حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جُلُوسًا فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ تَعْرِضُ نَفْسَهَا عَلَيْهِ فَخَفَّضَ فِيهَا النَّظَرَ وَرَفَعَهُ فَلَمْ يُرِدْهَا، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ زَوِّجْنِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " أَعِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ". قَالَ مَا عِنْدِي مِنْ شَىْءٍ. قَالَ " وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ". قَالَ وَلاَ خَاتَمًا مِنَ حَدِيدٍ وَلَكِنْ أَشُقُّ بُرْدَتِي هَذِهِ فَأُعْطِيهَا النِّصْفَ، وَآخُذُ النِّصْفَ. قَالَ " لاَ، هَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ". قَالَ نَعَمْ. قَالَ " اذْهَبْ فَقَدْ زَوَّجْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurida oʻ tirgan edik; shu payt u zotning oldigʻa bir ayol — oʻ zini u zotga taklif qilgani — keldi. U zot unga nazarlarini pasaytirdilar (tushirdilar) va koʻ tardilar — (lekin) uni istamadilar. Shunda u zotning ashobidan bir kishi: «Uni menga nikohlab ber, ey Allohning Rasuli», dedi. U zot: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq)mi?» dedilar. U: «Temirdan (yasalgan) uzuk (ham yoʻq); lekin men mana shu burdamni (yopinchigʻ imni) yorib (ikkiga boʻ lib), yarmini unga beraman, yarmini oʻ zim olaman», dedi. U zot: «Yoʻq. Senda Qurʼondan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — nikohlab berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурида ў тирган эдик; шу пайт у зотнинг олдиға бир аёл — ў зини у зотга таклиф қилгани — келди. У зот унга назарларини пасайтирдилар (туширдилар) ва кў тардилар — (лекин) уни истамадилар. Шунда у зотнинг ашобидан бир киши: «Уни менга никоҳлаб бер, эй Аллоҳнинг Расули», деди. У зот: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ)ми?» дедилар. У: «Темирдан (ясалган) узук (ҳам йўқ); лекин мен мана шу бурдамни (ёпинчиғ имни) ёриб (иккига бў либ), ярмини унга бераман, ярмини ў зим оламан», деди. У зот: «Йўқ. Сенда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — никоҳлаб бердим», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنِّي وَهَبْتُ مِنْ نَفْسِي. فَقَامَتْ طَوِيلاً فَقَالَ رَجُلٌ زَوِّجْنِيهَا، إِنْ لَمْ تَكُنْ لَكَ بِهَا حَاجَةٌ. قَالَ " هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ تُصْدِقُهَا ". قَالَ مَا عِنْدِي إِلاَّ إِزَارِي. فَقَالَ " إِنْ أَعْطَيْتَهَا إِيَّاهُ جَلَسْتَ لاَ إِزَارَ لَكَ، فَالْتَمِسْ شَيْئًا ". فَقَالَ مَا أَجِدُ شَيْئًا. فَقَالَ " الْتَمِسْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدِ ". فَلَمْ يَجِدْ. فَقَالَ " أَمَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ". قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا لِسُوَرٍ سَمَّاهَا. فَقَالَ " زَوَّجْنَاكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir ayol Rasululloh ﷺning oldigʻa kelib: «Albatta men oʻ zimni (senga) hadya qildim», dedi va uzoq (vaqt) turdi. Shunda bir kishi: «Agar senga unga hojating boʻ lmasa, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda — unga mahr (sadoq) qilib beradigan — biror narsa bormi?» dedilar. U: «Menda izorimdan boshqa hech narsa yoʻq», dedi. U zot: «Agar uni unga bersang, izorsiz (oʻ zing yalangʻ och) oʻ tirib qolasan; bas, biror narsa izla», dedilar. U: «Hech narsa topmayapman», dedi. U zot: «(Yana) izla — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. (Lekin) u topmadi. U zot: «Senda Qurʼondan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Ha, falon sura va falon sura» deb, oʻ zi atagan suralarni (sanadi). U zot: «Biz uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — nikohlab berdik», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға келиб: «Албатта мен ў зимни (сенга) ҳадя қилдим», деди ва узоқ (вақт) турди. Шунда бир киши: «Агар сенга унга ҳожатинг бў лмаса, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда — унга маҳр (садоқ) қилиб берадиган — бирор нарса борми?» дедилар. У: «Менда изоримдан бошқа ҳеч нарса йўқ», деди. У зот: «Агар уни унга берсанг, изорсиз (ў зинг яланғ оч) ў тириб қоласан; бас, бирор нарса изла», дедилар. У: «Ҳеч нарса топмаяпман», деди. У зот: «(Яна) изла — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. (Лекин) у топмади. У зот: «Сенда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Ҳа, фалон сура ва фалон сура» деб, ў зи атаган сураларни (санади). У зот: «Биз уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — никоҳлаб бердик», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، سَمِعْتُ أَبَا حَازِمٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، يَقُولُ إِنِّي لَفِي الْقَوْمِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ قَامَتِ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَ فِيهَا رَأْيَكَ فَلَمْ يُجِبْهَا شَيْئًا ثُمَّ قَامَتْ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَ فِيهَا رَأْيَكَ فَلَمْ يُجِبْهَا شَيْئًا ثُمَّ قَامَتِ الثَّالِثَةَ فَقَالَتْ إِنَّهَا قَدْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لَكَ فَرَ فِيهَا رَأْيَكَ فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحْنِيهَا. قَالَ " هَلْ عِنْدَكَ مِنْ شَىْءٍ ". قَالَ لاَ. قَالَ " اذْهَبْ فَاطْلُبْ وَلَوْ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ ". فَذَهَبَ فَطَلَبَ ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ مَا وَجَدْتُ شَيْئًا وَلاَ خَاتَمًا مِنْ حَدِيدٍ. فَقَالَ " هَلْ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ". قَالَ مَعِي سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا. قَالَ " اذْهَبْ فَقَدْ أَنْكَحْتُكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ".
(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning huzurida (boʻ lgan) qavm ichida edim; shu payt bir ayol (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, albatta u (men) oʻ zini senga hadya qildi; uning haqida oʻ z fikringni (qarorgʻingni) koʻ r (bildir)», dedi. U zot unga hech narsa javob bermadilar. Soʻng u (yana) turib: «Ey Allohning Rasuli, albatta u oʻ zini senga hadya qildi; uning haqida oʻ z fikringni koʻ r», dedi. U zot unga hech narsa javob bermadilar. Soʻng uchinchi (marta) turib: «Albatta u oʻ zini senga hadya qildi; uning haqida oʻ z fikringni koʻ r», dedi. Shunda bir kishi (oʻrnidan) turib: «Ey Allohning Rasuli, uni menga nikohlab ber», dedi. U zot: «Senda biror narsa bormi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Bor, (biror narsa) izla — temirdan (yasalgan) bir uzuk boʻ lsa ham», dedilar. U bordi, (izlab) qidirdi, soʻng kelib: «Hech narsa topmadim, temirdan (yasalgan) uzuk (ham) topmadim», dedi. U zot: «Senda Qurʼondan biror narsa bormi?» dedilar. U: «Menda falon sura va falon sura (bor)», dedi. U zot: «Bor, men uni senga — senda (yodda) boʻ lgan Qurʼon evaziga — nikohlab berdim», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида (бў лган) қавм ичида эдим; шу пайт бир аёл (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта у (мен) ў зини сенга ҳадя қилди; унинг ҳақида ў з фикрингни (қарорғингни) кў р (билдир)», деди. У зот унга ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг у (яна) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта у ў зини сенга ҳадя қилди; унинг ҳақида ў з фикрингни кў р», деди. У зот унга ҳеч нарса жавоб бермадилар. Сўнг учинчи (марта) туриб: «Албатта у ў зини сенга ҳадя қилди; унинг ҳақида ў з фикрингни кў р», деди. Шунда бир киши (ўрнидан) туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни менга никоҳлаб бер», деди. У зот: «Сенда бирор нарса борми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Бор, (бирор нарса) изла — темирдан (ясалган) бир узук бў лса ҳам», дедилар. У борди, (излаб) қидирди, сўнг келиб: «Ҳеч нарса топмадим, темирдан (ясалган) узук (ҳам) топмадим», деди. У зот: «Сенда Қуръондан бирор нарса борми?» дедилар. У: «Менда фалон сура ва фалон сура (бор)», деди. У зот: «Бор, мен уни сенга — сенда (ёдда) бў лган Қуръон эвазига — никоҳлаб бердим», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ " تَزَوَّجْ وَلَوْ بِخَاتَمٍ مِنْ حَدِيدٍ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ bir kishiga: «Uylan — temirdan (yasalgan) bir uzuk (mahr) bilan boʻ lsa ham», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ бир кишига: «Уйлан — темирдан (ясалган) бир узук (маҳр) билан бў лса ҳам», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ دَعَا أَبُو أُسَيْدٍ السَّاعِدِيُّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي عُرْسِهِ، وَكَانَتِ امْرَأَتُهُ يَوْمَئِذٍ خَادِمَهُمْ وَهْىَ الْعَرُوسُ، قَالَ سَهْلٌ تَدْرُونَ مَا سَقَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعَتْ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ، فَلَمَّا أَكَلَ سَقَتْهُ إِيَّاهُ.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Usayd as-Soidiy oʻ z toʻ yida Rasululloh ﷺni (taomga) chaqirdi; oʻ sha kuni uning xotini — u (yangi) kelin boʻ la turib — ularning xizmatchisi (xizmat qiluvchisi) edi. Sahl: «Rasululloh ﷺga nima ichirganini bilasizlarmi? — U zotga kechadan (oldindan) bir necha xurmoni (suvda) ivitib (boʻ ktirib) qoʻ ygan edi; u zot (taomni) yeb boʻ lgach, unga oʻ shani (ivitilgan xurmo suvini) ichirdi», dedi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Усайд ас-Соидий ў з тў йида Расулуллоҳ ﷺни (таомга) чақирди; ў ша куни унинг хотини — у (янги) келин бў ла туриб — уларнинг хизматчиси (хизмат қилувчиси) эди. Саҳл: «Расулуллоҳ ﷺга нима ичирганини биласизларми? — У зотга кечадан (олдиндан) бир неча хурмони (сувда) ивитиб (бў ктириб) қў йган эди; у зот (таомни) еб бў лгач, унга ў шани (ивитилган хурмо сувини) ичирди», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا أُسَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِعُرْسِهِ، فَكَانَتِ امْرَأَتُهُ خَادِمَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَهْىَ الْعَرُوسُ، فَقَالَتْ أَوْ قَالَ أَتَدْرُونَ مَا أَنْقَعَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعَتْ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ فِي تَوْرٍ.
