- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من كان يؤمن بالله واليوم الآخر، فليقل خيرًا، أو ليصمت‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وهذا صريح أنه ينبغي أن لا يتكلم إلا إذا كان الكلام خيرًا، وهو الذي ظهرت مصلحته، ومتى شك في ظهور المصلحة، فلا يتكلم‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirsa, yaxshi (soʻz) aytsin yoki jim tursin; kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirsa, qoʻshnisini hurmat qilsin; va kim Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirsa, mehmonini hurmat qilsin (izzat-ikrom qilsin)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирса, яхши (сўз) айтсин ёки жим турсин; ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирса, қўшнисини ҳурмат қилсин; ва ким Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирса, меҳмонини ҳурмат қилсин (иззат-икром қилсин)», дедилар.

- وعن أبي موسى رضي الله عنه قال‏:‏ قلت‏:‏ يا رسول الله أي المسلمين أفضل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏من سلم المسلمون من لسانه ويده‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺdan: ‹Musulmonlarning qaysi biri afzalroq?› deb soʻraldi. U zot: ‹Musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat boʻlgan kishidir›, dedilar», dedi. Bu hadis Abu Musoning rivoyati orqali bu yoʻldan sahih gʻaribdir.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Мусулмонларнинг қайси бири афзалроқ?› деб сўралди. У зот: ‹Мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат бўлган кишидир›, дедилар», деди. Бу ҳадис Абу Мусонинг ривояти орқали бу йўлдан саҳиҳ ғарибдир.

- وعن سهل بن سعد قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏من يضمن لي ما بين لحييه، وما بين رجليه أضمن له الجنة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim menga ikki jagʻi orasidagini (tilini) va ikki oyogʻi orasidagini (avratini) (saqlashga) kafil boʻlsa, men unga jannatni kafolatlayman», dedilar.(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким менга икки жағи орасидагини (тилини) ва икки оёғи орасидагини (авратини) (сақлашга) кафил бўлса, мен унга жаннатни кафолатлайман», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أنه سمع النبي صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ “إن العبد ليتكلم بالكلمة ما يتبين فيها يزل بها إلى النار أبعد مما بين المشرق والمغرب‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏ ‏ومعني‏:‏ ‏ ‏يتبين‏ ‏ يتفكر أنها خير أم لا.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Albatta banda (oqibatini) oʻylamasdan bir soʻzni aytib, shu (soʻz) sababli doʻzaxga — mashriq (bilan magʻrib) orasidan ham uzoqroq (masofaga) qulab tushadi.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Албатта банда (оқибатини) ўйламасдан бир сўзни айтиб, шу (сўз) сабабли дўзахга — машриқ (билан мағриб) орасидан ҳам узоқроқ (масофага) қулаб тушади.»

- وعنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن العبد ليتكلم بالكلمة من رضوان الله تعالى ما يُلقي لها بالا يرفعه الله بها درجات، وإن العبد ليتكلم بالكلمة من سخط الله تعالى لا يُلقي لها بالا يَهوي بها في جهنم‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Albatta banda Allohning roziligiga (sabab boʻladigan) bir soʻzni — unga (uncha) eʼtibor bermay — aytadi-yu, Alloh shu (soʻz) sababli uni (necha) darajalarga koʻtaradi; va albatta banda Allohning gʻazabiga (sabab boʻladigan) bir soʻzni — unga eʼtibor bermay — aytadi-yu, shu (soʻz) sababli jahannamga qulab tushadi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Албатта банда Аллоҳнинг розилигига (сабаб бўладиган) бир сўзни — унга (унча) эътибор бермай — айтади-ю, Аллоҳ шу (сўз) сабабли уни (неча) даражаларга кўтаради; ва албатта банда Аллоҳнинг ғазабига (сабаб бўладиган) бир сўзни — унга эътибор бермай — айтади-ю, шу (сўз) сабабли жаҳаннамга қулаб тушади», дедилар.

- وعن أبي عبد الرحمن بلال بن الحارث المزني رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن الرجل ليتكلم بالكلمة من رضوان الله تعالى ما كان يظن أن تبلغ ما بلغت يكتب الله له بها رضوانه إلى يوم يلقاه، وإن الرجل ليتكلم بالكلمة من سخط الله ما كان يظن أن تبلغ ما بلغت يكتب الله له بها سخطه إلى يوم يلقاه”‏.‏ رواه مالك في الموطأ والترمذي وقال حديث حسن صحيح‏.‏

Bilol ibn Horis al-Muzaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishi Alloh taoloning roziligiga (sabab boʻladigan) bir soʻzni aytadi, uning qay darajaga yetishini oʻylamaydi ham; Alloh unga bu soʻz sababli Oʻzining roziligini u zotga yoʻliqadigan kungacha yozib qoʻyadi. Va albatta, kishi Allohning gʻazabiga (sabab boʻladigan) bir soʻzni aytadi, uning qay darajaga yetishini oʻylamaydi ham; Alloh unga bu soʻz sababli Oʻzining gʻazabini u zotga yoʻliqadigan kungacha yozib qoʻyadi», dedilar.Билол ибн Ҳорис ал-Музаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, киши Аллоҳ таолонинг розилигига (сабаб бўладиган) бир сўзни айтади, унинг қай даражага етишини ўйламайди ҳам; Аллоҳ унга бу сўз сабабли Ўзининг розилигини у зотга йўлиқадиган кунгача ёзиб қўяди. Ва албатта, киши Аллоҳнинг ғазабига (сабаб бўладиган) бир сўзни айтади, унинг қай даражага етишини ўйламайди ҳам; Аллоҳ унга бу сўз сабабли Ўзининг ғазабини у зотга йўлиқадиган кунгача ёзиб қўяди», дедилар.

- وعن سفيان بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ قلت يا رسول الله حدثني بأمر أعتصم به قال‏:‏ ‏"‏ قل ربي الله ثم استقم‏"‏ قلت‏:‏ يا رسول الله ما أخوف ما تخاف علي‏؟‏ فأخذ بلسان نفسه، ثم قال‏:‏ “هذا”‏.‏ رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح‏.‏

Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, menga shunday bir ish haqida (xabar) bering-ki, men unga mahkam yopishay», dedim. U zot: «‹Robbim Allohdir› degin, soʻng (shu yoʻlda) sobit (mustaqim) boʻl», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, men haqimda eng koʻp nimadan qoʻrqasiz?» dedim. Shunda u zot oʻz tilini ushlab, soʻng: «Mana shundan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir; u Sufyon ibn Abdulloh as-Saqafiydan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга шундай бир иш ҳақида (хабар) беринг-ки, мен унга маҳкам ёпишай», дедим. У зот: «‹Роббим Аллоҳдир› дегин, сўнг (шу йўлда) собит (мустақим) бўл», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, мен ҳақимда энг кўп нимадан қўрқасиз?» дедим. Шунда у зот ўз тилини ушлаб, сўнг: «Мана шундан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир; у Суфён ибн Абдуллоҳ ас-Сақафийдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏لا تكثروا الكلام بغير ذكر الله، فإن كثرة الكلام بغير ذكر الله تعالى قسوة للقلب‏!‏ وإن أبعد الناس من الله القلب القاسي‏"‏‏.‏ رواه الترمذي‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohni zikr qilishdan boshqa (gaplar bilan) soʻzni koʻpaytirmang. Chunki Allohni zikr qilishdan boshqa soʻzni koʻpaytirish qalbga qattiqlik (keltiradi). Va, albatta, Allohdan eng uzoq kishi qattiq qalbli kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Ibrohim ibn Abdulloh ibn Hotibning hadisidan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳни зикр қилишдан бошқа (гаплар билан) сўзни кўпайтирманг. Чунки Аллоҳни зикр қилишдан бошқа сўзни кўпайтириш қалбга қаттиқлик (келтиради). Ва, албатта, Аллоҳдан энг узоқ киши қаттиқ қалбли кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Иброҳим ибн Абдуллоҳ ибн Ҳотибнинг ҳадисидан биламиз.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ومن وقاه الله شر ما بين لحييه، وشر ما بين رجليه دخل الجنة‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي، وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni Alloh ikki jagʻi orasidagi (til)ning yomonligidan va ikki oyogʻi orasidagi (narsa)ning yomonligidan saqlasa, u jannatga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayradan rivoyat qilgan Abu Hozimning ismi Salmon boʻlib, Azza al-Ashjaiyaning ozod qilingan quli, kufalikdir. Sahl ibn Saʼddan rivoyat qilgan Abu Hozim esa Abu Hozim az-Zohid boʻlib, madinalikdir, ismi Salama ibn Dinordir. Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни Аллоҳ икки жағи орасидаги (тил)нинг ёмонлигидан ва икки оёғи орасидаги (нарса)нинг ёмонлигидан сақласа, у жаннатга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайрадан ривоят қилган Абу Ҳозимнинг исми Салмон бўлиб, Азза ал-Ашжаиянинг озод қилинган қули, куфаликдир. Саҳл ибн Саъддан ривоят қилган Абу Ҳозим эса Абу Ҳозим аз-Зоҳид бўлиб, мадиналикдир, исми Салама ибн Динордир. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

- وعن عقبة بن عامر رضي الله عنه قال‏:‏ قلت يا رسول الله ما النجاة‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏أمسك عليك لسانك، وليسعك بيتك، وابكِ على خطيئتك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي، وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, najot nimada?» dedim. U zot: «Tilingni oʻzingda tutgin (saqlagin), uyingdan chiqma va xatoyingga (gunohingga) yigʻla», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, нажот нимада?» дедим. У зот: «Тилингни ўзингда тутгин (сақлагин), уйингдан чиқма ва хатойингга (гуноҳингга) йиғла», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

- وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “إذا أصبح ابن آدم، فإن الأعضاء كلها تكفر اللسان، تقول‏:‏ اتقِ الله فينا، فإنما نحن بك‏:‏ فإن استقمت استقمنا وإن اعوججت اعوججنا”‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي‏)‏‏)‏‏.‏ ‏ '‏معني “تكفر اللسان” أي تذل وتخضع ل‏ه.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u buni (Paygʻambar ﷺga) koʻtardi. U zot: «Odam farzandi tongga chiqqanida, barcha aʼzolar tilga tobe boʻlib (xushomad qilib): ‹Biz haqimizda Allohdan qoʻrqgin, chunki biz faqat sen bilan (bogʻliqmiz); agar sen toʻgʻri boʻlsang, biz ham toʻgʻri boʻlamiz, agar sen egri boʻlsang, biz ham egri boʻlamiz› deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat Hammod ibn Zaydning hadisidan bilamiz; uni bir nechalari Hammod ibn Zayddan rivoyat qilib, marfuʼ qilishmagan. Bu (mavquf rivoyat) Muhammad ibn Musoning hadisidan sahihroqdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у буни (Пайғамбар ﷺга) кўтарди. У зот: «Одам фарзанди тонгга чиққанида, барча аъзолар тилга тобе бўлиб (хушомад қилиб): ‹Биз ҳақимизда Аллоҳдан қўрқгин, чунки биз фақат сен билан (боғлиқмиз); агар сен тўғри бўлсанг, биз ҳам тўғри бўламиз, агар сен эгри бўлсанг, биз ҳам эгри бўламиз› дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат Ҳаммод ибн Зайднинг ҳадисидан биламиз; уни бир нечалари Ҳаммод ибн Зайддан ривоят қилиб, марфуъ қилишмаган. Бу (мавқуф ривоят) Муҳаммад ибн Мусонинг ҳадисидан саҳиҳроқдир.

- وعن معاذ رضي الله عنه قال‏:‏ قلت يا رسول الله‏:‏ أخبرني بعمل يدخلني الجنة، ويباعدني من النار‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏لقد سألت عن عظيم، وإنه ليسير على من يسره الله تعالى عليه‏:‏ تعبد الله لا تشرك به شيئًا، وتقيم الصلاة، وتؤتي الزكاة، وتصوم رمضان وتحج البيت إن استطعت إليه سبيلا ثم قال‏:‏ ألا أدلك على أبواب الخير‏؟‏ الصوم جُنة، والصدقة تطفئ الخطيئة كما يطفئ الماء النار، وصلاة الرجل من جوف الليل” ثم تلا‏:‏ ‏{‏تتجافى جنوبهم عن المضاجع‏}‏ حتى بلغ‏:‏ ‏{‏يعملون‏}‏ ‏(‏‏(‏السجدة‏:‏ 16-17‏)‏‏)‏‏.‏ ثم قال‏:‏ ‏"‏ألا أخبرك برأس الأمر وعموده وذِروة سنامه‏"‏ قلت‏"‏ بلى يا رسول الله، قال‏:‏ رأس الأمر الإسلام، وعموده الصلاة، وذِروة سنامه الجهاد” ثم قال‏:‏ “ألا أخبرك بملاك ذلك كله‏؟‏‏"‏ قلت‏:‏ بلى يا رسول الله، فأخذ بلسانه قال‏:‏ ‏"‏كف عليك هذا‏"‏ قلت‏:‏ يا رسول الله وإنا لمؤاخذون بما نتكلم به‏؟‏ فقال‏:‏ ثكلتك أمك‏!‏ وهل يُكب الناس في النار على وجوههم إلا حصائد ألسنتهم‏؟‏‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال‏:‏ حديث حسن صحيح، وقد سبق شرحه في باب قبل هذا‏)‏‏)‏‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Bir safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edim. Bir kuni biz yurib ketayotganimizda men u zotga yaqin keldim-da: «Ey Allohning Rasuli, meni jannatga kiritadigan va doʻzaxdan uzoqlashtiradigan bir amalni menga ayting», dedim. U zot: «Sen mendan buyuk narsani soʻrading; ammo u Alloh kimga oson qilsa, oʻshanga osondir: Allohga ibodat qilasan va Unga hech narsani sherik qilmaysan, namozni barpo qilasan, zakot berasan, Ramazon roʻzasini tutasan va Baytni haj qilasan», dedilar. Soʻng: «Senga ezgulik eshiklarini koʻrsataymi? Roʻza — qalqondir; sadaqa esa suv olovni oʻchirgani kabi xatoni oʻchiradi; va kishining tun yarmidagi namozi (ham)», dedilar-da, soʻng: {Yonbosh tomonlari yotoqlaridan yiroq boʻlur} (oyatini) {qilurlar} (gacha) tilovat qildilar. Soʻng: «Senga butun ishning boshini, ustunini va eng yuksak choʻqqisini xabar beraymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot: «Ishning boshi — Islom, ustuni — namoz, eng yuksak choʻqqisi esa — jihoddir», dedilar. Soʻng: «Senga bularning barchasini ushlab turuvchi narsani xabar beraymi?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Nabiyi», dedim. U zot tilini ushlab: «Mana shuni oʻzingga toʻxtatib tur (tiy)», dedilar. Men: «Ey Allohning Nabiyi, biz gapirgan narsamiz uchun ham javobgar boʻlamizmi?» dedim. U zot: «Onang seni yoʻqotgur, ey Muoz! Odamlarni yuzlari yoki burunlari bilan doʻzaxga qulatadigan narsa tillarining hosilidan (yomon soʻzlaridan) boshqa narsa boʻlarmidi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Бир сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдим. Бир куни биз юриб кетаётганимизда мен у зотга яқин келдим-да: «Эй Аллоҳнинг Расули, мени жаннатга киритадиган ва дўзахдан узоқлаштирадиган бир амални менга айтинг», дедим. У зот: «Сен мендан буюк нарсани сўрадинг; аммо у Аллоҳ кимга осон қилса, ўшанга осондир: Аллоҳга ибодат қиласан ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмайсан, намозни барпо қиласан, закот берасан, Рамазон рўзасини тутасан ва Байтни ҳаж қиласан», дедилар. Сўнг: «Сенга эзгулик эшикларини кўрсатайми? Рўза — қалқондир; садақа эса сув оловни ўчиргани каби хатони ўчиради; ва кишининг тун ярмидаги намози (ҳам)», дедилар-да, сўнг: {Ёнбош томонлари ётоқларидан йироқ бўлур} (оятини) {қилурлар} (гача) тиловат қилдилар. Сўнг: «Сенга бутун ишнинг бошини, устунини ва энг юксак чўққисини хабар берайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот: «Ишнинг боши — Ислом, устуни — намоз, энг юксак чўққиси эса — жиҳоддир», дедилар. Сўнг: «Сенга буларнинг барчасини ушлаб турувчи нарсани хабар берайми?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Набийи», дедим. У зот тилини ушлаб: «Мана шуни ўзингга тўхтатиб тур (тий)», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Набийи, биз гапирган нарсамиз учун ҳам жавобгар бўламизми?» дедим. У зот: «Онанг сени йўқотгур, эй Муоз! Одамларни юзлари ёки бурунлари билан дўзахга қулатадиган нарса тилларининг ҳосилидан (ёмон сўзларидан) бошқа нарса бўлармиди?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “أتدرون ما الغيبة‏؟‏” قالوا‏:‏ الله ورسوله أعلم قال‏:‏ ‏"‏ذكرك أخاك بما يكره‏"‏ قيل‏:‏ أفرأيت إن كان في أخي ما أقول‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏إن كان فيه ما تقول، فقد اغتبته، وإن لم يكن فيه ما تقول فقد بهته”‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻiybat nima ekanini bilasizlarmi?» — dedilar. Ular (sahobalar): «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», — dedilar. U zot: «Birodaringni u yoqtirmaydigan narsa bilan tilga olishingdir», — dedilar. «Aytsangiz-chi, agar men aytayotgan (kamchilik) birodarimda bor boʻlsa-chi?» — deyildi. U zot: «Agar unda sen aytayotgan (narsa) bor boʻlsa, sen uni gʻiybat qilibsan; agar unda boʻlmasa, unga buhton qilibsan», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғийбат нима эканини биласизларми?» — дедилар. Улар (саҳобалар): «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», — дедилар. У зот: «Биродарингни у ёқтирмайдиган нарса билан тилга олишингдир», — дедилар. «Айтсангиз-чи, агар мен айтаётган (камчилик) биродаримда бор бўлса-чи?» — дейилди. У зот: «Агар унда сен айтаётган (нарса) бор бўлса, сен уни ғийбат қилибсан; агар унда бўлмаса, унга буҳтон қилибсан», — дедилар.

- وعن أبي بكر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال في خطبته يوم النحر بمنًى في حجة الوداع‏:‏ ‏"‏إن دماءكم، وأموالكم، وأعراضكم حرام عليكم كحرمة يومكم هذا، في شهركم هذا، في بلدكم هذا، ألا هل بلغت” ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Sirin Abdurahmon ibn Abu Bakradan, (u) Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan; va mening nazarimda Abdurahmon ibn Abu Bakradan afzalroq boʻlgan boshqa bir kishidan, (u) Abu Bakradan rivoyat qildiki:) Rasululloh ﷺ odamlarga xutba qilib: «Bu qanday kun ekanini bilasizmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli biluvchiroqdir», dedilar. (Roviy aytdi:) Hatto biz U zot uni (kunni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar, deb gumon qildik. U zot: «(Bu) Nahr (qurbonlik) kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Bu qanday shahar? (Bu) Balda (haram shahri) emasmi?» dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», dedik. U zot: «Bas, albatta, sizlarning qonlaringiz, mol-mulklaringiz, nomus-orlaringiz va terilaringiz (badanlaringiz) sizlarga — mana shu kunungizning hurmati kabi, mana shu oyingizda, mana shu shahringizda — harom(dir). Ogoh boʻlinglar, (men sizlarga bularni) yetkazdimmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Allohim, guvoh boʻl! Bas, hozir boʻlgan kishi yoʻq (gʻoyib) kishiga yetkazsin; chunki baʼzan yetkazilgan kishi — uni oʻzidan koʻra yaxshiroq saqlovchi (anglovchi) kishiga yetkazib qoʻyadi», dedilar — va shunday boʻldi ham. (U zot:) «Mendan keyin bir-biringizning boʻyningizni uradigan kofirlarga aylanib qaytmanglar», dedilar. (Roviy aytdi:) Ibn Hadramiy yondirilgan kun — Joriya ibn Qudoma uni yondirgan paytda — (Joriya): «Abu Bakrani (chaqirib) qaranglar!» dedi. Ular: «Mana, Abu Bakra seni koʻryapti», dedilar. Abdurahmon aytdi: Onam menga Abu Bakradan (rivoyat qilib) aytdiki, u: «Agar ular mening (huzurimga) kirganlarida ham, men bir qamish bilan ham (qarshilik) qilmagan boʻlardim», dedi.(Ибн Сирин Абдураҳмон ибн Абу Бакрадан, (у) Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан; ва менинг назаримда Абдураҳмон ибн Абу Бакрадан афзалроқ бўлган бошқа бир кишидан, (у) Абу Бакрадан ривоят қилдики:) Расулуллоҳ ﷺ одамларга хутба қилиб: «Бу қандай кун эканини биласизми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билувчироқдир», дедилар. (Ровий айтди:) Ҳатто биз У зот уни (кунни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар, деб гумон қилдик. У зот: «(Бу) Наҳр (қурбонлик) куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Бу қандай шаҳар? (Бу) Балда (ҳарам шаҳри) эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедик. У зот: «Бас, албатта, сизларнинг қонларингиз, мол-мулкларингиз, номус-орларингиз ва териларингиз (баданларингиз) сизларга — мана шу кунунгизнинг ҳурмати каби, мана шу ойингизда, мана шу шаҳрингизда — ҳаром(дир). Огоҳ бўлинглар, (мен сизларга буларни) етказдимми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Аллоҳим, гувоҳ бўл! Бас, ҳозир бўлган киши йўқ (ғойиб) кишига етказсин; чунки баъзан етказилган киши — уни ўзидан кўра яхшироқ сақловчи (англовчи) кишига етказиб қўяди», дедилар — ва шундай бўлди ҳам. (У зот:) «Мендан кейин бир-бирингизнинг бўйнингизни урадиган кофирларга айланиб қайтманглар», дедилар. (Ровий айтди:) Ибн Ҳадрамий ёндирилган кун — Жория ибн Қудома уни ёндирган пайтда — (Жория): «Абу Бакрани (чақириб) қаранглар!» деди. Улар: «Мана, Абу Бакра сени кўряпти», дедилар. Абдураҳмон айтди: Онам менга Абу Бакрадан (ривоят қилиб) айтдики, у: «Агар улар менинг (ҳузуримга) кирганларида ҳам, мен бир қамиш билан ҳам (қаршилик) қилмаган бўлардим», деди.

- وعن عائشة رضي الله عنها‏:‏ قالت قلت للنبي صلى الله عليه وسلم حسبك من صفية كذا وكذا‏.‏ قال بعض الرواة‏:‏ تعني قصيرة، فقال‏:‏ ‏"‏لقد قلت كلمة لو مُزجت بماء البحر لمزجته‏!‏‏"‏ قالت‏:‏ وحكيت له إنسانًا فقال‏:‏ “ما أحب أني حكيت إنسانًا وإن لي كذا وكذا”‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي وقال حديث حسن صحيح‏.‏‏)‏‏)‏ ومعني‏:‏ ‏"‏مزجته‏"‏ خالطته مخالطة يتغير بها طعمه، أو ريحه لشدة نتنها وقبحها، وهذا الحديث من أبلغ الزواجر عن الغيبة، قال الله تعالى‏:‏ ‏{‏وما ينطق عن الهوى، إن هو إلا وحي يوحى‏}‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺga: «Safiyya haqida sizga shu kifoya — u ana shunday, mana shunday», dedim — Musaddaddan boshqasi: «U ‹pakana› demoqchi edi», degan. Shunda u zot: «Sen shunday bir soʻz aytdingki, agar u dengiz suviga aralashtirilsa, uni oʻzgartirib yuborar edi», dedilar. (Oisha) dedi: Men u zotning oldida bir kishini (uning qiliqlarini) taqlid qilib koʻrsatdim. Shunda u zot: «Menga bir kishini taqlid qilib koʻrsatishim, hatto evaziga shuncha-shuncha narsa berilsa-da, yoqmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺга: «Сафийя ҳақида сизга шу кифоя — у ана шундай, мана шундай», дедим — Мусаддаддан бошқаси: «У ‹пакана› демоқчи эди», деган. Шунда у зот: «Сен шундай бир сўз айтдингки, агар у денгиз сувига аралаштирилса, уни ўзгартириб юборар эди», дедилар. (Оиша) деди: Мен у зотнинг олдида бир кишини (унинг қилиқларини) тақлид қилиб кўрсатдим. Шунда у зот: «Менга бир кишини тақлид қилиб кўрсатишим, ҳатто эвазига шунча-шунча нарса берилса-да, ёқмайди», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ “لما عُرج بي مررت بقوم لهم أظفار من نُحاس يخمشون وجوههم وصدورهم، فقلت‏:‏ من هؤلاء يا جبريل‏؟‏ قال‏:‏ هؤلاء الذين يأكلون لحوم الناس، ويقعون في أعراضهم‏!‏”‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود‏.‏‏)‏‏)‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men meʼrojga koʻtarilganimda misdan tirnoqlari bor, oʻz yuzlari va koʻkraklarini tirnayotgan bir qavmning oldidan oʻtdim. Men: ‹Ey Jibril, bular kimlar?› dedim. U: ‹Bular odamlarning goʻshtini yeydigan (gʻiybat qiladigan) va ularning nomuslarini tahqirlaydigan kimsalardir›, dedi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni bizga Yahyo ibn Usmon Baqiyyadan rivoyat qildi, unda Anas (zikr qilingani) yoʻq.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен меърожга кўтарилганимда мисдан тирноқлари бор, ўз юзлари ва кўкракларини тирнаётган бир қавмнинг олдидан ўтдим. Мен: ‹Эй Жибрил, булар кимлар?› дедим. У: ‹Булар одамларнинг гўштини ейдиган (ғийбат қиладиган) ва уларнинг номусларини таҳқирлайдиган кимсалардир›, деди», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни бизга Яҳё ибн Усмон Бақийядан ривоят қилди, унда Анас (зикр қилингани) йўқ.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏كل المسلم على المسلم حرام‏:‏ دمه وعرضه وماله‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmonga hamma narsasi — qoni, moli va nomusi haromdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмонга ҳамма нарсаси — қони, моли ва номуси ҳаромдир», дедилар.

- - وعن أبي الدرداء رضي الله عنه، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من رد عن عِرض أخيه، رد الله عن وجهه النار يوم القيامة‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن‏.‏‏)‏‏)‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim birodarining obroʻyini (gʻiybatdan) himoya qilsa, Alloh qiyomat kuni uning yuzidan doʻzaxni qaytaradi», dedilar. Bu bobda Asmo bint Yaziddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким биродарининг обрўйини (ғийбатдан) ҳимоя қилса, Аллоҳ қиёмат куни унинг юзидан дўзахни қайтаради», дедилар. Бу бобда Асмо бинт Язиддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

- وعن عتبان بن مالك رضي الله عنه في حديثه الطويل المشهور الذي تقدم في باب الرجاء قال‏:‏ قام النبي صلى الله عليه وسلم يصلي فقال‏:‏ ‏"‏أين مالك بن الدخشم‏؟‏ فقال رجل‏:‏ ذلك منافق لا يحب الله ورسوله، فقال النبي صلى الله عليه وسلم‏:‏ “لا تقل ذلك ألا تراه قد قال‏:‏ لا إله إلا الله يريد بذلك وجه الله‏!‏ وإن الله قد حرم على النار من قال لا إله إلا الله يبتغي بذلك وجه الله‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ "وعِتبانُ"بكسر العين عَلَى المشهور، وحُكِي ضمُّها، وبعدها تاءٌ مثناةٌ مِنْ فوق، ثُمَّ باءٌ موحدةٌ. و"الدُّخْشُمُ"بضم الدال وإسكان الخاءِ وضمِّ الشين المعجمتين

Itbon ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi (u Rasululloh ﷺ ning sahobasi va Badrda qatnashgan ansoriylardan edi): Men Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, koʻzim xiralashdi va men qavmimga imomlik qilaman. Yomgʻir yoqqanda, men bilan qavmim orasidagi jilgʻada suv oqadi, shuning uchun ularning masjidiga borib imomlik qila olmayman. Yo Rasululloh, koshki uyimga kelib, unda namoz oʻqisangiz — men oʻsha joyni joynamoz qilsam», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Inshaalloh, shunday qilaman», — dedilar. Ertasi kun quyosh koʻtarilgach, Rasululloh ﷺ va Abu Bakr keldilar va Rasululloh ﷺ kirishga izn soʻradilar. Men izn berdim; u zot kirgach oʻtirmadilar va menga: «Qayerda namoz oʻqishimni xohlaysan?» — dedilar. Men uyimdagi bir joyni koʻrsatdim. Bas, Rasululloh ﷺ u yerda turib ‹Allohu akbar› dedilar, biz ham turib orqalarida saf tortdik va u zot ikki rakat oʻqib, salom bilan tugatdilar. Biz u zotni biz tayyorlagan ‹xazira› (degan taom)ga qoldirishni soʻradik. Uyga oilamizning koʻp aʼzosi yigʻildi va ulardan biri: «Molik ibn Duxayshin (yoki Ibn Duxshun) qani?» — dedi. Boshqasi: «U — munofiq, Alloh va Uning Rasulini sevmaydi», — dedi. Buni eshitib, Rasululloh ﷺ: «Unday dema. U ‹Lo ilaha illalloh›ni yolgʻiz Alloh uchun aytganini koʻrmadingmi?» — dedilar. U: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi. Biz uni munofiqlarga yordam va maslahat berayotgan holda koʻramiz», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh ‹Lo ilaha illalloh›ni yolgʻiz Alloh uchun aytgan kishiga (doʻzax) oʻtni harom qildi», — dedilar.Итбон ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади (у Расулуллоҳ ﷺ нинг саҳобаси ва Бадрда қатнашган ансорийлардан эди): Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, кўзим хиралашди ва мен қавмимга имомлик қиламан. Ёмғир ёққанда, мен билан қавмим орасидаги жилғада сув оқади, шунинг учун уларнинг масжидига бориб имомлик қила олмайман. Ё Расулуллоҳ, кошки уйимга келиб, унда намоз ўқисангиз — мен ўша жойни жойнамоз қилсам», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Иншааллоҳ, шундай қиламан», — дедилар. Эртаси кун қуёш кўтарилгач, Расулуллоҳ ﷺ ва Абу Бакр келдилар ва Расулуллоҳ ﷺ киришга изн сўрадилар. Мен изн бердим; у зот киргач ўтирмадилар ва менга: «Қаерда намоз ўқишимни хоҳлайсан?» — дедилар. Мен уйимдаги бир жойни кўрсатдим. Бас, Расулуллоҳ ﷺ у ерда туриб ‹Аллоҳу акбар› дедилар, биз ҳам туриб орқаларида саф тортдик ва у зот икки ракат ўқиб, салом билан тугатдилар. Биз у зотни биз тайёрлаган ‹хазира› (деган таом)га қолдиришни сўрадик. Уйга оиламизнинг кўп аъзоси йиғилди ва улардан бири: «Молик ибн Духайшин (ёки Ибн Духшун) қани?» — деди. Бошқаси: «У — мунофиқ, Аллоҳ ва Унинг Расулини севмайди», — деди. Буни эшитиб, Расулуллоҳ ﷺ: «Ундай дема. У ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ёлғиз Аллоҳ учун айтганини кўрмадингми?» — дедилар. У: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади. Биз уни мунофиқларга ёрдам ва маслаҳат бераётган ҳолда кўрамиз», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни ёлғиз Аллоҳ учун айтган кишига (дўзах) ўтни ҳаром қилди», — дедилар.

- وعن كعب بن مالك رضي الله عنه في حديثه الطويل في قصة توبته وقد سبق في بابه التوبة‏.‏ قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم وهو جالس في القوم بتبوك‏:‏ ‏"‏ما فعل كعب مالك‏؟‏ فقال رجل من بني سلمة‏:‏ يا رسول الله حبسه برداه، والنظر في عطفيه فقال معاذ بن جبل رضي الله عنه بئس ما قلت والله يا رسول الله ما علمنا عليه إلا خيرًا، فسكت رسول الله صلى الله عليه وسلم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ "عِطْفَاهُ"جانِباهُ، وهو إشارةٌ إلى إعجابِهِ بنفسهِ.

