأَةِ يُنْكِحُهَا أَبُوهَا وَيَشْتَرِطُ فِي صَدَاقِهَا الْحِبَاءَ يُحْبَى بِهِ إِنَّ مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ يَقَعُ بِهِ النِّكَاحُ فَهُوَ لاِبْنَتِهِ إِنِ ابْتَغَتْهُ وَإِنْ فَارَقَهَا زَوْجُهَا قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا فَلِزَوْجِهَا شَطْرُ الْحِبَاءِ الَّذِي وَقَعَ بِهِ النِّكَاحُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الرَّجُلِ يُزَوِّجُ ابْنَهُ صَغِيرًا لاَ مَالَ لَهُ إِنَّ الصَّدَاقَ عَلَى أَبِيهِ إِذَا كَانَ الْغُلاَمُ يَوْمَ تَزَوَّجَ لاَ مَالَ لَهُ وَإِنْ كَانَ لِلْغُلاَمِ مَالٌ فَالصَّدَاقُ فِي مَالِ الْغُلاَمِ إِلاَّ أَنْ يُسَمِّيَ الأَبُ أَنَّ الصَّدَاقَ عَلَيْهِ وَذَلِكَ النِّكَاحُ ثَابِتٌ عَلَى الاِبْنِ إِذَا كَانَ صَغِيرًا وَكَانَ فِي وِلاَيَةِ أَبِيهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي طَلاَقِ الرَّجُلِ امْرَأَتَهُ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا وَهِيَ بِكْرٌ فَيَعْفُوَ أَبُوهَا عَنْ نِصْفِ الصَّدَاقِ إِنَّ ذَلِكَ جَائِزٌ لِزَوْجِهَا مِنْ أَبِيهَا فِيمَا وَضَعَ عَنْهُ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَذَلِكَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ فِي كِتَابِهِ ‏{‏إِلاَّ أَنْ يَعْفُونَ‏}‏ فَهُنَّ النِّسَاءُ اللاَّتِي قَدْ دُخِلَ بِهِنَّ ‏{‏أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ‏}‏ فَهُوَ الأَبُ فِي ابْنَتِهِ الْبِكْرِ وَالسَّيِّدُ فِي أَمَتِهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ وَهَذَا الَّذِي سَمِعْتُ فِي ذَلِكَ وَالَّذِي عَلَيْهِ الأَمْرُ عِنْدَنَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْيَهُودِيَّةِ أَوِ النَّصْرَانِيَّةِ تَحْتَ الْيَهُودِيِّ أَوِ النَّصْرَانِيِّ فَتُسْلِمُ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بِهَا أَنَّهُ لاَ صَدَاقَ لَهَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ لاَ أَرَى أَنْ تُنْكَحَ الْمَرْأَةُ بِأَقَلَّ مِنْ رُبْعِ دِينَارٍ وَذَلِكَ أَدْنَى مَا يَجِبُ فِيهِ الْقَطْعُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Umar ibn Abdulaziz (rahimahulloh) oʻz xilofati davrida baʼzi omillariga (noiblariga): «Nikohlab beruvchi — ota boʻladimi, boshqami — hibaʼ (qaytarilmaydigan tortiq) yoxud izzat-ikrom haqida qanday shart qoʻygan boʻlsa, agar ayol xohlasa, u oʻsha ayolniki boʻladi», deb yozdi. Molik otasi qizini nikohlab berayotib, uning mahrida hibaʼ (tortiq) shart qilib qoʻyilgan ayol haqida aytdi: «Nikoh amalga oshadigan shart nimadan iborat boʻlsa, agar qiz