(Abu Hozim, Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)ni (shunday) deganini eshitdi:) Abu Usayd as-Soidiy Paygʻambar ﷺni oʻ z toʻ yiga (taomga) chaqirdi; oʻ sha kuni uning xotini — u (yangi) kelin boʻ la turib — ularning xizmatchisi edi. U (ayol) — yoki u (Sahl) — dedi: «Rasululloh ﷺga nima ivitib (tayyorlab) qoʻ yganini bilasizlarmi? — U zotga kechadan (oldindan) bir idishda (tavr) bir necha xurmoni ivitib qoʻ ygan edi.»(Абу Ҳозим, Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)ни (шундай) деганини эшитди:) Абу Усайд ас-Соидий Пайғамбар ﷺни ў з тў йига (таомга) чақирди; ў ша куни унинг хотини — у (янги) келин бў ла туриб — уларнинг хизматчиси эди. У (аёл) — ёки у (Саҳл) — деди: «Расулуллоҳ ﷺга нима ивитиб (тайёрлаб) қў йганини биласизларми? — У зотга кечадан (олдиндан) бир идишда (тавр) бир неча хурмони ивитиб қў йган эди.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْوَزِيرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ حَمْزَةَ، عَنْ أَبِيهِ، وَعَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِهَذَا.
(Abbos ibn Sahl ibn Saʼd, otasi (Sahl) (roziyallohu anhu)dan — mana shu (5047-hadis) bilan (rivoyat qildi).(Аббос ибн Саҳл ибн Саъд, отаси (Саҳл) (розияллоҳу анҳу)дан — мана шу (5047-ҳадис) билан (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُوَيْمِرًا الْعَجْلاَنِيَّ جَاءَ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ الأَنْصَارِيِّ، فَقَالَ لَهُ يَا عَاصِمُ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ، أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ سَلْ لِي يَا عَاصِمُ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَ عَاصِمٌ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا حَتَّى كَبُرَ عَلَى عَاصِمٍ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَجَعَ عَاصِمٌ إِلَى أَهْلِهِ جَاءَ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا عَاصِمُ مَاذَا قَالَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمٌ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ، قَدْ كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسْأَلَةَ الَّتِي سَأَلْتُهُ عَنْهَا. قَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَهُ عَنْهَا فَأَقْبَلَ عُوَيْمِرٌ حَتَّى أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَطَ النَّاسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ، أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَاذْهَبْ فَأْتِ بِهَا ". قَالَ سَهْلٌ فَتَلاَعَنَا وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا فَرَغَا قَالَ عُوَيْمِرٌ كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنْ أَمْسَكْتُهَا، فَطَلَّقَهَا ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَكَانَتْ تِلْكَ سُنَّةُ الْمُتَلاَعِنَيْنِ.
(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, Uvaymir al-Ajloniy Osim ibn Adiy al-Ansoriyning oldiga kelib, unga: «Ey Osim, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni (qasos uchun) oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin? Ey Osim, men uchun buni Rasululloh ﷺdan soʻra» dedi. Osim buni Rasululloh ﷺdan soʻradi; (lekin) Rasululloh ﷺ (bunday) savollarni yoqtirmadilar va uni aybladilar — hatto Osimga Rasululloh ﷺdan eshitgan (gap)i ogʻ ir botdi. Osim oʻ z ahliga qaytgach, Uvaymir kelib: «Ey Osim, Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» dedi. Osim unga: «Sen menga yaxshilik keltirmading; men u zotdan soʻragan masalani Rasululloh ﷺ yoqtirmadilar» dedi. Uvaymir: «Allohga qasamki, men — uni u zotdan soʻramaguncha — toʻ xtamayman» dedi va Rasululloh ﷺning oldiga — odamlar oʻ rtasida (turgan paytlarida) — kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh sen va xotining haqida (oyat) nozil qildi; bor, uni olib kel» dedilar. Sahl aytdi: «Bas, ular liʼon (laʼnatlashish) qildi — men odamlar bilan (birga) Rasululloh ﷺning huzurida edim. Ular (liʼondan) farogʻ at topgach, Uvaymir: ‹Agar men uni (oʻ z nikohimda) ushlab tursam, men unga (tuhmat bilan) yolgʻon (gapirgan) boʻ laman, ey Allohning Rasuli› dedi va — Rasululloh ﷺ unga buyurishdan oldin — uni uch (taloq bilan) taloq qildi.» Ibn Shihob: «Bas, mana shu — liʼon qiluvchi (er-xotin)larning sunnati boʻ ldi» dedi.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, Уваймир ал-Ажлоний Осим ибн Адий ал-Ансорийнинг олдига келиб, унга: «Эй Осим, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни (қасос учун) ў лдирасизми — ёки қандай қилсин? Эй Осим, мен учун буни Расулуллоҳ ﷺдан сўра» деди. Осим буни Расулуллоҳ ﷺдан сўради; (лекин) Расулуллоҳ ﷺ (бундай) саволларни ёқтирмадилар ва уни айбладилар — ҳатто Осимга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган (гап)и оғ ир ботди. Осим ў з аҳлига қайтгач, Уваймир келиб: «Эй Осим, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деди. Осим унга: «Сен менга яхшилик келтирмадинг; мен у зотдан сўраган масалани Расулуллоҳ ﷺ ёқтирмадилар» деди. Уваймир: «Аллоҳга қасамки, мен — уни у зотдан сўрамагунча — тў хтамайман» деди ва Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — одамлар ў ртасида (турган пайтларида) — келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни ў лдирасизми — ёки қандай қилсин?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сен ва хотининг ҳақида (оят) нозил қилди; бор, уни олиб кел» дедилар. Саҳл айтди: «Бас, улар лиъон (лаънатлашиш) қилди — мен одамлар билан (бирга) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида эдим. Улар (лиъондан) фароғ ат топгач, Уваймир: ‹Агар мен уни (ў з никоҳимда) ушлаб турсам, мен унга (туҳмат билан) ёлғон (гапирган) бў ламан, эй Аллоҳнинг Расули› деди ва — Расулуллоҳ ﷺ унга буюришдан олдин — уни уч (талоқ билан) талоқ қилди.» Ибн Шиҳоб: «Бас, мана шу — лиъон қилувчи (эр-хотин)ларнинг суннати бў лди» деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ أَبُو حَازِمٍ سَمِعْتُهُ مِنْ، سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بُعِثْتُ أَنَا وَالسَّاعَةَ كَهَذِهِ مِنْ هَذِهِ أَوْ كَهَاتَيْنِ ". وَقَرَنَ بَيْنَ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى.
(Abu Hozim, Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) — Rasululloh ﷺning sahobasi — (shunday) deganini eshitdi:) Rasululloh ﷺ: «Men va qiyomat — mana bu (ikki barmoq) kabi — (yaqin) yuborildim» dedilar va koʻ rsatkich (barmoq) bilan oʻ rta (barmoqni) yonma-yon qoʻ ydilar.(Абу Ҳозим, Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) — Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаси — (шундай) деганини эшитди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва қиёмат — мана бу (икки бармоқ) каби — (яқин) юборилдим» дедилар ва кў рсаткич (бармоқ) билан ў рта (бармоқни) ёнма-ён қў йдилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عُوَيْمِرًا الْعَجْلاَنِيَّ جَاءَ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ الأَنْصَارِيِّ فَقَالَ لَهُ يَا عَاصِمُ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ، أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ سَلْ لِي يَا عَاصِمُ عَنْ ذَلِكَ. فَسَأَلَ عَاصِمٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَكَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَهَا، حَتَّى كَبُرَ عَلَى عَاصِمٍ مَا سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَجَعَ عَاصِمٌ إِلَى أَهْلِهِ جَاءَهُ عُوَيْمِرٌ فَقَالَ يَا عَاصِمُ مَاذَا قَالَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمٌ لِعُوَيْمِرٍ لَمْ تَأْتِنِي بِخَيْرٍ، قَدْ كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسْأَلَةَ الَّتِي سَأَلْتُهُ عَنْهَا. فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لاَ أَنْتَهِي حَتَّى أَسْأَلَهُ عَنْهَا. فَأَقْبَلَ عُوَيْمِرٌ حَتَّى جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَسَطَ النَّاسِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً، أَيَقْتُلُهُ فَتَقْتُلُونَهُ أَمْ كَيْفَ يَفْعَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أُنْزِلَ فِيكَ وَفِي صَاحِبَتِكَ فَاذْهَبْ فَأْتِ بِهَا ". قَالَ سَهْلٌ فَتَلاَعَنَا وَأَنَا مَعَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا فَرَغَا مِنْ تَلاَعُنِهِمَا قَالَ عُوَيْمِرٌ كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَمْسَكْتُهَا. فَطَلَّقَهَا ثَلاَثًا قَبْلَ أَنْ يَأْمُرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَكَانَتْ سُنَّةَ الْمُتَلاَعِنَيْنِ.