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Soʻng Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotini qildilar, u zot Shomdagi Rumliklar va arab nasroniylarini (maqsad) qilgan edilar. Kaʼb ibn Molik dedi: Men Rasululloh ﷺ qilgan birorta gʻazotda ortda qolmaganman, faqat Tabuk gʻazotidan boshqa. Albatta, men Badr gʻazotida ham ortda qolgan edim, lekin (u zot) oʻzlaridan ortda qolgan birovni malomat qilmagan edilar. Chunki Rasululloh ﷺ va musulmonlar Quraysh karvonini koʻzlab chiqishgan edi, hatto Alloh ular bilan dushmanlarini belgilangan vaqtsiz duch qildi. Men Rasululloh ﷺ bilan birga Aqaba kechasida — biz Islom uchun ahd-paymon bergan paytda hozir boʻlganman, men buni Badrda hozir boʻlishdan koʻra afzal koʻraman, garchi Badr odamlar orasida undan koʻra mashhurroq boʻlsa-da. Mening Rasululloh ﷺ dan Tabuk gʻazotida ortda qolib qolganimning xabari shunday edi: men oʻsha gʻazotda u zotdan ortda qolgan paytimdagidan koʻra hech qachon kuchliroq va boyroq boʻlmagan edim. Vallohi, men undan oldin hech qachon ikkita ulov toʻplamagan edim, faqat oʻsha gʻazotdagina ularning ikkovini toʻplagandim. Rasululloh ﷺ uni qattiq jaziramada gʻazot qildilar, uzoq safar, suvsiz biyobon va koʻp sonli dushmanni qarshi oldilar. Shunda u zot musulmonlarga ishlarini ochiq bayon qildilar, toki ular gʻazotlariga tayyorgarlik koʻrsinlar. (U zot) ularga oʻzlari koʻzlagan yoʻnalishni xabar qildilar. Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlgan musulmonlar koʻp edi, ularni biror saqlovchining daftari (roʻyxati) jamlamas edi — bu bilan devon (roʻyxat daftari)ni nazarda tutadi. Kaʼb dedi: Bir kishi gʻoyib boʻlmoqchi boʻlsa, bu Aziz va Jalil Alloh tarafidan u haqida vahiy nozil boʻlmaguncha unga yashirin qoladi deb oʻylar edi (yaʼni roʻyxat yoʻqligidan). Rasululloh ﷺ oʻsha gʻazotni mevalar va soyalar yoqimli boʻlgan paytda qildilar. Men esa ularga (mevalarga) moyil edim. Rasululloh ﷺ va u zot bilan musulmonlar tayyorgarlik koʻra boshlashdi, men ham ular bilan birga tayyorlanish uchun erta tongdan chiqar, soʻng hech narsa qilmay qaytar edim. Oʻzimcha: «Men buni xohlasam, qilishga qodirman», derdim. Mana shunday cheksiz davom etaverdi, hatto odamlar (yoʻlga) jadal bilan kirishishdi. Rasululloh ﷺ tongda yoʻlga chiqdilar, musulmonlar ham u zot bilan birga (chiqishdi), men esa tayyorgarligimdan hech narsa qilmagan edim. Soʻng erta chiqib, qaytar, hech narsa qilmas edim. Bu menda cheksiz davom etaverdi, hatto ular shoshilishib, gʻazot ulgurib ketdi. Men yoʻlga chiqib, ularga yetib olishni qasd qildim. Qaniydi shuni qilganimda edi! Soʻng bu menga nasib etmadi. Rasululloh ﷺ chiqib ketganlaridan keyin odamlar orasiga chiqsam, oʻzimga oʻxshash faqat munofiqlikda ayblangan kishini yoki Alloh uzr bergan kuchsizlardan birini koʻrar, bu meni qaygʻuga solar edi. Rasululloh ﷺ Tabukka yetguncha meni eslamadilar. U zot Tabukda jamoa orasida oʻtirgan holda: «Kaʼb ibn Molik nima qildi?», — dedilar. Banu Salimadan bir kishi: «Yo Rasululloh, uni ikki ridosi va oʻz yonlariga (kibr bilan) qarashi ushlab qoldi», — dedi. Shunda Muoz ibn Jabal unga: «Naqadar yomon gap aytding! Vallohi, yo Rasululloh, biz u haqida yaxshilikdan boshqa narsa bilmaymiz», — dedi. Rasululloh ﷺ jim turdilar. Shu holda u zot oq kiyim kiygan, unga sarob (issiqda) tovlanayotgan bir kishini koʻrdilar va: «(Ey kishi,) Abu Xaysama boʻlgin!», — dedilar. Qarasalar, u Abu Xaysama al-Ansoriy ekan — u munofiqlar masxara qilgan paytda bir soʻ xurmoni sadaqa qilgan kishi edi. Kaʼb ibn Molik dedi: Rasululloh ﷺ Tabukdan qaytishga yuzlanganlari menga yetgach, qaygʻum kuchaydi va men yolgʻon (uydirish)ni oʻylay boshladim, oʻzimcha: «Ertaga uning gʻazabidan nima bilan qutulaman?», der edim. Bunda ahlimdan har bir aqlli kishidan yordam soʻrardim. Menga: «Rasululloh ﷺ yetib kelay deb qoldilar», deyilgach, botil (uydirma fikr) mendan yoʻqoldi, hatto men undan hech narsa bilan qutulolmasligimni bildim va u zotga rost soʻzlashni qatʼiy qaror qildim. Rasululloh ﷺ tongda yetib keldilar. U zot safardan qaytganlarida avval masjiddan boshlar, unda ikki rakaat namoz oʻqir, soʻng odamlar uchun (ularni qabul qilib) oʻtirar edilar. (U zot) shuni qilganlarida, ortda qolganlar u zotning huzurlariga kelib, uzr aytishni boshlashdi va qasam icha boshlashdi — ular sakson nechta kishi edi. Rasululloh ﷺ ularning ochiq aytganlarini qabul qildilar, ulardan bayʼat oldilar va ular uchun istigʻfor aytdilar, ichki niyatlarini esa Allohga havola qildilar — toki men kelgunimcha. Men salom berganimda, u zot gʻazablangan kishidek tabassum qildilar, soʻng: «Beri kel!», — dedilar. Men yurib keldim, hatto u zotning oldilarida oʻtirdim. (U zot) menga: «Seni nima ortda qoldirdi? Ulovingni sotib olmaganmiding?», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, vallohi, agar men dunyo ahlidan sizdan boshqa birovning huzurida oʻtirganimda edi, biron uzr bilan uning gʻazabidan qutulardim, chunki menga (yaxshi) bahslashish (qobiliyati) berilgan. Lekin, vallohi, men aniq bilamanki, agar bugun sizga sizni mendan rozi qiladigan yolgʻon soʻz aytsam, Alloh sizni menga gʻazablantirishi yaqindir; agar sizga rost soʻz aytsam, undan sizning mendan gʻazablanishingiz (mumkin), lekin men bunda Allohning (yaxshi) oqibatidan umidvorman. Vallohi, mening hech qanday uzrim yoʻq edi. Vallohi, men sizdan ortda qolgan paytimdagidan koʻra hech qachon kuchliroq va boyroq boʻlmagan edim», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Mana bunisi-ku rost soʻzladi. Allohning sen haqingda hukm qilishini (kutib) turgin», — dedilar. Men turdim, Banu Salimadan baʼzi kishilar oʻrnidan turib, ortimdan ergashishdi va menga: «Vallohi, biz seni bundan oldin biror gunoh qilgan deb bilmas edik. Sen Rasululloh ﷺ ga ortda qolganlar uzr aytganidek uzr aytmay, ojizlik qilding. Holbuki, gunohing uchun Rasululloh ﷺ ning sen uchun istigʻfor aytishlari kifoya qilar edi», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Vallohi, ular meni shunchalik malomat qilishdiki, hatto men Rasululloh ﷺ ning oldilariga qaytib, oʻzimni yolgʻonchi qilmoqchi boʻldim. (Kaʼb) dedi: Soʻng ularga: «Bu (holatga) men bilan birga yana birortasi duch keldimi?», — dedim. Ular: «Ha, sen bilan birga ikki kishi shunga duch keldi, ular ham sen aytgandek aytdilar va ularga ham senga aytilgandek aytildi», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Men: «Ular kimlar?», — dedim. Ular: «Murora ibn ar-Robia al-Omiriy va Hilol ibn Umayya al-Voqifiy», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Ular menga Badrda qatnashgan ikki solih kishini eslatishdi, ularda men uchun ibrat (oʻrnak) bor edi. (Kaʼb) dedi: Ular menga ularni eslatganlarida, men (oʻz soʻzimda) davom etdim. (Kaʼb) dedi: Rasululloh ﷺ musulmonlarni biz uchovimiz bilan — ortda qolganlar orasidan (aynan) biz bilan gaplashishdan qaytardilar. (Kaʼb) dedi: Odamlar bizdan chetlanishdi va bizga (munosabatlari) oʻzgardi, hatto men uchun yer ham oʻzgargandek tuyuldi, u men biladigan yer emasdek edi. Biz shu holatda ellik kecha qoldik. Ikki sherigim esa boʻysunib, uylarida yigʻlab oʻtirib qolishdi. Men esa qavmning eng yoshi va eng baquvvati edim, shuning uchun chiqib, namozda hozir boʻlardim, bozorlarda aylanardim, lekin hech kim men bilan gaplashmas edi. Men Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib, u zot namozdan keyin oʻz majlislarida oʻtirgan paytlarida salom berardim, oʻzimcha: «Salomimni qaytarish uchun lablarini qimirlatdilarmi yoki yoʻqmi?», derdim. Soʻng u zotga yaqin joyda namoz oʻqir va u zotga oʻgʻrincha qarab qoʻyar edim. Namozimga yuzlanganimda, (u zot) menga qarar, men u zot tomonga oʻgirilsam, mendan yuz oʻgirar edilar. Musulmonlarning bu betgaplari (jafosi) menga uzoq choʻzilgach, men yurib bordim va Abu Qatodaning bogʻ devoridan oshib oʻtdim — u mening amakimning oʻgʻli va menga odamlarning eng sevimlisi edi. Men unga salom berdim, lekin, vallohi, u salomimni qaytarmadi. Men unga: «Yo Abu Qatoda, men Alloh bilan sendan soʻrayman, men Alloh va Uning Rasulini sevishimni bilmaysanmi?», — dedim. (Kaʼb) dedi: U jim turdi. Men yana takrorlab, undan soʻradim, u yana jim turdi. Men yana takrorlab, undan soʻradim, shunda u: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchidir», — dedi. Shunda koʻzlarimdan yosh oqdi va men orqaga qaytib, devordan oshib oʻtdim. Men Madina bozorida yurganimda, Shom ahlining nabatiylaridan — taom (oziq-ovqat) olib kelib Madinada sotuvchilardan biri: «Kaʼb ibn Molikni kim koʻrsatib beradi?», deb (soʻrayotgan ekan). (Kaʼb) dedi: Odamlar unga meni koʻrsata boshlashdi, hatto u oldimga keldi va menga Gʻasson podshohidan bir maktub topshirdi. Men yozuvchi (savodli) edim, uni oʻqidim, qarasam, unda: «Ammo baʼd. Bizga sherigingning senga jafo qilgani yetib keldi. Alloh seni xorlik va zoeʼ boʻlish maskanida (yashashing uchun) yaratmagan. Bizga qoʻshilgin, biz senga hamdard boʻlamiz», (deb yozilgan ekan). (Kaʼb) dedi: Uni oʻqiganimda: «Bu ham balolardan biridir», dedim. Soʻng uni tandirga olib borib, u bilan (tandirni) yoqdim. Nihoyat ellikdan qirq (kun) oʻtib, vahiy esa kechiktirilganda, Rasululloh ﷺ ning elchisi oldimga kelib: «Albatta, Rasululloh ﷺ senga ayolingdan ajralib (uzoqlashib) turishingni buyurmoqdalar», — dedi. Men: «Uni taloq qilaymi yoki nima qilay?», — dedim. U: «Yoʻq, balki undan uzoqlashib tur, unga yaqinlashma», — dedi. (Kaʼb) dedi: U (Rasululloh ﷺ) ikki sherigimga ham shunday (xabar) yubordilar. (Kaʼb) dedi: Men ayolimga: «Ahling (ota-onang) huzuriga borib, Alloh bu ishda hukm qilguncha ular yonida turib turgin», — dedim. (Kaʼb) dedi: Hilol ibn Umayyaning ayoli Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, Hilol ibn Umayya zaif chol, uning xizmatkori yoʻq. Unga xizmat qilishimni yomon koʻrasizmi?», — dedi. (U zot:) «Yoʻq, lekin u senga yaqinlashmasin», — dedilar. (Ayol:) «Vallohi, unda biror narsaga (intilishga) harakat yoʻq. Vallohi, u boshiga oʻsha ish tushganidan to shu kunigacha yigʻlamoqda», — dedi. (Kaʼb) dedi: Ahlimdan baʼzilari menga: «Sen ham ayoling haqida Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻrasang boʻlmasmidi? Axir u zot Hilol ibn Umayyaning ayoliga unga xizmat qilishga izn berdilar-ku», — deyishdi. (Kaʼb) dedi: Men: «Men u haqida Rasululloh ﷺ dan ruxsat soʻramayman. Men u haqida ruxsat soʻrasam, Rasululloh ﷺ nima deyishlarini qayerdan bilaman? Men esa yosh kishiman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Men shu holda yana oʻn kecha qoldim, shunday qilib, biz bilan gaplashish man etilganidan beri bizga ellik kecha toʻldi. (Kaʼb) dedi: Soʻng men ellikinchi kechaning tongida bomdod namozini uylarimizdan birining tomida oʻqidim. Men Aziz va Jalil Alloh biz haqimizda zikr qilgan holatda — jonim oʻzimga torlik qilib, yer kengligiga qaramay menga tor boʻlib ketgan holda oʻtirgan edim, Salʼ (togʻi) ustiga chiqib olgan bir kishining ovozini eshitdim, u ovozining boricha: «Yo Kaʼb ibn Molik, suyunchi (xushxabar)!», deb (qichqirardi). (Kaʼb) dedi: Men sajdaga yiqildim va bildimki, najot (kushoyish) keldi. (Kaʼb) dedi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqiganlarida odamlarga Allohning bizning tavbamizni qabul qilganini eʼlon qildilar. Shunda odamlar bizga xushxabar bera boshlashdi, ikki sherigim tomonga ham xushxabar beruvchilar bordi. Bir kishi men tomonga ot choptirdi, Aslamdan bir chopar ham men tomonga shoshildi va togʻga chiqib (qichqirdi), shunda ovoz otdan tezroq (yetdi). Ovozini eshitgan kishi xushxabar berib oldimga kelganida, men unga ikki kiyimimni yechib, xushxabari uchun ularni unga kiydirdim. Vallohi, oʻsha kuni mening ulardan boshqa (kiyimim) yoʻq edi. Soʻng ikki kiyimni qarzga olib, ularni kiydim va Rasululloh ﷺ ni qasd qilib yoʻlga tushdim. Odamlar meni guruh-guruh boʻlib kutib olib, tavbam (qabul boʻlgani) bilan tabriklar va: «Allohning tavbangni qabul qilgani senga muborak boʻlsin», deyishardi. Hatto men masjidga kirdim, qarasam, Rasululloh ﷺ masjidda oʻtiribdilar, atroflarida esa odamlar bor. Shunda Talha ibn Ubaydulloh shoshib oʻrnidan turdi, hatto men bilan qoʻl berib koʻrishib, tabrikladi. Vallohi, muhojirlardan undan boshqa hech bir kishi oʻrnidan turmadi. (Roviy) dedi: Kaʼb buni Talhaga (qilgan yaxshiligini) hech unutmas edi. Kaʼb dedi: Rasululloh ﷺ ga salom berganimda, u zotning chehralari xursandchilikdan porlab turardi, (u zot): «Onang seni tuqqanidan beri ustingdan oʻtgan eng yaxshi kun bilan suyunchi (xushxabar)!», — dedilar. (Kaʼb) dedi: Men: «Bu sizning tomoningizdanmi, yo Rasululloh, yoki Alloh tomonidanmi?», — dedim. (U zot:) «Yoʻq, balki Alloh tomonidan», — dedilar. Rasululloh ﷺ xursand boʻlganlarida chehralari nurlanar, goʻyo chehralari oy parchasidek edi. (Kaʼb) dedi: Biz buni (shundan) bilar edik. (Kaʼb) dedi: Men u zotning oldilarida oʻtirganimda: «Yo Rasululloh, mening tavbamdan (biri shuki), men molimdan ajrab, uni Allohga va Uning Rasuli ﷺ ga sadaqa qilishimdir», — dedim. Rasululloh ﷺ: «Molingning baʼzisini ushlab qol, bu sen uchun yaxshiroq», — dedilar. (Kaʼb) dedi: Men: «Unday boʻlsa, men Xaybardagi ulushimni ushlab qolaman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Men: «Yo Rasululloh, albatta, Alloh meni rostgoʻylik bilan najot berdi. Mening tavbamdan (biri shuki), men tirik ekanman, faqat rost soʻzlayman», — dedim. (Kaʼb) dedi: Vallohi, men buni Rasululloh ﷺ ga aytganimdan to shu kunimgacha musulmonlardan birorta kishini Alloh soʻzning rostligida menga (berganidan) koʻra yaxshiroq sinaganini bilmayman. Vallohi, men buni Rasululloh ﷺ ga aytganimdan to shu kunimgacha qasddan biror yolgʻon (gapni) gapirmadim va men qolgan (umrim)da ham Alloh meni saqlashidan umidvorman. (Kaʼb) dedi: Shunda Aziz va Jalil Alloh nozil qildi: {Albatta, Alloh Nabiyning, qiyinchilik soatida unga ergashgan muhojir va ansorlarning — ulardan bir guruhining qalblari (haqdan) ogʻib ketay deganidan keyin — tavbasini qabul qildi. Soʻng (Alloh) ularning tavbasini qabul qildi. Albatta, U ularga shafqatli, mehribondir * Va (ishlari) ortga qoldirilgan uch kishining ham (tavbasini qabul qildi); hatto yer kengligiga qaramay ularga torlik qildi va oʻzlari ham oʻzlariga tor boʻlib qoldi} (oyatigacha), to: {Ey iymon keltirganlar! Allohdan qoʻrqinglar va rostgoʻylar bilan birga boʻlinglar} (Tavba 117-119) (oyatigacha yetdi). Kaʼb dedi: Vallohi, Alloh meni Islomga hidoyat qilganidan keyin, oʻzimning Rasululloh ﷺ ga rostgoʻyligimdan — u zotga yolgʻon soʻzlab, yolgʻon soʻzlaganlar halok boʻlganidek halok boʻlmaganimdan koʻra ulkanroq biror neʼmatni hech qachon menga ato etmadi. Chunki Alloh vahiy nozil qilganida yolgʻon soʻzlaganlarga birorta kishiga aytmagan eng yomon (soʻzni) aytdi. Alloh shunday dedi: {Siz ularning oldiga qaytib borganingizda, ulardan yuz oʻgirishingiz uchun, sizlarga Alloh nomi bilan qasam ichadilar. Bas, ulardan yuz oʻgiringlar! Albatta, ular nopokdirlar va qilgan ishlari jazosiga maskanlari jahannamdir * Sizlardan rozi boʻlishingiz uchun sizlarga qasam ichadilar. Bordi-yu sizlar ulardan rozi boʻlsangiz ham, albatta, Alloh fosiq qavmdan rozi boʻlmaydi} (Tavba 95-96). Kaʼb dedi: Biz uchovimiz Rasululloh ﷺ qasam ichganlarida qabul qilgan kishilarning ishidan ortda (kechiktirilib) qoldirildik — (u zot) ularning bayʼatini olib, ular uchun istigʻfor aytgan edilar. Rasululloh ﷺ esa bizning ishimizni Alloh hukm qilguncha kechiktirib turdilar. Mana shu sababdan Aziz va Jalil Alloh: {Va (ishlari) ortga qoldirilgan uch kishining ham} dedi. Alloh zikr qilgan «ortga qoldirilgan» (degani) bizning gʻazotdan ortda qolganimiz emas, balki bu (u zotning) bizni kechiktirgani va ishimizni unga qasam ichib, uzr aytgan, undan (u zot) qabul qilgan kishilardan ortga qoldirgani (kechiktirgani)dir.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотини қилдилар, у зот Шомдаги Румликлар ва араб насронийларини (мақсад) қилган эдилар. Каъб ибн Молик деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ қилган бирорта ғазотда ортда қолмаганман, фақат Табук ғазотидан бошқа. Албатта, мен Бадр ғазотида ҳам ортда қолган эдим, лекин (у зот) ўзларидан ортда қолган бировни маломат қилмаган эдилар. Чунки Расулуллоҳ ﷺ ва мусулмонлар Қурайш карвонини кўзлаб чиқишган эди, ҳатто Аллоҳ улар билан душманларини белгиланган вақтсиз дуч қилди. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ақаба кечасида — биз Ислом учун аҳд-паймон берган пайтда ҳозир бўлганман, мен буни Бадрда ҳозир бўлишдан кўра афзал кўраман, гарчи Бадр одамлар орасида ундан кўра машҳурроқ бўлса-да. Менинг Расулуллоҳ ﷺ дан Табук ғазотида ортда қолиб қолганимнинг хабари шундай эди: мен ўша ғазотда у зотдан ортда қолган пайтимдагидан кўра ҳеч қачон кучлироқ ва бойроқ бўлмаган эдим. Валлоҳи, мен ундан олдин ҳеч қачон иккита улов тўпламаган эдим, фақат ўша ғазотдагина уларнинг икковини тўплагандим. Расулуллоҳ ﷺ уни қаттиқ жазирамада ғазот қилдилар, узоқ сафар, сувсиз биёбон ва кўп сонли душманни қарши олдилар. Шунда у зот мусулмонларга ишларини очиқ баён қилдилар, токи улар ғазотларига тайёргарлик кўрсинлар. (У зот) уларга ўзлари кўзлаган йўналишни хабар қилдилар. Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлган мусулмонлар кўп эди, уларни бирор сақловчининг дафтари (рўйхати) жамламас эди — бу билан девон (рўйхат дафтари)ни назарда тутади. Каъб деди: Бир киши ғойиб бўлмоқчи бўлса, бу Азиз ва Жалил Аллоҳ тарафидан у ҳақида ваҳий нозил бўлмагунча унга яширин қолади деб ўйлар эди (яъни рўйхат йўқлигидан). Расулуллоҳ ﷺ ўша ғазотни мевалар ва соялар ёқимли бўлган пайтда қилдилар. Мен эса уларга (меваларга) мойил эдим. Расулуллоҳ ﷺ ва у зот билан мусулмонлар тайёргарлик кўра бошлашди, мен ҳам улар билан бирга тайёрланиш учун эрта тонгдан чиқар, сўнг ҳеч нарса қилмай қайтар эдим. Ўзимча: «Мен буни хоҳласам, қилишга қодирман», дердим. Мана шундай чексиз давом этаверди, ҳатто одамлар (йўлга) жадал билан киришишди. Расулуллоҳ ﷺ тонгда йўлга чиқдилар, мусулмонлар ҳам у зот билан бирга (чиқишди), мен эса тайёргарлигимдан ҳеч нарса қилмаган эдим. Сўнг эрта чиқиб, қайтар, ҳеч нарса қилмас эдим. Бу менда чексиз давом этаверди, ҳатто улар шошилишиб, ғазот улгуриб кетди. Мен йўлга чиқиб, уларга етиб олишни қасд қилдим. Қанийди шуни қилганимда эди! Сўнг бу менга насиб этмади. Расулуллоҳ ﷺ чиқиб кетганларидан кейин одамлар орасига чиқсам, ўзимга ўхшаш фақат мунофиқликда айбланган кишини ёки Аллоҳ узр берган кучсизлардан бирини кўрар, бу мени қайғуга солар эди. Расулуллоҳ ﷺ Табукка етгунча мени эсламадилар. У зот Табукда жамоа орасида ўтирган ҳолда: «Каъб ибн Молик нима қилди?», — дедилар. Бану Салимадан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, уни икки ридоси ва ўз ёнларига (кибр билан) қараши ушлаб қолди», — деди. Шунда Муоз ибн Жабал унга: «Нақадар ёмон гап айтдинг! Валлоҳи, ё Расулуллоҳ, биз у ҳақида яхшиликдан бошқа нарса билмаймиз», — деди. Расулуллоҳ ﷺ жим турдилар. Шу ҳолда у зот оқ кийим кийган, унга сароб (иссиқда) товланаётган бир кишини кўрдилар ва: «(Эй киши,) Абу Хайсама бўлгин!», — дедилар. Қарасалар, у Абу Хайсама ал-Ансорий экан — у мунофиқлар масхара қилган пайтда бир сў хурмони садақа қилган киши эди. Каъб ибн Молик деди: Расулуллоҳ ﷺ Табукдан қайтишга юзланганлари менга етгач, қайғум кучайди ва мен ёлғон (уйдириш)ни ўйлай бошладим, ўзимча: «Эртага унинг ғазабидан нима билан қутуламан?», дер эдим. Бунда аҳлимдан ҳар бир ақлли кишидан ёрдам сўрардим. Менга: «Расулуллоҳ ﷺ етиб келай деб қолдилар», дейилгач, ботил (уйдирма фикр) мендан йўқолди, ҳатто мен ундан ҳеч нарса билан қутулолмаслигимни билдим ва у зотга рост сўзлашни қатъий қарор қилдим. Расулуллоҳ ﷺ тонгда етиб келдилар. У зот сафардан қайтганларида аввал масжиддан бошлар, унда икки ракаат намоз ўқир, сўнг одамлар учун (уларни қабул қилиб) ўтирар эдилар. (У зот) шуни қилганларида, ортда қолганлар у зотнинг ҳузурларига келиб, узр айтишни бошлашди ва қасам ича бошлашди — улар саксон нечта киши эди. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг очиқ айтганларини қабул қилдилар, улардан байъат олдилар ва улар учун истиғфор айтдилар, ички ниятларини эса Аллоҳга ҳавола қилдилар — токи мен келгунимча. Мен салом берганимда, у зот ғазабланган кишидек табассум қилдилар, сўнг: «Бери кел!», — дедилар. Мен юриб келдим, ҳатто у зотнинг олдиларида ўтирдим. (У зот) менга: «Сени нима ортда қолдирди? Уловингни сотиб олмаганмидинг?», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, валлоҳи, агар мен дунё аҳлидан сиздан бошқа бировнинг ҳузурида ўтирганимда эди, бирон узр билан унинг ғазабидан қутулардим, чунки менга (яхши) баҳслашиш (қобилияти) берилган. Лекин, валлоҳи, мен аниқ биламанки, агар бугун сизга сизни мендан рози қиладиган ёлғон сўз айтсам, Аллоҳ сизни менга ғазаблантириши яқиндир; агар сизга рост сўз айтсам, ундан сизнинг мендан ғазабланишингиз (мумкин), лекин мен бунда Аллоҳнинг (яхши) оқибатидан умидворман. Валлоҳи, менинг ҳеч қандай узрим йўқ эди. Валлоҳи, мен сиздан ортда қолган пайтимдагидан кўра ҳеч қачон кучлироқ ва бойроқ бўлмаган эдим», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана буниси-ку рост сўзлади. Аллоҳнинг сен ҳақингда ҳукм қилишини (кутиб) тургин», — дедилар. Мен турдим, Бану Салимадан баъзи кишилар ўрнидан туриб, ортимдан эргашишди ва менга: «Валлоҳи, биз сени бундан олдин бирор гуноҳ қилган деб билмас эдик. Сен Расулуллоҳ ﷺ га ортда қолганлар узр айтганидек узр айтмай, ожизлик қилдинг. Ҳолбуки, гуноҳинг учун Расулуллоҳ ﷺ нинг сен учун истиғфор айтишлари кифоя қилар эди», — дейишди. (Каъб) деди: Валлоҳи, улар мени шунчалик маломат қилишдики, ҳатто мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига қайтиб, ўзимни ёлғончи қилмоқчи бўлдим. (Каъб) деди: Сўнг уларга: «Бу (ҳолатга) мен билан бирга яна бирортаси дуч келдими?», — дедим. Улар: «Ҳа, сен билан бирга икки киши шунга дуч келди, улар ҳам сен айтгандек айтдилар ва уларга ҳам сенга айтилгандек айтилди», — дейишди. (Каъб) деди: Мен: «Улар кимлар?», — дедим. Улар: «Мурора ибн ар-Робиа ал-Омирий ва Ҳилол ибн Умайя ал-Воқифий», — дейишди. (Каъб) деди: Улар менга Бадрда қатнашган икки солиҳ кишини эслатишди, уларда мен учун ибрат (ўрнак) бор эди. (Каъб) деди: Улар менга уларни эслатганларида, мен (ўз сўзимда) давом этдим. (Каъб) деди: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларни биз учовимиз билан — ортда қолганлар орасидан (айнан) биз билан гаплашишдан қайтардилар. (Каъб) деди: Одамлар биздан четланишди ва бизга (муносабатлари) ўзгарди, ҳатто мен учун ер ҳам ўзгаргандек туюлди, у мен биладиган ер эмасдек эди. Биз шу ҳолатда эллик кеча қолдик. Икки шеригим эса бўйсуниб, уйларида йиғлаб ўтириб қолишди. Мен эса қавмнинг энг ёши ва энг бақуввати эдим, шунинг учун чиқиб, намозда ҳозир бўлардим, бозорларда айланардим, лекин ҳеч ким мен билан гаплашмас эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб, у зот намоздан кейин ўз мажлисларида ўтирган пайтларида салом берардим, ўзимча: «Саломимни қайтариш учун лабларини қимирлатдиларми ёки йўқми?», дердим. Сўнг у зотга яқин жойда намоз ўқир ва у зотга ўғринча қараб қўяр эдим. Намозимга юзланганимда, (у зот) менга қарар, мен у зот томонга ўгирилсам, мендан юз ўгирар эдилар. Мусулмонларнинг бу бетгаплари (жафоси) менга узоқ чўзилгач, мен юриб бордим ва Абу Қатоданинг боғ деворидан ошиб ўтдим — у менинг амакимнинг ўғли ва менга одамларнинг энг севимлиси эди. Мен унга салом бердим, лекин, валлоҳи, у саломимни қайтармади. Мен унга: «Ё Абу Қатода, мен Аллоҳ билан сендан сўрайман, мен Аллоҳ ва Унинг Расулини севишимни билмайсанми?», — дедим. (Каъб) деди: У жим турди. Мен яна такрорлаб, ундан сўрадим, у яна жим турди. Мен яна такрорлаб, ундан сўрадим, шунда у: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчидир», — деди. Шунда кўзларимдан ёш оқди ва мен орқага қайтиб, девордан ошиб ўтдим. Мен Мадина бозорида юрганимда, Шом аҳлининг набатийларидан — таом (озиқ-овқат) олиб келиб Мадинада сотувчилардан бири: «Каъб ибн Моликни ким кўрсатиб беради?», деб (сўраётган экан). (Каъб) деди: Одамлар унга мени кўрсата бошлашди, ҳатто у олдимга келди ва менга Ғассон подшоҳидан бир мактуб топширди. Мен ёзувчи (саводли) эдим, уни ўқидим, қарасам, унда: «Аммо баъд. Бизга шеригингнинг сенга жафо қилгани етиб келди. Аллоҳ сени хорлик ва зоэъ бўлиш масканида (яшашинг учун) яратмаган. Бизга қўшилгин, биз сенга ҳамдард бўламиз», (деб ёзилган экан). (Каъб) деди: Уни ўқиганимда: «Бу ҳам балолардан биридир», дедим. Сўнг уни тандирга олиб бориб, у билан (тандирни) ёқдим. Ниҳоят элликдан қирқ (кун) ўтиб, ваҳий эса кечиктирилганда, Расулуллоҳ ﷺ нинг элчиси олдимга келиб: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ сенга аёлингдан ажралиб (узоқлашиб) туришингни буюрмоқдалар», — деди. Мен: «Уни талоқ қилайми ёки нима қилай?», — дедим. У: «Йўқ, балки ундан узоқлашиб тур, унга яқинлашма», — деди. (Каъб) деди: У (Расулуллоҳ ﷺ) икки шеригимга ҳам шундай (хабар) юбордилар. (Каъб) деди: Мен аёлимга: «Аҳлинг (ота-онанг) ҳузурига бориб, Аллоҳ бу ишда ҳукм қилгунча улар ёнида туриб тургин», — дедим. (Каъб) деди: Ҳилол ибн Умайянинг аёли Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, Ҳилол ибн Умайя заиф чол, унинг хизматкори йўқ. Унга хизмат қилишимни ёмон кўрасизми?», — деди. (У зот:) «Йўқ, лекин у сенга яқинлашмасин», — дедилар. (Аёл:) «Валлоҳи, унда бирор нарсага (интилишга) ҳаракат йўқ. Валлоҳи, у бошига ўша иш тушганидан то шу кунигача йиғламоқда», — деди. (Каъб) деди: Аҳлимдан баъзилари менга: «Сен ҳам аёлинг ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўрасанг бўлмасмиди? Ахир у зот Ҳилол ибн Умайянинг аёлига унга хизмат қилишга изн бердилар-ку», — дейишди. (Каъб) деди: Мен: «Мен у ҳақида Расулуллоҳ ﷺ дан рухсат сўрамайман. Мен у ҳақида рухсат сўрасам, Расулуллоҳ ﷺ нима дейишларини қаердан биламан? Мен эса ёш кишиман», — дедим. (Каъб) деди: Мен шу ҳолда яна ўн кеча қолдим, шундай қилиб, биз билан гаплашиш ман этилганидан бери бизга эллик кеча тўлди. (Каъб) деди: Сўнг мен элликинчи кечанинг тонгида бомдод намозини уйларимиздан бирининг томида ўқидим. Мен Азиз ва Жалил Аллоҳ биз ҳақимизда зикр қилган ҳолатда — жоним ўзимга торлик қилиб, ер кенглигига қарамай менга тор бўлиб кетган ҳолда ўтирган эдим, Салъ (тоғи) устига чиқиб олган бир кишининг овозини эшитдим, у овозининг борича: «Ё Каъб ибн Молик, суюнчи (хушхабар)!», деб (қичқирарди). (Каъб) деди: Мен саждага йиқилдим ва билдимки, нажот (кушойиш) келди. (Каъб) деди: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқиганларида одамларга Аллоҳнинг бизнинг тавбамизни қабул қилганини эълон қилдилар. Шунда одамлар бизга хушхабар бера бошлашди, икки шеригим томонга ҳам хушхабар берувчилар борди. Бир киши мен томонга от чоптирди, Асламдан бир чопар ҳам мен томонга шошилди ва тоғга чиқиб (қичқирди), шунда овоз отдан тезроқ (етди). Овозини эшитган киши хушхабар бериб олдимга келганида, мен унга икки кийимимни ечиб, хушхабари учун уларни унга кийдирдим. Валлоҳи, ўша куни менинг улардан бошқа (кийимим) йўқ эди. Сўнг икки кийимни қарзга олиб, уларни кийдим ва Расулуллоҳ ﷺ ни қасд қилиб йўлга тушдим. Одамлар мени гуруҳ-гуруҳ бўлиб кутиб олиб, тавбам (қабул бўлгани) билан табриклар ва: «Аллоҳнинг тавбангни қабул қилгани сенга муборак бўлсин», дейишарди. Ҳатто мен масжидга кирдим, қарасам, Расулуллоҳ ﷺ масжидда ўтирибдилар, атрофларида эса одамлар бор. Шунда Талҳа ибн Убайдуллоҳ шошиб ўрнидан турди, ҳатто мен билан қўл бериб кўришиб, табриклади. Валлоҳи, муҳожирлардан ундан бошқа ҳеч бир киши ўрнидан турмади. (Ровий) деди: Каъб буни Талҳага (қилган яхшилигини) ҳеч унутмас эди. Каъб деди: Расулуллоҳ ﷺ га салом берганимда, у зотнинг чеҳралари хурсандчиликдан порлаб турарди, (у зот): «Онанг сени туққанидан бери устингдан ўтган энг яхши кун билан суюнчи (хушхабар)!», — дедилар. (Каъб) деди: Мен: «Бу сизнинг томонингизданми, ё Расулуллоҳ, ёки Аллоҳ томониданми?», — дедим. (У зот:) «Йўқ, балки Аллоҳ томонидан», — дедилар. Расулуллоҳ ﷺ хурсанд бўлганларида чеҳралари нурланар, гўё чеҳралари ой парчасидек эди. (Каъб) деди: Биз буни (шундан) билар эдик. (Каъб) деди: Мен у зотнинг олдиларида ўтирганимда: «Ё Расулуллоҳ, менинг тавбамдан (бири шуки), мен молимдан ажраб, уни Аллоҳга ва Унинг Расули ﷺ га садақа қилишимдир», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Молингнинг баъзисини ушлаб қол, бу сен учун яхшироқ», — дедилар. (Каъб) деди: Мен: «Ундай бўлса, мен Хайбардаги улушимни ушлаб қоламан», — дедим. (Каъб) деди: Мен: «Ё Расулуллоҳ, албатта, Аллоҳ мени ростгўйлик билан нажот берди. Менинг тавбамдан (бири шуки), мен тирик эканман, фақат рост сўзлайман», — дедим. (Каъб) деди: Валлоҳи, мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтганимдан то шу кунимгача мусулмонлардан бирорта кишини Аллоҳ сўзнинг ростлигида менга (берганидан) кўра яхшироқ синаганини билмайман. Валлоҳи, мен буни Расулуллоҳ ﷺ га айтганимдан то шу кунимгача қасддан бирор ёлғон (гапни) гапирмадим ва мен қолган (умрим)да ҳам Аллоҳ мени сақлашидан умидворман. (Каъб) деди: Шунда Азиз ва Жалил Аллоҳ нозил қилди: {Албатта, Аллоҳ Набийнинг, қийинчилик соатида унга эргашган муҳожир ва ансорларнинг — улардан бир гуруҳининг қалблари (ҳақдан) оғиб кетай деганидан кейин — тавбасини қабул қилди. Сўнг (Аллоҳ) уларнинг тавбасини қабул қилди. Албатта, У уларга шафқатли, меҳрибондир * Ва (ишлари) ортга қолдирилган уч кишининг ҳам (тавбасини қабул қилди); ҳатто ер кенглигига қарамай уларга торлик қилди ва ўзлари ҳам ўзларига тор бўлиб қолди} (оятигача), то: {Эй иймон келтирганлар! Аллоҳдан қўрқинглар ва ростгўйлар билан бирга бўлинглар} (Тавба 117-119) (оятигача етди). Каъб деди: Валлоҳи, Аллоҳ мени Исломга ҳидоят қилганидан кейин, ўзимнинг Расулуллоҳ ﷺ га ростгўйлигимдан — у зотга ёлғон сўзлаб, ёлғон сўзлаганлар ҳалок бўлганидек ҳалок бўлмаганимдан кўра улканроқ бирор неъматни ҳеч қачон менга ато этмади. Чунки Аллоҳ ваҳий нозил қилганида ёлғон сўзлаганларга бирорта кишига айтмаган энг ёмон (сўзни) айтди. Аллоҳ шундай деди: {Сиз уларнинг олдига қайтиб борганингизда, улардан юз ўгиришингиз учун, сизларга Аллоҳ номи билан қасам ичадилар. Бас, улардан юз ўгиринглар! Албатта, улар нопокдирлар ва қилган ишлари жазосига масканлари жаҳаннамдир * Сизлардан рози бўлишингиз учун сизларга қасам ичадилар. Борди-ю сизлар улардан рози бўлсангиз ҳам, албатта, Аллоҳ фосиқ қавмдан рози бўлмайди} (Тавба 95-96). Каъб деди: Биз учовимиз Расулуллоҳ ﷺ қасам ичганларида қабул қилган кишиларнинг ишидан ортда (кечиктирилиб) қолдирилдик — (у зот) уларнинг байъатини олиб, улар учун истиғфор айтган эдилар. Расулуллоҳ ﷺ эса бизнинг ишимизни Аллоҳ ҳукм қилгунча кечиктириб турдилар. Мана шу сабабдан Азиз ва Жалил Аллоҳ: {Ва (ишлари) ортга қолдирилган уч кишининг ҳам} деди. Аллоҳ зикр қилган «ортга қолдирилган» (дегани) бизнинг ғазотдан ортда қолганимиз эмас, балки бу (у зотнинг) бизни кечиктиргани ва ишимизни унга қасам ичиб, узр айтган, ундан (у зот) қабул қилган кишилардан ортга қолдиргани (кечиктиргани)дир.