xohlasa, u qizniki boʻladi. Agar eri unga qoʻshilishdan oldin undan ajralib ketsa, eri uchun nikoh amalga oshgan hibaʼning yarmi boʻladi». Molik oʻgʻlini yosh (voyaga yetmagan) va moli yoʻq holida uylantirgan kishi haqida aytdi: «Agar bola uylangan kunida moli boʻlmasa, mahr otasi zimmasida boʻladi. Agar bolaning moli boʻlsa, mahr bolaning molidan boʻladi — otasi mahrni oʻz zimmasiga olishini aytgan boʻlsagina, bundan mustasno. Bu nikoh esa oʻgʻil yosh boʻlib, otasining vasiyligida boʻlsa, uning zimmasida barqaror boʻladi». Molik erning ayoliga qoʻshilishdan oldin, ayol bokira boʻlsa, uni taloq qilishi va otasi mahrning yarmidan kechishi haqida aytdi: «Otasi kechgan narsada bu eri uchun joizdir». Molik aytdi: «Bunga sabab shuki, Alloh tabaraka va taolo oʻz Kitobida: {magar (ayollar) kechsalar} dedi — bular (erlari) qoʻshilgan ayollardir; {yoxud nikoh tuguni qoʻlida boʻlgan zot kechsa} (Baqara 237) — bu esa bokira qizi haqida ota va choʻrisi haqida xoʻjayindir». Molik aytdi: «Men bu haqda eshitganim va bizdagi amal shudir». Molik yahudiy yoki nasroniy erining nikohida boʻlgan yahudiy yoki nasroniy ayol, u (er) unga qoʻshilishidan oldin islomga kirsa: unga mahr yoʻq, dedi. Molik aytdi: «Ayol chorak dinordan kam (mahr) evaziga nikohlanishini durust koʻrmayman. Bu — (oʻgʻrilikda) qoʻl kesish vojib boʻladigan eng kam miqdordir».Моликка етиб келишича, Умар ибн Абдулазиз (раҳимаҳуллоҳ) ўз хилофати даврида баъзи омилларига (ноибларига): «Никоҳлаб берувчи — ота бўладими, бошқами — ҳибаъ (қайтарилмайдиган тортиқ) ёхуд иззат-икром ҳақида қандай шарт қўйган бўлса, агар аёл хоҳласа, у ўша аёлники бўлади», деб ёзди. Молик отаси қизини никоҳлаб бераётиб, унинг маҳрида ҳибаъ (тортиқ) шарт қилиб қўйилган аёл ҳақида айтди: «Никоҳ амалга ошадиган шарт нимадан иборат бўлса, агар қиз хоҳласа, у қизники бўлади. Агар эри унга қўшилишдан олдин ундан ажралиб кетса, эри учун никоҳ амалга ошган ҳибаънинг ярми бўлади». Молик ўғлини ёш (вояга етмаган) ва моли йўқ ҳолида уйлантирган киши ҳақида айтди: «Агар бола уйланган кунида моли бўлмаса, маҳр отаси зиммасида бўлади. Агар боланинг моли бўлса, маҳр боланинг молидан бўлади — отаси маҳрни ўз зиммасига олишини айтган бўлсагина, бундан мустасно. Бу никоҳ эса ўғил ёш бўлиб, отасининг васийлигида бўлса, унинг зиммасида барқарор бўлади». Молик эрнинг аёлига қўшилишдан олдин, аёл бокира бўлса, уни