(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdi)ki, Uvaymir al-Ajloniy Osim ibn Adiy al-Ansoriyning oldiga kelib, unga: «Ey Osim, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin? Ey Osim, men uchun buni (Rasululloh ﷺdan) soʻra» dedi. Osim buni Rasululloh ﷺdan soʻradi; (lekin) Rasululloh ﷺ (bunday) savollarni yoqtirmadilar va aybladilar — hatto Osimga Rasululloh ﷺdan eshitgan (gap)i ogʻ ir botdi. Osim oʻ z ahliga qaytgach, Uvaymir kelib: «Ey Osim, Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» dedi. Osim Uvaymirga: «Sen menga yaxshilik keltirmading; men soʻragan masalani Rasululloh ﷺ yoqtirmadilar» dedi. Uvaymir: «Allohga qasamki, men — uni u zotdan soʻramaguncha — toʻ xtamayman» dedi va Rasululloh ﷺning oldiga — odamlar oʻ rtasida — kelib: «Ey Allohning Rasuli, bir kishi oʻ z xotini bilan (begona) bir erkakni topsa — uni oʻ ldiradimi, soʻng sizlar uni oʻ ldirasizmi — yoki qanday qilsin?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Sen va xotining haqida (oyat) nozil qilindi; bor, uni olib kel» dedilar. Sahl aytdi: «Bas, ular liʼon qildi — men odamlar bilan (birga) Rasululloh ﷺning huzurida edim. Ular liʼondan farogʻ at topgach, Uvaymir: ‹Agar men uni ushlab tursam, men unga yolgʻon (gapirgan) boʻ laman, ey Allohning Rasuli› dedi va — Rasululloh ﷺ unga buyurishdan oldin — uni uch (taloq bilan) taloq qildi.» Ibn Shihob: «Bas, mana shu — liʼon qilishuvchilarning sunnati boʻ ldi» dedi.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар берди)ки, Уваймир ал-Ажлоний Осим ибн Адий ал-Ансорийнинг олдига келиб, унга: «Эй Осим, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни ў лдирасизми — ёки қандай қилсин? Эй Осим, мен учун буни (Расулуллоҳ ﷺдан) сўра» деди. Осим буни Расулуллоҳ ﷺдан сўради; (лекин) Расулуллоҳ ﷺ (бундай) саволларни ёқтирмадилар ва айбладилар — ҳатто Осимга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган (гап)и оғ ир ботди. Осим ў з аҳлига қайтгач, Уваймир келиб: «Эй Осим, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деди. Осим Уваймирга: «Сен менга яхшилик келтирмадинг; мен сўраган масалани Расулуллоҳ ﷺ ёқтирмадилар» деди. Уваймир: «Аллоҳга қасамки, мен — уни у зотдан сўрамагунча — тў хтамайман» деди ва Расулуллоҳ ﷺнинг олдига — одамлар ў ртасида — келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бир киши ў з хотини билан (бегона) бир эркакни топса — уни ў лдирадими, сўнг сизлар уни ў лдирасизми — ёки қандай қилсин?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен ва хотининг ҳақида (оят) нозил қилинди; бор, уни олиб кел» дедилар. Саҳл айтди: «Бас, улар лиъон қилди — мен одамлар билан (бирга) Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида эдим. Улар лиъондан фароғ ат топгач, Уваймир: ‹Агар мен уни ушлаб турсам, мен унга ёлғон (гапирган) бў ламан, эй Аллоҳнинг Расули› деди ва — Расулуллоҳ ﷺ унга буюришдан олдин — уни уч (талоқ билан) талоқ қилди.» Ибн Шиҳоб: «Бас, мана шу — лиъон қилишувчиларнинг суннати бў лди» деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ إِنْ كُنَّا لَنَفْرَحُ بِيَوْمِ الْجُمُعَةِ، كَانَتْ لَنَا عَجُوزٌ تَأْخُذُ أُصُولَ السِّلْقِ، فَتَجْعَلُهُ فِي قِدْرٍ لَهَا، فَتَجْعَلُ فِيهِ حَبَّاتٍ مِنْ شَعِيرٍ، إِذَا صَلَّيْنَا زُرْنَاهَا فَقَرَّبَتْهُ إِلَيْنَا، وَكُنَّا نَفْرَحُ بِيَوْمِ الْجُمُعَةِ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ، وَمَا كُنَّا نَتَغَدَّى وَلاَ نَقِيلُ إِلاَّ بَعْدَ الْجُمُعَةِ، وَاللَّهِ مَا فِيهِ شَحْمٌ وَلاَ وَدَكٌ.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz jumʼa kuniga xursand boʻ lar edik: bizda bir kampir bor edi — u silq (lavlagi-poyali koʻ kat)ning ildizlarini olar, uni oʻ z qozoniga solar, unga bir necha dona arpa (don) solar edi. Biz namoz oʻqiganimizda, uning oldiga (ziyoratga) borar edik; u uni bizga taqdim qilar edi. Biz shu sababli jumʼa kuniga xursand boʻ lar edik. Biz — jumʼadan keyingina tushlik qilar va qaylula (kunduzgi dam) olar edik. Allohga qasamki, unda (oʻ sha taomda) na yogʻ , na moy bor edi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз жумъа кунига хурсанд бў лар эдик: бизда бир кампир бор эди — у силқ (лавлаги-пояли кў кат)нинг илдизларини олар, уни ў з қозонига солар, унга бир неча дона арпа (дон) солар эди. Биз намоз ўқиганимизда, унинг олдига (зиёратга) борар эдик; у уни бизга тақдим қилар эди. Биз шу сабабли жумъа кунига хурсанд бў лар эдик. Биз — жумъадан кейингина тушлик қилар ва қайлула (кундузги дам) олар эдик. Аллоҳга қасамки, унда (ў ша таомда) на ёғ , на мой бор эди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا أُسَيْدٍ السَّاعِدِيَّ، دَعَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لِعُرْسِهِ، فَكَانَتِ امْرَأَتُهُ خَادِمَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَهْىَ الْعَرُوسُ. فَقَالَتْ مَا تَدْرُونَ مَا أَنْقَعْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْقَعْتُ لَهُ تَمَرَاتٍ مِنَ اللَّيْلِ فِي تَوْرٍ.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Abu Usayd as-Soidiy Paygʻambar ﷺni oʻ z toʻ yiga chaqirdi; uning xotini oʻ sha kun ularning xizmatkori edi — u kelin edi. U: «Bilasizlarmi, men Rasululloh ﷺga nima (sharbat) ivitib qoʻ ydim? Men u zotga kechasi bir tavr (tosh idish)da bir necha xurmoni (suvda) ivitib (boʻ ktirib) qoʻ ygan edim» dedi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Абу Усайд ас-Соидий Пайғамбар ﷺни ў з тў йига чақирди; унинг хотини ў ша кун уларнинг хизматкори эди — у келин эди. У: «Биласизларми, мен Расулуллоҳ ﷺга нима (шарбат) ивитиб қў йдим? Мен у зотга кечаси бир тавр (тош идиш)да бир неча хурмони (сувда) ивитиб (бў ктириб) қў йган эдим» деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِشَرَابٍ فَشَرِبَ مِنْهُ، وَعَنْ يَمِينِهِ غُلاَمٌ وَعَنْ يَسَارِهِ الأَشْيَاخُ. فَقَالَ لِلْغُلاَمِ " أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أُعْطِيَ هَؤُلاَءِ ". فَقَالَ الْغُلاَمُ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ أُوثِرُ بِنَصِيبِي مِنْكَ أَحَدًا. قَالَ فَتَلَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِهِ.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺga bir ichimlik keltirildi; u zot undan ichdilar — oʻ ng (tomon)larida bir bola, chap (tomon)larida esa keksalar (bor) edi. U zot bolaga: «Bularga berishimga izn berasanmi?» dedilar. Bola: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey Allohning Rasuli, men sizdan (keladigan) nasibamga hech kimni afzal koʻ rmayman» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uni (qadahni) uning qoʻ liga qoʻ ydilar (berdilar).(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺга бир ичимлик келтирилди; у зот ундан ичдилар — ў нг (томон)ларида бир бола, чап (томон)ларида эса кексалар (бор) эди. У зот болага: «Буларга беришимга изн берасанми?» дедилар. Бола: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Расули, мен сиздан (келадиган) насибамга ҳеч кимни афзал кў рмайман» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни (қадаҳни) унинг қў лига қў йдилар (бердилар).