- عن عائشة رضي الله عنها أن رجلا استأذن على النبي صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ “ائذنوا له، بئس أخو العشيرة‏؟‏ ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ احتج به البخاري في جواز غيبة أهل الفساد وأهل الريب‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlariga kirishga izn soʻradi. Shunda Nabiy ﷺ: «U qabilaning yomon birodaridir», dedilar. U kirgach, Rasululloh ﷺ unga ochiq yuz bilan muomala qildilar va u bilan suhbatlashdilar. U chiqib ketgach, men: «Yo Rasululloh, u izn soʻraganida siz ‹U qabilaning yomon birodaridir› dedingiz, u kirgach esa unga ochiq yuz bilan muomala qildingiz?» dedim. Shunda u zot: «Ey Oisha, albatta, Alloh qoʻpol va behayolik qiluvchi kishini sevmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларига киришга изн сўради. Шунда Набий ﷺ: «У қабиланинг ёмон биродаридир», дедилар. У киргач, Расулуллоҳ ﷺ унга очиқ юз билан муомала қилдилар ва у билан суҳбатлашдилар. У чиқиб кетгач, мен: «Ё Расулуллоҳ, у изн сўраганида сиз ‹У қабиланинг ёмон биродаридир› дедингиз, у киргач эса унга очиқ юз билан муомала қилдингиз?» дедим. Шунда у зот: «Эй Оиша, албатта, Аллоҳ қўпол ва беҳаёлик қилувчи кишини севмайди», дедилар.

- وعنها قالت‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ما أظن فلانًا وفلانًا يعرفان من ديننا شيئًا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏ قال الليث بن سعد أحد رواة هذا الحديث‏:‏ هذان الرجلان كانا من المنافقين‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ: «Men falon va falon (kishi) dinimizdan biror narsa biladi deb oʻylamayman» dedilar. (Lays: Ular munofiqlardan ikki kishi edi, dedi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ: «Мен фалон ва фалон (киши) динимиздан бирор нарса билади деб ўйламайман» дедилар. (Лайс: Улар мунофиқлардан икки киши эди, деди.)

- وعن فاطمة بنت قيس رضي الله عنها قالت‏:‏ أتيت النبي صلى الله عليه وسلم، فقلت‏:‏ إن أبا الجهم ومعاوية خطباني‏؟‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏‏"‏أما معاوية، فصعلوك لا مال له ، وأما أبوالجهم، فلا يضع العصا عن عاتقه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ وفي رواية لمسلم ‏:‏ ‏"‏وأما أبو الجهم فضراب للنساء‏"‏ وهو تفسير لرواية‏:‏ ‏"‏ لا يضع العصا عن عاتقه‏"‏ وقيل‏:‏ معناه‏:‏ كثير الأسفار‏.‏

Fotima bint Qays (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga keldim va: «Abul-Jahm bilan Muoviya menga sovchi qoʻydi», dedim. Rasululloh ﷺ: «Muoviyaga kelsak, u kambagʻal, molu mulki yoʻq; Abul-Jahmga kelsak, u tayogʻini yelkasidan qoʻymaydi», dedilar. Muslimning rivoyatida: «Abul-Jahm esa ayollarni koʻp uradi», deyilgan.Фотима бинт Қайс (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига келдим ва: «Абул-Жаҳм билан Муовия менга совчи қўйди», дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Муовияга келсак, у камбағал, молу мулки йўқ; Абул-Жаҳмга келсак, у таёғини елкасидан қўймайди», дедилар. Муслимнинг ривоятида: «Абул-Жаҳм эса аёлларни кўп уради», дейилган.

- وعن زيد بن أرقم رضي الله عنه قال‏:‏ خرجنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في سفر أصاب الناس فيه شدة، فقال عبد الله بن أبي‏:‏ لا تنفقوا على من عند رسول الله حتى ينفضوا وقال‏:‏ لئن رجعنا إلى المدينة ليخرجن الأعز منها الأذل فأتيت رسول الله صلى الله عليه وسلم، فأخبرته بذلك، فأرسل إلى عبد الله بن أبي ، فاجتهد يمينه‏:‏ ما فعل، فقالوا‏:‏ كذب زيد رسول الله صلى الله عليه وسلم فوقع في نفسي مما قالوا شدة حتى أنزل الله تعالى تصديقي ‏{‏إذا جاءك المنافقون‏}‏ ثم دعاهم النبي صلى الله عليه وسلم، ليستغفر لهم فلووا رءوسهم‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan bir safarga chiqdik — unda odamlarga qattiqchilik (mashaqqat) yetdi. Abdulloh ibn Ubayy oʻ z sheriklariga: «Rasululloh ﷺning huzuridagilarga nafaqa qilmanglar — toki ular uning atrofidan tarqalsin», dedi; yana: «Albatta, agar Madinaga qaytsak, eng aziz (kuchli) undan eng xor (zaif)ni chiqarib yuboradi», dedi. Men Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib, u zotga (buni) xabar berdim. U zot Abdulloh ibn Ubayyga (odam) yuborib, undan soʻradilar; u esa qilmadim deb qattiq qasam ichdi. Ular: «Zayd Rasululloh ﷺga yolgʻon (gap) aytdi», dedi. Ular aytgan (gap)dan koʻ nglimga qattiq (gʻam) tushdi, hatto Alloh azza va jalla mening rostligimni ‹Munofiqlar senga kelganida...› (Munofiqun surasi, 1) (oyatida) nozil qildi. Soʻng Paygʻambar ﷺ ularni — ular uchun magʻ firat soʻrash uchun — chaqirdilar, ular esa boshlarini burdilar (yuz oʻ girdilar). Uning ‹...(goʻyo) suyab qoʻ yilgan xodalardek (boʻ shliq)› (Munofiqun surasi, 4) degan soʻzi (haqida Zayd): «Ular — eng koʻ rkam (kelishgan) erkaklar edi», dedi.(Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан бир сафарга чиқдик — унда одамларга қаттиқчилик (машаққат) етди. Абдуллоҳ ибн Убайй ў з шерикларига: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузуридагиларга нафақа қилманглар — токи улар унинг атрофидан тарқалсин», деди; яна: «Албатта, агар Мадинага қайцак, энг азиз (кучли) ундан энг хор (заиф)ни чиқариб юборади», деди. Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб, у зотга (буни) хабар бердим. У зот Абдуллоҳ ибн Убаййга (одам) юбориб, ундан сўрадилар; у эса қилмадим деб қаттиқ қасам ичди. Улар: «Зайд Расулуллоҳ ﷺга ёлғон (гап) айтди», деди. Улар айтган (гап)дан кў нглимга қаттиқ (ғам) тушди, ҳатто Аллоҳ азза ва жалла менинг ростлигимни ‹Мунофиқлар сенга келганида...› (Мунофиқун сураси, 1) (оятида) нозил қилди. Сўнг Пайғамбар ﷺ уларни — улар учун мағ фират сўраш учун — чақирдилар, улар эса бошларини бурдилар (юз ў гирдилар). Унинг ‹...(гўё) суяб қў йилган ходалардек (бў шлиқ)› (Мунофиқун сураси, 4) деган сўзи (ҳақида Зайд): «Улар — энг кў ркам (келишган) эркаклар эди», деди.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قالت هند امرأة أبي سفيان للنبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ إن أبا سفيان رجل شحيح وليس يعطيني ما يكفيني وولدي إلا ما أخذت منه، وهو لا يعلم‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏خذي ما يكفيك وولدك بالمعروف‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildi)ki, Hind bint Utba: «Ey Allohning Rasuli, albatta Abu Sufyon — xasis kishi; u menga — oʻ zim va bolamga yetadigan (narsa)ni — bermaydi; magar undan men olgan (narsa), holbuki u bilmaydi» dedi. U zot: «Oʻ zing va bolangga yetadigan (narsa)ni maʼruf (oʻ rinli) bilan ol» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилди)ки, Ҳинд бинт Утба: «Эй Аллоҳнинг Расули, албатта Абу Суфён — хасис киши; у менга — ў зим ва боламга етадиган (нарса)ни — бермайди; магар ундан мен олган (нарса), ҳолбуки у билмайди» деди. У зот: «Ў зинг ва болангга етадиган (нарса)ни маъруф (ў ринли) билан ол» дедилар.

- وعن حذيفة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا يدخل الجنة نمام‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Chaqimchi jannatga kirmaydi», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чақимчи жаннатга кирмайди», дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم مر بقبرين فقال‏:‏ “إنهما يعذابان ، وما يعذبان في كبير‏!‏ بلى إنه كبير‏:‏ أما أحدهما ، فكان يمشي بالنميمة، وأما الآخر فكان لا يستتر من بوله ‏(‏‏(‏متفق عليه وهذا لفظ إحدى روايات البخاري‏)‏‏)‏‏.‏ قال العلماء‏:‏ معنى ‏"‏وما يعذبان في كبير‏"‏ أي كبير في زعمهما وقيل‏:‏ كبير تركه عليهما‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki qabr yonidan oʻtdilar-da: «Ogohki, albatta bu ikkovi azoblanayapti; va ular katta (deb sanalgan) bir (gunoh) sababli azoblanayotgani ham yoʻq (yaʼni ularga oson koʻringan narsa sababli). Biriga kelsak, u chaqimchilik (gʻiybat tarqatish) bilan yurar edi; ikkinchisiga kelsak, u oʻz bavlidan (saqlanib) berkinmas (poklanmas) edi», dedilar. (Roviy) dedi: Soʻng U Zot hoʻl (yashil) bir xurmo shoxini soʻradilar-da, uni ikkiga boʻldilar; soʻng bunga (qabrga) bittasini, bunga bittasini sanchib (ekib) qoʻydilar. Soʻng: «Shoyad, ular ikkovi qurib qolmaguniga qadar, ular(ning azobi)dan yengillashtirilsa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки қабр ёнидан ўтдилар-да: «Огоҳки, албатта бу иккови азобланаяпти; ва улар катта (деб саналган) бир (гуноҳ) сабабли азобланаётгани ҳам йўқ (яъни уларга осон кўринган нарса сабабли). Бирига келсак, у чақимчилик (ғийбат тарқатиш) билан юрар эди; иккинчисига келсак, у ўз бавлидан (сақланиб) беркинмас (покланмас) эди», дедилар. (Ровий) деди: Сўнг У Зот ҳўл (яшил) бир хурмо шохини сўрадилар-да, уни иккига бўлдилар; сўнг бунга (қабрга) биттасини, бунга биттасини санчиб (экиб) қўйдилар. Сўнг: «Шояд, улар иккови қуриб қолмагунига қадар, улар(нинг азоби)дан енгиллаштирилса», дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ “ ألا أنبئكم ما العِضَه‏؟‏ هي النميمة، القالة بين الناس‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ العضه: بفتح العين المهملة، وإسكان الضاد المعجمة، وبالهاء على وزن الوجه، وروي: العضة بكسر العين وفتح الضاد المعجمة على وزن العدة، وهي: الكذب والبهتان، وعلى الرواية الأولى: العضه مصدر، يقال: عضهه عضها، أي: رماه بالعضه .

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ shunday dedilar: «Sizlarga ‹al-azh› nima ekanini xabar bermaymi? U — odamlar orasiga nizo soluvchi gʻiybat (chaqimchilik)dir». Yana Muhammad ﷺ shunday dedilar: «Albatta, kishi rost soʻzlayverib, oxiri rostgoʻy (siddiq) deb yoziladi; va yolgʻon soʻzlayverib, oxiri yolgʻonchi (kazzob) deb yoziladi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ шундай дедилар: «Сизларга ‹ал-азҳ› нима эканини хабар бермайми? У — одамлар орасига низо солувчи ғийбат (чақимчилик)дир». Яна Муҳаммад ﷺ шундай дедилар: «Албатта, киши рост сўзлайвериб, охири ростгўй (сиддиқ) деб ёзилади; ва ёлғон сўзлайвериб, охири ёлғончи (каззоб) деб ёзилади».

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ “لا يُبلغني أحد من أصحابي عن أحد شيءا، فإني أحب أن أخرج إلىكم وأنا سليم الصدر‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبوداود والترمذي‏)‏‏)‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ashobimdan birortasi menga (boshqa) birov haqida hech narsa yetkazmasin. Chunki men sizlarning oldingizga koʻngʻlim toza holda chiqishni yoqtiraman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ашобимдан бирортаси менга (бошқа) биров ҳақида ҳеч нарса етказмасин. Чунки мен сизларнинг олдингизга кўнғлим тоза ҳолда чиқишни ёқтираман», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ “تجدون الناس معادن‏:‏ خيارهم في الجاهلية خيارهم في الإسلام إذا فقهوا، وتجدون خيار الناس في هذا الشأن أشدهم له كراهية، وتجدون شر الناس ذا الوجهين، الذي يأتي هؤلاء بوجه، وهؤلاء بوجه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlar koʻrasizki, odamlar har xil tabiatdadir. Johiliyat davrida eng yaxshi boʻlganlar — Islomda (ham) eng yaxshidir — agar ular diniy ilmni anglasalar. Va sizlar koʻrasizki, bu borada (yaʼni hukmronlik istagida) odamlarning eng yaxshisi — undan eng koʻp nafratlanadiganidir. Va sizlar koʻrasizki, odamlarning eng yomoni — ikkiyuzlamachi (kishi)dir — u bularning oldiga bir yuz bilan, boshqalarning oldiga boshqa yuz bilan keladi (yaʼni munofiq)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлар кўрасизки, одамлар ҳар хил табиатдадир. Жоҳилият даврида энг яхши бўлганлар — Исломда (ҳам) энг яхшидир — агар улар диний илмни англасалар. Ва сизлар кўрасизки, бу борада (яъни ҳукмронлик истагида) одамларнинг энг яхшиси — ундан энг кўп нафратланадиганидир. Ва сизлар кўрасизки, одамларнинг энг ёмони — иккиюзламачи (киши)дир — у буларнинг олдига бир юз билан, бошқаларнинг олдига бошқа юз билан келади (яъни мунофиқ)», — деди.

- وعن محمد بن زيد أن ناسًا قالوا لجده عبد الله بن عمر رضي الله عنهما‏:‏ إنا ندخل على سلاطيننا فنقول لهم بخلاف ما نتكلم إذا خرجنا من عندهم‏.‏ قال‏:‏ كنا نعد هذا نفاقًا على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi odamlar unga: «Biz hukmdorlarimiz huzuriga kiramiz-da, ularning oldidan chiqqanimizda aytadigan gapimizdan boshqacha (xushomad) gap aytamiz», dedilar. U: «Biz buni Rasululloh ﷺ zamonlarida nifoq deb hisoblardik», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Баъзи одамлар унга: «Биз ҳукмдорларимиз ҳузурига кирамиз-да, уларнинг олдидан чиққанимизда айтадиган гапимиздан бошқача (хушомад) гап айтамиз», дедилар. У: «Биз буни Расулуллоҳ ﷺ замонларида нифоқ деб ҳисоблардик», деди.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ إن الصدق يهدي إلى البر، وإن البر يهدي إلى الجنة، وإن الرجل ليصدق حتى يكتب عند الله صديقًا، وإن الكذب يهدي إلى الفجور، وإن الفجور يهدي إلى النار، وإن الرجل ليكذب حتى يكتب عند الله كذابًا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, rostlik yaxshilikka (birrga) yetaklaydi, yaxshilik esa jannatga yetaklaydi; va kishi rost soʻzlayverib, oxiri rostgoʻy (siddiq) deb yoziladi. Albatta, yolgʻon buzuqlikka (fujurga) yetaklaydi, buzuqlik esa doʻzaxga yetaklaydi; va kishi yolgʻon soʻzlayverib, oxiri yolgʻonchi (kazzob) deb yoziladi».Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, ростлик яхшиликка (биррга) етаклайди, яхшилик эса жаннатга етаклайди; ва киши рост сўзлайвериб, охири ростгўй (сиддиқ) деб ёзилади. Албатта, ёлғон бузуқликка (фужурга) етаклайди, бузуқлик эса дўзахга етаклайди; ва киши ёлғон сўзлайвериб, охири ёлғончи (каззоб) деб ёзилади».

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما، أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏أربع من كن فيه كان منافقًا خالصًا، ومن كانت فيه خصلة منهن كانت فيه خصلة من نفاق حتى يدعها‏:‏ إذا أؤتمن خان، وإذا حدث كذب، وإذا عاهد غدر، وإذا خاصم فجر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وقد سبق بيانه مع حديث أبي هريرة بنحوه في باب الوفاء بالعهد‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda toʻrt (xislat) boʻlsa, u xolis munofiq boʻladi; kimda ulardan biri boʻlsa, uni tark etmaguncha unda nifoqning bir xislati boʻladi: ishonib topshirilsa, xiyonat qiladi; gapirsa, yolgʻon gapiradi; ahd qilsa, ahdiga xilof qiladi; janjallashsa, soʻkinib (haddan oshib) ketadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда тўрт (хислат) бўлса, у холис мунофиқ бўлади; кимда улардан бири бўлса, уни тарк этмагунча унда нифоқнинг бир хислати бўлади: ишониб топширилса, хиёнат қилади; гапирса, ёлғон гапиради; аҳд қилса, аҳдига хилоф қилади; жанжаллашса, сўкиниб (ҳаддан ошиб) кетади», — дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم ، قال‏:‏ ‏"‏ من تحلم بحلم لم يره، كُلف أن يعقد بين شعيرتين ولن يفعل، ومن استمع إلى حديث قوم وهم له كارهون، صب في أذنيه الآنُك يوم القيامة، ومن صور صورة، عذب وكلف أن ينفخ فيها الروح وليس بنافخ‏"‏‏.‏رواه البخاري . تحلم أي: قال أنه حلم في نومه ورأى كذا وكذا، وهو كاذب و الآنك بالمد وضم النون وتخفيف الكاف: وهو الرصاص المذاب .

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim oʻzi koʻrmagan bir tushni (koʻrdim deb) daʼvo qilsa, u (Qiyomatda) ikki arpa donasini bir-biriga tugib (bogʻlab) qoʻyishga majbur qilinadi — holbuki u buni hech qila olmaydi. Kim bir qavmning gapiga — ular buni yoqtirmas (eshitishingni istamas) yoki undan qochar (yashirar) holda — quloq solsa (yashirincha eshitsa), Qiyomat kuni uning qulogʻiga eritilgan qoʻrgʻoshin (onuk) quyiladi. Kim bir surat (jonzot rasmini) chizsa, (Qiyomatda) azoblanadi va unga jon puflashga majbur qilinadi — holbuki u (jon) puflovchi emas (qila olmaydi)», dedilar. (Sufyon aytdi: Buni bizga Ayyub mavsul (muttasil sanad bilan) rivoyat qildi. Qutayba aytdi: Bizga Abu Avona, Qatodadan, Ikrimadan, Abu Hurayradan uning soʻzini: ‹Kim oʻz tushida yolgʻon (gapir)sa...› deb rivoyat qildi. Shuʼba esa Abu Hoshim ar-Rummoniydan: ‹Men Ikrimani eshitdim›, dedi — Abu Hurayra: ‹Kim surat chizsa, kim koʻrmagan tushni daʼvo qilsa va kim (yashirincha) eshitsa...› (degan soʻzini aytdi). Ishoq menga, Xolid bizga, Xoliddan, Ikrimadan, Ibn Abbosdan: ‹Kim (yashirincha) eshitsa, kim koʻrmagan tushni daʼvo qilsa va kim surat chizsa...› deb shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Buni Hishom ham Ikrimadan, Ibn Abbosdan uning soʻzi (sifatida) mutobaʼat qildi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким ўзи кўрмаган бир тушни (кўрдим деб) даъво қилса, у (Қиёматда) икки арпа донасини бир-бирига тугиб (боғлаб) қўйишга мажбур қилинади — ҳолбуки у буни ҳеч қила олмайди. Ким бир қавмнинг гапига — улар буни ёқтирмас (эшитишингни истамас) ёки ундан қочар (яширар) ҳолда — қулоқ солса (яширинча эшица), Қиёмат куни унинг қулоғига эритилган қўрғошин (онук) қуйилади. Ким бир сурат (жонзот расмини) чизса, (Қиёматда) азобланади ва унга жон пуфлашга мажбур қилинади — ҳолбуки у (жон) пуфловчи эмас (қила олмайди)», дедилар. (Суфён айтди: Буни бизга Айюб мавсул (муттасил санад билан) ривоят қилди. Қутайба айтди: Бизга Абу Авона, Қатодадан, Икримадан, Абу Ҳурайрадан унинг сўзини: ‹Ким ўз тушида ёлғон (гапир)са...› деб ривоят қилди. Шуъба эса Абу Ҳошим ар-Руммонийдан: ‹Мен Икримани эшитдим›, деди — Абу Ҳурайра: ‹Ким сурат чизса, ким кўрмаган тушни даъво қилса ва ким (яширинча) эшица...› (деган сўзини айтди). Ишоқ менга, Холид бизга, Холиддан, Икримадан, Ибн Аббосдан: ‹Ким (яширинча) эшица, ким кўрмаган тушни даъво қилса ва ким сурат чизса...› деб шунга ўхшашини (ривоят қилди). Буни Ҳишом ҳам Икримадан, Ибн Аббосдан унинг сўзи (сифатида) мутобаъат қилди.)

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏أفرى الفرى أن يري الرجل عينيه ما لم تريا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏ ‏ ومعناه يقول‏:‏ رأيت فيما لم يره‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yolgʻonlarning eng yomoni — kishining koʻzlariga koʻrmagan narsasini koʻrsatishidir (yaʼni koʻrmagan narsasini ‹koʻrdim› deyishidir)», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ёлғонларнинг энг ёмони — кишининг кўзларига кўрмаган нарсасини кўрсатишидир (яъни кўрмаган нарсасини ‹кўрдим› дейишидир)», дедилар.