талоқ қилиши ва отаси маҳрнинг ярмидан кечиши ҳақида айтди: «Отаси кечган нарсада бу эри учун жоиздир». Молик айтди: «Бунга сабаб шуки, Аллоҳ табарака ва таоло ўз Китобида: {магар (аёллар) кечсалар} деди — булар (эрлари) қўшилган аёллардир; {ёхуд никоҳ тугуни қўлида бўлган зот кечса} (Бақара 237) — бу эса бокира қизи ҳақида ота ва чўриси ҳақида хўжайиндир». Молик айтди: «Мен бу ҳақда эшитганим ва биздаги амал шудир». Молик яҳудий ёки насроний эрининг никоҳида бўлган яҳудий ёки насроний аёл, у (эр) унга қўшилишидан олдин исломга кирса: унга маҳр йўқ, деди. Молик айтди: «Аёл чорак динордан кам (маҳр) эвазига никоҳланишини дуруст кўрмайман. Бу — (ўғриликда) қўл кесиш вожиб бўладиган энг кам миқдордир».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، كَانَ يَقُولُ إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ بِالْمَرْأَةِ فِي بَيْتِهَا صُدِّقَ الرَّجُلُ عَلَيْهَا وَإِذَا دَخَلَتْ عَلَيْهِ فِي بَيْتِهِ صُدِّقَتْ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ أَرَى ذَلِكَ فِي الْمَسِيسِ إِذَا دَخَلَ عَلَيْهَا فِي بَيْتِهَا فَقَالَتْ قَدْ مَسَّنِي وَقَالَ لَمْ أَمَسَّهَا صُدِّقَ عَلَيْهَا فَإِنْ دَخَلَتْ عَلَيْهِ فِي بَيْتِهِ فَقَالَ لَمْ أَمَسَّهَا وَقَالَتْ قَدْ مَسَّنِي صُدِّقَتْ عَلَيْهِ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Said ibn al-Musayyab: «Kishi ayolning uyida uning oldiga kirsa, (soʻzida) kishi tasdiqlanadi; ayol erning uyida uning oldiga kirsa, ayol tasdiqlanadi», derdi. Molik aytdi: «Menimcha, bu jinsiy yaqinlik (masis) haqidadir. Agar er ayolning uyida uning oldiga kirsa-yu, ayol: ‹U menga yaqinlik qildi›, desa, er esa: ‹Men unga yaqinlik qilmadim›, desa, erning (soʻzi) tasdiqlanadi. Agar ayol erning uyida uning oldiga kirsa-yu, er: ‹Men unga yaqinlik qilmadim›, desa, ayol esa: ‹U menga yaqinlik qildi›, desa, ayolning (soʻzi) tasdiqlanadi».Моликка етиб келишича, Саид ибн ал-Мусайяб: «Киши аёлнинг уйида унинг олдига кирса, (сўзида) киши тасдиқланади; аёл эрнинг уйида унинг олдига кирса, аёл тасдиқланади», дерди. Молик айтди: «Менимча, бу жинсий яқинлик (масис) ҳақидадир. Агар эр аёлнинг уйида унинг олдига кирса-ю, аёл: ‹У менга яқинлик қилди›, деса, эр эса: ‹Мен унга яқинлик қилмадим›, деса, эрнинг (сўзи) тасдиқланади. Агар аёл эрнинг уйида унинг олдига кирса-ю, эр: ‹Мен унга яқинлик қилмадим›, деса, аёл эса: ‹У менга яқинлик қилди›, деса, аёлнинг (сўзи) тасдиқланади».