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ ذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةٌ مِنَ الْعَرَبِ، فَأَمَرَ أَبَا أُسَيْدٍ السَّاعِدِيَّ أَنْ يُرْسِلَ إِلَيْهَا فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا، فَقَدِمَتْ فَنَزَلَتْ فِي أُجُمِ بَنِي سَاعِدَةَ، فَخَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى جَاءَهَا فَدَخَلَ عَلَيْهَا فَإِذَا امْرَأَةٌ مُنَكِّسَةٌ رَأْسَهَا، فَلَمَّا كَلَّمَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ. فَقَالَ " قَدْ أَعَذْتُكِ مِنِّي ". فَقَالُوا لَهَا أَتَدْرِينَ مَنْ هَذَا قَالَتْ لاَ. قَالُوا هَذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَاءَ لِيَخْطُبَكِ. قَالَتْ كُنْتُ أَنَا أَشْقَى مِنْ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ حَتَّى جَلَسَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ هُوَ وَأَصْحَابُهُ، ثُمَّ قَالَ " اسْقِنَا يَا سَهْلُ ". فَخَرَجْتُ لَهُمْ بِهَذَا الْقَدَحِ فَأَسْقَيْتُهُمْ فِيهِ، فَأَخْرَجَ لَنَا سَهْلٌ ذَلِكَ الْقَدَحَ فَشَرِبْنَا مِنْهُ. قَالَ ثُمَّ اسْتَوْهَبَهُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بَعْدَ ذَلِكَ فَوَهَبَهُ لَهُ.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺga arablardan bir ayol (haqida) zikr qilindi; u zot Abu Usayd as-Soidiyga — unga (xabar) yuborishni — buyurdilar; u unga (xabar) yubordi. U keldi va Banu Soida qoʻ rgʻ onida (ujum) tushdi. Paygʻambar ﷺ (yoʻ lga) chiqib, uning oldiga keldilar va uning huzuriga kirdilar — birdan u (ayol) boshini (yerga) eggan (ayol) edi. Paygʻambar ﷺ unga (gap) qilgach, u: «Men sendan Allohga panoh tilayman» dedi. U zot: «Men seni oʻ zimdan panoh berdim (qoʻ yib yubordim)» dedilar. (Odamlar) unga: «Bu kim ekanini bilasanmi?» dedi. U: «Yoʻq» dedi. Ular: «Bu — Rasululloh ﷺ; seni xostgorlik qilgani (sovchilikka) keldilar» dedi. U: «Men shunchalik baxtsiz (shoʻrpeshana) edim-a!» dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ oʻ sha kun (yurib) keldilar — to oʻ zlari va ashobi Banu Soidaning sayfasida (soyabonida) oʻ tirdilar, soʻng: «Bizga (suv) ichir, ey Sahl» dedilar. (Sahl:) Men ularga mana shu qadah (bilan suv) chiqarib, unda ularga ichirdim. (Roviy:) Sahl bizga oʻ sha qadahni chiqardi; biz undan ichdik. (Roviy:) Soʻng buni Umar ibn Abdulaziz undan (hadya qilishini) soʻradi; u (Sahl) uni unga hadya qildi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺга араблардан бир аёл (ҳақида) зикр қилинди; у зот Абу Усайд ас-Соидийга — унга (хабар) юборишни — буюрдилар; у унга (хабар) юборди. У келди ва Бану Соида қў рғ онида (ужум) тушди. Пайғамбар ﷺ (йў лга) чиқиб, унинг олдига келдилар ва унинг ҳузурига кирдилар — бирдан у (аёл) бошини (ерга) эгган (аёл) эди. Пайғамбар ﷺ унга (гап) қилгач, у: «Мен сендан Аллоҳга паноҳ тилайман» деди. У зот: «Мен сени ў зимдан паноҳ бердим (қў йиб юбордим)» дедилар. (Одамлар) унга: «Бу ким эканини биласанми?» деди. У: «Йўқ» деди. Улар: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ; сени хостгорлик қилгани (совчиликка) келдилар» деди. У: «Мен шунчалик бахтсиз (шўрпешана) эдим-а!» деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ў ша кун (юриб) келдилар — то ў злари ва ашоби Бану Соиданинг сайфасида (соябонида) ў тирдилар, сўнг: «Бизга (сув) ичир, эй Саҳл» дедилар. (Саҳл:) Мен уларга мана шу қадаҳ (билан сув) чиқариб, унда уларга ичирдим. (Ровий:) Саҳл бизга ў ша қадаҳни чиқарди; биз ундан ичдик. (Ровий:) Сўнг буни Умар ибн Абдулазиз ундан (ҳадя қилишини) сўради; у (Саҳл) уни унга ҳадя қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ، فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا ". وَقَالَ بِإِصْبَعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Men va yetimni boquvchi (kafil) jannatda mana shunday boʻlamiz» dedilar va koʻrsatkich hamda oʻrta barmoqlari bilan (ishora qilib koʻrsatdilar).(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Мен ва етимни боқувчи (кафил) жаннатда мана шундай бўламиз» дедилар ва кўрсаткич ҳамда ўрта бармоқлари билан (ишора қилиб кўрсатдилар).
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ إِنْ كَانَتْ أَحَبَّ أَسْمَاءِ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ إِلَيْهِ لأَبُو تُرَابٍ، وَإِنْ كَانَ لَيَفْرَحُ أَنْ يُدْعَى بِهَا، وَمَا سَمَّاهُ أَبُو تُرَابٍ إِلاَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غَاضَبَ يَوْمًا فَاطِمَةَ فَخَرَجَ فَاضْطَجَعَ إِلَى الْجِدَارِ إِلَى الْمَسْجِدِ، فَجَاءَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتْبَعُهُ، فَقَالَ هُوَ ذَا مُضْطَجِعٌ فِي الْجِدَارِ فَجَاءَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَامْتَلأَ ظَهْرُهُ تُرَابًا، فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ التُّرَابَ عَنْ ظَهْرِهِ يَقُولُ " اجْلِسْ يَا أَبَا تُرَابٍ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Alining ismlaridan unga eng sevimlisi — Abu Turob (edi), u (shu ism) bilan chaqirilishidan xursand boʻlardi; uni Paygʻambar ﷺdan boshqa hech kim Abu Turob deb atamagan. (Ali) bir kuni Fotima bilan gʻazablashib, (uydan) chiqib ketdi va masjid (tomon)idagi devor yoniga yonboshlab yotdi. Paygʻambar ﷺ uning izidan kelib (soʻradilar), (kimdir:) «U mana — devor yonida yonboshlab yotibdi» dedi. Paygʻambar ﷺ uning oldiga keldilar — uning orqasi tuproqqa belangan edi. Paygʻambar ﷺ uning orqasidan tuproqni artib (silab): «Oʻtir, ey Abu Turob (tuproq otasi)» der edilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Алининг исмларидан унга энг севимлиси — Абу Туроб (эди), у (шу исм) билан чақирилишидан хурсанд бўларди; уни Пайғамбар ﷺдан бошқа ҳеч ким Абу Туроб деб атамаган. (Али) бир куни Фотима билан ғазаблашиб, (уйдан) чиқиб кетди ва масжид (томон)идаги девор ёнига ёнбошлаб ётди. Пайғамбар ﷺ унинг изидан келиб (сўрадилар), (кимдир:) «У мана — девор ёнида ёнбошлаб ётибди» деди. Пайғамбар ﷺ унинг олдига келдилар — унинг орқаси тупроққа беланган эди. Пайғамбар ﷺ унинг орқасидан тупроқни артиб (силаб): «Ўтир, эй Абу Туроб (тупроқ отаси)» дер эдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ حَفِظْتُهُ كَمَا أَنَّكَ هَا هُنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ اطَّلَعَ رَجُلٌ مِنْ جُحْرٍ فِي حُجَرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِدْرًى يَحُكُّ بِهِ رَأْسَهُ فَقَالَ " لَوْ أَعْلَمُ أَنَّكَ تَنْظُرُ لَطَعَنْتُ بِهِ فِي عَيْنِكَ، إِنَّمَا جُعِلَ الاِسْتِئْذَانُ مِنْ أَجْلِ الْبَصَرِ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺning hujralaridagi bir teshikdan moʻraladi, Paygʻambar ﷺning (qoʻllarida) esa boshlarini qashlayotgan midro (taroqsimon asbob) bor edi. (U zot:) «Agar sening (moʻralab) qarayotganingni bilganimda, uni (midroni) koʻzingga sanchgan boʻlardim. (Uyga kirishda) izn (soʻrash) faqat koʻz (bilan avratga nazar tushishidan saqlanish) uchun joriy qilingan» dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺнинг ҳужраларидаги бир тешикдан мўралади, Пайғамбар ﷺнинг (қўлларида) эса бошларини қашлаётган мидро (тароқсимон асбоб) бор эди. (У зот:) «Агар сенинг (мўралаб) қараётганингни билганимда, уни (мидрони) кўзингга санчган бўлардим. (Уйга киришда) изн (сўраш) фақат кўз (билан авратга назар тушишидан сақланиш) учун жорий қилинган» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ كُنَّا نَقِيلُ وَنَتَغَدَّى بَعْدَ الْجُمُعَةِ.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz juma (namozi)dan keyin qaylula (peshin uyqusi) qilar va tushlik qilar edik.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз жума (намози)дан кейин қайлула (пешин уйқуси) қилар ва тушлик қилар эдик.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ مَا كَانَ لِعَلِيٍّ اسْمٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَبِي تُرَابٍ، وَإِنْ كَانَ لَيَفْرَحُ بِهِ إِذَا دُعِيَ بِهَا، جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ فَلَمْ يَجِدْ عَلِيًّا فِي الْبَيْتِ فَقَالَ " أَيْنَ ابْنُ عَمِّكِ ". فَقَالَتْ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ شَىْءٌ، فَغَاضَبَنِي فَخَرَجَ فَلَمْ يَقِلْ عِنْدِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِنْسَانٍ " انْظُرْ أَيْنَ هُوَ " فَجَاءَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هُوَ فِي الْمَسْجِدِ رَاقِدٌ. فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُضْطَجِعٌ، قَدْ سَقَطَ رِدَاؤُهُ عَنْ شِقِّهِ، فَأَصَابَهُ تُرَابٌ، فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُهُ عَنْهُ ـ وَهْوَ يَقُولُ " قُمْ أَبَا تُرَابٍ، قُمْ أَبَا تُرَابٍ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Ali (roziyallohu anhu) uchun Abu Turob («tuproq otasi») degan ismdan koʻra sevimliroq ism yoʻq edi; u shu (ism) bilan chaqirilsa, chinakam xursand boʻlardi. (Bir kuni) Rasululloh ﷺ Fotima — alayhassalom — ning uyiga keldilar, lekin Alini uyda topmadilar. Shunda: «Amakingning oʻgʻli (ering) qayerda?» dedilar. (Fotima): «Men bilan uning orasida bir narsa (gap) boʻlgan edi; u mendan gʻazablanib chiqib ketdi va menikida qaylula qilmadi», dedi. Rasululloh ﷺ bir kishiga: «Qaragin-chi, u qayerda ekan», dedilar. U (kishi) kelib: «Yo Rasululloh, u masjidda uxlab yotibdi», dedi. Rasululloh ﷺ (oldiga) keldilar — u (Ali) yonboshlab yotar, ridosi yon tomonidan tushib ketib, (badaniga) tuproq tegib qolgan edi. Rasululloh ﷺ undan (tuproqni) artar va: «Tur, ey Abu Turob! Tur, ey Abu Turob!» der edilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Али (розияллоҳу анҳу) учун Абу Туроб («тупроқ отаси») деган исмдан кўра севимлироқ исм йўқ эди; у шу (исм) билан чақирилса, чинакам хурсанд бўларди. (Бир куни) Расулуллоҳ ﷺ Фотима — алайҳассалом — нинг уйига келдилар, лекин Алини уйда топмадилар. Шунда: «Амакингнинг ўғли (эринг) қаерда?» дедилар. (Фотима): «Мен билан унинг орасида бир нарса (гап) бўлган эди; у мендан ғазабланиб чиқиб кетди ва меникида қайлула қилмади», деди. Расулуллоҳ ﷺ бир кишига: «Қарагин-чи, у қаерда экан», дедилар. У (киши) келиб: «Ё Расулуллоҳ, у масжидда ухлаб ётибди», деди. Расулуллоҳ ﷺ (олдига) келдилар — у (Али) ёнбошлаб ётар, ридоси ён томонидан тушиб кетиб, (баданига) тупроқ тегиб қолган эди. Расулуллоҳ ﷺ ундан (тупроқни) артар ва: «Тур, эй Абу Туроб! Тур, эй Абу Туроб!» дер эдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً أَيَقْتُلُهُ فَتَلاَعَنَا فِي الْمَسْجِدِ وَأَنَا شَاهِدٌ.