- وعن سمرة بن جندب رضي الله عنه قال‏:‏ كان رسول الله صلى الله عليه وسلم مما يكثر أن يقول لأصحابه‏:‏‏(‏‏(‏هل رأى أحد منكم رؤيا‏؟‏‏)‏‏)‏ فيقص عليه من شاء الله أن يقص، وإنه قال لنا ذات غداة‏:‏‏(‏‏(‏إنه أتاني الليلة آتيان، وإنهما قالا لي‏:‏ انطلق، وإني انطلقت معهما، وإنا أتينا على رجل مضطجع، وإذا آخر قائم عليه بصخرة، وإذا هو يهوي بالصخرة لرأسه، فيثلغ رأسه، فيتدهده الحجر ها هنا، فيتبع الحجر فليأخذه، فلا يرجع إليه حتى يصح رأسه كما كان، ثم يعود عليه، فيفعل به مثل ما فعل المرة الأولى‏!‏‏"‏ قال‏:‏ ‏"‏قلت لهما‏:‏ سبحان الله‏!‏ ما هذان‏؟‏ قالا لي‏:‏ انطلق انطلق، فانطلقنا، فأتينا على رجل مستلق لقفاه، وإذا آخر قائم عليه بكلوب من حديد، وإذا هو يأتي أحد شقي وجهه فيشرشر شدقه إلى قفاه، ومنخره إلى قفاه، وعينه إلى قفاه، ثم يتحول إلى الجانب الآخر، فيفعل به مثل ما فعل بالجانب الأول، فما يفرغ من ذلك الجانب حتى يصح ذلك الجانب كما كان، ثم يعود عليه، فيفعل مثل ما فعل في المرة الأولى‏"‏ قال‏:‏ قلت‏:‏ سبحان الله‏؟‏ ما هذان‏؟‏ قال‏:‏ قالا لي‏:‏ انطلق انطلق، فانطلقنا، فأتينا على مثل التنور‏"‏ فأحسب أنه قال‏:‏ ‏"‏فإذا فيه‏:‏ لغط وأصوات، فاطلعنا فيه فإذا فيه رجال ونساء عراة، وإذا هم يأتيهم لهب من أسفل منهم فإذا أتاهم ذلك اللهب ضوضئوا‏.‏ قلت‏:‏ ما هؤلاء‏؟‏ قالا لي‏:‏ انطلق انطلق، فانطلقنا فأتينا على نهر‏"‏ حسبت أنه كان يقول‏:‏ ‏"‏أحمر مثل الدم، وإذا في النهر رجل سابح يسبح، وإذا على شط النهر رجل قد جمع عنده حجارة كثيرة، وإذا ذلك السابح يسب ما يسبح، ثم يأتي ذلك الذي قد جمع عنده الحجارة، فيفغر له فاه، فيلقمه حجرًا، فينطلق فيسبح، ثم يرجع إليه، كلما رجع إليه، فغر له فاه، فألقمه حجرًا، قلت لهما‏:‏ ما هذان‏؟‏ قالا لي‏:‏ انطلق انطلق، فانطلقنا، فأتينا على رجل كريه المرآة، أو كأكره ما أنت راء رجلا مرأى فإذا هو عنده نارٌ يحشها ويسعى حولها‏.‏ قلت لهما‏:‏ ما هذا‏؟‏ قال لي‏:‏ انطلق انطلق، فانطلقنا فأتينا على روضة معتمة فيها من كل نور الربيع، وإذا بين ظهري الروضة رجل طويل لا أكاد أرى رأسه طولا في السماء، وإذا حول الرجل من أكثر ولدان رأيتهم قط، قلت‏:‏ ما هذا‏!‏ وما هؤلاء‏؟‏ قالا لي‏:‏ انطلق انطلق، فانطلقنا، فأتينا إلى دوحة عظيمة لم أرَ دوحة قط أعظم منها، ولا أحسن‏!‏ قالا لي‏:‏ ارقَ لي‏:‏ ارقَ فيها، فارتقينا فيها إلى مدينة مبنية بلبن ذهب ولبن فضة، فأتينا باب المدينة فاستفتحنا، ففتح لنا، فدخلناها، فتلقانا رجال شطر من خلقهم كأحسن ما أنت راء‏!‏ وشطر منهم كأقبح ما أنت راء‏!‏ قالا لهم‏:‏ اذهبوا فقعوا في ذلك النهر، وإذا هو نهر معترض يجري كأن ماءه المحض في البياض، فذهبوا فوقعوا فيه‏.‏ ثم رجعوا إلينا قد ذهب ذلك السوء عنهم، فصاروا في أحسن صورة‏.‏ قال‏:‏ قالا لي‏:‏ هذه جنة عدن، وهذاك منزلك، فسما بصري صعدًا، فإذا قصر مثل الربابة البيضاء‏.‏ قالا لي‏:‏ هذاك منزلك‏؟‏ قلت لهما‏:‏ بارك الله فيكما، فذراني فأدخله‏.‏ قالا‏:‏ أما الآن فلا، وأنت داخله‏.‏ قلت لهما‏:‏ فإني رأيت منذ الليلة عجبًا‏؟‏ فما هذا الذي رأيت‏؟‏ قالا لي‏:‏ أما إنا سنخبرك‏:‏ أما الرجل الأول الذي أتيت عليه يثلغ رأسه بالحجر، فإنه الرجل يأخذ القرآن فيرفضه وينام عن الصلاة المكتوبة، وأما الرجل الذي أتيت عليه يشرشر شدقه إلى قفاه، ومنخره إلى قفاه، وعينه إلى قفاه، فإنه الرجل يغدو من بيته فيكذب الكذبة تبلغ الآفاق‏.‏ وأما الرجال والنساء العراة الذين هم في مثل بناء التنور، فإنهم الزناة والزواني، وأما الرجل الذي أتيت عليه يسبح في النهر، ويلقم الحجارة، فإنه آكل الربا، وأما الرجل الكرية المرآة الذي عند النار يحشها ويسعى حولها، فإنه مالك خازن جهنم، وأما الرجل الطويل الذي في الروضة، فإنه إبراهيم، وأما الولدان الذين حوله، فكل مولود مات على الفطرة‏"‏ وفي رواية البرقاني‏:‏ ‏"‏ولد على الفطرة‏"‏ فقال بعض المسلمين‏:‏ يا رسول الله، وأولاد المشركين‏؟‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏وأولاد المشركين، وأما القوم الذين كانوا شطر منهم حسن، وشطر منهم قبيح، فإنهم قوم خلطوا عملا صالحًا وآخر سيئًا، تجاوز الله عنهم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية له‏:‏ ‏"‏رأيت الليلة رجلين أتياني فأخرجاني إلى أرض مقدسة‏"‏ ثم ذكره وقال‏:‏ ‏"‏فانطلقنا إلى نقب مثل التنور، أعلاه ضيق وأسفله واسع؛ يتوقد تحته نارًا، فإذا ارتفعت ارتفعوا حتى كادوا أن يخرجوا، وإذا خمدت، رجعوا فيها، وفيها رجال ونساء عراة‏"‏‏.‏ وفيها‏:‏ ‏"‏حتى أتينا على نهر من دم‏"‏ ولم يشك ‏"‏فيه رجل قائم على وسط النهر، وعلى شط النهر رجل، وبين يديه حجارة، فأقبل الرجل الذي في النهر، فإذا أراد أن يخرج، رمى الرجل بحجر في فيه، فرده حيث كان، فجعل كلما جاء ليخرج جعل يرمي في فيه بحجر، فيرجع كما كان‏"‏‏.‏ وفيها‏:‏ ‏"‏فصعدا بي الشجرة، فأدخلاني دارًا لم أرَ قط أحسن منها، فيها رجال شيوخ وشباب‏"‏‏.‏ وفيها‏:‏ ‏"‏الذي رأيته يشق شدقه فكذاب، يحدث بالكذبة فتحمل عنه حتى تبلغ الآفاق، فيصنع به ما رأيت إلى يوم القيامة‏"‏ وفيها‏:‏ ‏"‏الذي رأيته يشدخ رأسه فرجل علمه الله القرآن، فنام عنه بالليل، ولم يعمل فيه بالنهار، فيفعل به إلى يوم القيامة، والدار الأولى التي دخلت دار عامة المؤمنين، وأما هذه الدار فدار الشهداء، وأنا جبريل، وهذا ميكائيل، فارفع رأسك، فرفعت رأسي، فإذا فوقي مثل السحاب، قالا‏:‏ ذاك منزلك، قلت‏:‏ دعاني أدخل منزلي، قالا‏:‏ إنه بقي لك عمر لم تستكمله، فلو استكملته، أتيت منزلك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏قوله: «يثلغ رأسه» هو بالثاء المثلثة والغين المعجمة، أي: يشدخه ويشقه. قوله: «يتدهده» أي: يتدحرج. و «الكلوب» بفتح الكاف وضم اللام المشددة، وهو معروف. قوله: «فيشرشر» : أي: يقطع. قوله: «ضوضوا» وهو بضادين معجمتين: أي صاحوا. قوله: «فيفغر» هو بالفاء والغين المعجمة، أي: يفتح. قوله «المرآة» هو بفتح الميم، أي: المنظر. قوله: «يحشها» هو بفتح الياء وضم الحاء المهملة والشين المعجمة، أي: يوقدها. قوله: «روضة معتمة» هو بضم الميم وإسكان العين وفتح التاء وتشديد الميم، أي: وافية النبات طويلته. قوله: «دوحة» وهي بفتح الدال وإسكان الواو وبالحاء المهملة: وهي الشجرة الكبيرة. قوله: «المحض» هو بفتح الميم وإسكان الحاء المهملة وبالضاد المعجمة، وهو: اللبن. قوله «فسما بصري» أي: ارتفع. و «صعدا» بضم الصاد والعي، أي: مرتفعا. و «الربابة» بفتح الراء وبالباء الموحدة مكررة، وهي: السحابة

(Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ sahobalariga koʻp aytadigan (gap)laridan biri — «Sizlardan biror kishi (tushida) biror narsa koʻrdimi?» (degan savol) edi. Bas, Alloh xohlagan kishi U zotga (tushini) aytib berardi. (Bir kuni) ertalab U zot: «Bu kecha menga ikki kishi (farishta) keldi; ular meni (uygʻotib) yoʻlga undadilar va menga: ‹Yur!› dedilar. Men ular bilan ketdim. Biz yonboshlab yotgan bir kishining oldiga keldik; mana, boshqa bir kishi uning ustida bir katta tosh bilan turibdi. Mana, u toshni (uxlayotganning) boshiga tashlab, boshini yorardi; tosh u yoq-bu yoqqa dumalab ketardi, u esa toshning ortidan borib, uni olib kelardi. U (kishining) oldiga qaytib kelguncha, boshi avvalgidek butun (sogʻ) boʻlib qolardi; soʻng (haligi kishi) yana unga qaytib, birinchi safardagi qilganini qilardi», dedilar. Men ikkoviga: «Subhonalloh, bu ikkovi nima?» dedim. Ular menga: «Yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va chalqancha yotgan bir kishining oldiga keldik; mana, boshqa bir kishi uning ustida temirdan (yasalgan) bir ilmoq (kallob) bilan turibdi. Mana, u (kishi) uning yuzining bir tomoniga kelib, jagʻini ensasiga qadar, burnini ensasiga qadar va koʻzini ensasiga qadar tilib (yorib) chiqardi. (Abu Rajo baʼzan: ‹yorardi› derdi.) Soʻng u boshqa tomonga oʻtib, birinchi tomonga qilganidek qilardi. U bu tomonni tugatmasdan, oldingi tomon avvalgidek butun boʻlib qolardi; soʻng yana unga qaytib, birinchi safardagi qilganini qilardi», dedilar. Men: «Subhonalloh, bu ikkovi nima?» dedim. Ular: «Yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va tandir (oʻchoq) kabi bir narsaga keldik — (u zot:) ‹unda qiy-chuv va ovozlar bor edi›, degan deb oʻylayman. Biz unga moʻraladik, mana, unda yalongʻoch erkak va ayollar bor edi; ularga pastdan (ostidan) bir olov kelardi; oʻsha olov ularga yetganida, ular (dod solib) baqirardi», dedilar. Men ikkoviga: «Bular kim?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va bir daryoga keldik — (u zot:) ‹qondek qizil (edi)›, degan deb oʻylayman. Mana, daryoda suzayotgan bir kishi suzar edi; daryoning sohilida esa bir kishi oldiga koʻp toshlar yigʻib qoʻygan edi. Mana, oʻsha suzuvchi (bir oz) suzib, soʻng oldiga toshlar yigʻgan oʻsha (kishi)ning oldiga kelardi; u (suzuvchi) ogʻzini (katta) ochardi, u (kishi) esa unga bir tosh (otib) yutdirardi. Soʻng u (yana) suzib ketardi, soʻng unga qaytardi; har safar unga qaytganida, ogʻzini ochardi, u esa unga bir tosh yutdirardi», dedilar. Men ikkoviga: «Bu ikkovi nima?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va koʻrinishi xunuk — sen koʻrgan erkaklarning eng xunugidek — bir kishining oldiga keldik; mana, uning oldida bir olov bor edi, u uni yoqar va atrofida yugurardi», dedilar. Men ikkoviga: «Bu kim?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va koʻm-koʻk, bahorning har xil gullariga toʻlgan bir bogʻ (rovza)ga keldik; mana, bogʻning oʻrtasida shunday baland bir kishi (turibdiki), men uning boshini — osmondagi balandligi (sababli) — deyarli koʻra olmasdim. Mana, u kishining atrofida men hech qachon koʻrmagan (darajada) koʻp bolalar bor edi», dedilar. Men ikkoviga: «Bu kim, bular kim?» dedim. Ular menga: «Yur, yur!» dedi. Soʻng biz ketdik va bir ulkan bogʻga yetib keldik — men undan koʻra kattaroq va goʻzalroq bogʻni hech qachon koʻrmagan edim», dedilar. Ular menga: «Bunga koʻtaril (chiq)!» dedi. Biz unga koʻtarildik va oltin hamda kumush gʻishtlardan qurilgan bir shaharga yetib keldik. Shahar darvozasiga kelib, (ochishni) soʻradik, bizga ochildi; biz unga kirdik. Unda bizni shunday kishilar qarshi oldiki, ularning yaratilishining yarmi — sen koʻrgan eng goʻzaldek, yarmi esa — sen koʻrgan eng xunukdek edi. Ular (haligi ikki farishta) ularga: «Borib, oʻsha daryoga choʻmilinglar!» dedi. Mana, koʻndalang oqib turgan bir daryo bor edi — uning suvi oppoq sutdek edi. Ular borib, unga choʻmildilar, soʻng bizning oldimizga qaytdilar — oʻsha yomonlik (xunuklik) ulardan ketgan, ular eng goʻzal suratga kirgan edilar», dedilar. Ular menga: «Bu — Adn jannati; mana bu esa — sening manziling», dedi. Mening koʻzim yuqoriga koʻtarildi, mana, oppoq bulutdek bir qasr (bor edi)», dedilar. Ular: «Mana bu — sening manziling», dedi. Men ikkoviga: «Alloh ikkovingizga barakot bersin; meni qoʻyinglar, men unga kiray», dedim. Ular: «Hozircha yoʻq, (lekin) sen unga (albatta) kiruvchisan», dedi. Men ikkoviga: «Men bu kechadan beri ajoyib (narsalar) koʻrdim; men koʻrgan bu (narsalar) nima?» dedim. Ular menga: «Albatta, biz senga xabar beramiz: oldiga kelgan, boshi tosh bilan yorilayotgan birinchi kishiga kelsak — u Qurʼonni olib (yodlab), soʻng uni rad etgan (tark qilgan) va farz namozni (uxlab) qoldirayotgan kishidir. Jagʻi, burni va koʻzi ensasiga qadar tilib chiqilayotgan kishiga kelsak — u uyidan chiqib, ufqlarga (butun olamga) yetib boradigan yolgʻon gapni (toʻqib) aytadigan kishidir. Tandir (oʻchoq) kabi (joy)da boʻlgan yalongʻoch erkak va ayollarga kelsak — ular zinokor erkaklar va zinokor ayollardir. Daryoda suzib, (ogʻziga) tosh yutdirilayotgan kishiga kelsak — u riboxoʻr (sudxoʻr)dir. Olov yonida uni yoqib, atrofida yuguradigan koʻrinishi xunuk kishiga kelsak — u Molik — jahannam(ning) xazinachisidir. Bogʻdagi baland kishiga kelsak — u Ibrohim ﷺdir. Uning atrofidagi bolalarga kelsak — (ular) fitrat (toza tabiat) uzra vafot etgan har bir chaqaloqdir», dedilar. Shunda baʼzi musulmonlar: «Yo Rasululloh, mushriklarning bolalari ham(mi)?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Mushriklarning bolalari ham. Yarmi goʻzal, yarmi xunuk boʻlgan qavmga kelsak — ular solih amalni boshqa bir yomon (amal) bilan aralashtirgan qavmdir; Alloh ulardan (gunohlarini) afv qildi», dedilar.(Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига кўп айтадиган (гап)ларидан бири — «Сизлардан бирор киши (тушида) бирор нарса кўрдими?» (деган савол) эди. Бас, Аллоҳ хоҳлаган киши У зотга (тушини) айтиб берарди. (Бир куни) эрталаб У зот: «Бу кеча менга икки киши (фаришта) келди; улар мени (уйғотиб) йўлга ундадилар ва менга: ‹Юр!› дедилар. Мен улар билан кетдим. Биз ёнбошлаб ётган бир кишининг олдига келдик; мана, бошқа бир киши унинг устида бир катта тош билан турибди. Мана, у тошни (ухлаётганнинг) бошига ташлаб, бошини ёрарди; тош у ёқ-бу ёққа думалаб кетарди, у эса тошнинг ортидан бориб, уни олиб келарди. У (кишининг) олдига қайтиб келгунча, боши аввалгидек бутун (соғ) бўлиб қоларди; сўнг (ҳалиги киши) яна унга қайтиб, биринчи сафардаги қилганини қиларди», дедилар. Мен икковига: «Субҳоналлоҳ, бу иккови нима?» дедим. Улар менга: «Юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва чалқанча ётган бир кишининг олдига келдик; мана, бошқа бир киши унинг устида темирдан (ясалган) бир илмоқ (каллоб) билан турибди. Мана, у (киши) унинг юзининг бир томонига келиб, жағини энсасига қадар, бурнини энсасига қадар ва кўзини энсасига қадар тилиб (ёриб) чиқарди. (Абу Ражо баъзан: ‹ёрарди› дерди.) Сўнг у бошқа томонга ўтиб, биринчи томонга қилганидек қиларди. У бу томонни тугатмасдан, олдинги томон аввалгидек бутун бўлиб қоларди; сўнг яна унга қайтиб, биринчи сафардаги қилганини қиларди», дедилар. Мен: «Субҳоналлоҳ, бу иккови нима?» дедим. Улар: «Юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва тандир (ўчоқ) каби бир нарсага келдик — (у зот:) ‹унда қий-чув ва овозлар бор эди›, деган деб ўйлайман. Биз унга мўраладик, мана, унда ялонғоч эркак ва аёллар бор эди; уларга пастдан (остидан) бир олов келарди; ўша олов уларга етганида, улар (дод солиб) бақирарди», дедилар. Мен икковига: «Булар ким?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва бир дарёга келдик — (у зот:) ‹қондек қизил (эди)›, деган деб ўйлайман. Мана, дарёда сузаётган бир киши сузар эди; дарёнинг соҳилида эса бир киши олдига кўп тошлар йиғиб қўйган эди. Мана, ўша сузувчи (бир оз) сузиб, сўнг олдига тошлар йиғган ўша (киши)нинг олдига келарди; у (сузувчи) оғзини (катта) очарди, у (киши) эса унга бир тош (отиб) ютдирарди. Сўнг у (яна) сузиб кетарди, сўнг унга қайтарди; ҳар сафар унга қайтганида, оғзини очарди, у эса унга бир тош ютдирарди», дедилар. Мен икковига: «Бу иккови нима?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва кўриниши хунук — сен кўрган эркакларнинг энг хунугидек — бир кишининг олдига келдик; мана, унинг олдида бир олов бор эди, у уни ёқар ва атрофида югурарди», дедилар. Мен икковига: «Бу ким?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва кўм-кўк, баҳорнинг ҳар хил гулларига тўлган бир боғ (ровза)га келдик; мана, боғнинг ўртасида шундай баланд бир киши (турибдики), мен унинг бошини — осмондаги баландлиги (сабабли) — деярли кўра олмасдим. Мана, у кишининг атрофида мен ҳеч қачон кўрмаган (даражада) кўп болалар бор эди», дедилар. Мен икковига: «Бу ким, булар ким?» дедим. Улар менга: «Юр, юр!» деди. Сўнг биз кетдик ва бир улкан боғга етиб келдик — мен ундан кўра каттароқ ва гўзалроқ боғни ҳеч қачон кўрмаган эдим», дедилар. Улар менга: «Бунга кўтарил (чиқ)!» деди. Биз унга кўтарилдик ва олтин ҳамда кумуш ғиштлардан қурилган бир шаҳарга етиб келдик. Шаҳар дарвозасига келиб, (очишни) сўрадик, бизга очилди; биз унга кирдик. Унда бизни шундай кишилар қарши олдики, уларнинг яратилишининг ярми — сен кўрган энг гўзалдек, ярми эса — сен кўрган энг хунукдек эди. Улар (ҳалиги икки фаришта) уларга: «Бориб, ўша дарёга чўмилинглар!» деди. Мана, кўндаланг оқиб турган бир дарё бор эди — унинг суви оппоқ сутдек эди. Улар бориб, унга чўмилдилар, сўнг бизнинг олдимизга қайтдилар — ўша ёмонлик (хунуклик) улардан кетган, улар энг гўзал суратга кирган эдилар», дедилар. Улар менга: «Бу — Адн жаннати; мана бу эса — сенинг манзилинг», деди. Менинг кўзим юқорига кўтарилди, мана, оппоқ булутдек бир қаср (бор эди)», дедилар. Улар: «Мана бу — сенинг манзилинг», деди. Мен икковига: «Аллоҳ икковингизга баракот берсин; мени қўйинглар, мен унга кирай», дедим. Улар: «Ҳозирча йўқ, (лекин) сен унга (албатта) кирувчисан», деди. Мен икковига: «Мен бу кечадан бери ажойиб (нарсалар) кўрдим; мен кўрган бу (нарсалар) нима?» дедим. Улар менга: «Албатта, биз сенга хабар берамиз: олдига келган, боши тош билан ёрилаётган биринчи кишига келсак — у Қуръонни олиб (ёдлаб), сўнг уни рад этган (тарк қилган) ва фарз намозни (ухлаб) қолдираётган кишидир. Жағи, бурни ва кўзи энсасига қадар тилиб чиқилаётган кишига келсак — у уйидан чиқиб, уфқларга (бутун оламга) етиб борадиган ёлғон гапни (тўқиб) айтадиган кишидир. Тандир (ўчоқ) каби (жой)да бўлган ялонғоч эркак ва аёлларга келсак — улар зинокор эркаклар ва зинокор аёллардир. Дарёда сузиб, (оғзига) тош ютдирилаётган кишига келсак — у рибохўр (судхўр)дир. Олов ёнида уни ёқиб, атрофида югурадиган кўриниши хунук кишига келсак — у Молик — жаҳаннам(нинг) хазиначисидир. Боғдаги баланд кишига келсак — у Иброҳим ﷺдир. Унинг атрофидаги болаларга келсак — (улар) фитрат (тоза табиат) узра вафот этган ҳар бир чақалоқдир», дедилар. Шунда баъзи мусулмонлар: «Ё Расулуллоҳ, мушрикларнинг болалари ҳам(ми)?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мушрикларнинг болалари ҳам. Ярми гўзал, ярми хунук бўлган қавмга келсак — улар солиҳ амални бошқа бир ёмон (амал) билан аралаштирган қавмдир; Аллоҳ улардан (гуноҳларини) афв қилди», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏كفى بالمرء كذبًا أن يحدث بكل ما سمع‏"‏‏.‏ (‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishining har eshitgan narsasini (soʻzlab) gapirishi unga yolgʻon sifatida kifoya qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кишининг ҳар эшитган нарсасини (сўзлаб) гапириши унга ёлғон сифатида кифоя қилади», дедилар.

- وعن سمرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من حدث عني بحديث يرى أنه كذب، فهو أحد الكاذبين‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim mendan yolgʻon deb bilib turib bir hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolgʻonchidan biridir», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким мендан ёлғон деб билиб туриб бир ҳадисни ривоят қилса, у икки ёлғончидан биридир», дедилар.

- وعن أسماء رضي الله عنها أن امرأة قالت‏:‏ يا رسول الله إن لي ضَّرة فهل علي جناح إن تشبعت من زوجي غير الذي يعطيني‏؟‏ فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏المتشبع بما لم يعطَ كلابس ثوبي زور‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ المتشبع: هو الذي يظهر الشبع وليس بشبعان، ومعناها هنا أنه يظهر أنه حصل له فضيلة وليست حاصلة ولابس ثوبي زور أي: ذي زور وهو الذي يزور على الناس بأن يتزي بزي أهل الزهد أو العلم أو الثروة ليغتر به الناس وليس هو بتلك الصفة وقيل غير ذلك والله أعلم

(Fotima, Asmoʼ (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi)ki, bir ayol: «Ey Allohning Rasuli, mening kundoshim bor; (eri menga bermagan narsa bilan) oʻ zimni erimdan — u menga bermagan (narsa) bilan — toʻ q (qanoatli) qilib koʻ rsatsam, menga gunoh boʻ ladimi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Oʻ ziga berilmagan narsa bilan toʻ q (boy) qilib koʻ rsatuvchi (kishi) — ikki yolgʻon kiyim kiygan (kishi) kabidir», dedilar.(Фотима, Асмў (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди)ки, бир аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг кундошим бор; (эри менга бермаган нарса билан) ў зимни эримдан — у менга бермаган (нарса) билан — тў қ (қаноатли) қилиб кў рсацам, менга гуноҳ бў ладими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ў зига берилмаган нарса билан тў қ (бой) қилиб кў рсатувчи (киши) — икки ёлғон кийим кийган (киши) кабидир», дедилар.

- وعن أبي بكر رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ألا أنبئكم بأكبر الكبائر‏؟‏‏"‏ قلنا‏:‏ بلى يا رسول الله‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏الإشراك بالله، وعقوق الوالدين‏"‏ وكان متكئا فجلس، فقال‏:‏ ‏"‏ألا وقول الزور‏!‏‏"‏ فما زال يكررها حتى قلنا‏:‏ ليته سكت‏.‏ متفق عليه‏

(Abu Bakra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlarga eng katta gunohlarni xabar bermaymanmi?» dedilar. Biz: «Albatta (xabar bering), yo Rasululloh» dedik. (U zot:) «Allohga shirk keltirish va ota-onaga oqibatsizlik qilish» dedilar. (U zot) suyangan holda edilar, soʻng (tik) oʻtirdilar va: «Ogoh boʻlinglar — yolgʻon soʻz va yolgʻon guvohlik! Ogoh boʻlinglar — yolgʻon soʻz va yolgʻon guvohlik!» dedilar. (U zot) buni shu qadar takrorlaverdilarki, men (ichimda): ‹(U zot endi) jim boʻlmaydilar (shekilli)› dedim.(Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга энг катта гуноҳларни хабар бермайманми?» дедилар. Биз: «Албатта (хабар беринг), ё Расулуллоҳ» дедик. (У зот:) «Аллоҳга ширк келтириш ва ота-онага оқибацизлик қилиш» дедилар. (У зот) суянган ҳолда эдилар, сўнг (тик) ўтирдилар ва: «Огоҳ бўлинглар — ёлғон сўз ва ёлғон гувоҳлик! Огоҳ бўлинглар — ёлғон сўз ва ёлғон гувоҳлик!» дедилар. (У зот) буни шу қадар такрорлавердиларки, мен (ичимда): ‹(У зот энди) жим бўлмайдилар (шекилли)› дедим.

- عن أبي زيد ثابت بن الضحاك الأنصاري رضي الله عنه، وهو من أهل بيعة الرضوان قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من حلف على يمين بملة غير الإسلام كاذبًا متعمدًا، فهو كما قال، ومن قتل نفسه بشيء، عُذب به يوم القيامة، وليس على رجل نذر فيما لا يملكه، ولعن المؤمن كقتله‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Tavba ar-Rabiʼ ibn Nofiʼ bizga aytdiki, Muoviya ibn Sallom bizga aytdiki, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u aytdi: Abu Qiloba menga xabar berdiki, unga Sobit ibn Zahhok (roziyallohu anhu) xabar berishicha, u Rasululloh ﷺ ga daraxt ostida bayʼat qilgan edi. Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim islom millatidan boshqa bir millatni aytib yolgʻon qasam ichsa, u oʻzi aytgani kabidir. Kim oʻzini biror narsa bilan oʻldirsa, qiyomat kunida oʻsha narsa bilan azoblanadi. Kishi oʻzi ega boʻlmagan narsa haqida nazr qilsa, unga vojib boʻlmaydi».Абу Тавба ар-Рабиъ ибн Нофиъ бизга айтдики, Муовия ибн Саллом бизга айтдики, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у айтди: Абу Қилоба менга хабар бердики, унга Собит ибн Заҳҳок (розияллоҳу анҳу) хабар беришича, у Расулуллоҳ ﷺ га дарахт остида байъат қилган эди. Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким ислом миллатидан бошқа бир миллатни айтиб ёлғон қасам ичса, у ўзи айтгани кабидир. Ким ўзини бирор нарса билан ўлдирса, қиёмат кунида ўша нарса билан азобланади. Киши ўзи эга бўлмаган нарса ҳақида назр қилса, унга вожиб бўлмайди».

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا ينبغي لصدِّيق أن يكون لعانًا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Siddiq (komil rost soʻzlovchi) kishiga koʻp laʼnat oʻquvchi boʻlish loyiq emas», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сиддиқ (комил рост сўзловчи) кишига кўп лаънат ўқувчи бўлиш лойиқ эмас», — дедилар.

- وعن أبي الدرداء رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا يكون اللعانون شفعاء، ولا شهداء يوم القيامة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulmalik ibn Marvon Ummud-Dardoga oʻz tomonidan baʼzi uy anjomlarini yuborgan edi. Bir kechasi Abdulmalik tunda turib, xizmatkorini chaqirdi. (Xizmatkor) unga (kelishni) sekinlik qilgandek boʻldi, shunda (Abdulmalik) unga laʼnat oʻqidi. Tong otgach, Ummud-Dardo unga: «Kechasi xizmatkoringni chaqirganingda, unga laʼnat oʻqiganingni eshitdim», dedi. Soʻng (Ummud-Dardo): «Men Abud-Dardoning: ‹Rasululloh ﷺ: ‹Laʼnat oʻquvchilar Qiyomat kuni shafoatchi ham, guvoh ham boʻlmaydilar›, — dedilar›, deganini eshitganman», dedi.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдулмалик ибн Марвон Уммуд-Дардога ўз томонидан баъзи уй анжомларини юборган эди. Бир кечаси Абдулмалик тунда туриб, хизматкорини чақирди. (Хизматкор) унга (келишни) секинлик қилгандек бўлди, шунда (Абдулмалик) унга лаънат ўқиди. Тонг отгач, Уммуд-Дардо унга: «Кечаси хизматкорингни чақирганингда, унга лаънат ўқиганингни эшитдим», деди. Сўнг (Уммуд-Дардо): «Мен Абуд-Дардонинг: ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Лаънат ўқувчилар Қиёмат куни шафоатчи ҳам, гувоҳ ҳам бўлмайдилар›, — дедилар›, деганини эшитганман», деди.

- وعن سَمُرَة بن جُندب رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تلاعنوا بلعنة الله، ولا بغضبه، ولا بالنار‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي وقال حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Samura ibn Jundab (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bir-biringizni Allohning laʼnati bilan ham, Uning gʻazabi bilan ham, doʻzax bilan ham laʼnatlamanglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Самура ибн Жундаб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирингизни Аллоҳнинг лаънати билан ҳам, Унинг ғазаби билан ҳам, дўзах билан ҳам лаънатламанглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ليس المؤمن بالطعان، ولا اللعان، ولا الفاحش، ولا البذي‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Moʻmin taʼna qiluvchi ham, laʼnat qiluvchi ham, behayo ham, fahsh soʻzlovchi ham emasdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir; Abdullohdan bundan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин таъна қилувчи ҳам, лаънат қилувчи ҳам, беҳаё ҳам, фаҳш сўзловчи ҳам эмасдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир; Абдуллоҳдан бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

- وعن أبي الدرداء رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إن العبد إذا لعن شيئًا، صعدت اللعنة إلى السماء، فتغلق أبواب السماء دونها، ثم تهبط إلى الأرض، فتغلق أبوابها دونها، ثم تأخذ يمينًا وشمالا، فإذا لم تجد مساغًا رجعت إلى الذي لُعن، فإن كان أهلا لذلك، وإلا رجعت إلى قائلها‏"‏‏.‏ رواه أبو داود.

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdilar: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta banda biror narsani laʼnatlasa, laʼnat osmonga koʻtariladi, soʻng osmonning eshiklari uning yuziga yopiladi. Soʻng yerga tushadi va yerning eshiklari ham uning yuziga yopiladi. Soʻng oʻngga va chapga yuradi. Agar oʻtadigan joy topmasa, laʼnatlangan kishiga qaytadi. Agar u (laʼnatga) loyiq boʻlsa (kiradi), boʻlmasa, aytuvchisiga qaytadi».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта банда бирор нарсани лаънатласа, лаънат осмонга кўтарилади, сўнг осмоннинг эшиклари унинг юзига ёпилади. Сўнг ерга тушади ва ернинг эшиклари ҳам унинг юзига ёпилади. Сўнг ўнгга ва чапга юради. Агар ўтадиган жой топмаса, лаънатланган кишига қайтади. Агар у (лаънатга) лойиқ бўлса (киради), бўлмаса, айтувчисига қайтади».

- وعن عمران بن الحصين رضي الله عنه الله عنهما قال‏:‏ بينما رسول الله صلى الله عليه وسلم في بعض أسفاره، وامرأة من الأنصار على ناقة، فضجرت، فلعنتها، فسمع ذلك رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏خذوا ما عليها ودعوها، فإنها ملعونة‏"‏ قال عمران‏:‏ فكأني أراها الآن تمشي في الناس ما يَعرض لها أحد‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baʼzi safarlarining birida edilar, ansorlardan bir ayol esa bir tuyaning ustida edi. (Tuya) bezovta boʻldi, shunda (ayol) unga laʼnat oʻqidi. Buni Rasululloh ﷺ eshitib qoldilar-da: «Ustidagi narsalarni oling-da, uni qoʻyib yuboringlar, chunki u laʼnatlangandir», — dedilar. Imron dedi: Goʻyo men hozir ham uni odamlar orasida yurganini koʻrayotgandayman, hech kim unga (yuk ortishga) yaqinlashmaydi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баъзи сафарларининг бирида эдилар, ансорлардан бир аёл эса бир туянинг устида эди. (Туя) безовта бўлди, шунда (аёл) унга лаънат ўқиди. Буни Расулуллоҳ ﷺ эшитиб қолдилар-да: «Устидаги нарсаларни олинг-да, уни қўйиб юборинглар, чунки у лаънатлангандир», — дедилар. Имрон деди: Гўё мен ҳозир ҳам уни одамлар орасида юрганини кўраётгандайман, ҳеч ким унга (юк ортишга) яқинлашмайди.