حَدَّثَنِي يَحْيَى، عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، سُئِلَ عَنِ الْمَرْأَةِ، تَشْتَرِطُ عَلَى زَوْجِهَا أَنَّهُ لاَ يَخْرُجُ بِهَا مِنْ بَلَدِهَا فَقَالَ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ يَخْرُجُ بِهَا إِنْ شَاءَ ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فَالأَمْرُ عِنْدَنَا ذَلِكَ أَنَّهُ إِذَا شَرَطَ الرَّجُلُ لِلْمَرْأَةِ وَإِنْ كَانَ ذَلِكَ عِنْدَ عُقْدَةِ النِّكَاحِ أَنْ لاَ أَنْكِحَ عَلَيْكِ وَلاَ أَتَسَرَّرَ إِنَّ ذَلِكَ لَيْسَ بِشَىْءٍ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ فِي ذَلِكَ يَمِينٌ بِطَلاَقٍ أَوْ عِتَاقَةٍ فَيَجِبُ ذَلِكَ عَلَيْهِ وَيَلْزَمُهُ ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, Said ibn al-Musayyabdan eriga: meni oʻz shahrimdan olib chiqmaslikni shart qilgan ayol haqida soʻralganda, Said ibn al-Musayyab: «Xohlasa, olib chiqadi», dedi. Molik aytdi: «Bizdagi hukm shuki, agar kishi ayolga — garchi bu nikoh aqdi paytida boʻlsa ham — ‹Sening ustingga (boshqa ayolga) uylanmayman va choʻri ham tutmayman›, deb shart qoʻysa, bu hech narsa emas (shart bogʻlamaydi); magar bunda taloq yoxud ozod qilish qasami boʻlsa, u holda bu uning zimmasida vojib va lozim boʻladi».Моликка етиб келишича, Саид ибн ал-Мусайябдан эрига: мени ўз шаҳримдан олиб чиқмасликни шарт қилган аёл ҳақида сўралганда, Саид ибн ал-Мусайяб: «Хоҳласа, олиб чиқади», деди. Молик айтди: «Биздаги ҳукм шуки, агар киши аёлга — гарчи бу никоҳ ақди пайтида бўлса ҳам — ‹Сенинг устингга (бошқа аёлга) уйланмайман ва чўри ҳам тутмайман›, деб шарт қўйса, бу ҳеч нарса эмас (шарт боғламайди); магар бунда талоқ ёхуд озод қилиш қасами бўлса, у ҳолда бу унинг зиммасида вожиб ва лозим бўлади».

وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ، سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ، طَلَّقَ امْرَأَتَهُ الْبَتَّةَ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا بَعْدَهُ رَجُلٌ آخَرُ فَمَاتَ عَنْهَا قَبْلَ أَنْ يَمَسَّهَا هَلْ يَحِلُّ لِزَوْجِهَا الأَوَّلِ أَنْ يُرَاجِعَهَا فَقَالَ الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ لاَ يَحِلُّ لِزَوْجِهَا الأَوَّلِ أَنْ يُرَاجِعَهَا ‏.‏ قَالَ مَالِكٌ فِي الْمُحَلِّلِ إِنَّهُ لاَ يُقِيمُ عَلَى نِكَاحِهِ ذَلِكَ حَتَّى يَسْتَقْبِلَ نِكَاحًا جَدِيدًا فَإِنْ أَصَابَهَا فِي ذَلِكَ فَلَهَا مَهْرُهَا ‏.‏

Molikka yetib kelishicha, al-Qosim ibn Muhammaddan bir kishi ayolini qatʼiy taloq qilib, soʻng uni boshqa kishi nikohiga olgan, ammo unga qoʻshilishidan oldin (ikkinchi eri) vafot etgan ayol haqida — birinchi eri unga qaytishi halolmi, deb soʻralganda, al-Qosim ibn Muhammad: «Birinchi eri unga qaytishi halol emas», dedi. Molik muhallil (ayolni birinchi eriga halol qilish uchun uylanuvchi) haqida aytdi: «U shu nikohida qololmaydi, to yangi nikohni boshlamaguncha. Agar shu (nikohda) unga qoʻshilsa, ayolga mahri (beriladi)».Моликка етиб келишича, ал-Қосим ибн Муҳаммаддан бир киши аёлини қатъий талоқ қилиб, сўнг уни бошқа киши никоҳига олган, аммо унга қўшилишидан олдин (иккинчи эри) вафот этган аёл ҳақида — биринчи эри унга қайтиши ҳалолми, деб сўралганда, ал-Қосим ибн Муҳаммад: «Биринчи эри унга қайтиши ҳалол эмас», деди. Молик муҳаллил (аёлни биринчи эрига ҳалол қилиш учун уйланувчи) ҳақида айтди: «У шу никоҳида қололмайди, то янги никоҳни бошламагунча. Агар шу (никоҳда) унга қўшилса, аёлга маҳри (берилади)».