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, agar kishi xotinini boshqa erkak bilan (zino ustida) topsa, uni oʻldirsinmi?» — dedi. Keyinchalik men ularni (er-xotinni) masjidda liʼon qilayotgan holda koʻrdim (biri ayblab, biri inkor etib qasam ichdi).Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, агар киши хотинини бошқа эркак билан (зино устида) топса, уни ўлдирсинми?» — деди. Кейинчалик мен уларни (эр-хотинни) масжидда лиъон қилаётган ҳолда кўрдим (бири айблаб, бири инкор этиб қасам ичди).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ فَاطِمَةَ، فَلَمْ يَجِدْ عَلِيًّا فِي الْبَيْتِ فَقَالَ " أَيْنَ ابْنُ عَمِّكِ ". قَالَتْ كَانَ بَيْنِي وَبَيْنَهُ شَىْءٌ، فَغَاضَبَنِي فَخَرَجَ فَلَمْ يَقِلْ عِنْدِي. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لإِنْسَانٍ " انْظُرْ أَيْنَ هُوَ ". فَجَاءَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، هُوَ فِي الْمَسْجِدِ رَاقِدٌ، فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ مُضْطَجِعٌ، قَدْ سَقَطَ رِدَاؤُهُ عَنْ شِقِّهِ، وَأَصَابَهُ تُرَابٌ، فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُهُ عَنْهُ وَيَقُولُ " قُمْ أَبَا تُرَابٍ، قُمْ أَبَا تُرَابٍ ".
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fotimaning uyiga bordilar, lekin Alini u yerda topmadilar. U zot: «Amakivachchang qani?» — dedilar. U: «Oramizda bir narsa boʻldi-yu, u menga achchiqlanib, (uydan) chiqib ketdi. U uyda (peshin uyqusiga) yotmadi», — dedi. Rasululloh ﷺ bir kishini uni qidirishga yubordilar. U kishi kelib: «Yo Rasululloh, u (Ali) masjidda uxlab yotibdi», — dedi. Rasululloh ﷺ u yerga bordilar; Ali yotgan edi, ridosi bir yoniga tushib, badaniga tuproq tekkan edi. Rasululloh ﷺ undan tuprogʻni arta boshlab: «Tur, ey Abu Turob! Tur, ey Abu Turob! (yaʼni tuproq otasi)», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фотиманинг уйига бордилар, лекин Алини у ерда топмадилар. У зот: «Амакиваччанг қани?» — дедилар. У: «Орамизда бир нарса бўлди-ю, у менга аччиқланиб, (уйдан) чиқиб кетди. У уйда (пешин уйқусига) ётмади», — деди. Расулуллоҳ ﷺ бир кишини уни қидиришга юбордилар. У киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, у (Али) масжидда ухлаб ётибди», — деди. Расулуллоҳ ﷺ у ерга бордилар; Али ётган эди, ридоси бир ёнига тушиб, баданига тупроқ теккан эди. Расулуллоҳ ﷺ ундан тупроғни арта бошлаб: «Тур, эй Абу Туроб! Тур, эй Абу Туроб! (яъни тупроқ отаси)», — дедилар.
حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ السَّاعِدِيُّ، كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْخَنْدَقِ وَهْوَ يَحْفِرُ وَنَحْنُ نَنْقُلُ التُّرَابَ وَيَمُرُّ بِنَا فَقَالَ " اللَّهُمَّ لاَ عَيْشَ إِلاَّ عَيْشُ الآخِرَهْ، فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ ". تَابَعَهُ سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ.
(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Xandaqda Rasululloh ﷺ bilan birga edik; u zot (xandak) qazir, biz esa tuproq tashir edik. U zot bizning oldimizdan oʻtib: «Allohumma la aysha illa ayshul-oxira, fagʻfir lil-ansori val-muhojira» (Allohim, oxirat hayotidan boshqa hayot yoʻq; bas, ansor va muhojirlarni magʻfirat qil) dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Хандақда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик; у зот (хандак) қазир, биз эса тупроқ ташир эдик. У зот бизнинг олдимиздан ўтиб: «Аллоҳумма ла айша илла айшул-охира, фағфир лил-ансори вал-муҳожира» (Аллоҳим, охират ҳаётидан бошқа ҳаёт йўқ; бас, ансор ва муҳожирларни мағфират қил) дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ الْغَسِيلِ، عَنْ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ، عَلَى الْمِنْبَرِ بِمَكَّةَ فِي خُطْبَتِهِ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " لَوْ أَنَّ ابْنَ آدَمَ أُعْطِيَ وَادِيًا مَلأً مِنْ ذَهَبٍ أَحَبَّ إِلَيْهِ ثَانِيًا، وَلَوْ أُعْطِيَ ثَانِيًا أَحَبَّ إِلَيْهِ ثَالِثًا، وَلاَ يَسُدُّ جَوْفَ ابْنِ آدَمَ إِلاَّ التُّرَابُ، وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ تَابَ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Ibn Zubayrning Makkada minbarda xutbasida shunday deganini eshitdim: «Ey odamlar! Paygʻambar ﷺ: ‹Agar Odam bolasiga bir vodiy toʻla oltin berilsa, u ikkinchisini istardi; ikkinchisi berilsa, uchinchisini istardi. Odam bolasining qornini tuproqdan boshqa narsa toʻsmaydi (toʻldirmaydi). Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi› der edilar».(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Ибн Зубайрнинг Маккада минбарда хутбасида шундай деганини эшитдим: «Эй одамлар! Пайғамбар ﷺ: ‹Агар Одам боласига бир водий тўла олтин берилса, у иккинчисини истарди; иккинчиси берилса, учинчисини истарди. Одам боласининг қорнини тупроқдан бошқа нарса тўсмайди (тўлдирмайди). Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади› дер эдилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، سَمِعَ أَبَا حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ يَضْمَنْ لِي مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَمَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ أَضْمَنْ لَهُ الْجَنَّةَ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim menga ikki jagʻi orasidagini (tilini) va ikki oyogʻi orasidagini (avratini) (saqlashga) kafil boʻlsa, men unga jannatni kafolatlayman», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким менга икки жағи орасидагини (тилини) ва икки оёғи орасидагини (авратини) (сақлашга) кафил бўлса, мен унга жаннатни кафолатлайман», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى أَرْضٍ بَيْضَاءَ عَفْرَاءَ كَقُرْصَةِ نَقِيٍّ ". قَالَ سَهْلٌ أَوْ غَيْرُهُ لَيْسَ فِيهَا مَعْلَمٌ لأَحَدٍ.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odamlar Qiyomat kunida — xuddi sof (oq) bugʻdoy nonidek — oppoq, qizgʻish (tekis) bir yer ustida toʻplanadi». Sahl — yoki boshqasi —: «Unda hech kim uchun biror (tanish) belgi (joy nishonasi) boʻlmaydi», dedi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одамлар Қиёмат кунида — худди соф (оқ) буғдой нонидек — оппоқ, қизғиш (текис) бир ер устида тўпланади». Саҳл — ёки бошқаси —: «Унда ҳеч ким учун бирор (таниш) белги (жой нишонаси) бўлмайди», деди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا أَوْ سَبْعُمِائَةِ أَلْفٍ ـ شَكَّ فِي أَحَدِهِمَا ـ مُتَمَاسِكِينَ، آخِذٌ بَعْضُهُمْ بِبَعْضٍ، حَتَّى يَدْخُلَ أَوَّلُهُمْ وَآخِرُهُمُ الْجَنَّةَ، وَوُجُوهُهُمْ عَلَى ضَوْءِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ummatimdan yetmish ming — yoki yetti yuz ming — (roviy ikkisining birida shubha qildi) kishi bir-birini ushlagan (mahkam tutgan) holda jannatga kiradi — toki ularning birinchisi ham, oxirgisi ham (baravar) jannatga kiradi; yuzlari toʻlin oy nuridek (yarqirab turadi)», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Умматимдан етмиш минг — ёки етти юз минг — (ровий иккисининг бирида шубҳа қилди) киши бир-бирини ушлаган (маҳкам тутган) ҳолда жаннатга киради — токи уларнинг биринчиси ҳам, охиргиси ҳам (баравар) жаннатга киради; юзлари тўлин ой нуридек (ярқираб туради)», дедилар.
وَقَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ سَلَمَةَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ، لاَ يَقْطَعُهَا ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Albatta jannatda shunday bir daraxt borki, otliq uning soyasida yuz yil yursa (ham), uni kesib oʻtolmaydi», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Албатта жаннатда шундай бир дарахт борки, отлиқ унинг соясида юз йил юрса (ҳам), уни кесиб ўтолмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيَدْخُلَنَّ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَوْ سَبْعُمِائَةِ أَلْفٍ ـ لاَ يَدْرِي أَبُو حَازِمٍ أَيُّهُمَا قَالَ ـ مُتَمَاسِكُونَ، آخِذٌ بَعْضُهُمْ بَعْضًا، لاَ يَدْخُلُ أَوَّلُهُمْ حَتَّى يَدْخُلَ آخِرُهُمْ، وُجُوهُهُمْ عَلَى صُورَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan yetmish — yoki yetti yuz — ming (kishi) (Abu Hozim ikkisining qaysisini aytganini bilmaydi) bir-birini ushlagan (mahkam tutgan) holda jannatga kiradi — ularning birinchisi, oxirgisi kirmaguncha, kirmaydi; yuzlari toʻlin oy kechasidagi oy suratidek (yarqirab turadi)», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан етмиш — ёки етти юз — минг (киши) (Абу Ҳозим иккисининг қайсисини айтганини билмайди) бир-бирини ушлаган (маҳкам тутган) ҳолда жаннатга киради — уларнинг биринчиси, охиргиси кирмагунча, кирмайди; юзлари тўлин ой кечасидаги ой суратидек (ярқираб туради)», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَعْظَمِ الْمُسْلِمِينَ غَنَاءً عَنِ الْمُسْلِمِينَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى الرَّجُلِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى هَذَا ". فَاتَّبَعَهُ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ، وَهْوَ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ عَلَى الْمُشْرِكِينَ، حَتَّى جُرِحَ فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَجَعَلَ ذُبَابَةَ سَيْفِهِ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ بَيْنِ كَتِفَيْهِ فَأَقْبَلَ الرَّجُلُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُسْرِعًا فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ. فَقَالَ " وَمَا ذَاكَ ". قَالَ قُلْتَ لِفُلاَنٍ " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلْيَنْظُرْ إِلَيْهِ ". وَكَانَ مِنْ أَعْظَمِنَا غَنَاءً عَنِ الْمُسْلِمِينَ، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لاَ يَمُوتُ عَلَى ذَلِكَ فَلَمَّا جُرِحَ اسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَقَتَلَ نَفْسَهُ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ " إِنَّ الْعَبْدَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالْخَوَاتِيمِ ".
(Sahl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ bilan (birga) qatnashgan bir gʻazotda, musulmonlar (foydasi) uchun (dushmanga qarshi) eng katta jonbozlik koʻrsatgan bir kishi (bor edi). Paygʻambar ﷺ (unga) qarab: «Kim doʻzax ahlidan bir kishiga qaramoqchi boʻlsa, mana shunga qarasin», dedilar. Shunda qavmdan bir kishi unga (oʻsha jangchiga) ergashdi — u (jangchi hamon) mushriklarga (qarshi) eng qattiq (kurashayotgan) holatda edi — toki u jarohatlandi va oʻlimni shoshiltirib, qilichining tigʻini (damini) ikki koʻkragi orasiga qoʻyib (bosdi), toki (qilich) ikki yelkasi orasidan chiqib ketdi. Soʻng oʻsha kishi Paygʻambar ﷺ tomon shoshilib kelib: «Men sizning Allohning Rasuli ekaningizga guvohlik beraman», dedi. U zot: «Bu nima (uchun)?» dedilar. U: «Siz falonchi haqida: ‹Kim doʻzax ahlidan bir kishiga qaramoqchi boʻlsa, unga qarasin› dedingiz; holbuki u — musulmonlar (foydasi) uchun bizning eng katta jonbozlarimizdan edi; men uning bunday (holatda — shahid) oʻlmasligini bildim (sezdim). Bas, u jarohatlanganda, oʻlimni shoshiltirib, oʻzini oʻldirdi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta banda doʻzax ahlining amalini qiladi, holbuki u jannat ahlidandir; va (banda) jannat ahlining amalini qiladi, holbuki u doʻzax ahlidandir. Albatta amallar (savobi) faqat oxiri (xotimasi) bilandir», dedilar.(Саҳл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ билан (бирга) қатнашган бир ғазотда, мусулмонлар (фойдаси) учун (душманга қарши) энг катта жонбозлик кўрсатган бир киши (бор эди). Пайғамбар ﷺ (унга) қараб: «Ким дўзах аҳлидан бир кишига қарамоқчи бўлса, мана шунга қарасин», дедилар. Шунда қавмдан бир киши унга (ўша жангчига) эргашди — у (жангчи ҳамон) мушрикларга (қарши) энг қаттиқ (курашаётган) ҳолатда эди — токи у жароҳатланди ва ўлимни шошилтириб, қиличининг тиғини (дамини) икки кўкраги орасига қўйиб (босди), токи (қилич) икки елкаси орасидан чиқиб кетди. Сўнг ўша киши Пайғамбар ﷺ томон шошилиб келиб: «Мен сизнинг Аллоҳнинг Расули эканингизга гувоҳлик бераман», деди. У зот: «Бу нима (учун)?» дедилар. У: «Сиз фалончи ҳақида: ‹Ким дўзах аҳлидан бир кишига қарамоқчи бўлса, унга қарасин› дедингиз; ҳолбуки у — мусулмонлар (фойдаси) учун бизнинг энг катта жонбозларимиздан эди; мен унинг бундай (ҳолатда — шаҳид) ўлмаслигини билдим (сездим). Бас, у жароҳатланганда, ўлимни шошилтириб, ўзини ўлдирди», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта банда дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у жаннат аҳлидандир; ва (банда) жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у дўзах аҳлидандир. Албатта амаллар (савоби) фақат охири (хотимаси) биландир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ. وَحَدَّثَنِي خَلِيفَةُ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَوَكَّلَ لِي مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ وَمَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ، تَوَكَّلْتُ لَهُ بِالْجَنَّةِ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kim menga ikki jagʻi orasidagi (tili) va ikki oyogʻi orasidagi (avrati)ni kafolatlasa (saqlasa), men unga jannatni kafolatlayman», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Ким менга икки жағи орасидаги (тили) ва икки оёғи орасидаги (аврати)ни кафолатласа (сақласа), мен унга жаннатни кафолатлайман», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ شَهِدْتُ الْمُتَلاَعِنَيْنِ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ، عَشْرَةَ، فَرَّقَ بَيْنَهُمَا فَقَالَ زَوْجُهَا كَذَبْتُ عَلَيْهَا إِنْ أَمْسَكْتُهَا. قَالَ فَحَفِظْتُ ذَاكَ مِنَ الزُّهْرِيِّ " إِنْ جَاءَتْ بِهِ كَذَا وَكَذَا فَهْوَ، وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ كَذَا وَكَذَا كَأَنَّهُ وَحَرَةٌ فَهُوَ ". وَسَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ يَقُولُ جَاءَتْ بِهِ لِلَّذِي يُكْرَهُ
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Men oʻn besh yoshli (boʻlganimda), liʼonlashgan ikki kishining (voqeasiga) guvoh boʻldim. (Paygʻambar ﷺ) ikkovini bir-biridan ajratdilar. Eri: «Agar uni (yana) ushlab tursam (xotinligimda saqlasam), men unga tuhmat qilgan boʻlaman», dedi. (Roviy aytdi:) Men buni Zuhriydan yodladim: «Agar (ayol bolani) shunday-shunday (sifatda) tugʻsa, u (bola eriniki); agar shunday-shunday — goʻyo vahra (qizil hasharot)dek (sifatda) — tugʻsa, u (boshqaniki)». Men Zuhriyning: ‹U (ayol bolani) yomon koʻriladigan (sifatda) tugʻdi›, deganini ham eshitdim.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Мен ўн беш ёшли (бўлганимда), лиъонлашган икки кишининг (воқеасига) гувоҳ бўлдим. (Пайғамбар ﷺ) икковини бир-биридан ажратдилар. Эри: «Агар уни (яна) ушлаб турсам (хотинлигимда сақласам), мен унга туҳмат қилган бўламан», деди. (Ровий айтди:) Мен буни Зуҳрийдан ёдладим: «Агар (аёл болани) шундай-шундай (сифатда) туғса, у (бола эриники); агар шундай-шундай — гўё ваҳра (қизил ҳашарот)дек (сифатда) — туғса, у (бошқаники)». Мен Зуҳрийнинг: ‹У (аёл болани) ёмон кўриладиган (сифатда) туғди›, деганини ҳам эшитдим.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ السَّاعِدِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَجُلاً اطَّلَعَ فِي جُحْرٍ فِي باب رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِدْرًى يَحُكُّ بِهِ رَأْسَهُ، فَلَمَّا رَآهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَوْ أَعْلَمُ أَنْ تَنْتَظِرَنِي لَطَعَنْتُ بِهِ فِي عَيْنَيْكَ ". قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا جُعِلَ الإِذْنُ مِنْ قِبَلِ الْبَصَرِ ".
(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) Bir kishi Rasululloh ﷺning eshigidagi bir teshikdan (ichkariga) moʻraladi; Rasululloh ﷺning (qoʻllarida) boshlarini qashiydigan midro (taroq yoki temir igna) bor edi. Rasululloh ﷺ uni koʻrganlarida: «Agar men sening (shu yerda) meni poylab turishingni (aniq) bilsam edi, mana shu (asbob) bilan koʻzlaringga sanchgan boʻlardim», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Izn (soʻrash) faqat koʻz (nigoh) sababli (oʻgʻrincha qaramaslik uchun) joriy qilingan», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг эшигидаги бир тешикдан (ичкарига) мўралади; Расулуллоҳ ﷺнинг (қўлларида) бошларини қашийдиган мидро (тароқ ёки темир игна) бор эди. Расулуллоҳ ﷺ уни кўрганларида: «Агар мен сенинг (шу ерда) мени пойлаб туришингни (аниқ) билсам эди, мана шу (асбоб) билан кўзларингга санчган бўлардим», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Изн (сўраш) фақат кўз (нигоҳ) сабабли (ўғринча қарамаслик учун) жорий қилинган», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ أَخِيهِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، يَقُولُ كُنْتُ أَتَسَحَّرُ فِي أَهْلِي ثُمَّ يَكُونُ سُرْعَةٌ بِي أَنْ أُدْرِكَ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men oilam bilan saharlik qilar va Rasululloh ﷺ bilan bomdod (namoziga) ulgurish uchun shoshilar edim.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен оилам билан саҳарлик қилар ва Расулуллоҳ ﷺ билан бомдод (намозига) улгуриш учун шошилар эдим.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَهْلَ بْنَ سَعْدٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " أَنَا فَرَطُكُمْ، عَلَى الْحَوْضِ، مَنْ وَرَدَهُ شَرِبَ مِنْهُ، وَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ لَمْ يَظْمَأْ بَعْدَهُ أَبَدًا، لَيَرِدُ عَلَىَّ أَقْوَامٌ أَعْرِفُهُمْ وَيَعْرِفُونِي، ثُمَّ يُحَالُ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ ".