- وعن أبي برزة نضلة بن عبيد الأسلمي رضي الله عنه قال بينما جارية على ناقة عليها بعض متاع القوم، إذ بصرت بالنبي صلى الله عليه وسلم، وتضايق بهم الجبل، فقالت‏:‏ حل، اللهم العنها‏.‏ فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تصاحبنا ناقة عليها لعنة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏. ‏قوله: حل بفتح الحاء المهملة، وإسكان اللام وهي كلمة لزجر الإبل واعلم أن هذا الحديث قد يستشكل معناه ولا إشكال فيه بل المراد النهي أن تصاحبهم تلك الناقة وليس فيه نهي عن بيعها وذبحها وركوبها في غير صحبة النبي صلى الله عليه وسلم بل كل ذلك وما سواه من التصرفات جائز لا منع منه إلا من مصاحبته صلى الله عليه وسلم بها لأن هذه التصرفات كلها كانت جائزة فمنع بعض منها فبقي الباقي على ما كان والله أعلم

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir joriya tuyaga minib ketayotgan edi, uning ustida qavmning baʼzi yuklari ham bor edi. Shu payt u Nabiy ﷺ ni koʻrib qoldi, togʻ esa ularga (yoʻlni) tor qilib qoʻygan edi. Shunda (joriya tuyaga) «Yur!» dedi (lekin tuya yurmadi), (soʻng): «Yo Alloh, unga laʼnat qil!» dedi. (Rovi) dedi: Shunda Nabiy ﷺ: «Ustida laʼnat boʻlgan tuya bizga hamroh boʻlmasin!», — dedilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир жория туяга миниб кетаётган эди, унинг устида қавмнинг баъзи юклари ҳам бор эди. Шу пайт у Набий ﷺ ни кўриб қолди, тоғ эса уларга (йўлни) тор қилиб қўйган эди. Шунда (жория туяга) «Юр!» деди (лекин туя юрмади), (сўнг): «Ё Аллоҳ, унга лаънат қил!» деди. (Рови) деди: Шунда Набий ﷺ: «Устида лаънат бўлган туя бизга ҳамроҳ бўлмасин!», — дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏سباب المسلم فسوق، وقتاله كفر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni — yoki: Bilolning nidosi, dedilar — sizdan hech birovingizni saharlikdan toʻxtatib qoʻymasin. Chunki u tik turganlaringizni (qiyomdagilarni) qaytarish va uxlayotganlaringizni uygʻotish uchun kechasi azon aytadi — yoki: nido qiladi, dedilar», — dedilar. Yana: «(Tong) bunday yoki bunday boʻlib chiqishi bilan emas, — qoʻlini pastga tushirib, soʻng koʻtarib (koʻrsatdilar), — balki bunday boʻlib chiqishi bilandir», — dedilar va ikki barmoqlarini ochib (koʻrsatdilar).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони — ёки: Билолнинг нидоси, дедилар — сиздан ҳеч бировингизни саҳарликдан тўхтатиб қўймасин. Чунки у тик турганларингизни (қиёмдагиларни) қайтариш ва ухлаётганларингизни уйғотиш учун кечаси азон айтади — ёки: нидо қилади, дедилар», — дедилар. Яна: «(Тонг) бундай ёки бундай бўлиб чиқиши билан эмас, — қўлини пастга тушириб, сўнг кўтариб (кўрсатдилар), — балки бундай бўлиб чиқиши биландир», — дедилар ва икки бармоқларини очиб (кўрсатдилар).

- وعن أبي ذر رضي الله عنه أنه سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏لا يرمي رجل رجلا بالفسق أو الكفر، إلا ارتدت عليه، إن لم يكن صاحبه كذلك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi boshqa bir kishini fosiqlikda yoki kufrda ayblasa, agar u kishi unday boʻlmasa, bu (ayb) ayblovchining oʻziga qaytadi», deganlarini eshitdim.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши бошқа бир кишини фосиқликда ёки куфрда айбласа, агар у киши ундай бўлмаса, бу (айб) айбловчининг ўзига қайтади», деганларини эшитдим.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏المتسابان ما قالا فعلى البادي منهما حتى يعتدي المظلوم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir-birini soʻkishgan ikki kishi aytgan soʻzlarining (gunohi) ulardan boshlaganiga boʻladi, toki mazlum haddan oshmasa», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирини сўкишган икки киши айтган сўзларининг (гуноҳи) улардан бошлаганига бўлади, токи мазлум ҳаддан ошмаса», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ أتي النبي صلى الله عليه وسلم برجل قد شرب قال‏:‏ ‏"‏اضربوه‏"‏ قال أبو هريرة‏:‏ فمنا الضارب بيده، والضارب بنعله، والضارب بثوبه‏.‏ فلما انصرف، قال بعض القوم‏:‏ أخزاك الله، قال‏:‏ ‏"‏لا تقولوا هذا، لا تُعينوا عليه الشيطان‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Salama rivoyat qildiki,) Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Paygʻambar ﷺning huzurlariga (xamr) ichgan bir kishi keltirildi. U zot: «Uni uringlar!» dedilar. Abu Hurayra aytdi: Bas, bizdan (baʼzimiz) qoʻli bilan, (baʼzimiz) kovushi bilan, (baʼzimiz) kiyimi bilan uradiganlar boʻldik. (Jazo) tugagach, qavmdan baʼzilari: «Alloh seni rasvo qilsin!» dedi. Shunda U zot: «Bunday demanglar, unga qarshi shaytonga yordam bermanglar», dedilar.(Абу Салама ривоят қилдики,) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига (хамр) ичган бир киши келтирилди. У зот: «Уни уринглар!» дедилар. Абу Ҳурайра айтди: Бас, биздан (баъзимиз) қўли билан, (баъзимиз) ковуши билан, (баъзимиз) кийими билан урадиганлар бўлдик. (Жазо) тугагач, қавмдан баъзилари: «Аллоҳ сени расво қилсин!» деди. Шунда У зот: «Бундай деманглар, унга қарши шайтонга ёрдам берманглар», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من قذف مملوكه بالزنا يقام عليه الحد يوم القيامة، إلا أن يكون كما قال‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abul-Qosim ﷺ: «Kim oʻz qulini zino bilan ayblasa (boʻhton qilsa), uning aytgani haqiqat boʻlmasa, qiyomat kuni unga had (jazosi) tatbiq qilinadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абул-Қосим ﷺ: «Ким ўз қулини зино билан айбласа (бўҳтон қилса), унинг айтгани ҳақиқат бўлмаса, қиёмат куни унга ҳад (жазоси) татбиқ қилинади», — дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تسبوا الأموات فإنهم قد أفضوا إلى ما قدموا‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlganlarni soʻkmanglar, chunki ular oʻzlari qilgan amallariga yetib boʻldilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлганларни сўкманглар, чунки улар ўзлари қилган амалларига етиб бўлдилар», дедилар.

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏المسلم من سلم المسلمون من لسانه ويده، والمهاجر من هجر ما نهى الله عنه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «(Haqiqiy) musulmon — musulmonlar uning tili va qoʻlidan salomat (omon) boʻlgan kishidir; muhojir esa — Alloh man qilgan narsalarni tark etgan kishidir», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «(Ҳақиқий) мусулмон — мусулмонлар унинг тили ва қўлидан саломат (омон) бўлган кишидир; муҳожир эса — Аллоҳ ман қилган нарсаларни тарк этган кишидир», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من أحب أن يزحزح عن النار، ويدخل الجنة، فلتأته منيته وهو يؤمن بالله واليوم الآخر، وليأتِ إلى الناس الذي يحب أن يؤتى إليه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وهو بعض حديث طويل سبق في باب طاعة ولاة الأمور‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz bir safarda Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Bir manzilga tushdik. Bizdan baʼzimiz chodirini tuzatardi, baʼzimiz ot otib (mergonlik) musobaqasi qilardi, baʼzimiz chorvasi bilan mashgʻul edi. Shu payt Rasulullohning ﷺ jarchisi: ‹Namozga jamoa boʻlinglar!› — deb chaqirdi. Shunda biz Rasulullohning ﷺ huzuriga toʻplandik. U zot dedilar: «Mendan oldin oʻtgan har bir paygʻambarning zimmasida ummatini ular uchun oʻzi bilgan eng yaxshi narsaga yoʻllash va ular uchun oʻzi bilgan eng yomon narsadan ogohlantirish (vazifasi) bor edi. Albatta, sizlarning bu ummatingizning ofiyati (salomatligi) uning avvaliga qoʻyilgan, oxiriga esa balo va sizlar inkor qiladigan ishlar yetadi. (Bir) fitna keladi, uning baʼzisi baʼzisini yengillashtiradi; (yana) fitna keladi, moʻmin: ‹Bu meni halok qiladi›, — deydi. Soʻng u (fitna) koʻtariladi, (yana) fitna keladi, moʻmin: ‹Mana shu, mana shu (meni halok qiladi)!› — deydi. Kim doʻzaxdan uzoqlashtirilishni va jannatga kirishni xohlasa, ajali Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan holida kelsin va odamlarga oʻziga muomala qilinishini istagan narsasi bilan muomala qilsin. Kim bir imomga bayʼat qilib, unga qoʻlini berib, qalbi mevasini (samimiyatini) bersa, kuchi yetguncha unga itoat qilsin. Agar boshqa bir kishi (xalifalikni) talashib kelsa, u boshqasining boʻynini uringlar!» Men unga yaqinlashib: «Senga Alloh haqqi (qasam), buni Rasulullohdan ﷺ oʻzing eshitdingmi?» — dedim. Shunda u ikki qoʻli bilan ikki qulogʻiga va qalbiga ishora qilib: «Uni ikki qulogʻim eshitdi va qalbim yodlab oldi», — dedi. Men unga: «Mana shu amakingning oʻgʻli Muoviya bizni mol-mulkimizni oʻzaro nohaq yeyishimizga va oʻzimizni oʻldirishimizga buyuryapti. Holbuki Alloh: {Ey iymon keltirganlar! Bir-biringizning mol-mulkingizni oʻzaro nohaq yemanglar, magar oʻzaro rozilik bilan boʻlgan savdo-sotiq boʻlsa (mustasno). Va oʻzlaringizni (bir-biringizni) oʻldirmanglar. Albatta Alloh sizlarga rahmlidir} (Niso 29), — deyapti-ku», — dedim. U bir muddat jim qoldi, soʻng: «Allohga itoatda unga itoat qil, Allohga maʼsiyatda esa unga (boʻysunmay) osiy boʻl», — dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз бир сафарда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Бир манзилга тушдик. Биздан баъзимиз чодирини тузатарди, баъзимиз от отиб (мергонлик) мусобақаси қиларди, баъзимиз чорваси билан машғул эди. Шу пайт Расулуллоҳнинг ﷺ жарчиси: ‹Намозга жамоа бўлинглар!› — деб чақирди. Шунда биз Расулуллоҳнинг ﷺ ҳузурига тўпландик. У зот дедилар: «Мендан олдин ўтган ҳар бир пайғамбарнинг зиммасида умматини улар учун ўзи билган энг яхши нарсага йўллаш ва улар учун ўзи билган энг ёмон нарсадан огоҳлантириш (вазифаси) бор эди. Албатта, сизларнинг бу умматингизнинг офияти (саломатлиги) унинг аввалига қўйилган, охирига эса бало ва сизлар инкор қиладиган ишлар етади. (Бир) фитна келади, унинг баъзиси баъзисини енгиллаштиради; (яна) фитна келади, мўмин: ‹Бу мени ҳалок қилади›, — дейди. Сўнг у (фитна) кўтарилади, (яна) фитна келади, мўмин: ‹Мана шу, мана шу (мени ҳалок қилади)!› — дейди. Ким дўзахдан узоқлаштирилишни ва жаннатга киришни хоҳласа, ажали Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган ҳолида келсин ва одамларга ўзига муомала қилинишини истаган нарсаси билан муомала қилсин. Ким бир имомга байъат қилиб, унга қўлини бериб, қалби мевасини (самимиятини) берса, кучи етгунча унга итоат қилсин. Агар бошқа бир киши (халифаликни) талашиб келса, у бошқасининг бўйнини уринглар!» Мен унга яқинлашиб: «Сенга Аллоҳ ҳаққи (қасам), буни Расулуллоҳдан ﷺ ўзинг эшитдингми?» — дедим. Шунда у икки қўли билан икки қулоғига ва қалбига ишора қилиб: «Уни икки қулоғим эшитди ва қалбим ёдлаб олди», — деди. Мен унга: «Мана шу амакингнинг ўғли Муовия бизни мол-мулкимизни ўзаро ноҳақ ейишимизга ва ўзимизни ўлдиришимизга буюряпти. Ҳолбуки Аллоҳ: {Эй иймон келтирганлар! Бир-бирингизнинг мол-мулкингизни ўзаро ноҳақ еманглар, магар ўзаро розилик билан бўлган савдо-сотиқ бўлса (мустасно). Ва ўзларингизни (бир-бирингизни) ўлдирманглар. Албатта Аллоҳ сизларга раҳмлидир} (Нисо 29), — деяпти-ку», — дедим. У бир муддат жим қолди, сўнг: «Аллоҳга итоатда унга итоат қил, Аллоҳга маъсиятда эса унга (бўйсунмай) осий бўл», — деди.

- وعن أنس رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا تباغضوا، ولا تحاسدوا ولا تدابروا، ولا تقاطعوا، وكونوا عباد الله إخوانًا، ولا يحل لمسلم أن يهجر أخاه فوق ثلاث‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bir-biringizga adovat qilmanglar, bir-biringizga hasad qilmanglar, bir-biringizga orqa oʻgirmanglar va Allohning bandalari boʻlib, oʻzaro birodar boʻlinglar. Bir musulmonga oʻz birodaridan uch kechadan ortiq ajralib (qahrlanib) yurishi halol emas», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бир-бирингизга адоват қилманглар, бир-бирингизга ҳасад қилманглар, бир-бирингизга орқа ўгирманглар ва Аллоҳнинг бандалари бўлиб, ўзаро биродар бўлинглар. Бир мусулмонга ўз биродаридан уч кечадан ортиқ ажралиб (қаҳрланиб) юриши ҳалол эмас», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏تُفتح أبواب الجنة يوم الاثنين ويوم الخميس، فيغفر لكل عبد لا يشرك بالله شيئًا، إلا رجلا كانت بينه وبين أخيه شحناء فيقال‏:‏ أنظروا هذين حتى يصطلحا‏!‏ أنظروا هذين حتى يصطلحا‏!‏‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية له ‏"‏تعرض الأعمال في كل يوم خميس واثنين‏"‏ وذكر نحوه‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Jannat eshiklari dushanba va payshanba kunlari ochiladi. Shunda Allohga hech narsani sherik qilmaydigan har bir bandaning (gunohi) kechiriladi, faqat oʻzi bilan birodari oʻrtasida adovat boʻlgan kishidan boshqasi. Bas, ‹Bu ikkovini kelishib olgunlaricha kechiktiringlar! Bu ikkovini kelishib olgunlaricha kechiktiringlar! Bu ikkovini kelishib olgunlaricha kechiktiringlar!› deyiladi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Жаннат эшиклари душанба ва пайшанба кунлари очилади. Шунда Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган ҳар бир банданинг (гуноҳи) кечирилади, фақат ўзи билан биродари ўртасида адоват бўлган кишидан бошқаси. Бас, ‹Бу икковини келишиб олгунларича кечиктиринглар! Бу икковини келишиб олгунларича кечиктиринглар! Бу икковини келишиб олгунларича кечиктиринглар!› дейилади».

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إياكم والحسد، فإن الحسد يأكل الحسنات كما تأكل النار الحطب، أو قال‏:‏ العشب‏"‏‏.‏ رواه أَبُو دَاوُدَ

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hasaddan saqlaninglar! Chunki hasad olov oʻtinni yeb yuborgani kabi yaxshiliklarni yeb yuboradi», dedilar. Yoki: «oʻtni (oʻt-oʻlanni)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳасаддан сақланинглар! Чунки ҳасад олов ўтинни еб юборгани каби яхшиликларни еб юборади», дедилар. Ёки: «ўтни (ўт-ўланни)», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إياكم والظن، فإن الظن أكذب الحديث، ولا تحسسوا، ولا تجسسوا ولا تنافسوا، ولا تحاسدوا، ولا تباغضوا، ولا تدابروا، وكونوا عباد الله إخوانًا كما أمركم‏.‏ المسلم أخو المسلم، لا يظلمه، ولا يخذله ولا يحقره‏.‏ التقوى ههنا، ‏"‏ ويشير إلى صدره ‏"‏بحسب امرئ من الشر أن يحقر أخاه المسلم، كل المسلم على المسلم حرام‏:‏ دمه، وعرضه، وماله، إن الله لا ينظر إلى أجسادكم، ولا إلى صوركم، ولكن ينظر إلى قلوبكم وأعمالكم‏"‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏لا تحاسدوا، ولا تباغضوا، ولا تجسسوا، ولا تحسسوا ولا تناجشوا وكونوا عباد الله إخوانًا‏"‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏لا تقاطعوا، ولا تدابروا، ولا تباغضوا ولا تحاسدوا، وكونوا عباد الله إخوانًا‏"‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏لا تهاجروا ولا يبع بعضكم على بيع بعض‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم بكل هذه الروايات، وروى البخاري أكثرها‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gumondan saqlaning, chunki gumon eng yolgʻon soʻzdir. Bir-biringizning (ayb)laringizni axtarmang, bir-biringizni payqashga urinmang, bir-biringiz bilan (dunyo uchun) musobaqalashmang, bir-biringizga hasad qilmang, bir-biringizga adovat saqlamang, bir-biringizga orqa oʻgirmang va Allohning bandalari boʻlib, oʻzaro birodar boʻling», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Гумондан сақланинг, чунки гумон энг ёлғон сўздир. Бир-бирингизнинг (айб)ларингизни ахтарманг, бир-бирингизни пайқашга уринманг, бир-бирингиз билан (дунё учун) мусобақалашманг, бир-бирингизга ҳасад қилманг, бир-бирингизга адоват сақламанг, бир-бирингизга орқа ўгирманг ва Аллоҳнинг бандалари бўлиб, ўзаро биродар бўлинг», дедилар.

- وعن معاوية رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إنك إن اتبعت عورات المسلمين أفسدتهم، أو كدت تفسدهم‏"‏‏.‏ حديث صحيح رواه أبو داود بإسناد صحيح‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Agar sen odamlarning aybu nuqsonlarini izlasang, ularni buzasan yoki buzishga oz qolasan», deyayotganlarini eshitdim. Shunda Abu Dardo: «Bu Muoviya Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir kalimadir, Alloh taolo uni shu bilan manfaatdor qildi», dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Агар сен одамларнинг айбу нуқсонларини изласанг, уларни бузасан ёки бузишга оз қоласан», деяётганларини эшитдим. Шунда Абу Дардо: «Бу Муовия Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир калимадир, Аллоҳ таоло уни шу билан манфаатдор қилди», деди.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أنه أتي برجل فقيل له، هذا فلان تقطر لحيته خمرًا، فقال‏:‏ إنَّا قد نهينا عن التجسس، ولكن إن يظهر لنا شئ، نأخذ به‏"‏‏.‏ حديث حسن صحيح رواه أبو داود بإسناد على شرط البخاري ومسلم‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uning huzuriga bir kishi keltirildi va unga: «Bu falonchi, soqolidan xamr tomib turibdi», deyildi. U: «Bizga josuslik qilish (odamlarning aybini poylash) man etilgan. Lekin bizga biror narsa oshkor boʻlsa, biz uni (jazolab) olamiz», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унинг ҳузурига бир киши келтирилди ва унга: «Бу фалончи, соқолидан хамр томиб турибди», дейилди. У: «Бизга жосуслик қилиш (одамларнинг айбини пойлаш) ман этилган. Лекин бизга бирор нарса ошкор бўлса, биз уни (жазолаб) оламиз», деди.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إياكم والظن، فإن الظن أكذب الحديث‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Gumondan saqlaninglar; chunki gumon — soʻzning eng yolgʻonidir. (Bir-biringizning aybini) qidirmanglar, (bir-biringizni) poylamanglar, (savdoda narxni koʻtarish uchun) najsh qilmanglar, bir-biringizga hasad qilmanglar, bir-biringizni yomon koʻrmanglar, bir-biringizdan yuz oʻgirmanglar; va ey Allohning bandalari, birodar boʻlinglar!» dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Гумондан сақланинглар; чунки гумон — сўзнинг энг ёлғонидир. (Бир-бирингизнинг айбини) қидирманглар, (бир-бирингизни) пойламанглар, (савдода нархни кўтариш учун) нажш қилманглар, бир-бирингизга ҳасад қилманглар, бир-бирингизни ёмон кўрманглар, бир-бирингиздан юз ўгирманглар; ва эй Аллоҳнинг бандалари, биродар бўлинглар!» дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏بحسب امرئ من الشر أن يحقر المسلم‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم، وقد سبق قريبًا بطوله‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishiga yomonlik sifatida musulmon (birodari)ni haqir sanashi kifoya qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишига ёмонлик сифатида мусулмон (биродари)ни ҳақир санаши кифоя қилади», дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يدخل الجنة من كان في قلبه مثقال ذرة من كبر‏"‏ فقال رجل‏:‏ إن الرجل يحب أن يكون ثوبه حسنًا، ونعله حسنة، فقال‏:‏ ‏"‏إن الله جميل يحب الجمال، الكبر بَطَر الحق، وغمط الناس‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ومعنى ‏"‏بَطَر الحق‏"‏‏:‏ دفعه، ‏"‏وغمطهم‏"‏‏:‏ احتقارهم، وقد سبق بيانه أوضح من هذا في باب الكبر‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qalbida zarra misqolicha kibr boʻlgan kishi jannatga kirmaydi», dedilar. Bir kishi: «Kishi kiyimi chiroyli, kavushi chiroyli boʻlishini yaxshi koʻradi-ku (bu kibrmi)?» dedi. (Paygʻambar): «Albatta Alloh goʻzaldir, goʻzallikni yaxshi koʻradi. Kibr — haqni rad etish (mensimaslik) va odamlarni (kamsitib) past koʻrishdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қалбида зарра мисқолича кибр бўлган киши жаннатга кирмайди», дедилар. Бир киши: «Киши кийими чиройли, кавуши чиройли бўлишини яхши кўради-ку (бу кибрми)?» деди. (Пайғамбар): «Албатта Аллоҳ гўзалдир, гўзалликни яхши кўради. Кибр — ҳақни рад этиш (менсимаслик) ва одамларни (камситиб) паст кўришдир», дедилар.

- وعن جُندب بن عبد الله رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏قال رجل‏:‏ والله لا يغفر الله لفلان، فقال الله عز وجل‏:‏ من ذا الذي يتألى علي أن لا أغفر لفلان‏!‏ فإني قد غفرت له، وأحبطت عملك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aytib berdilarki: «Bir kishi: ‹Vallohi, Alloh falonchini kechirmaydi›, dedi. Shunda Alloh taolo: ‹Falonchini kechirmasligim haqida Menga qasam ichib oʻzicha hukm qilgan kim oʻzi? Men falonchini kechirib yubordim va sening amalingni puchga chiqardim›, dedi». Yoki (u zot) qanday aytgan boʻlsalar (shunday).Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ айтиб бердиларки: «Бир киши: ‹Валлоҳи, Аллоҳ фалончини кечирмайди›, деди. Шунда Аллоҳ таоло: ‹Фалончини кечирмаслигим ҳақида Менга қасам ичиб ўзича ҳукм қилган ким ўзи? Мен фалончини кечириб юбордим ва сенинг амалингни пучга чиқардим›, деди». Ёки (у зот) қандай айтган бўлсалар (шундай).

- وعن واثلة بن الأسقع رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لا تظهر الشماتة لأخيك، فيرحمه الله ويبتليك‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏ وفي الباب حديث أبي هريرة السابق في باب التجسس‏:‏ ‏"‏ كل المسلم على المسلم حرام‏"‏ الحديث‏.‏

Vosila ibn al-Asqaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birodaringning boshiga tushgan musibatdan shodlanma, aks holda Alloh unga rahm qiladi va seni balogʻa giriftor etadi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Makhul Vosila ibn al-Asqaʼ, Anas ibn Molik va Abu Hind ad-Doriydan eshitgan. Aytiladiki, u Nabiy ﷺning sahobalaridan shu uchovidan boshqa hech kimdan eshitmagan. Makhul shomlik boʻlib, kunyasi Abu Abdullohdir, u qul boʻlgan, soʻng ozod qilingan. Makhul al-Azdiy esa basralik boʻlib, Abdulloh ibn Umardan eshitgan, undan Umora ibn Zozon rivoyat qiladi.Восила ибн ал-Асқаъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биродарингнинг бошига тушган мусибатдан шодланма, акс ҳолда Аллоҳ унга раҳм қилади ва сени балоға гирифтор этади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Макҳул Восила ибн ал-Асқаъ, Анас ибн Молик ва Абу Ҳинд ад-Дорийдан эшитган. Айтиладики, у Набий ﷺнинг саҳобаларидан шу учовидан бошқа ҳеч кимдан эшитмаган. Макҳул шомлик бўлиб, куняси Абу Абдуллоҳдир, у қул бўлган, сўнг озод қилинган. Макҳул ал-Аздий эса басралик бўлиб, Абдуллоҳ ибн Умардан эшитган, ундан Умора ибн Зозон ривоят қилади.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ اثنتان في الناس هما بهم كفر‏:‏ الطعن في النسب، والنياحة على الميت‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarda ikki (xislat) borki, ular (sodir etuvchilari uchun) kufrdir: nasabga taʼna qilish va oʻlik ustida yigʻi-sigʻi (noha) qilish», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларда икки (хислат) борки, улар (содир этувчилари учун) куфрдир: насабга таъна қилиш ва ўлик устида йиғи-сиғи (ноҳа) қилиш», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ من حمل علينا السلاح، فليس منا، ومن غشنا، فليس منا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية له أن رسول الله صلى الله عليه وسلم مر على صبرة طعام، فأدخل يده فيها، فنالت أصابعه بللا، فقال‏:‏ ‏"‏ ما هذا ياصاحب الطعام‏؟‏‏"‏ قال أصابته السماء يارسول الله، قال‏:‏ ‏"‏ أفلا جعلته فوق الطعام حتى يراه الناس‏!‏ من غشنا فليس منا‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir uyum (toʻda) taom yonidan oʻtib, qoʻllarini uning ichiga tiqdilar-da, barmoqlari nam(ga) tegdi. Shunda (Paygʻambar): «Bu nima, ey taom egasi?» dedilar. (U): «Unga osmon (yomgʻiri) tegdi, ey Allohning Rasuli», dedi. (Paygʻambar): «Uni (nam qismni) taomning ustiga qoʻymabsanda — odamlar uni koʻrishi uchun?! Kim aldasa, u mendan emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир уюм (тўда) таом ёнидан ўтиб, қўлларини унинг ичига тиқдилар-да, бармоқлари нам(га) тегди. Шунда (Пайғамбар): «Бу нима, эй таом эгаси?» дедилар. (У): «Унга осмон (ёмғири) тегди, эй Аллоҳнинг Расули», деди. (Пайғамбар): «Уни (нам қисмни) таомнинг устига қўймабсанда — одамлар уни кўриши учун?! Ким алдаса, у мендан эмас», дедилар.

- وعنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم ، قال‏:‏ ‏"‏ لا تناجشوا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Najsh qilmanglar (yaʼni, sotib olish niyatisiz narxni koʻtarib, xaridorni aldamanglar)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Нажш қилманглар (яъни, сотиб олиш ниятисиз нархни кўтариб, харидорни алдаманглар)», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما، أن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن النَجَش، ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ muzobanadan qaytardi. Muzobana — yangi mevani (oʻlchamay) — oʻlchov bilan (oʻlchangan) biror narsaga — shu asosda sotish(dir)ki, agar oʻsha narsa mevadan koʻp chiqsa, ortiqcha(si) meva sotuvchisiga (qoladi), agar kam chiqsa, bu ham uning (zarari) boʻladi. Ibn Umardan, Zayd ibn Sobitdan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ daraxtdagi mevani — (pishganda) tahminan oʻlchab — sotishga ruxsat berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ музобанадан қайтарди. Музобана — янги мевани (ўлчамай) — ўлчов билан (ўлчанган) бирор нарсага — шу асосда сотиш(дир)ки, агар ўша нарса мевадан кўп чиқса, ортиқча(си) мева сотувчисига (қолади), агар кам чиқса, бу ҳам унинг (зарари) бўлади. Ибн Умардан, Зайд ибн Собитдан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ дарахтдаги мевани — (пишганда) таҳминан ўлчаб — сотишга рухсат берди.

- وعنه قال‏:‏ ذكر رجل لرسول الله صلى الله عليه وسلم أنه يُخدع في البيوع فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏من بايعت‏؟‏ فقل ‏:‏ لا خلابة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏"‏الخِلابة‏"‏ بخاء معجمة مكسورة، وباء موحدة‏:‏ وهي الخديعة‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Rasululloh ﷺ ga savdolarda aldanayotganini aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim bilan savdolashsang, ‹Aldash yoʻq› deb ayt», dedilar. Bas, u kishi savdolashganda: «Aldash yoʻq», der edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир киши Расулуллоҳ ﷺ га савдоларда алданаётганини айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким билан савдолашсанг, ‹Алдаш йўқ› деб айт», дедилар. Бас, у киши савдолашганда: «Алдаш йўқ», дер эди.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من خبب زوجة امرئ، أو مملوكه، فليس منا‏"‏‏.‏ ‏"‏خَبَب‏"‏ بخاء معجمة، ثم باء موحدة مكررة‏:‏ أي‏:‏ أفسده وخدعه‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim bir kishining xotinini yoki qulini (egasiga qarshi) buzsa, u bizdan emas».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бир кишининг хотинини ёки қулини (эгасига қарши) бузса, у биздан эмас».

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ أربع من كن فيه، كان منافقًا خالصًا، ومن كانت فيه خصلة منهن، كان فيه خصلة من النفاق حتى يدعها‏:‏ إذا اؤتمن خان، وإذا حدث كذب، وإذا عاهد غدر، وإذا خاصم فجر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kimda toʻrt (xislat) boʻlsa, u xolis munofiq boʻladi; kimda ulardan biri boʻlsa, uni tark etmaguncha unda nifoqning bir xislati boʻladi: ishonib topshirilsa, xiyonat qiladi; gapirsa, yolgʻon gapiradi; ahd qilsa, ahdiga xilof qiladi; janjallashsa, soʻkinib (haddan oshib) ketadi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кимда тўрт (хислат) бўлса, у холис мунофиқ бўлади; кимда улардан бири бўлса, уни тарк этмагунча унда нифоқнинг бир хислати бўлади: ишониб топширилса, хиёнат қилади; гапирса, ёлғон гапиради; аҳд қилса, аҳдига хилоф қилади; жанжаллашса, сўкиниб (ҳаддан ошиб) кетади», — дедилар.

- وعن ابن مسعود، وابن عمر، وأنس رضي الله عنهم قالوا‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ لكل غادر لواء يوم القيامة، يقال‏:‏ هذه غدرة فلان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Har bir gʻodir (ahdini buzuvchi xoin) uchun Qiyomat kuni bir bayroq (tikiladiki), u (shu) bilan tanib olinadi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ҳар бир ғодир (аҳдини бузувчи хоин) учун Қиёмат куни бир байроқ (тикиладики), у (шу) билан таниб олинади», дедилар.

- وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال ‏:‏ ‏"‏ لكل غادر لواء عند استه يوم القيامة يرفع له بقدر غدره، ألا لا غادر أعظم غدرًا من أمير عامة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Har bir xiyonatkor uchun qiyomat kunida orqasida (qoʻyiladigan) bir bayroq boʻladi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳар бир хиёнаткор учун қиёмат кунида орқасида (қўйиладиган) бир байроқ бўлади», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ قال الله تعالى‏:‏ ثلاثة أنا خصمهم يوم القيامة ‏:‏ رجل أعطى بي ثم غدر، ورجل باع حرًا فأكل ثمنه، ورجل استأجر أجيرًا، فاستوفى منه، ولم يعطه أجره‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh: ‹Men Qiyomat kuni uch (xil) kishiga qarshi (xasm) boʻlaman: (1) Mening nomim bilan ahd qilib, soʻng xiyonat qilgan kishi; (2) hur (ozod) kishini (qul qilib) sotib, uning pulini yegan kishi; (3) va bir ishchini yollab, undan toʻliq ish olgan, lekin unga ish haqini toʻlamagan kishi›, (deydi)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ: ‹Мен Қиёмат куни уч (хил) кишига қарши (хасм) бўламан: (1) Менинг номим билан аҳд қилиб, сўнг хиёнат қилган киши; (2) ҳур (озод) кишини (қул қилиб) сотиб, унинг пулини еган киши; (3) ва бир ишчини ёллаб, ундан тўлиқ иш олган, лекин унга иш ҳақини тўламаган киши›, (дейди)», — дедилар.

- وعن أبي ذر رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ ثلاثة لا يكلمهم الله يوم القيامة ولا ينظر إليهم، ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم‏"‏ قال‏:‏ فقرأها رسول الله صلى الله عليه وسلم ثلاث مرار‏.‏ قال أبو ذر‏:‏ خابوا وخسروا من هم يا رسول الله‏؟‏ قال‏:‏ المسبل، والمنان، والمنفق سلعته بالحلف الكاذب‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية له ‏:‏ ‏"‏ المسبل إزاره‏"‏ يعني‏:‏ المسبل إزاره وثوبه أسفل من الكعبين للخُيلاء‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch toifa borki, qiyomat kuni Alloh ular bilan soʻzlashmaydi, ularga (rahmat nazari bilan) qaramaydi va ularni (gunohlaridan) poklamaydi; ular uchun alamli azob bordir», dedilar. Rasululloh ﷺ buni uch marta takrorladilar. Abu Zarr: «Ular ziyon koʻrib, halok boʻlibdilar. Ular kimlar, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Izorini (kekkayib) tovonidan pastga tushirib yuruvchi, qilgan yaxshiligini minnat qiluvchi va molini yolgʻon qasam bilan sotuvchi», dedilar. U zotning boshqa bir rivoyatida: «izorini (kekkayib tovonidan pastga tushiruvchi)», deyilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч тоифа борки, қиёмат куни Аллоҳ улар билан сўзлашмайди, уларга (раҳмат назари билан) қарамайди ва уларни (гуноҳларидан) покламайди; улар учун аламли азоб бордир», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ буни уч марта такрорладилар. Абу Зарр: «Улар зиён кўриб, ҳалок бўлибдилар. Улар кимлар, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Изорини (кеккайиб) товонидан пастга тушириб юрувчи, қилган яхшилигини миннат қилувчи ва молини ёлғон қасам билан сотувчи», дедилар. У зотнинг бошқа бир ривоятида: «изорини (кеккайиб товонидан пастга туширувчи)», дейилган.

- وعن عياض بن حمار رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إن الله تعالى أوحى إلي أن تواضعوا حتى لا يبغي أحد على أحد، ولا يفخر أحد على أحد‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏ قال أهل اللغة‏:‏ البغي‏:‏ التعدي والاستطالة‏.‏

Iyoz ibn Himor al-Mujoshiiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh menga: ‹Hech kim hech kimga zulm qilmasligi va hech kim hech kimning ustidan faxrlanmasligi uchun, kamtar boʻlinglar›, deb vahiy qildi», dedilar.Иёз ибн Ҳимор ал-Мужошиий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ менга: ‹Ҳеч ким ҳеч кимга зулм қилмаслиги ва ҳеч ким ҳеч кимнинг устидан фахрланмаслиги учун, камтар бўлинглар›, деб ваҳий қилди», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا قال الرجل‏:‏ هلك الناس، فهو أهلكهم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ‏الرواية المشهورة‏:‏ ‏ ‏أهلكَُهم‏ ‏ برفع الكاف، وروي بنصبها، وهذا هو الحرام، وأما من قاله ذلك عجبًا بنفسه، وتصاغرا للناس، وارتفاعًا عليهم، فهذا هو الحرام، وأما من قاله لما يرى في الناس من نقص في أمر دينهم، وقاله تحزنًا عليهم، وعلى الدين فلا بأس به‏.‏ هكذا فسره العلماء وفصلوه، ومن قاله من الأئمة الأعلام‏:‏ مالك بن أنس، والخطابي، والحميدي وآخرون، وقد أوضحته في كتاب ‏ ‏الأذكار‏ ‏‏.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qachon bir kishi: ‹Odamlar halok boʻldi›, desa, oʻzi ularning eng halokatlirogʻidir», — dedilar. Abu Isʼhoq dedi: «Men u (halokatliroq maʼnosidagi soʻzni) ‹ahlakahum› (nasb bilan) deganmi yoki ‹ahlakuhum› (rafʼ bilan) deganmi, bilmayman.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон бир киши: ‹Одамлар ҳалок бўлди›, деса, ўзи уларнинг энг ҳалокатлироғидир», — дедилар. Абу Исъҳоқ деди: «Мен у (ҳалокатлироқ маъносидаги сўзни) ‹аҳлакаҳум› (насб билан) деганми ёки ‹аҳлакуҳум› (рафъ билан) деганми, билмайман.»

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تقاطعوا ولا تدابروا، ولا تباغضوا، ولا تحاسدوا، وكونوا عباد الله إخوانًا، ولا يحل لمسلم أن يهجر أخاه فوق ثلاث‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir-biringiz bilan aloqani uzmanglar, bir-biringizga orqa oʻgirmanglar, bir-biringizni yomon koʻrmanglar, bir-biringizga hasad qilmanglar. Ey Allohning bandalari, birodar boʻlinglar! Musulmonga oʻz birodaridan uch kundan ortiq aloqani uzib qoʻyishi halol emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Bakr as-Siddiq, Zubayr ibn al-Avvom, Ibn Masʼud va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирингиз билан алоқани узманглар, бир-бирингизга орқа ўгирманглар, бир-бирингизни ёмон кўрманглар, бир-бирингизга ҳасад қилманглар. Эй Аллоҳнинг бандалари, биродар бўлинглар! Мусулмонга ўз биродаридан уч кундан ортиқ алоқани узиб қўйиши ҳалол эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Бакр ас-Сиддиқ, Зубайр ибн ал-Аввом, Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.

- وعن أبي أيوب رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يحل لمسلم أن يهجر أخاه فوق ثلاث ليال‏:‏ يلتقيان، فيعرض هذا ويعرض هذا، وخيرهما الذي يبدأ بالسلام‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir musulmonga oʻz birodaridan uch kechadan ortiq yuz oʻgirib yurishi halol emas: ular uchrashib qolganda, biri u tomonga, ikkinchisi bu tomonga yuz oʻgiradi. Ularning yaxshirogʻi salom berishni birinchi boshlaganidir», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир мусулмонга ўз биродаридан уч кечадан ортиқ юз ўгириб юриши ҳалол эмас: улар учрашиб қолганда, бири у томонга, иккинчиси бу томонга юз ўгиради. Уларнинг яхшироғи салом беришни биринчи бошлаганидир», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏تعرض الأعمال في كل اثنين وخميس، فيغفر الله لكل امرئ لا يشرك بالله شيئا، إلا امرءا كانت بينه وبين أخيه شحناء، فيقول‏:‏ اتركوا هذين حتى يصطلحا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Amallar har dushanba va payshanba kunlari (Allohga) koʻrsatiladi, bas, Alloh Oʻziga hech narsani sherik qilmagan har bir kishini magʻfirat qiladi. Faqat oʻzi bilan birodari oʻrtasida adovat boʻlgan kishini bundan mustasno qilib: ‹Bu ikkovini yarashib olguncha qoldiringlar›, deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Амаллар ҳар душанба ва пайшанба кунлари (Аллоҳга) кўрсатилади, бас, Аллоҳ Ўзига ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳар бир кишини мағфират қилади. Фақат ўзи билан биродари ўртасида адоват бўлган кишини бундан мустасно қилиб: ‹Бу икковини ярашиб олгунча қолдиринглар›, дейди», дедилар.

- وعن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إن الشيطان قد يئس أن يعبده المصلون في جزيرة العرب، ولكن في والتحريش بينهم ‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ التحريش‏:‏ الإفساد وتغيير قلوبهم وتقاطعهم‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Albatta shayton Arab yarim orolida namozxonlar oʻziga ibodat qilishidan noumid boʻldi, lekin ularning orasiga nizo-adovat solishdan (umidini uzmadi)», deb aytayotganlarini eshitdim.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта шайтон Араб ярим оролида намозхонлар ўзига ибодат қилишидан ноумид бўлди, лекин уларнинг орасига низо-адоват солишдан (умидини узмади)», деб айтаётганларини эшитдим.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا يحل لمسلم أن يهجر أخاه فوق ثلاث، فمن هجر فوق ثلاث، فمات دخل النار‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد على شرط البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmon kishiga oʻz birodaridan uch kundan ortiq yuz oʻgirib yurish halol boʻlmaydi. Kim uch kundan ortiq yuz oʻgirib yurib, (shu holatda) oʻlsa, doʻzaxga kiradi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмон кишига ўз биродаридан уч кундан ортиқ юз ўгириб юриш ҳалол бўлмайди. Ким уч кундан ортиқ юз ўгириб юриб, (шу ҳолатда) ўлса, дўзахга киради».

- وعن أبي خراش حدرد بن أبي حدرد الأسلمي، ويقال السلمي الصحابي رضي الله عنه أنه سمع النبي صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من هجر أخاه سنة فهو كسفك دمه‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Xirosh as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Kim oʻz birodaridan bir yil yuz oʻgirib yursa, u xuddi uning qonini toʻkkanga oʻxshaydi».Абу Хирош ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Ким ўз биродаридан бир йил юз ўгириб юрса, у худди унинг қонини тўкканга ўхшайди».

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يحل لمؤمن أن يهجر مؤمنًا فوق ثلاث، فإن مرت به ثلاث، فليلقه، وليسلم عليه، فإن رد عليه السلام، فقد اشتركا في الأجر، وإن لم يرد عليه، فقد باء بالإثم، وخرج المسلم من الهجرة‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد حسن قال أبو داود‏:‏ إذا كانت الهجرة لله تعالى، فليس من هذا في شيء‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bir moʻminga boshqa moʻmindan uchdan ortiq (kun) ajralib (qahrlanib) yurishi halol emas. Agar uch kun oʻtsa, uni uchratib, unga salom bersin. Agar u salomga javob qaytarsa, ikkovi ham (yaxshilik) ajrida sherik boʻladilar. Agar javob qaytarmasa, gunohga botgan boʻladi», dedilar. Ahmad (degan rovaiy) oʻz rivoyatida: «Salom bergan kishi esa qahrlilikdan (gunohidan) chiqdi», deb ziyoda qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бир мўминга бошқа мўминдан учдан ортиқ (кун) ажралиб (қаҳрланиб) юриши ҳалол эмас. Агар уч кун ўтса, уни учратиб, унга салом берсин. Агар у саломга жавоб қайтарса, иккови ҳам (яхшилик) ажрида шерик бўладилар. Агар жавоб қайтармаса, гуноҳга ботган бўлади», дедилар. Аҳмад (деган роваий) ўз ривоятида: «Салом берган киши эса қаҳрлиликдан (гуноҳидан) чиқди», деб зиёда қилди.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا كانوا ثلاثة فلا يتناجى اثنان دون الثالث‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏ورواه أبو دواد وزاد‏:‏ قال أبو صالح‏:‏ قلت لابن عمر‏:‏ فأربعة‏؟‏ قال‏:‏ لا يضرك‏.‏ ورواه مالك في الموطأ‏:‏ عن عبد الله بن دينار قال‏:‏ كنت أنا وابن عمر عند دار خالد بن عقبة التي في السوق، فجاء رجل يريد أن يناجيه، وليس مع ابن عمر أحد غيري، فدعا ابن عمر رجلا آخر حتى كنا أربعة فقال لي وللرجل الثالث الذي دعا‏:‏ استأخرا شيئًا، فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏لا يتناجى اثنان دون واحد‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «(Odamlar) uch kishi boʻlganda, ikkisi uchinchisini qoldirib maxfiy gaplashmasin», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «(Одамлар) уч киши бўлганда, иккиси учинчисини қолдириб махфий гаплашмасин», дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا كنتم ثلاثة، فلا يتناجى اثنان دون الآخر حتى تختلطوا بالناس، من أجل أن ذلك يحزنه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar uch (kishi) boʻlsangiz, odamlarga qoʻshilib aralashib ketgunlaringizcha ikkingiz boshqasini (chetda) qoldirib pichirlashmang, chunki bu uni xafa qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар уч (киши) бўлсангиз, одамларга қўшилиб аралашиб кетгунларингизча иккингиз бошқасини (четда) қолдириб пичирлашманг, чунки бу уни хафа қилади», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏عذبت امرأة في هِرة حبستها حتى ماتت، فدخلت فيها النار، لا هي أطعمتها وسقتها، إذ هي حبستها، ولا هي تركتها تأكل من خشاش الأرض‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ((خشاش الأرض)) يفتح الخاء المعجمة وبالشين المعجمة المكررة، وهي: هوامها وحشراتها.

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir ayol oʻzi qamab oʻldirgan mushuk sababli azoblandi va shu (sabab) doʻzaxga kirdi. U (mushukni) qamaganida na uni yedirdi va na sugʻordi, na uni yer hashoratlaridan yeb tursin deb qoʻyib yubordi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир аёл ўзи қамаб ўлдирган мушук сабабли азобланди ва шу (сабаб) дўзахга кирди. У (мушукни) қамаганида на уни едирди ва на суғорди, на уни ер ҳашоратларидан еб турсин деб қўйиб юборди», — дедилар.

- وعنه أنه مر بفتيان من قريش قد نصبوا طيرًا وهم يرمونه، وقد جعلوا لصاحب الطير كل خاطئة من نبلهم، فلما رأوا ابن عمر تفرقوا، فقال ابن عمر‏:‏ من فعل هذا‏؟‏ لعن الله من فعل هذا، إن رسول الله صلى الله عليه وسلم لعن من اتخذ شيئًا فيه روح غرضًا‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏"‏الغَرَض‏"‏ ‏:‏ بفتح الغين المعجمة والراء، وهو الهدف، والشيء الذي يرمى إليه‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar Qurayshdan boʻlgan bir necha yigitning yonidan oʻtdi, ular bir qushni (nishon qilib) qoʻyib, unga (oʻq) otishayotgan edi. Ular har bir xato ketgan oʻqlarini qush egasiga beradigan qilib kelishib olishgan edi. Ibn Umarni koʻrishlari bilan tarqab ketishdi. Shunda Ibn Umar: «Buni kim qildi? Buni qilgan kishini Alloh laʼnatlasin! Albatta, Rasululloh ﷺ joni bor narsani nishon qilib olgan kishini laʼnatlaganlar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Умар Қурайшдан бўлган бир неча йигитнинг ёнидан ўтди, улар бир қушни (нишон қилиб) қўйиб, унга (ўқ) отишаётган эди. Улар ҳар бир хато кетган ўқларини қуш эгасига берадиган қилиб келишиб олишган эди. Ибн Умарни кўришлари билан тарқаб кетишди. Шунда Ибн Умар: «Буни ким қилди? Буни қилган кишини Аллоҳ лаънатласин! Албатта, Расулуллоҳ ﷺ жони бор нарсани нишон қилиб олган кишини лаънатлаганлар», деди.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن تُصبر البهائم‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ومعناه‏:‏ تحبس للقتل‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ jonivorlarni (bogʻlab nishonga olib, oʻldirishni) man qildilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ жониворларни (боғлаб нишонга олиб, ўлдиришни) ман қилдилар.

- وعن أبي علي سويد بن مقرن رضي الله عنه قال‏:‏ لقد رأيتني سابع سبعة من بني مقرن ما لنا خادم إلا واحدة لطمها أصغرنا فأمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم أن نعتقها‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ورواية‏:‏ ‏"‏سابع إخوة لي‏"‏‏.‏

Suvayd ibn Muqarrin (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir chol shoshib, oʻz xizmatkorining yuziga shapaloq urdi. Shunda Suvayd ibn Muqarrin unga: «Senga uning yuzining ochiq (sharofatli) joyidan boshqasi yetmadimi? Men oʻzimni Muqarrin oʻgʻillaridan yetti kishining yettinchisi boʻlib koʻrar edim, bizning bitta xizmatkordan boshqamiz yoʻq edi, bizdan eng kichigimiz uning yuziga shapaloq urdi. Shunda Rasululloh ﷺ bizni uni ozod qilishga buyurdilar», dedi.Сувайд ибн Муқаррин (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир чол шошиб, ўз хизматкорининг юзига шапалоқ урди. Шунда Сувайд ибн Муқаррин унга: «Сенга унинг юзининг очиқ (шарофатли) жойидан бошқаси етмадими? Мен ўзимни Муқаррин ўғилларидан етти кишининг еттинчиси бўлиб кўрар эдим, бизнинг битта хизматкордан бошқамиз йўқ эди, биздан энг кичигимиз унинг юзига шапалоқ урди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизни уни озод қилишга буюрдилар», деди.

- وعن أبي مسعود البدري رضي الله عنه قال‏:‏ ‏"‏كنتُ أضرب غلامًا لي بالوسط، فسمعت صوتًا من خلفي‏:‏ ‏"‏اعلم أبا مسعود‏"‏ فلم أفهم الصوت من الغضب، فلما دنا مني إذا هو رسول الله صلى الله عليه وسلم فإذا هو يقول‏:‏ ‏"‏اعلم أبا مسعود أن الله أقدرُ عليك منك على هذا الغلام‏"‏ فقلت‏:‏ لا أضرب مملوكًا بعده أبدًا‏.‏ ‏(‏‏(‏وفي رواية‏:‏ فسقط السوط من يدي من هيبته‏)‏‏)‏ ‏(‏‏(‏وفي رواية‏:‏ فقلت‏:‏ يارسول الله هو حر لوجه الله تعالى، فقال‏:‏ ‏"‏أما لو لم تفعل، للفحتك النار، أو لمستك النار‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم بهذه الروايات‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Masʼud al-Badriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men oʻz xizmatkorimni qamchi bilan urayotgan edim, shunda orqamdan: «Bilib qoʻy, Abu Masʼud!» degan ovozni eshitdim. Lekin gʻazabdan ovozni anglamadim. (Abu Masʼud) dedi: U menga yaqinlashganda, qarasam, u Rasululloh ﷺ ekanlar. U zot: «Bilib qoʻy, Abu Masʼud! Bilib qoʻy, Abu Masʼud!» deyayotgan edilar. (Abu Masʼud) dedi: Men qamchini qoʻlimdan tashlab yubordim. Shunda (u zot): «Bilib qoʻy, Abu Masʼud, Alloh senga shu xizmatkordan ustun qudrat egasidir», dedilar. (Abu Masʼud) dedi: Men: «Bundan keyin hech qachon bir qulni urmayman», dedim.Абу Масъуд ал-Бадрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ўз хизматкоримни қамчи билан ураётган эдим, шунда орқамдан: «Билиб қўй, Абу Масъуд!» деган овозни эшитдим. Лекин ғазабдан овозни англамадим. (Абу Масъуд) деди: У менга яқинлашганда, қарасам, у Расулуллоҳ ﷺ эканлар. У зот: «Билиб қўй, Абу Масъуд! Билиб қўй, Абу Масъуд!» деяётган эдилар. (Абу Масъуд) деди: Мен қамчини қўлимдан ташлаб юбордим. Шунда (у зот): «Билиб қўй, Абу Масъуд, Аллоҳ сенга шу хизматкордан устун қудрат эгасидир», дедилар. (Абу Масъуд) деди: Мен: «Бундан кейин ҳеч қачон бир қулни урмайман», дедим.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من ضرب غلامًا له حدًا لم يأتهِ، أو لطمه، فإن كفارته أن يعتقه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U oʻz xizmatkorini chaqirib, uning orqasida (kaltak) izini koʻrib qoldi-da, unga: «Senga ogʻriq yetkazdimmi?» dedi. (Xizmatkor): «Yoʻq», dedi. (Ibn Umar): «Endi sen ozodsan», dedi. Soʻng (Ibn Umar) yerdan bir narsa olib: «Bunda men uchun shu(ning ogʻirligi)cha ham ajr yoʻq. Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Kim oʻz xizmatkorini u qilmagan jinoyat uchun ursa yoki yuziga shapaloq ursa, uning kafforati uni ozod qilishidir›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У ўз хизматкорини чақириб, унинг орқасида (калтак) изини кўриб қолди-да, унга: «Сенга оғриқ етказдимми?» деди. (Хизматкор): «Йўқ», деди. (Ибн Умар): «Энди сен озодсан», деди. Сўнг (Ибн Умар) ердан бир нарса олиб: «Бунда мен учун шу(нинг оғирлиги)ча ҳам ажр йўқ. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ким ўз хизматкорини у қилмаган жиноят учун урса ёки юзига шапалоқ урса, унинг каффорати уни озод қилишидир›, деганларини эшитганман», деди.

- وعن هشام بن حكيم بن حزام رضي الله عنه أنه مر بالشام على أناس من الأنباط، وقد أقيموا في الشمس، وصُب على رءوسهم الزيت فقال‏:‏ ما هذا‏؟‏ يُعذبون في الخراج وفي رواية‏:‏ حُبسوا في الجزية‏.‏ فقال هشام‏:‏ أشهد لسمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إن الله يعذب الذين يعذبون الناس في الدنيا‏"‏ فدخل على الأمير، فحدثه، فأمر بهم فخلوا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏.‏ ‏"‏الأنباط‏"‏ الفلاحون من العجم‏)‏‏)‏‏.‏

Hisham ibn Hakim ibn Hizom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Shomda anbotlardan (arab boʻlmagan dehqonlardan) boʻlgan bir necha kishining oldidan oʻtib qoldi. Ular quyoshda tik turgʻizib qoʻyilgan, boshlariga zaytun yogʻi quyilgan edi. U: «Bu nima?» dedi. (Aytildiki:) ular xiroj tufayli azoblanmoqda — boshqa rivoyatda: jizya tufayli hibsga olingan. Shunda Hisham: «Guvohlik beramanki, men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta Alloh dunyoda odamlarni azoblaydiganlarni azoblaydi›, deb aytayotganlarini eshitganman», dedi. Soʻng amirning huzuriga kirib, unga (bu hadisni) soʻzlab berdi. Amir esa ularni (ozod qilishga) buyurdi va ular qoʻyib yuborildi.Ҳишам ибн Ҳаким ибн Ҳизом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Шомда анботлардан (араб бўлмаган деҳқонлардан) бўлган бир неча кишининг олдидан ўтиб қолди. Улар қуёшда тик турғизиб қўйилган, бошларига зайтун ёғи қуйилган эди. У: «Бу нима?» деди. (Айтилдики:) улар хирож туфайли азобланмоқда — бошқа ривоятда: жизя туфайли ҳибсга олинган. Шунда Ҳишам: «Гувоҳлик бераманки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта Аллоҳ дунёда одамларни азоблайдиганларни азоблайди›, деб айтаётганларини эшитганман», деди. Сўнг амирнинг ҳузурига кириб, унга (бу ҳадисни) сўзлаб берди. Амир эса уларни (озод қилишга) буюрди ва улар қўйиб юборилди.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ رأى رسول الله صلى الله عليه وسلم حمارًا موسوم الوجه، فأنكر ذلك‏؟‏ فقال‏:‏ والله لا أسمه إلا أقصى شيء من الوجه، وأمر بحماره، فكوي في جاعرتيه، فهو أول من كوى الجاعرتين‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏((الجاعرتان)): ناحية الوركين حول الدبر.

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yuziga togʻ bosilgan bir eshakni koʻrib, buni yoqtirmadilar va: «Allohga qasamki, men (eshakni) faqat yuzidan eng uzoq (boʻlgan) joyiga togʻ bosaman», — dedilar. Soʻng oʻzlarining eshaklarini (keltirishni) buyurdilar va u ikki sonining (orqa qismiga) togʻ bosildi. U zot ikki sonning (orqasiga) togʻ bosgan birinchi kishi edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ юзига тоғ босилган бир эшакни кўриб, буни ёқтирмадилар ва: «Аллоҳга қасамки, мен (эшакни) фақат юзидан энг узоқ (бўлган) жойига тоғ босаман», — дедилар. Сўнг ўзларининг эшакларини (келтиришни) буюрдилар ва у икки сонининг (орқа қисмига) тоғ босилди. У зот икки соннинг (орқасига) тоғ босган биринчи киши эдилар.

- وعنه أن النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ مر عليه حمار قد وُسم في وجهه، فقال‏:‏ ‏"‏لعن الله الذي وسمه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏.‏ وفي رواية لمسلم أيضًا‏:‏ نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الضرب في الوجه، وعن الوسم في الوجه‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ning yonidan yuziga togʻ bosilgan bir eshak oʻtib qoldi. Shunda u zot: «Buni (togʻ bosib) belgilagan kimsani Alloh laʼnatladi», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ нинг ёнидан юзига тоғ босилган бир эшак ўтиб қолди. Шунда у зот: «Буни (тоғ босиб) белгилаган кимсани Аллоҳ лаънатлади», — дедилар.

- عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ بعثنا رسول الله صلى الله عليه وسلم في بعث فقال‏:‏ ‏"‏إن وجدتم فلانًا وفلانًا‏"‏ لرجلين من قريش سماهما ‏"‏فأحرقوهما بالنار‏"‏ ثم قال رسول الله صلى الله عليه وسلم حين أردنا الخروج‏:‏ ‏"‏إني كنت أمرتكم أن تحرقوا فلانًا وفلانًا، وإن النار لا يعذب بها إلا الله، فإن وجدتموهما فاقتلوهما‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni bir lashkar bilan joʻnatdilar va: «Agar falon va falonni topsangiz, — Qurayshdan boʻlgan ikki kishini nazarda tutib, — ularni olovda yondiringlar», dedilar. Soʻngra biz chiqmoqchi boʻlganimizda Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga falon va falonni olovda yondirishni buyurgan edim, holbuki olov bilan faqat Alloh azoblaydi. Bas, agar ularni topsangiz, ularni oʻldiringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli shunga amal qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни бир лашкар билан жўнатдилар ва: «Агар фалон ва фалонни топсангиз, — Қурайшдан бўлган икки кишини назарда тутиб, — уларни оловда ёндиринглар», дедилар. Сўнгра биз чиқмоқчи бўлганимизда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга фалон ва фалонни оловда ёндиришни буюрган эдим, ҳолбуки олов билан фақат Аллоҳ азоблайди. Бас, агар уларни топсангиз, уларни ўлдиринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли шунга амал қилганлар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ كنا مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في سفر، فانطلق لحاجته، فرأينا حمرة معها فرخان، فأخذنا فرخيها، فجاءت الحمرة فجعلت تعرش فجاء النبي صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏من فجع هذه بولدها‏؟‏ ردوا ولدها إليها‏"‏ ورأى قرية نمل قد حرقناها، فقال‏:‏ ‏"‏من حرق هذه‏؟‏‏"‏ قلنا‏:‏ نحن‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏إنه لا ينبغي أن يعذِّب بالنار إلا رب النار‏"‏‏.‏ قوله‏:‏ ‏ ‏قرية نمل‏ ‏ معناه‏:‏ موضع النمل مع النمل.‏

Abdurahmon ibn Abdulloh (rahimahulloh) otasidan rivoyat qilib, shunday dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. U zot hojatlari uchun (bir chetga) ketdilar. Biz ikkita boʻlasi bor bir chumchuqni (hummara) koʻrib qoldik va uning ikkala boʻlasini olib qoʻydik. Shunda chumchuq kelib, (boshi ustida) qanot qoqib aylana boshladi. Soʻng Nabiy ﷺ kelib: «Kim buni bolasidan judo qilib, qaygʻuga soldi? Uning bolasini oʻziga qaytaringlar!» dedilar. U zot biz kuydirib qoʻygan bir chumoli inini koʻrib: «Buni kim kuydirdi?» dedilar. Biz: «Biz», dedik. U zot: «Albatta, olov bilan azoblash olovning Robbidan boshqaga loyiq emas», dedilar.Абдураҳмон ибн Абдуллоҳ (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилиб, шундай деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. У зот ҳожатлари учун (бир четга) кетдилар. Биз иккита бўласи бор бир чумчуқни (ҳуммара) кўриб қолдик ва унинг иккала бўласини олиб қўйдик. Шунда чумчуқ келиб, (боши устида) қанот қоқиб айлана бошлади. Сўнг Набий ﷺ келиб: «Ким буни боласидан жудо қилиб, қайғуга солди? Унинг боласини ўзига қайтаринглар!» дедилар. У зот биз куйдириб қўйган бир чумоли инини кўриб: «Буни ким куйдирди?» дедилар. Биз: «Биз», дедик. У зот: «Албатта, олов билан азоблаш оловнинг Роббидан бошқага лойиқ эмас», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏مطل الغني ظلم وإذا أُتبع أحدكم على مليء فليتبع‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏.‏ معنى ‏"‏أتبع‏"‏‏:‏ أحيل‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boyning (qarz toʻlashni) qasddan kechiktirishi zulmdir. Sizlardan biringiz (qarzini undirish uchun) toʻlovga qodir (boy) bir kishiga havola qilinsa, oʻsha (kishi)ga ergashsin (havolani qabul qilsin)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бойнинг (қарз тўлашни) қасддан кечиктириши зулмдир. Сизлардан бирингиз (қарзини ундириш учун) тўловга қодир (бой) бир кишига ҳавола қилинса, ўша (киши)га эргашсин (ҳаволани қабул қилсин)», — дедилар.

- عن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏الذي يعود في هبته كالكلب يرجع في قيئه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏وفي رواية‏:‏ ‏"‏مثل الذي يرجع في صدقته، كمثل الكلب يقيء، ثم يعود في قيئه فيأكله‏"‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏العائد في هبته كالعائد في قيئه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sadaqasiga qaytadigan kishining misoli xuddi qusib, soʻng qusugʻiga qaytib uni yeydigan itning misoliga oʻxshaydi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Садақасига қайтадиган кишининг мисоли худди қусиб, сўнг қусуғига қайтиб уни ейдиган итнинг мисолига ўхшайди», — дедилар.

- وعن عمر بن الخطاب رضي الله عنه قال‏:‏ حملت على فرس في سبيل الله فأضاعه الذي كان عنده، فأردت أن أشتريه، وظننت أنه يبيعه برخص، فسألت النبي صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏لا تشتره ولا تعد في صدقتك وإن أعطاكه بدرهم، فإن العائد في صدقته كالعائد في قيئه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ قوله‏:‏ ‏"‏حملت على فرس في سبيل الله‏"‏ معناه‏:‏ تصدقت به على بعض المجاهدين‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta men Alloh yoʻlida (sadaqa qilib) bir otni berdim, lekin oʻsha kishi unga yaxshi qaramadi. Men uni sotib olmoqchi boʻldim — u uni arzon narxda sotadi, deb oʻyladim. Bas, men bu haqda Paygʻambar ﷺ dan soʻradim. U zot: «Uni sotib ham olma, sadaqa qilgan narsangni qaytarib ham olma — hatto sotuvchi uni bir dirhamga sotishga rozi boʻlsa ham; chunki sadaqasini qaytarib olgan kishi — oʻz qusqini (qaytarindi)ni yutgan kishidek (boʻladi)», — dedilar.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта мен Аллоҳ йўлида (садақа қилиб) бир отни бердим, лекин ўша киши унга яхши қарамади. Мен уни сотиб олмоқчи бўлдим — у уни арзон нархда сотади, деб ўйладим. Бас, мен бу ҳақда Пайғамбар ﷺ дан сўрадим. У зот: «Уни сотиб ҳам олма, садақа қилган нарсангни қайтариб ҳам олма — ҳатто сотувчи уни бир дирҳамга сотишга рози бўлса ҳам; чунки садақасини қайтариб олган киши — ўз қусқини (қайтаринди)ни ютган кишидек (бўлади)», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏اجتنبوا السبع الموبقات‏"‏ قالوا‏:‏ يا رسول الله وما هن‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏الشرك بالله، والسحر وقتل النفس التي حرم الله إلا بالحق، وأكل الربا، وأكل مال اليتيم، والتولي يوم الزحف، وقذف المحصنات المؤمنات الغافلات‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏.‏ ‏"‏الموبقات‏"‏ المهلكات‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yetti halok qiluvchi katta gunohdan saqlaninglar», — dedi. Odamlar: «Yo Rasululloh! Ular nima?» — deb soʻradi. U zot: «Allohga (ibodatda) boshqani sherik qilish; sehr qilish; Alloh harom qilgan jonni — haqli sabab(siz) (yaʼni shariat ruxsatisiz) — oʻldirish; ribo (sudxoʻrlik) yeyish; yetimning molini yeyish; jang paytida dushmanga orqa oʻgirib qochish; va — poklik haqida hech oʻylamaydigan, yaxshi moʻmina — iffatli ayollarga tuhmat qilish», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Етти ҳалок қилувчи катта гуноҳдан сақланинглар», — деди. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Улар нима?» — деб сўради. У зот: «Аллоҳга (ибодатда) бошқани шерик қилиш; сеҳр қилиш; Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақли сабаб(сиз) (яъни шариат рухсатисиз) — ўлдириш; рибо (судхўрлик) ейиш; етимнинг молини ейиш; жанг пайтида душманга орқа ўгириб қочиш; ва — поклик ҳақида ҳеч ўйламайдиган, яхши мўмина — иффатли аёлларга туҳмат қилиш», — деди.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ ‏"‏ لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم آكل الربا وموكله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ‏زاد الترمذي وغيره‏:‏ ‏ ‏ وشاهديه، وكاتبه

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ribo yeguvchini va (birovga) ribo yedirguvchini laʼnatladilar. Termiziy va boshqalar: «uni yozib beruvchini hamda uning ikki guvohini ham (laʼnatladilar)», deb ziyoda qildilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ рибо егувчини ва (бировга) рибо едиргувчини лаънатладилар. Термизий ва бошқалар: «уни ёзиб берувчини ҳамда унинг икки гувоҳини ҳам (лаънатладилар)», деб зиёда қилдилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ قال الله تعالى‏:‏ أنا أغنى الشركاء عن الشرك، من عمل عملا أشرك فيه معي غيري، تركته وشركه‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh tabaraka va taolo aytdi: ‹Men sheriklikka eng beparvo (eng behojat) sherikman. Kim bir amal qilsa-yu, unda Menga Mendan oʻzgani sherik qilsa, uni va uning shirkini tark etaman›», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ табарака ва таоло айтди: ‹Мен шерикликка энг бепарво (энг беҳожат) шерикман. Ким бир амал қилса-ю, унда Менга Мендан ўзгани шерик қилса, уни ва унинг ширкини тарк этаман›», — дедилар.

- وعنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏ إن أول الناس يقضى يوم القيامة عليه رجل اسُتشهد، فأتي به، فعرفه نعمته، فعرفها، قال‏:‏ فما عملت فيها‏؟‏ قال‏:‏ قاتلت فيك حتى اسُتشهدت، قال‏:‏ كذبت، ولكنك قاتلت لأن يقال‏:‏ جريء، فقد قيل، ثم أمر به، فسحب على وجهه حتى ألقي في النار‏.‏ ورجل تعلم العلم وعلمه، وقرأ القرآن، فأتي به، فعرفه نعمه فعرفها‏.‏ قال فما عملت فيها‏؟‏ قال تعلمت العلم وعلمته وقرأت فيك القرآن‏.‏ قال كذبت، ولكنك تعلمت ليقال‏:‏ عالم‏.‏ وقرأت القرآن ليقال‏:‏ هو قارئ، فقد قيل‏:‏ ثم أُمر به، فسُحب على وجهه حتى ألقي في النار، ورجل وسع الله عليه، وأعطاه من أصناف المال، فأتي به فعرفه نعمه، فعرفها‏.‏ قال‏:‏ فما عملت فيها ‏؟‏ قال‏:‏ ما تركت من سبيل تحب أن ينفق فيها إلا أنفقت فيها لك، قال‏:‏ كذبت، ولكنك فعلت ليقال‏:‏ جواد، فقد قيل، ثم أُمر به فسُحب على وجهه ثم ألقي في النار‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ‏جَريء‏ ‏ بفتح الجيم وكسر الراء وبالمد، أي‏:‏ شجاع حاذق

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Odamlar Abu Hurayraning atrofidan tarqaldilar. Shunda Shom ahlidan boʻlgan Notil unga: ‹Ey shayx! Bizga Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir hadisni aytib ber›, dedi. (Abu Hurayra): ‹Ha, men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: Qiyomat kuni odamlardan birinchi boʻlib hukm chiqariladigani shahid boʻlgan kishidir. U keltiriladi va (Alloh) unga Oʻz neʼmatlarini tanitadi, u ham ularni taniydi. (Alloh): «Bu (neʼmatlar) borasida nima qilding?» deydi. U: «Sening (yoʻling) uchun shahid boʻlgunimcha jang qildim», deydi. (Alloh): «Yolgʻon aytding! Sen ‹botir› deyilishi uchun jang qilding, bas, (shunday) deyildi ham», deydi. Soʻng (Alloh) uning haqida amr beradi va u yuztuban sudralib, doʻzaxga tashlanadi. Yana bir kishi — ilm oʻrgangan, uni (boshqalarga) oʻrgatgan va Qurʼon oʻqigan kishi — keltiriladi va (Alloh) unga Oʻz neʼmatlarini tanitadi, u ham ularni taniydi. (Alloh): «Bu borada nima qilding?» deydi. U: «Ilm oʻrgandim, uni oʻrgatdim va Sening (yoʻling) uchun Qurʼon oʻqidim», deydi. (Alloh): «Yolgʻon aytding! Sen ‹olim› deyilishi uchun ilm oʻrganding, ‹u qori› deyilishi uchun Qurʼon oʻqiding, bas, (shunday) deyildi ham», deydi. Soʻng (Alloh) uning haqida amr beradi va u yuztuban sudralib, doʻzaxga tashlanadi. Yana bir kishi — Alloh unga (rizqni) keng qilib bergan va har turdagi moldan ato etgan kishi — keltiriladi va (Alloh) unga Oʻz neʼmatlarini tanitadi, u ham ularni taniydi. (Alloh): «Bu borada nima qilding?» deydi. U: «Sen sarflanishini suygan hech bir yoʻlni qoldirmay, undan Sening (yoʻling) uchun sarfladim», deydi. (Alloh): «Yolgʻon aytding! Sen ‹u saxiy› deyilishi uchun shunday qilding, bas, (shunday) deyildi ham», deydi. Soʻng (Alloh) uning haqida amr beradi va u yuztuban sudraladi, soʻng doʻzaxga tashlanadi›, dedi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Одамлар Абу Ҳурайранинг атрофидан тарқалдилар. Шунда Шом аҳлидан бўлган Нотил унга: ‹Эй шайх! Бизга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир ҳадисни айтиб бер›, деди. (Абу Ҳурайра): ‹Ҳа, мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: Қиёмат куни одамлардан биринчи бўлиб ҳукм чиқариладигани шаҳид бўлган кишидир. У келтирилади ва (Аллоҳ) унга Ўз неъматларини танитади, у ҳам уларни танийди. (Аллоҳ): «Бу (неъматлар) борасида нима қилдинг?» дейди. У: «Сенинг (йўлинг) учун шаҳид бўлгунимча жанг қилдим», дейди. (Аллоҳ): «Ёлғон айтдинг! Сен ‹ботир› дейилиши учун жанг қилдинг, бас, (шундай) дейилди ҳам», дейди. Сўнг (Аллоҳ) унинг ҳақида амр беради ва у юзтубан судралиб, дўзахга ташланади. Яна бир киши — илм ўрганган, уни (бошқаларга) ўргатган ва Қуръон ўқиган киши — келтирилади ва (Аллоҳ) унга Ўз неъматларини танитади, у ҳам уларни танийди. (Аллоҳ): «Бу борада нима қилдинг?» дейди. У: «Илм ўргандим, уни ўргатдим ва Сенинг (йўлинг) учун Қуръон ўқидим», дейди. (Аллоҳ): «Ёлғон айтдинг! Сен ‹олим› дейилиши учун илм ўргандинг, ‹у қори› дейилиши учун Қуръон ўқидинг, бас, (шундай) дейилди ҳам», дейди. Сўнг (Аллоҳ) унинг ҳақида амр беради ва у юзтубан судралиб, дўзахга ташланади. Яна бир киши — Аллоҳ унга (ризқни) кенг қилиб берган ва ҳар турдаги молдан ато этган киши — келтирилади ва (Аллоҳ) унга Ўз неъматларини танитади, у ҳам уларни танийди. (Аллоҳ): «Бу борада нима қилдинг?» дейди. У: «Сен сарфланишини суйган ҳеч бир йўлни қолдирмай, ундан Сенинг (йўлинг) учун сарфладим», дейди. (Аллоҳ): «Ёлғон айтдинг! Сен ‹у сахий› дейилиши учун шундай қилдинг, бас, (шундай) дейилди ҳам», дейди. Сўнг (Аллоҳ) унинг ҳақида амр беради ва у юзтубан судралади, сўнг дўзахга ташланади›, деди».

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن ناسًا قالوا له‏:‏ إنا ندخل على سلاطيننا فنقول لهم بخلاف ما نتكلم إذا خرجنا من عندهم‏؟‏ قال ابن عمر رضي الله عنهما‏:‏ كنا نعد هذا نفاقًا على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi kishilar unga: «Biz hukmdorlarimizning huzuriga kiramiz-da, ularning oldidan chiqqanimizda gapiradigan gapimizga xilof (soʻzlarni) ularga aytamiz?» dedilar. Ibn Umar (roziyallohu anhumo): «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida buni nifoq deb hisoblar edik», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Баъзи кишилар унга: «Биз ҳукмдорларимизнинг ҳузурига кирамиз-да, уларнинг олдидан чиққанимизда гапирадиган гапимизга хилоф (сўзларни) уларга айтамиз?» дедилар. Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо): «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида буни нифоқ деб ҳисоблар эдик», деди.

- وعن جُندب بن عبد الله بن سفيان رضي الله عنه قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من سمَّع سمَّع الله به، ومن يرائي الله يرائي به‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم أيضًا من رواية ابن عباس رضي الله عنه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏"‏سمَّع‏"‏ بتشديد الميم، ومعناه‏:‏ أظهر عمله للناس رياء ‏"‏ سمَّع الله به‏"‏ أي فضحه يوم القيامة، ومعنى‏:‏ ‏"‏ من راءى‏"‏ أي‏:‏ من أظهر للناس العمل الصالح ليعظم عندهم ‏"‏راءى الله به‏"‏ أي‏:‏ أظهر سريرته على رءوس الخلائق‏.‏

(Jundub (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ (shunday) dedilar — undan boshqa hech kim ‹Paygʻambar ﷺ aytdilar› deyayotganini eshitmadim; men unga yaqinlashdim va uning shunday deganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ: «Kim (amalini) eshittirsa (riyo bilan koʻrsatsa), Alloh (uning maqsadini) eshittirib (sharmanda) qiladi; kim riyo qilsa, Alloh (uni) riyo bilan (fosh) qiladi», dedilar.(Жундуб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ (шундай) дедилар — ундан бошқа ҳеч ким ‹Пайғамбар ﷺ айтдилар› деяётганини эшитмадим; мен унга яқинлашдим ва унинг шундай деганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ: «Ким (амалини) эшиттирса (риё билан кўрсаца), Аллоҳ (унинг мақсадини) эшиттириб (шарманда) қилади; ким риё қилса, Аллоҳ (уни) риё билан (фош) қилади», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏ من تعلم علمًا مما يبتغى به وجه الله عز وجل لا يتعلمه إلا ليصيب به عرضًا من الدنيا، لم يجد عَرف الجنة يوم القيامة‏"‏ يعني ريحها‏.‏ رواه أبو داود بإسناد صحيح‏ والأحاديث في الباب كثير مشهورة.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimki Alloh azza va jallaning yuzi (rizosi) talab qilinadigan bir ilmni, faqat u bilan dunyo molidan biror narsaga erishish uchungina oʻrgansa, qiyomat kunida jannatning hidini topa olmaydi». Yaʼni uning iforini (anqib turgan boʻyini topa olmaydi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимки Аллоҳ азза ва жалланинг юзи (ризоси) талаб қилинадиган бир илмни, фақат у билан дунё молидан бирор нарсага эришиш учунгина ўрганса, қиёмат кунида жаннатнинг ҳидини топа олмайди». Яъни унинг ифорини (анқиб турган бўйини топа олмайди).

- وعن أبي ذر رضي الله عنه قال‏:‏ قيل لرسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ أرأيت الرجل يعمل العمل من الخير، ويحمده الناس عليه‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏ تلك عاجل بشرى المؤمن‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga: «Yaxshilikdan (biror) amal qiladigan, odamlar esa uni shu amali uchun maqtaydigan kishi haqida nima deysiz?» — deyildi. U zot: «Bu — moʻminga (bu dunyoda) muyassar boʻlgan xushxabardir», — dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га: «Яхшиликдан (бирор) амал қиладиган, одамлар эса уни шу амали учун мақтайдиган киши ҳақида нима дейсиз?» — дейилди. У зот: «Бу — мўминга (бу дунёда) муяссар бўлган хушхабардир», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏كُتب على ابن آدم نصيبه من الزنا مدرك ذلك لا محالة‏:‏ العينان زناهما النظر، والأذنان زناهما الاستماع، واللسان زناه الكلام، واليد زناها البطش، والرجل زناها الخطا، والقلب يهوى ويتمنى، ويصدق ذلك الفرج أو يكذبه‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏.‏ وهذا لفظ مسلم، ورواية البخاري مختصرة‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. (Nabiy ﷺ) dedilar: «Odam bolasiga zinodan uning nasibasi yozib qoʻyilgandir, u buni shaksiz topadi: koʻzlarning zinosi qarashdir, quloqlarning zinosi (man etilgan narsani) tinglashdir, tilning zinosi (yomon) gapirishdir, qoʻlning zinosi (man etilganni) ushlashdir, oyoqning zinosi (zinoga) qadam tashlashdir, qalb esa istaydi va orzu qiladi, jinsiy aʼzo buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинади. (Набий ﷺ) дедилар: «Одам боласига зинодан унинг насибаси ёзиб қўйилгандир, у буни шаксиз топади: кўзларнинг зиноси қарашдир, қулоқларнинг зиноси (ман этилган нарсани) тинглашдир, тилнинг зиноси (ёмон) гапиришдир, қўлнинг зиноси (ман этилганни) ушлашдир, оёқнинг зиноси (зинога) қадам ташлашдир, қалб эса истайди ва орзу қилади, жинсий аъзо буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради».

- وعن أبي سعيد الخُدري رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إياكم والجلوس في الطرقات‏"‏‏.‏ قالوا‏:‏ يا رسول الله ما لنا من مجالسنا بُد نتحدث فيها‏.‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏فإذا أبيتم إلا المجلس، فأعطوا الطريق حقه‏"‏ قالوا‏:‏ وما حق الطريق يا رسول الله‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏غض البصر، وكف الأذى، ورد السلام، والأمر المعروف والنهي عن المنكر‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) Paygʻambar ﷺ: «Yoʻllarda oʻtirishdan saqlaninglar» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, bizning — ichida suhbatlashadigan — majlislarimizga (oʻtirishlarimizga) ilojsiz (ehtiyoj bor)» dedilar. (U zot:) «Agar majlisdan boshqaga koʻnmasangiz, yoʻlga oʻz haqini beringlar» dedilar. Ular: «Yoʻlning haqi nima, yo Rasululloh?» dedilar. (U zot:) «Koʻzni (haromdan) yummoq, ozor (yetkazish)dan tiyilmoq, salomga alik olmoq, maʼrufga buyurib, munkardan qaytarmoqdir» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) Пайғамбар ﷺ: «Йўлларда ўтиришдан сақланинглар» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг — ичида суҳбатлашадиган — мажлисларимизга (ўтиришларимизга) иложсиз (эҳтиёж бор)» дедилар. (У зот:) «Агар мажлисдан бошқага кўнмасангиз, йўлга ўз ҳақини беринглар» дедилар. Улар: «Йўлнинг ҳақи нима, ё Расулуллоҳ?» дедилар. (У зот:) «Кўзни (ҳаромдан) юммоқ, озор (етказиш)дан тийилмоқ, саломга алик олмоқ, маъруфга буюриб, мункардан қайтармоқдир» дедилар.

- وعن أبي طلحة زيد بن سهل رضي الله عنه قال‏:‏ كنا قعودًا بالأفنية نتحدث فيها فجاء رسول الله صلى الله عليه وسلم فقالم علينا فقال‏:‏ ‏"‏ما لكم ولمجالس الصعدات‏؟‏ فقلنا‏:‏ إنما قعدنا لغير ما بأس، قعدنا نتذاكر، ونتحدث‏.‏ قال‏:‏ ‏"‏إما لا فأدوا حقها‏:‏ غض البصر، ورد السلام، وحسن الكلام‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ‏"‏الصُّعُدات‏"‏ بضم الصاد والعين، أي‏:‏ الطرقات‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: biz hovlilar oldida oʻtirib suhbatlashayotgan edik. Shunda Rasululloh ﷺ keldilar va bizning yonimizda toʻxtab: «Sizlarga nima boʻldi-yu, yoʻllarda oʻtirib olibsizlar? Yoʻllarda oʻtirishdan saqlaninglar», — dedilar. Biz: «Biz biron yomon (niyat) bilan oʻtirganimiz yoʻq, (faqat) oʻzaro mulohaza qilib, suhbatlashish uchun oʻtirdik», — dedik. U zot: «Agar (oʻtirishdan) qutula olmasangiz, uning haqini ado etinglar: koʻzni (haromdan) toʻsish, salomga alik olish va chiroyli soʻzlash», — dedilar.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: биз ҳовлилар олдида ўтириб суҳбатлашаётган эдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва бизнинг ёнимизда тўхтаб: «Сизларга нима бўлди-ю, йўлларда ўтириб олибсизлар? Йўлларда ўтиришдан сақланинглар», — дедилар. Биз: «Биз бирон ёмон (ният) билан ўтирганимиз йўқ, (фақат) ўзаро мулоҳаза қилиб, суҳбатлашиш учун ўтирдик», — дедик. У зот: «Агар (ўтиришдан) қутула олмасангиз, унинг ҳақини адо этинглар: кўзни (ҳаромдан) тўсиш, саломга алик олиш ва чиройли сўзлаш», — дедилар.

- وعن جرير رضي الله عنه قال‏:‏ سألت رسول الله صلى الله عليه وسلم عن نظر الفجأة فقال‏:‏ ‏"‏اصرف بصرك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan tasodifan (birdan) koʻz tushib qolishi haqida soʻradim. U zot: «Nigohingni burib ol», dedilar.Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан тасодифан (бирдан) кўз тушиб қолиши ҳақида сўрадим. У зот: «Нигоҳингни буриб ол», дедилар.

- وعن أم سلمة رضي الله عنها قالت‏:‏ كنت عند رسول الله صلى الله عليه وسلم وعنده ميمونة، فأقبل ابن أم مكتوم، وذلك بعد أن أُمرنا بالحجاب فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏احتجبا منه‏"‏ فقلنا‏:‏ يا رسول الله إلىس هو أعمى لا يبصرنا، ولا يعرفنا‏؟‏ فقال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏أفعمياوان أنتما ألستما تبصرانه‏؟‏‏!‏‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي‏:‏ وقال حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho) aytdilar: Men Rasululloh ﷺning huzurlarida edim, Maymuna ham u zotning huzurlarida edi. Shunda Ibn Ummu Maktum keldi. Bu bizga hijob (parda tutish) buyurilganidan keyin edi. Nabiy ﷺ: «Undan parda tutinglar», dedilar. Biz: «Ey Rasululloh, u koʻr emasmi? U bizni koʻrmaydi va tanimaydi-ku», dedik. Shunda Nabiy ﷺ: «Sizlar ham ikkalangiz koʻrmisizlar? Sizlar uni koʻrmayapsizlarmi?» dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Nabiy ﷺning ayollariga xosdir. Fotima binti Qaysning Ibn Ummu Maktum huzurida idda oʻtaganini koʻrmaysanmi? Nabiy ﷺ Fotima binti Qaysga: «Ibn Ummu Maktum huzurida idda oʻta, chunki u koʻr kishi, kiyimingni uning oldida yecha olasan», degan edilar.Умму Салама (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдим, Маймуна ҳам у зотнинг ҳузурларида эди. Шунда Ибн Умму Мактум келди. Бу бизга ҳижоб (парда тутиш) буюрилганидан кейин эди. Набий ﷺ: «Ундан парда тутинглар», дедилар. Биз: «Эй Расулуллоҳ, у кўр эмасми? У бизни кўрмайди ва танимайди-ку», дедик. Шунда Набий ﷺ: «Сизлар ҳам иккалангиз кўрмисизлар? Сизлар уни кўрмаяпсизларми?» дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Набий ﷺнинг аёлларига хосдир. Фотима бинти Қайснинг Ибн Умму Мактум ҳузурида идда ўтаганини кўрмайсанми? Набий ﷺ Фотима бинти Қайсга: «Ибн Умму Мактум ҳузурида идда ўта, чунки у кўр киши, кийимингни унинг олдида еча оласан», деган эдилар.

- وعن أبي سعيد رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا ينظر الرجل إلى عورة الرجل، ولا المرأة إلى عورة المرأة، ولا يفضي الرجل إلى الرجل في ثوب واحد، ولا تفضي المرأة إلى المرأة في ثوب واحد‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Erkak boshqa erkakning avratiga, ayol boshqa ayolning avratiga qaramasin; erkak bitta (bir) yopinchiq ostida boshqa erkakka, ayol bitta yopinchiq ostida boshqa ayolga (yalangʻoch) tegmasin».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Эркак бошқа эркакнинг авратига, аёл бошқа аёлнинг авратига қарамасин; эркак битта (бир) ёпинчиқ остида бошқа эркакка, аёл битта ёпинчиқ остида бошқа аёлга (яланғоч) тегмасин».

- وعن عقبة بن عامر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إياكم والدخول على النساء‏"‏، فقال رجل من الأنصار‏:‏ أفرأيت الحمو‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏الحمو الموت‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏ ‏الحمو‏ ‏ قريب الزوج كأخيه، وابن أخيه، وابن عمه‏.‏

(Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «(Begona) ayollarning oldiga kirishdan saqlaninglar», dedilar. Ansorlardan bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, hamv (erning qarindoshi — qaynaka, qaynogʻ a kabi) haqida nima deysiz?» dedi. U zot: «Hamv — oʻ lim(dek xatarli)dir», dedilar.(Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «(Бегона) аёлларнинг олдига киришдан сақланинглар», дедилар. Ансорлардан бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳамв (эрнинг қариндоши — қайнака, қайноғ а каби) ҳақида нима дейсиз?» деди. У зот: «Ҳамв — ў лим(дек хатарли)дир», дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يخلون أحدكم بامرأة إلا مع ذي محرم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biror kishi (begona) ayol bilan, uning mahrami hamrohligisiz, xilvatda yolgʻiz qolmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирор киши (бегона) аёл билан, унинг маҳрами ҳамроҳлигисиз, хилватда ёлғиз қолмасин», дедилар.

- وعن بريدة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏حرمة نساء المجاهدين على القاعدين كحرمة أمهاتهم، ما من رجل من القاعدين يخلف رجلا من المجاهدين في أهله، فيخونه فيهم إلا وقف له يوم القيامة، فيأخذ من حسناته ما شاء حتى يرضى‏"‏ ثم التفت إلينا رسول الله صلى الله عليه وسلم وقال‏:‏ ‏"‏ما ظنكم‏؟‏‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mujohidlarning ayollarining hurmati (jangga chiqmay uyda) oʻtirib qolganlar uchun oʻz onalarining hurmati kabidir. Oʻtirib qolganlardan qaysi bir kishi mujohidning ahli-oilasi ishida uning oʻrniga qolib, ularga xiyonat qilsa, albatta qiyomat kuni u (mujohid) oldida toʻxtatiladi va u (mujohid) rozi boʻlguncha, uning yaxshiliklaridan xohlaganicha oladi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ bizga yuzlanib: «Endi nima deb oʻylaysizlar?» dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мужоҳидларнинг аёлларининг ҳурмати (жангга чиқмай уйда) ўтириб қолганлар учун ўз оналарининг ҳурмати кабидир. Ўтириб қолганлардан қайси бир киши мужоҳиднинг аҳли-оиласи ишида унинг ўрнига қолиб, уларга хиёнат қилса, албатта қиёмат куни у (мужоҳид) олдида тўхтатилади ва у (мужоҳид) рози бўлгунча, унинг яхшиликларидан хоҳлаганича олади», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга юзланиб: «Энди нима деб ўйлайсизлар?» дедилар.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم المخنثين من الرجال، والمترجلات من النساء‏.‏ وفي رواية‏:‏ لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم المتشبهين من الرجال بالنساء، والمتشبهات من النساء بالرجال‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ erkaklardan ayollarga oʻxshashga uringanlarni va ayollardan erkaklarga oʻxshashga uringanlarni laʼnatladilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан аёлларга ўхшашга уринганларни ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринганларни лаънатладилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم الرجل يلبس لبسة المرأة، والمرأة تلبس لبسة الرجل‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ayol kiyimini kiygan erkakni va erkak kiyimini kiygan ayolni laʼnatladilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аёл кийимини кийган эркакни ва эркак кийимини кийган аёлни лаънатладилар.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏صِنفان من أهل النار لم أرهما‏:‏ قوم معهم سياط كأذناب البقر يضربون بها الناس، ونساء كاسيات عاريات مميلات مائلات، رءوسهن كأسنمة البخت المائلة لا يدخلن الجنة، ولا يجدن ريحها، وإن ريحها ليوجد من مسيرة كذا وكذا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ معنى ((كاسيات)) اي من نعمة الله ((عاريات)) من شكرها ، وقيل معناه: تستر بعض بدنها ، وتكشف بعضه إظهارا بحالها ونحوه ، وقيل : معناه تلبس ثوبا رقيقا يصف لون بدنها . وأما ( مائلات ) فقيل : معناه عن طاعة الله ، وما يلزمهن حفظه . ( مميلات ) أي يعلمن غيرهن فعلهن المذموم ، وقيل : مائلات يمشين متبخترات ، مميلات لأكتافهن . وقيل : مائلات يمشطن المشطة المائلة ، وهي مشطة البغايا . مميلات يمشطن غيرهن تلك المشطة . ومعنى ( رءوسهن كأسنمة البخت ) أن يكبرنها ويعظمنها بلف عمامة أو عصابة أو نحوهما .

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Doʻzax ahlidan ikki toifa borki, men ularni (hali) koʻrmadim: bir qavm — qoʻllarida sigir dumiga oʻxshash qamchilar boʻlib, ular bilan odamlarni uradilar; va kiyingan, ammo (aslida) yalangʻoch ayollar — (gunohga) moyil boʻlgan va (oʻzgalarni) moyil qiladigan, boshlari moyil tuyaning oʻrkachiga oʻxshagan ayollar. Ular jannatga kirmaydilar va uning hidini ham topmaydilar. Holbuki, uning hidi muncha-muncha (uzoq) masofadan turib sezilib turadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Дўзах аҳлидан икки тоифа борки, мен уларни (ҳали) кўрмадим: бир қавм — қўлларида сигир думига ўхшаш қамчилар бўлиб, улар билан одамларни урадилар; ва кийинган, аммо (аслида) яланғоч аёллар — (гуноҳга) мойил бўлган ва (ўзгаларни) мойил қиладиган, бошлари мойил туянинг ўркачига ўхшаган аёллар. Улар жаннатга кирмайдилар ва унинг ҳидини ҳам топмайдилар. Ҳолбуки, унинг ҳиди мунча-мунча (узоқ) масофадан туриб сезилиб туради».

- عن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تأكلوا بالشمال، فإن الشيطان يأكل ويشرب بشماله‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oyoq kiyimi topa olmasa, maxsi kiysin; kim belbogʻ (izor) topa olmasa, ishton kiysin», — dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким оёқ кийими топа олмаса, махси кийсин; ким белбоғ (изор) топа олмаса, иштон кийсин», — дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله قال‏:‏ ‏"‏لا يأكلن أحدكم بشماله، ولا يشربن بها‏.‏ فإن الشيطان يأكل بشماله ويشرب بها‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz aslo chap qoʻli bilan yemasin va u bilan ichmasin, chunki shayton chap qoʻli bilan yeydi va u bilan ichadi», — dedilar. (Roviy) dedi: Nofiʼ bunda: «va u bilan (hech narsa) olmasin va u bilan (hech narsa) bermasin», deb (soʻz) qoʻshar edi. Abut-Tohirning rivoyatida esa: «Sizlardan biringiz aslo yemasin» (deyilgan).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз асло чап қўли билан емасин ва у билан ичмасин, чунки шайтон чап қўли билан ейди ва у билан ичади», — дедилар. (Ровий) деди: Нофиъ бунда: «ва у билан (ҳеч нарса) олмасин ва у билан (ҳеч нарса) бермасин», деб (сўз) қўшар эди. Абут-Тоҳирнинг ривоятида эса: «Сизлардан бирингиз асло емасин» (дейилган).

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن اليهود والنصارى لا يصبغون، فخالفوهم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏.‏ المُرَادُ: خِضَابُ شَعْرِ اللِّحْيةِ والرَّأسِ الأبْيضِ بِصُفْرةٍ أوْ حُمْرةٍ، وأمَّا السَّوادُ، فَمنْهيُّ عَنْهُ كَما سَنَذْكُرُ في الْباب بعْدَهُ، إنْ شَاءَ اللَّه تَعَالَى.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Yahudiylar va nasroniylar (oq sochlarini) boʻyamaydi; bas, sizlar ular qilgan (ish)ning aksini qilinglar (yaʼni oq soch va soqollaringizni boʻyanglar)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Яҳудийлар ва насронийлар (оқ сочларини) бўямайди; бас, сизлар улар қилган (иш)нинг аксини қилинглар (яъни оқ соч ва соқолларингизни бўянглар)», — деди.

- عن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ أتي بأبي قحافة والد أبي بكر الصديق رضي الله عنهما يوم فتح مكة ورأسه ولحيته كالثغامة بياضًا، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏غيروا هذا واجتنبوا السواد‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Makka fathi kuni Abu Quhofa olib kelindi, uning boshi va soqoli sagʻama kabi oppoq edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buni biror narsa bilan oʻzgartiringlar, lekin qora rangdan saqlaninglar», — dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Макка фатҳи куни Абу Қуҳофа олиб келинди, унинг боши ва соқоли сағама каби оппоқ эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Буни бирор нарса билан ўзгартиринглар, лекин қора рангдан сақланинглар», — дедилар.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن القزع‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ qazadan qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ қазадан қайтардилар», деди.

- وعنه قال‏:‏ رأى رسول الله صلى الله عليه وسلم صبيًا قد حلق بعض شعر رأسه وترك بعضه فنهاهم عن ذلك وقال‏:‏ ‏"‏احلقوه كله، أو اتركوه كله‏"‏‏.‏ رواه أبو داود بإسناد صحيح على شرط البخاري ومسلم‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga Abdurazzoqdan, u Maʼmardan, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytdi: Paygʻambar ﷺ sochining bir qismi qirilgan-u, bir qismi qoldirilgan bir bolani koʻrdilar. Shunda ularni bundan qaytardilar va: «Uni butunlay qiringlar yoki butunlay qoldiringlar», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Абдураззоқдан, у Маъмардан, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтди: Пайғамбар ﷺ сочининг бир қисми қирилган-у, бир қисми қолдирилган бир болани кўрдилар. Шунда уларни бундан қайтардилар ва: «Уни бутунлай қиринглар ёки бутунлай қолдиринглар», дедилар.

- وعن عبد الله بن جعفر رضي الله عنهما أن النبي صلى الله عليه وسلم أمهل آل جعفر رضي الله عنه ثلاثًا، ثم أتاهم فقال‏:‏ ‏"‏لا تبكوا على أخي بعد اليوم‏"‏‏.‏ ثم قال‏:‏ ‏"‏ادعوا لي بني أخي‏"‏ فجيء بنا كأننا أفرخ فقال‏:‏ ‏"‏ادعوا لي الحلاق‏"‏ فأمره، فحلق رءوسنا‏"‏‏.‏ رواه أبو داود بإسناد صحيح على شرط البخاري ومسلم‏.‏

Uqba ibn Mukram va Ibnul Musanno bizga: Vahb ibn Jarir bizga, unga otasi rivoyat qilib aytdi, dedilar: Men Muhammad ibn Abu Yaʼqubning Hasan ibn Saʼddan, uning Abdulloh ibn Jaʼfar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilayotganini eshitdim: Paygʻambar ﷺ Jaʼfarning oilasining oldiga (taʼziyaga) borishni uch kun kechiktirdilar, soʻngra ularning huzuriga keldilar va: «Bugundan keyin akam uchun yigʻlamanglar», dedilar. Soʻng: «Menga akamning bolalarini chaqiringlar», dedilar. Shunda biz xuddi (uyasidan olingan) joʻjalardek qilib olib kelindik. U zot ﷺ: «Menga sartaroshni chaqiringlar», dedilar. Soʻng unga buyurdilar, u esa boshlarimizni qirib qoʻydi.Уқба ибн Мукрам ва Ибнул Мусанно бизга: Ваҳб ибн Жарир бизга, унга отаси ривоят қилиб айтди, дедилар: Мен Муҳаммад ибн Абу Яъқубнинг Ҳасан ибн Саъддан, унинг Абдуллоҳ ибн Жаъфар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилаётганини эшитдим: Пайғамбар ﷺ Жаъфарнинг оиласининг олдига (таъзияга) боришни уч кун кечиктирдилар, сўнгра уларнинг ҳузурига келдилар ва: «Бугундан кейин акам учун йиғламанглар», дедилар. Сўнг: «Менга акамнинг болаларини чақиринглар», дедилар. Шунда биз худди (уясидан олинган) жўжалардек қилиб олиб келиндик. У зот ﷺ: «Менга сартарошни чақиринглар», дедилар. Сўнг унга буюрдилар, у эса бошларимизни қириб қўйди.