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men hovuzda sizlarga (oldindan borgan) salafman (peshqadamman); kim unga kelsa, undan ichadi; kim undan ichsa, undan keyin hech qachon chanqamaydi. Mening oldimga (Qiyomatda) shunday qavmlar keladiki, men ularni taniyman, ular ham meni taniydi; soʻng men bilan ularning orasi toʻsib qoʻyiladi.»(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ҳовузда сизларга (олдиндан борган) салафман (пешқадамман); ким унга келса, ундан ичади; ким ундан ичса, ундан кейин ҳеч қачон чанқамайди. Менинг олдимга (Қиёматда) шундай қавмлар келадики, мен уларни танийман, улар ҳам мени танийди; сўнг мен билан уларнинг ораси тўсиб қўйилади.»
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ شَهِدْتُ الْمُتَلاَعِنَيْنِ وَأَنَا ابْنُ خَمْسَ، عَشْرَةَ فُرِّقَ بَيْنَهُمَا.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Men muloana qiluvchi (qasamlashuvchi) er-xotinning (ishida) hozir boʻldim — men oʻn besh yoshda edim. Ular ikkovining orasi (nikohi) ajratildi.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен мулоана қилувчи (қасамлашувчи) эр-хотиннинг (ишида) ҳозир бўлдим — мен ўн беш ёшда эдим. Улар икковининг ораси (никоҳи) ажратилди.
حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ الْمَدِينِيُّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ كَانَ قِتَالٌ بَيْنَ بَنِي عَمْرٍو، فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى الظُّهْرَ، ثُمَّ أَتَاهُمْ يُصْلِحُ بَيْنَهُمْ، فَلَمَّا حَضَرَتْ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَأَذَّنَ بِلاَلٌ وَأَقَامَ وَأَمَرَ أَبَا بَكْرٍ فَتَقَدَّمَ، وَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ فِي الصَّلاَةِ، فَشَقَّ النَّاسَ حَتَّى قَامَ خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ، فَتَقَدَّمَ فِي الصَّفِّ الَّذِي يَلِيهِ. قَالَ وَصَفَّحَ الْقَوْمُ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ لَمْ يَلْتَفِتْ حَتَّى يَفْرُغَ، فَلَمَّا رَأَى التَّصْفِيحَ لاَ يُمْسَكُ عَلَيْهِ الْتَفَتَ فَرَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَلْفَهُ، فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنِ امْضِهْ وَأَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا، وَلَبِثَ أَبُو بَكْرٍ هُنَيَّةً يَحْمَدُ اللَّهَ عَلَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ مَشَى الْقَهْقَرَى، فَلَمَّا رَأَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَلِكَ تَقَدَّمَ فَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ، فَلَمَّا قَضَى صَلاَتَهُ قَالَ " يَا أَبَا بَكْرٍ مَا مَنَعَكَ إِذْ أَوْمَأْتُ إِلَيْكَ أَنْ لاَ تَكُونَ مَضَيْتَ ". قَالَ لَمْ يَكُنْ لاِبْنِ أَبِي قُحَافَةَ أَنْ يَؤُمَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ لِلْقَوْمِ " إِذَا نَابَكُمْ أَمْرٌ، فَلْيُسَبِّحِ الرِّجَالُ، وَلْيُصَفِّحِ النِّسَاءُ ".
(Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytdi:) Banu Amr (qabilasi) orasida bir jang (nizo) boʻldi; bu Paygʻambar ﷺga yetib bordi. Bas, U zot peshin namozini oʻqib, soʻng ularning orasini isloh qilish (yarashtirish) uchun ularning oldiga bordilar. Asr namozi (vaqti) kelganida, Bilol azon aytib, iqomat qildi va Abu Bakrga (imomlikni) buyurdi; u (Abu Bakr) oldinga (imomlikka) oʻtdi. Paygʻambar ﷺ — Abu Bakr namozda ekan — keldilar-da, odamlarni yorib (oʻtib), Abu Bakrning ortida (turguncha yetib) bordilar. (Roviy aytdi:) Odamlar (Paygʻambar ﷺ kelganini bildirish uchun) chapak chaldilar. Abu Bakr esa — namozga kirsa, toki (uni) tugatguncha oʻgirilmas edi. U chapak (ovozi) toʻxtamayotganini koʻrgach, oʻgirildi-da, ortida Paygʻambar ﷺni koʻrdi. Paygʻambar ﷺ unga: ‹(Imomlikni) davom ettir!› deb ishora qildilar va qoʻllari bilan mana shunday ishora qildilar. Abu Bakr bir oz — Paygʻambar ﷺning soʻzi (ishorasi) uchun Allohga hamd aytib — (joyida) turdi, soʻng orqaga (tisarilib) yurdi. Paygʻambar ﷺ buni koʻrgach, oldinga oʻtib, odamlarga namoz oʻqib berdilar. Namozni tugatganlarida: «Ey Abu Bakr, men senga ishora qilgan paytimda, seni (imomlikni) davom ettirishdan nima toʻsdi?» dedilar. U: «Ibn Abu Quhofaga Paygʻambar ﷺga imomlik qilish yarashmas edi (loyiq emas edi)», dedi. Soʻng U zot odamlarga: «Qachon sizlarga (namozda) bir ish (hodisa) yuz bersa, erkaklar ‹subhanalloh› desin (tasbeh aytsin), ayollar esa chapak chalsin», dedilar.(Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бану Амр (қабиласи) орасида бир жанг (низо) бўлди; бу Пайғамбар ﷺга етиб борди. Бас, У зот пешин намозини ўқиб, сўнг уларнинг орасини ислоҳ қилиш (яраштириш) учун уларнинг олдига бордилар. Аср намози (вақти) келганида, Билол азон айтиб, иқомат қилди ва Абу Бакрга (имомликни) буюрди; у (Абу Бакр) олдинга (имомликка) ўтди. Пайғамбар ﷺ — Абу Бакр намозда экан — келдилар-да, одамларни ёриб (ўтиб), Абу Бакрнинг ортида (тургунча етиб) бордилар. (Ровий айтди:) Одамлар (Пайғамбар ﷺ келганини билдириш учун) чапак чалдилар. Абу Бакр эса — намозга кирса, токи (уни) тугатгунча ўгирилмас эди. У чапак (овози) тўхтамаётганини кўргач, ўгирилди-да, ортида Пайғамбар ﷺни кўрди. Пайғамбар ﷺ унга: ‹(Имомликни) давом эттир!› деб ишора қилдилар ва қўллари билан мана шундай ишора қилдилар. Абу Бакр бир оз — Пайғамбар ﷺнинг сўзи (ишораси) учун Аллоҳга ҳамд айтиб — (жойида) турди, сўнг орқага (тисарилиб) юрди. Пайғамбар ﷺ буни кўргач, олдинга ўтиб, одамларга намоз ўқиб бердилар. Намозни тугатганларида: «Эй Абу Бакр, мен сенга ишора қилган пайтимда, сени (имомликни) давом эттиришдан нима тўсди?» дедилар. У: «Ибн Абу Қуҳофага Пайғамбар ﷺга имомлик қилиш ярашмас эди (лойиқ эмас эди)», деди. Сўнг У зот одамларга: «Қачон сизларга (намозда) бир иш (ҳодиса) юз берса, эркаклар ‹субҳаналлоҳ› десин (тасбеҳ айцин), аёллар эса чапак чалсин», дедилар.
حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، قَالَ جَاءَ عُوَيْمِرٌ إِلَى عَاصِمِ بْنِ عَدِيٍّ فَقَالَ أَرَأَيْتَ رَجُلاً وَجَدَ مَعَ امْرَأَتِهِ رَجُلاً فَيَقْتُلُهُ، أَتَقْتُلُونَهُ بِهِ سَلْ لِي يَا عَاصِمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَكَرِهَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَسَائِلَ وَعَابَ، فَرَجَعَ عَاصِمٌ فَأَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَرِهَ الْمَسَائِلَ فَقَالَ عُوَيْمِرٌ وَاللَّهِ لآتِيَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم، فَجَاءَ وَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى الْقُرْآنَ خَلْفَ عَاصِمٍ فَقَالَ لَهُ " قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ فِيكُمْ قُرْآنًا ". فَدَعَا بِهِمَا فَتَقَدَّمَا فَتَلاَعَنَا، ثُمَّ قَالَ عُوَيْمِرٌ كَذَبْتُ عَلَيْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنْ أَمْسَكْتُهَا. فَفَارَقَهَا وَلَمْ يَأْمُرْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِفِرَاقِهَا، فَجَرَتِ السُّنَّةُ فِي الْمُتَلاَعِنَيْنِ. وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " انْظُرُوهَا فَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَحْمَرَ قَصِيرًا مِثْلَ وَحَرَةٍ فَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ قَدْ كَذَبَ، وَإِنْ جَاءَتْ بِهِ أَسْحَمَ أَعْيَنَ ذَا أَلْيَتَيْنِ فَلاَ أَحْسِبُ إِلاَّ قَدْ صَدَقَ عَلَيْهَا ". فَجَاءَتْ بِهِ عَلَى الأَمْرِ الْمَكْرُوهِ.
Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu) aytadi: Uvaymir Osim ibn Adiyning oldiga kelib: «Aytgin-chi, bir kishi xotinining oldida bir erkakni topib, uni oʻldirsa, siz uning evaziga uni oʻldirasizmi? Ey Osim, men uchun Rasululloh ﷺ dan soʻrab ber», dedi. Osim u zotdan soʻradi. Nabiy ﷺ bunday masalalarni yoqtirmadilar va ularni yomon koʻrdilar. Osim qaytib kelib, Nabiy ﷺ bunday masalalarni yoqtirmaganlarini unga aytdi. Uvaymir: «Vallohi, men albatta Nabiy ﷺ ning oldilariga boraman», dedi. U keldi. Osimning ortidan Alloh taolo Qurʼon nozil qilgan edi. Shunda u zot unga: «Alloh sizlar haqingizda Qurʼon nozil qildi», dedilar. Soʻng u zot ikkalasini chaqirdilar. Ular oldinga oʻtib, bir-birlari bilan liʼon qildilar. Soʻng Uvaymir: «Ey Rasululloh, agar men uni (xotin sifatida) ushlab tursam, unga yolgʻon bilan tuhmat qilgan boʻlaman», dedi-da, uni qoʻyib yubordi. Nabiy ﷺ unga uni qoʻyib yuborishni buyurmagan edilar. Shu bilan liʼon qiluvchilar borasidagi sunnat (qonun) joriy boʻldi. Nabiy ﷺ: «Uni kuzatinglar. Agar u (boladan) qizil, kalta, vahra (qizil hashorot) singari boʻlib tugʻsa, men uning (Uvaymirning) yolgʻon gapirgan deb oʻylayman. Agar qora, koʻzlari katta, dumbasi (oʻgʻzasi) yirik boʻlib tugʻsa, men uning rost gapirgan deb hisoblayman», dedilar. Soʻng u (xotin) yoqimsiz (ayblovga mos) holatda tugʻdi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу) айтади: Уваймир Осим ибн Адийнинг олдига келиб: «Айтгин-чи, бир киши хотинининг олдида бир эркакни топиб, уни ўлдирса, сиз унинг эвазига уни ўлдирасизми? Эй Осим, мен учун Расулуллоҳ ﷺ дан сўраб бер», деди. Осим у зотдан сўради. Набий ﷺ бундай масалаларни ёқтирмадилар ва уларни ёмон кўрдилар. Осим қайтиб келиб, Набий ﷺ бундай масалаларни ёқтирмаганларини унга айтди. Уваймир: «Валлоҳи, мен албатта Набий ﷺ нинг олдиларига бораман», деди. У келди. Осимнинг ортидан Аллоҳ таоло Қуръон нозил қилган эди. Шунда у зот унга: «Аллоҳ сизлар ҳақингизда Қуръон нозил қилди», дедилар. Сўнг у зот иккаласини чақирдилар. Улар олдинга ўтиб, бир-бирлари билан лиъон қилдилар. Сўнг Уваймир: «Эй Расулуллоҳ, агар мен уни (хотин сифатида) ушлаб турсам, унга ёлғон билан туҳмат қилган бўламан», деди-да, уни қўйиб юборди. Набий ﷺ унга уни қўйиб юборишни буюрмаган эдилар. Шу билан лиъон қилувчилар борасидаги суннат (қонун) жорий бўлди. Набий ﷺ: «Уни кузатинглар. Агар у (боладан) қизил, калта, ваҳра (қизил ҳашорот) сингари бўлиб туғса, мен унинг (Уваймирнинг) ёлғон гапирган деб ўйлайман. Агар қора, кўзлари катта, думбаси (ўғзаси) йирик бўлиб туғса, мен унинг рост гапирган деб ҳисоблайман», дедилар. Сўнг у (хотин) ёқимсиз (айбловга мос) ҳолатда туғди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ " أَمَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ". قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا. لِسُوَرٍ سَمَّاهَا.
(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir kishiga: «Sening yoningda Qurʼondan biror narsa (yodda) bormi?» dedilar. U: «Ha, falon sura va falon sura», dedi — (u) oʻzi nomlagan suralarni (aytib).(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир кишига: «Сенинг ёнингда Қуръондан бирор нарса (ёдда) борми?» дедилар. У: «Ҳа, фалон сура ва фалон сура», деди — (у) ўзи номлаган сураларни (айтиб).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَارِيُّ - حَىٌّ مِنَ الْعَرَبِ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا . فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَسْكَرِهِ وَمَالَ الآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ لاَ يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً إِلاَّ اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ فَقَالُوا مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلاَنٌ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ أَبَدًا . قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ - قَالَ - فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ . قَالَ " وَمَا ذَاكَ " . قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ حَتَّى جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ فَقَتَلَ نَفْسَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ " إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ وَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ " .
Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ va mushriklar uchrashib, jang qildilar. Rasululloh ﷺ oʻz lashkargohlariga, boshqalar (mushriklar) esa oʻz lashkargohlariga (qaytib) chekinganlarida, Rasululloh ﷺ ning ashoblari ichida (dushmandan) ajralib qolgan birortasini ham qoʻymay, uning ortidan quvib, qilichi bilan uradigan bir kishi bor edi. Shunda (sahobalar): «Bugun (dushmanga zarba berishda) bizdan hech kim falon(cha)lik foyda (xizmat) qila olmadi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Ammo u — doʻzax ahlidan», dedilar. Qavmdan bir kishi: «Men abadiy uning yoʻldoshi (kuzatuvchisi)man», dedi. (Roviy) dedi: Soʻng u (kishi) u bilan (birga) chiqdi; u qachon toʻxtasa, u ham u bilan toʻxtar, qachon shoshilsa, u ham u bilan shoshilar edi. (Roviy) dedi: Soʻng u kishiga qattiq jarohat yetdi va u oʻlimni shoshiltirib, qilichining dastasini yerga, tigʻ(ining uchi)ni esa ikki koʻkragi orasiga qoʻydi-da, soʻng oʻzini qilichi ustiga tashlab, oʻzini oʻldirdi. Shunda u kishi (kuzatuvchi) Rasululloh ﷺ ning oldilariga chiqib: «Men Sizning Allohning Rasuli ekaningizga guvohlik beraman», dedi. (Paygʻambar): «Bu nima (gap)?» dedilar. U: «Siz hozirgina ‹u doʻzax ahlidan› deb zikr qilgan kishingiz — odamlar buni ulkan (gap deb) bildi; men esa: ‹Men sizlar uchun u (haqida xabar olib kelishni zimmamga olaman)› dedim-da, uni qidirib chiqdim — toki unga qattiq jarohat yetdi va u oʻlimni shoshiltirib, qilichining dastasini yerga, tigʻ(ining uchi)ni ikki koʻkragi orasiga qoʻydi, soʻng oʻzini uning ustiga tashlab, oʻzini oʻldirdi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ shu (payt)da: «Albatta kishi odamlarga koʻrinishida jannat ahlining amalini qiladi, holbuki u doʻzax ahlidan; va albatta kishi odamlarga koʻrinishida doʻzax ahlining amalini qiladi, holbuki u jannat ahlidandir», dedilar.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ва мушриклар учрашиб, жанг қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўз лашкаргоҳларига, бошқалар (мушриклар) эса ўз лашкаргоҳларига (қайтиб) чекинганларида, Расулуллоҳ ﷺ нинг ашоблари ичида (душмандан) ажралиб қолган бирортасини ҳам қўймай, унинг ортидан қувиб, қиличи билан урадиган бир киши бор эди. Шунда (саҳобалар): «Бугун (душманга зарба беришда) биздан ҳеч ким фалон(ча)лик фойда (хизмат) қила олмади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Аммо у — дўзах аҳлидан», дедилар. Қавмдан бир киши: «Мен абадий унинг йўлдоши (кузатувчиси)ман», деди. (Ровий) деди: Сўнг у (киши) у билан (бирга) чиқди; у қачон тўхтаса, у ҳам у билан тўхтар, қачон шошилса, у ҳам у билан шошилар эди. (Ровий) деди: Сўнг у кишига қаттиқ жароҳат етди ва у ўлимни шошилтириб, қиличининг дастасини ерга, тиғ(ининг учи)ни эса икки кўкраги орасига қўйди-да, сўнг ўзини қиличи устига ташлаб, ўзини ўлдирди. Шунда у киши (кузатувчи) Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига чиқиб: «Мен Сизнинг Аллоҳнинг Расули эканингизга гувоҳлик бераман», деди. (Пайғамбар): «Бу нима (гап)?» дедилар. У: «Сиз ҳозиргина ‹у дўзах аҳлидан› деб зикр қилган кишингиз — одамлар буни улкан (гап деб) билди; мен эса: ‹Мен сизлар учун у (ҳақида хабар олиб келишни зиммамга оламан)› дедим-да, уни қидириб чиқдим — токи унга қаттиқ жароҳат етди ва у ўлимни шошилтириб, қиличининг дастасини ерга, тиғ(ининг учи)ни икки кўкраги орасига қўйди, сўнг ўзини унинг устига ташлаб, ўзини ўлдирди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ шу (пайт)да: «Албатта киши одамларга кўринишида жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у дўзах аҳлидан; ва албатта киши одамларга кўринишида дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у жаннат аҳлидандир», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ} قَالَ كَانَ الرَّجُلُ يَأْخُذُ خَيْطًا أَبْيَضَ وَخَيْطًا أَسْوَدَ فَيَأْكُلُ حَتَّى يَسْتَبِينَهُمَا حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { مِنَ الْفَجْرِ} فَبَيَّنَ ذَلِكَ .
Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Sahl) dedi: {Yeb-ichinglar, toki sizga oq ip qora ipdan ajralib koʻringunicha} (Baqara 187) oyati nozil boʻlganda, kishi oq ip va qora ip olar va ularni bir-biridan ajrata olgunicha yeyaverardi. Toki Alloh azza va jalla {tongning (oqligidir)} (degan soʻzni) nozil qilgach, buni bayon qildi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Саҳл) деди: {Еб-ичинглар, токи сизга оқ ип қора ипдан ажралиб кўрингунича} (Бақара 187) ояти нозил бўлганда, киши оқ ип ва қора ип олар ва уларни бир-биридан ажрата олгунича еяверарди. Токи Аллоҳ азза ва жалла {тонгнинг (оқлигидир)} (деган сўзни) нозил қилгач, буни баён қилди.