- وعن علي قال‏:‏ نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن تحلق المرأة رأسها‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه النسائي‏)‏‏)‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ ayol kishi boshini oldirishidan qaytardilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ аёл киши бошини олдиришидан қайтардилар», деди.

وعَنْ أسْمَاءَ رَضِيَ اللَّه عنْهَا: أنَّ امْرأَةً سألتِ النبيَّ ﷺ فَقَالتْ: يا رَسُولَ اللَّه، إنَّ ابْنَتِي أصَابَتْهَا الْحَصْبةُ، فتَمَرَّقَ شَعْرُهَا، وإنِّي زَوَّجْتُها، أفَأَصِلُ فِيهِ؟ فقالَ: لَعَنَ اللَّه الْواصِلةَ والْمَوصولة متفقٌ عليه. وفي روايةٍ: الواصِلَةَ والمُسْتوصِلَةَ. قَوْلَهَا:"فَتَمرَّقَ"هو بالرَّاءِ، ومعناهُ: انْتثر وَسَقَطَ،"والْوَاصِلة": التي تَصِلُ شَعْرهَا، أو شَعْر غَيْرِهَا بشَعْرٍ آخَرَ."والمَوْصُولة": التي يُوصَلُ شَعْرُهَا. "والمُستَوصِلَةُ": التي تَسْأَلُ منْ يَفْعَلُ ذلكَ لَهَا.

(Asmo binti Abu Bakr (roziyallohu anhumo) aytdi:) Bir ayol Paygʻambar ﷺdan soʻrab: «Yo Rasululloh, qizimni qizamiq (hasba) urdi va sochi toʻkilib ketdi; men uni turmushga berdim. (Uning sochiga) soch ulaymi?» dedi. (U zot:) «Alloh soch ulovchi va soch ulanuvchi (ayol)ni laʼnatlagan» dedilar.(Асмо бинти Абу Бакр (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Бир аёл Пайғамбар ﷺдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, қизимни қизамиқ (ҳасба) урди ва сочи тўкилиб кетди; мен уни турмушга бердим. (Унинг сочига) соч улайми?» деди. (У зот:) «Аллоҳ соч уловчи ва соч уланувчи (аёл)ни лаънатлаган» дедилар.

وعَنْ عائشة رضي اللَّه عنْهَا نَحْوُهُ، متفقٌ عليه.

Oisha (roziyallohu anho)dan ham shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади.

وَعَنْ حميْدِ بن عبْدِ الرَّحْمن أنَّهُ سَمِعَ مُعاويَةَ رضي اللَّه عنْهُ عامَ حجَّ علَى المِنْبَر وَتَنَاول قُصَّةً مِنْ شَعْرٍ كَانَتْ في يَدِ حَرِسيٍّ فَقَالَ: يَا أهْل المَدِينَةِ أيْنَ عُلَمَاؤكُمْ؟، سمِعْتُ النبيَّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم يَنْهَى عنْ مِثْلِ هَذِهِ ويقُولُ: "إنًَّمَا هَلَكَتْ بنُو إسْرَائِيل حِينَ اتخذ هذه نِسَاؤُهُمْ" متفقٌ عليه.

Humayd ibn Abdurrahmon (Muoviyadan) rivoyat qiladi: U — Muoviya ibn Abu Sufyonning, oʻzi haj qilgan yili, minbarda (gapirayotganini) eshitdi. U bir mulozim qoʻlidagi bir tutam (yasama) sochni olib: «Ey Madina ahli! Sizning olimlaringiz qani? Men Paygʻambar ﷺ ning — mana shunday narsani (yaʼni yasama soch ishlatishni) man qilayotganini — eshitdim; va u zot: ‹Bani Isroil — ularning ayollari mana shu odatni (yaʼni sochni uzaytirish uchun yasama soch ishlatishni) qilganda — halok boʻldi›, — derdi», — dedi.Ҳумайд ибн Абдурраҳмон (Муовиядан) ривоят қилади: У — Муовия ибн Абу Суфённинг, ўзи ҳаж қилган йили, минбарда (гапираётганини) эшитди. У бир мулозим қўлидаги бир тутам (ясама) сочни олиб: «Эй Мадина аҳли! Сизнинг олимларингиз қани? Мен Пайғамбар ﷺ нинг — мана шундай нарсани (яъни ясама соч ишлатишни) ман қилаётганини — эшитдим; ва у зот: ‹Бани Исроил — уларнинг аёллари мана шу одатни (яъни сочни узайтириш учун ясама соч ишлатишни) қилганда — ҳалок бўлди›, — дерди», — деди.

- وعن ابن عمر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم لعن الواصلة والمستوصلة والواشمة والمستوشمة ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ soch ulagan, soch ulatgan, tatu chizgan va tatu chizdirgan ayolni laʼnatladilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ соч улаган, соч улатган, тату чизган ва тату чиздирган аёлни лаънатладилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ لعن الله الواشمات والمستوشمات والمتنمصات والمتفلجات بالحسن، المغيرات خلق الله‏!‏ فقالت له امرأة في ذلك فقال‏:‏ وما لي لا ألعن من لعنه رسول الله صلى الله عليه وسلم وهو في كتاب الله‏؟‏‏!‏ قال الله تعالى‏:‏ ‏{‏وما آتاكم الرسول فخذوه وما نهاكم عنه فانتهوا‏}‏ ‏(‏‏(‏الحشر‏:‏7‏)‏‏)‏‏.‏‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ المتفلجة هي: التي تبرد من أسنانها ليتباعد بعضها من بعض قليلا، وتحسنها وهو الوشر. والنامصة: [هي] التي تأخذ من شعر حاجب غيرها، وترققه ليصير حسنا. والمتنمصة: التي تأمر من يفعل بها ذلك.

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Alloh tatuirovka qiluvchi va qildiruvchi ayollarni, (yuz-qosh) tukini yuluvchilarni va goʻzallik uchun tishlarini siyraklashtiruvchilarni — Allohning yaratganini oʻzgartiruvchilarni — laʼnatlagan. Alloh Rasuli ﷺ laʼnatlagan kishilarni nega men laʼnatlamayin? Holbuki (u) Allohning Kitobida (bordir).(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аллоҳ татуировка қилувчи ва қилдирувчи аёлларни, (юз-қош) тукини юлувчиларни ва гўзаллик учун тишларини сийраклаштирувчиларни — Аллоҳнинг яратганини ўзгартирувчиларни — лаънатлаган. Аллоҳ Расули ﷺ лаънатлаган кишиларни нега мен лаънатламайин? Ҳолбуки (у) Аллоҳнинг Китобида (бордир).

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رد‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bizning (dinimiz) ishimizda boʻlmagan bir amalni qilsa, u (amal) rad qilinadi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бизнинг (динимиз) ишимизда бўлмаган бир амални қилса, у (амал) рад қилинади», дедилар.

- عن أبي قتادة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا بال أحدكم، فلا يؤخذن ذكره بيمينه، ولا يستنجي بيمينه، ولا يتنفس في الإناء‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ وفي الباب أحاديث كثيرة صحيحة‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz bavl qilganda, zakarini yoki avratini oʻng qoʻli bilan ushlamasin; (suv ichganda esa) idish ichiga nafas chiqarmasin», — dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз бавл қилганда, закарини ёки авратини ўнг қўли билан ушламасин; (сув ичганда эса) идиш ичига нафас чиқармасин», — дедилар.

- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يمشي أحدكم في نعل واحدة لينعلهما جميعًا او ليخلعهما جميعًا‏"‏‏.‏ وفي رواية ‏"‏ أو ليحفهما جميعًا ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bitta kovushda yurmasin. Ikkalasini ham kiysin yoki ikkalasini ham yechib qoʻysin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Yana) aytdi: Bu bobda Jobirdan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз битта ковушда юрмасин. Иккаласини ҳам кийсин ёки иккаласини ҳам ечиб қўйсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Яна) айтди: Бу бобда Жобирдан ҳам (ривоят) бор.

- وعنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إذا انقطع شسع نعل أحدكم، فلا يمشِ في الأخرى حتى يصلحها‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Razin (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Abu Hurayrani qoʻli bilan peshonasiga urib: ‹Ey Iroq ahli, siz meni Rasululloh ﷺ nomidan yolgʻon gapiryapti deb oʻylaysizlar. Men guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺning: «Biringizning kavushining tasmasi uzilib qolsa, uni tuzatmaguncha ikkinchisi bilan yurmasin« deganlarini eshitdim›, deganini koʻrdim», dedi.Абу Разин (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У: «Мен Абу Ҳурайрани қўли билан пешонасига уриб: ‹Эй Ироқ аҳли, сиз мени Расулуллоҳ ﷺ номидан ёлғон гапиряпти деб ўйлайсизлар. Мен гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺнинг: «Бирингизнинг кавушининг тасмаси узилиб қолса, уни тузатмагунча иккинчиси билан юрмасин« деганларини эшитдим›, деганини кўрдим», деди.

- وعن جابر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى أن ينتعل الرجل قائمًا‏"‏‏.‏ ((رواه أبو داود بإسناد حسن ))

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishining tik turgan holida oyoq kiyim kiyishidan qaytardilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кишининг тик турган ҳолида оёқ кийим кийишидан қайтардилар.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا تتركوا النار في بيوتكم حين تنامون‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasidan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Uxlayotgan vaqtingizda uylaringizda olovni (yoqilgan holda) qoldirmanglar», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отасидан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ухлаётган вақтингизда уйларингизда оловни (ёқилган ҳолда) қолдирманглар», дедилар.

- وعن أبي موسى الأشعري رضي الله عنه قال‏:‏ احترق بيت بالمدينة على أهله من الليل، فلما حدث رسول الله صلى الله عليه وسلم بشأنهم قال‏:‏ ‏"‏إن هذه النار عدو لكم، فإذا نمتم فأطفئوها‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madinada bir uy kechasi ahli ustiga yondi (kuyib ketdi). Rasululloh ﷺ ga ularning ahvoli haqida xabar berilganida: «Albatta, bu olov sizlarga dushmandir. Bas, uxlaganingizda uni oʻzingizdan oʻchiringlar», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадинада бир уй кечаси аҳли устига ёнди (куйиб кетди). Расулуллоҳ ﷺ га уларнинг аҳволи ҳақида хабар берилганида: «Албатта, бу олов сизларга душмандир. Бас, ухлаганингизда уни ўзингиздан ўчиринглар», — дедилар.

- وعن جابر رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏غطوا الإناء، وأوكئوا السقاء، وأغلقوا الأبواب، وأطفئوا السراج، فإن الشيطان لا يحل سقاء، ولايفتح بابًا ولايكشف إناءً، إن لم يجد أحدكم إلا أن يعرض على إنائه عودا، ويذكر اسم الله، فليفعل، فإن الفويسقة تضرم على أهل البيت بيتهم‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏ ‏"‏الفويسقة‏:‏ الفأرة، و‏"‏تضرم‏"‏‏:‏ تحرق‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Idishni yoping, meshning (ogʻzini) bogʻlang, eshikni yoping va chirogʻni oʻchiring. Chunki shayton meshni yechmaydi, eshikni ochmaydi va idishni ochmaydi. Agar biringiz idishining ustiga bir tayoqni koʻndalang qoʻyib, Allohning ismini zikr qilishdan boshqa (narsa) topa olmasa, shuni qilsin. Chunki kichkina fosiq (sichqon) uy ahliga ularning uyini yoqib yuboradi». Qutayba oʻz hadisida «eshikni yoping»ni zikr qilmadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Идишни ёпинг, мешнинг (оғзини) боғланг, эшикни ёпинг ва чироғни ўчиринг. Чунки шайтон мешни ечмайди, эшикни очмайди ва идишни очмайди. Агар бирингиз идишининг устига бир таёқни кўндаланг қўйиб, Аллоҳнинг исмини зикр қилишдан бошқа (нарса) топа олмаса, шуни қилсин. Чунки кичкина фосиқ (сичқон) уй аҳлига уларнинг уйини ёқиб юборади». Қутайба ўз ҳадисида «эшикни ёпинг»ни зикр қилмади.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال ‏:‏‏"‏نهينا عن التكلف‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz takallufdan (oʻzimizni ortiqcha mashaqqatga solishdan) qaytarilganmiz», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз такаллуфдан (ўзимизни ортиқча машаққатга солишдан) қайтарилганмиз», дедилар.

- وعن مسروق قال ‏:‏ دخلنا على عبدالله بن مسعود رضي الله عنه فقال ‏:‏ يا أيها الناس من علم شيئا فليقل به، ومن لم يعلم، فليقل ‏:‏الله أعلم، فإن من العلم أن يقول الرجل لما لا يعلم‏:‏ الله أعلم ‏.‏ قال الله تعالى لنبيه صلى الله عليه وسلم ‏:‏‏{‏قل ما أسألكم عليه من أجر وما أنا من المتكلفين‏}‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Masruq aytdi:) Biz Abdulloh ibn Masʼudning oldigʻa kirdik. U: «Ey odamlar, kim bir narsani bilsa, uni aytsin; kim bilmasa, ‹Alloh yaxshi biluvchidir› desin; chunki kishi bilmagan (narsa) haqida ‹Alloh yaxshi biluvchidir› deyishi — ilmdandir. Alloh azza va jalla oʻ z Paygʻambariga ﷺ: ‹Ayt: ‹Men sizlardan bu (Qurʼon) uchun haq (ujrat) soʻramayman va men oʻ zimni (yolgʻonga) uradiganlardan (mutakalliflardan) emasman›› (Sod surasi, 86) degan. Endi men sizlarga duxon (tutun) haqida soʻzlab beraman: Rasululloh ﷺ Qurayshni islomga chaqirdilar, ular esa unga sustlik qildi; shunda u zot: ‹Allohim, ularga (qarshi) menga Yusuf (zamonidagi) yetti (yil) kabi yetti (yil ochlik) bilan yordam ber› dedilar. Shunda ularni bir yil (qahatchilik) tutdi — u har narsani qirib (yoʻq qildi), hatto ular oʻ lik (jonivor) va terilarni yedilar; kishi — ochlik(dan) — oʻ zi bilan osmon orasini tutun (kabi) koʻ rar edi. Alloh azza va jalla: ‹Bas, osmon ochiq tutun bilan keladigan kunni kutgin — (u) odamlarni qoplaydi; bu — alamli azob(dir)› (Duxon surasi, 10-11) dedi.» (Masruq:) Shunda ular: ‹Robbimiz, bizdan azobni arit; albatta biz moʻminmiz — ularga qaerdan eslatma (foyda bersin)? Holbuki ularga ochiq (bayon qiluvchi) bir Rasul kelgan edi — soʻng ular undan yuz oʻ girdi va: ‹(U) — oʻ rgatilgan, majnun› dedilar — Biz azobni ozgina aritamiz; (lekin) sizlar (kufrga) qaytuvchisiz› (Duxon surasi, 12-15) deb duo qildi. «Qiyomat kuni azob aritiladimi? Soʻng (Alloh) azob aritdi (Badrdan oldin), soʻng ular oʻ z kufrlariga qaytdi; shunda Alloh ularni Badr kuni (azob bilan) ushladi. Alloh taolo: ‹Biz katta batsha (ushlash) bilan ushlaydigan kun — albatta Biz intiqom oluvchimiz› (Duxon surasi, 16) dedi», (dedi Ibn Masʼud).(Масруқ айтди:) Биз Абдуллоҳ ибн Масъуднинг олдиға кирдик. У: «Эй одамлар, ким бир нарсани билса, уни айцин; ким билмаса, ‹Аллоҳ яхши билувчидир› десин; чунки киши билмаган (нарса) ҳақида ‹Аллоҳ яхши билувчидир› дейиши — илмдандир. Аллоҳ азза ва жалла ў з Пайғамбарига ﷺ: ‹Айт: ‹Мен сизлардан бу (Қуръон) учун ҳақ (ужрат) сўрамайман ва мен ў зимни (ёлғонга) урадиганлардан (мутакаллифлардан) эмасман›› (Сод сураси, 86) деган. Энди мен сизларга духон (тутун) ҳақида сўзлаб бераман: Расулуллоҳ ﷺ Қурайшни исломга чақирдилар, улар эса унга сустлик қилди; шунда у зот: ‹Аллоҳим, уларга (қарши) менга Юсуф (замонидаги) етти (йил) каби етти (йил очлик) билан ёрдам бер› дедилар. Шунда уларни бир йил (қаҳатчилик) тутди — у ҳар нарсани қириб (йўқ қилди), ҳатто улар ў лик (жонивор) ва териларни едилар; киши — очлик(дан) — ў зи билан осмон орасини тутун (каби) кў рар эди. Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бас, осмон очиқ тутун билан келадиган кунни кутгин — (у) одамларни қоплайди; бу — аламли азоб(дир)› (Духон сураси, 10-11) деди.» (Масруқ:) Шунда улар: ‹Роббимиз, биздан азобни арит; албатта биз мўминмиз — уларга қаэрдан эслатма (фойда берсин)? Ҳолбуки уларга очиқ (баён қилувчи) бир Расул келган эди — сўнг улар ундан юз ў гирди ва: ‹(У) — ў ргатилган, мажнун› дедилар — Биз азобни озгина аритамиз; (лекин) сизлар (куфрга) қайтувчисиз› (Духон сураси, 12-15) деб дуо қилди. «Қиёмат куни азоб аритиладими? Сўнг (Аллоҳ) азоб аритди (Бадрдан олдин), сўнг улар ў з куфрларига қайтди; шунда Аллоҳ уларни Бадр куни (азоб билан) ушлади. Аллоҳ таоло: ‹Биз катта бацҳа (ушлаш) билан ушлайдиган кун — албатта Биз интиқом олувчимиз› (Духон сураси, 16) деди», (деди Ибн Масъуд).

- عن عمر بن الخطاب رضي الله عنه قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏‏"‏الميت يُعذب في قبره بما نِيح عليه ‏"‏‏. وَفِي روايةٍ:"مَا نِيحَ علَيْهِ"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Umar ibnul-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Amal — niyat bilan(dir); va albatta har bir kishiga — oʻ zi niyat qilgan (narsa) bordir. Bas, kimning hijrati Allohga va Uning Rasuliga (boʻ lgan) boʻ lsa, uning hijrati Allohga va Uning Rasuliga ﷺ(dir). Kimning hijrati esa — oʻ zi (yetishmoqchi) boʻ lgan dunyoga, yoki nikohlab olmoqchi boʻ lgan ayolga (boʻ lgan) boʻ lsa, uning hijrati — oʻ zi (shunga) hijrat qilgan narsaga(dir)», dedilar.(Умар ибнул-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Амал — ният билан(дир); ва албатта ҳар бир кишига — ў зи ният қилган (нарса) бордир. Бас, кимнинг ҳижрати Аллоҳга ва Унинг Расулига (бў лган) бў лса, унинг ҳижрати Аллоҳга ва Унинг Расулига ﷺ(дир). Кимнинг ҳижрати эса — ў зи (етишмоқчи) бў лган дунёга, ёки никоҳлаб олмоқчи бў лган аёлга (бў лган) бў лса, унинг ҳижрати — ў зи (шунга) ҳижрат қилган нарсага(дир)», дедилар.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏‏"‏ليس منا من ضرب الخدود، وشق الجيوب، ودعا بدعوى الجاهليه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim — yuziga (oʻzini) ursa, yoki koʻylagining oldini (yoqasini) yirtsa, yoki johiliyat chaqiriqlarini (yaʼni «voydod, falon urugʻ!» deb) chaqirsa — u bizdan emas», — dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким — юзига (ўзини) урса, ёки кўйлагининг олдини (ёқасини) йирца, ёки жоҳилият чақириқларини (яъни «войдод, фалон уруғ!» деб) чақирса — у биздан эмас», — деди.

- وعن أبي بردة قال‏:‏ وجع أبو موسى، فغشي عليه، ورأسه في حجر امرأة من أهله، فأقبلت تصيح برنة فلم يستطع أن يرد عليها شيئًا، فلما أفاق ،قال ‏:‏ أنا بريء ممن برئ منه رسول الله صلى الله عليه وسلم ، إن رسول الله صلى الله عليه وسلم برئ من الصالقة، والحالقة، والشاقة‏.‏‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ ‏"‏الصالقة‏"‏‏:‏ التي ترفع صوتها بالنياحة والندب‏.‏ ‏ والحالقة‏ ‏‏:‏ التي تحلق رأسها عند المصيبة‏ ‏ الشاقة ‏ ‏‏:‏التي تشق ثوبها‏‏.‏

Abu Burda ibn Abu Muso (Abu Musodan) rivoyat qiladi: Abu Muso qattiq kasal boʻldi, hushdan ketdi va boshini xotinining tizzasiga qoʻygan holda yotgan paytida, unga javob bera olmas edi. Hushiga kelgach, u: «Men — Rasululloh ﷺ bezor boʻlgan (kishilar)dan bezorman. Rasululloh ﷺ baqirib yigʻlaydigan (yoki yuziga uradigan), bosh qiradigan va (musibat tushganda) kiyimini yirtadigan ayoldan bezor», — dedi.Абу Бурда ибн Абу Мусо (Абу Мусодан) ривоят қилади: Абу Мусо қаттиқ касал бўлди, ҳушдан кетди ва бошини хотинининг тиззасига қўйган ҳолда ётган пайтида, унга жавоб бера олмас эди. Ҳушига келгач, у: «Мен — Расулуллоҳ ﷺ безор бўлган (кишилар)дан безорман. Расулуллоҳ ﷺ бақириб йиғлайдиган (ёки юзига урадиган), бош қирадиган ва (мусибат тушганда) кийимини йиртадиган аёлдан безор», — деди.

- وعن المغيرة بن شعبة رضي الله عنه قال ‏:‏سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول ‏"‏من نِيح عليه، فإنه يُعذب بما نِيح عليه يوم القيامة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kufada birinchi boʻlib kimga nola (bilan yigʻi) qilingani Qaraza ibn Kaʼb edi. Shunda Mugʻira ibn Shuʼba: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Kimga (oʻlimidan keyin) nola qilinsa, albatta, u qiyomat kuni oʻziga nola qilingani sababli azoblanadi›, — deyayotganlarini eshitganman», — dedi.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Куфада биринчи бўлиб кимга нола (билан йиғи) қилингани Қараза ибн Каъб эди. Шунда Муғира ибн Шуъба: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Кимга (ўлимидан кейин) нола қилинса, албатта, у қиёмат куни ўзига нола қилингани сабабли азобланади›, — деяётганларини эшитганман», — деди.

- وعن أم عطية نَُسيبة -بضم النون وفتحها- رضي الله عنها قالت ‏:‏ أخذ علينا رسول الله صلى الله عليه وسلم عند البيعة أن لا ننوح‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Umm Atiyya Nusayba (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ baʼat vaqtida bizdan marhum uchun ovoz chiqarib yigʻlamaslik (navha qilmaslik)ka ahd oldilar.Умм Атийя Нусайба (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ баъат вақтида биздан марҳум учун овоз чиқариб йиғламаслик (навҳа қилмаслик)ка аҳд олдилар.

- وعن النعمان بن بشير رضي الله عنه قال‏:‏ أغمي على عبد الله بن رواحة رضي الله عنه فجعلت أخته تبكي، وتقول‏:‏ واجبلاه، وا كذا وا كذا‏:‏ تعدد عليه فقال حين أفاق‏:‏ ما قلت شيئًا ألا قيل لي ‏:‏أنت كذلك‏؟‏‏!‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo) aytdi:) Abdulloh ibn Ravoha behush boʻ ldi. Singlisi Amra: «Voy togʻim (suyangan tovim)-a! Voy falon-a! Voy falon-a!» deb — unga (yaxshi sifatlarini) sanab — yigʻlay boshladi. U (Ibn Ravoha) oʻ ziga kelganida: «Sen biror narsa demadingki, illo menga: ‹Sen shundaymisan?› deb aytilmagan boʻ lsa (yaʼni har maqtoving haqida soʻroq qilindi)», dedi.(Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Абдуллоҳ ибн Равоҳа беҳуш бў лди. Синглиси Амра: «Вой тоғим (суянган товим)-а! Вой фалон-а! Вой фалон-а!» деб — унга (яхши сифатларини) санаб — йиғлай бошлади. У (Ибн Равоҳа) ў зига келганида: «Сен бирор нарса демадингки, илло менга: ‹Сен шундаймисан?› деб айтилмаган бў лса (яъни ҳар мақтовинг ҳақида сўроқ қилинди)», деди.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ اشتكى سعد بن عبادة رضي الله عنه شكوى فأتاه رسول الله صلى الله عليه وسلم يعوده مع عبد الرحمن بن عوف، وسعد بن أبي وقاص، وعبد الله بن مسعود رضي الله عنهم، فلما دخل عليه، وجده في غشية فقال‏:‏ ‏"‏أقضي‏؟‏‏"‏ قالوا‏:‏ لا يا رسول الله فبكى رسول الله صلى الله عليه وسلم فلما رأى القوم بكاء النبي صلى الله عليه وسلم بكوا، قال‏:‏ ‏"‏ألا تسمعون‏؟‏ إن الله لا يُعذب بدمع العين، ولا بحزن القلب، ولكن يعذب بهذا‏"‏ وأشار إلى لسانه ‏"‏أو يرحم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda kasal boʻldi va Paygʻambar ﷺ Abdurrahmon ibn Avf, Saʼd ibn Abu Vaqqos va Abdulloh ibn Masʼud bilan birga — uning ahvolini soʻrashga — uni ziyorat qildilar. U zot uning oldiga kelganda, uni oilasi oʻrab olgan holda topdilar va: «U vafot etdimi?» — dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», — dedi. Paygʻambar ﷺ yigʻladilar va odamlar Rasululloh ﷺ ning yigʻlaganini koʻrgach, ularning hammasi yigʻladi. U zot: «(Quloq solib) eshityapsizlarmi? Alloh koʻz yoshi uchun ham, qalbning gʻami uchun ham azoblamaydi; balki U buning (sababidan) azoblaydi yoki oʻz rahmatini ato etadi», — dedilar va tillariga ishora qildilar hamda: «Mayyit — uning ortidan yaqinlarining yigʻisi sababli — azoblanadi», — dedilar. Umar (mayyit ortidan yigʻlaydiganlarning) yuzlariga tayoq bilan urar, tosh otar va tuproq separ edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода касал бўлди ва Пайғамбар ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф, Саъд ибн Абу Ваққос ва Абдуллоҳ ибн Масъуд билан бирга — унинг аҳволини сўрашга — уни зиёрат қилдилар. У зот унинг олдига келганда, уни оиласи ўраб олган ҳолда топдилар ва: «У вафот этдими?» — дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», — деди. Пайғамбар ﷺ йиғладилар ва одамлар Расулуллоҳ ﷺ нинг йиғлаганини кўргач, уларнинг ҳаммаси йиғлади. У зот: «(Қулоқ солиб) эшитяпсизларми? Аллоҳ кўз ёши учун ҳам, қалбнинг ғами учун ҳам азобламайди; балки У бунинг (сабабидан) азоблайди ёки ўз раҳматини ато этади», — дедилар ва тилларига ишора қилдилар ҳамда: «Маййит — унинг ортидан яқинларининг йиғиси сабабли — азобланади», — дедилар. Умар (маййит ортидан йиғлайдиганларнинг) юзларига таёқ билан урар, тош отар ва тупроқ сепар эди.

- وعن أبي مالك الأشعري رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏النائحة إذا لم تتب قبل موتها تقام يوم القيامة وعليها سربال من قطران، ودرع من جرب‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ummatimda johiliyat ishlaridan toʻrtta (xislat) bor, ular ularni tark etmaydilar: hasab-nasab bilan faxrlanish, nasablarni taʼna qilish, yulduzlar bilan yomgʻir soʻrash va nola qilish», — dedilar. Va: «Nola qiluvchi ayol oʻlimidan oldin tavba qilmasa, qiyomat kuni ustida qatrondan (qora moydan) koʻylak va qoʻtirdan zirh bilan turgʻizib qoʻyiladi», — dedilar.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Умматимда жоҳилият ишларидан тўртта (хислат) бор, улар уларни тарк этмайдилар: ҳасаб-насаб билан фахрланиш, насабларни таъна қилиш, юлдузлар билан ёмғир сўраш ва нола қилиш», — дедилар. Ва: «Нола қилувчи аёл ўлимидан олдин тавба қилмаса, қиёмат куни устида қатрондан (қора мойдан) кўйлак ва қўтирдан зирҳ билан турғизиб қўйилади», — дедилар.

- وعن أسيد بن أبي أسيد التابعي عن امرأة من المبايعات قالت‏:‏ كان فيما أخذ علينا رسول الله صلى الله عليه وسلم، في المعروف الذي أخذ علينا أن لا نعصيه فيه‏:‏ أن لا نخمش وجهًا، ولا ندعو ويلا، ولا نشق جيبًا، وأن لا ننشر شعرًا‏"‏‏. ((رواه أبو داود بإسناد حسن ))‏

Baʼat qilgan ayollardan biri (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizdan yaxshilik ishida oʻzlariga itoatsizlik qilmaslikka olgan ahdlari orasida yuzni tirnamaslik, ‹voh, halok boʻldim!› deb dod solmaslik, yoqani yirtmaslik va sochni yoyib yubormaslik ham bor edi.Баъат қилган аёллардан бири (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ биздан яхшилик ишида ўзларига итоатсизлик қилмасликка олган аҳдлари орасида юзни тирнамаслик, ‹воҳ, ҳалок бўлдим!› деб дод солмаслик, ёқани йиртмаслик ва сочни ёйиб юбормаслик ҳам бор эди.

- وعن أبي موسى رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏ما من ميت يموت، فيقوم باكيهم، فيقول‏:‏ واجبلاه، وأسيداه، أو نحو ذلك إلا وكل به ملكان يلهزانه‏:‏ أهكذا كنت‏؟‏‏!‏‏"‏‏.‏ رواه الترمذي وقال حديث حسن‏.‏ «اللَّهْزُ»: الدَّفْعُ بِجُمْعِ اليَدِ فِي الصَّدْرِ.

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir marhum vafot etsayu, uni yoʻqlab yigʻlovchi turib: ‹Ey togʻim (suyanchigʻim)!›, ‹Ey ulugʻim!› yoki shunga oʻxshash soʻzlarni aytsa, albatta unga ikki farishta vakil qilinib, uni turtgancha: ‹Sen shunday edingmi?!› deyishadi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир марҳум вафот этсаю, уни йўқлаб йиғловчи туриб: ‹Эй тоғим (суянчиғим)!›, ‹Эй улуғим!› ёки шунга ўхшаш сўзларни айтса, албатта унга икки фаришта вакил қилиниб, уни туртганча: ‹Сен шундай эдингми?!› дейишади», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏اثنان في الناس هما بهم كفر‏:‏ الطعن في النسب، والنياحة على الميت‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarda ikki (xislat) borki, ular (sodir etuvchilari uchun) kufrdir: nasabga taʼna qilish va oʻlik ustida yigʻi-sigʻi (noha) qilish», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларда икки (хислат) борки, улар (содир этувчилари учун) куфрдир: насабга таъна қилиш ва ўлик устида йиғи-сиғи (ноҳа) қилиш», дедилар.

- عن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ سأل رسول الله صلى الله عليه وسلم أناس عن الكهان، فقال‏:‏ ‏"‏ليسوا بشيء‏"‏ فقالوا‏:‏ يا رسول الله إنهم يحدثونا أحيانًا بشيء، فيكون حقًا‏؟‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏تلك الكلمة من الحق يخطفها الجني‏.‏ فيقرها في أذن وليه، فيخلطون معها مائة كذبة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية للبخاري عن عائشة رضي الله عنها أنها سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إن الملائكة تنزل في العَنان -وهو السحاب-‏.‏ فتذكر الأمر قضي في السماء، فيسترق الشيطان السمع، فيسمعه، فيوحيه إلى الكهان، فيكذبون معها مائة كذبة من عند أنفسهم‏"‏‏ قَولُهُ: «فَيَقُرُّهَا» هو بفتح الياء وضم القاف والراء، أي: يُلْقِيها، «والعَنانِ» بفتح العين.

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Baʼzi odamlar Rasululloh ﷺdan kohinlar haqida soʻradi. U zot: «Ular ( aytgan narsa) — hech narsa emas» dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, ular baʼzan bizga bir narsani soʻzlaydi-yu, u haq (rost) boʻ lib chiqadi-ku?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Oʻ sha (rost) soʻ z — haqdan(dir); uni jinni (shayton) oʻ gʻ irlab (ilgab) oladi va uni oʻ z doʻ stining qulogʻ iga (tovuq qaqirlagandek) quyadi; bas, ular u bilan (birga) yuzta yolgʻ on aralashtiradi» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Баъзи одамлар Расулуллоҳ ﷺдан коҳинлар ҳақида сўради. У зот: «Улар ( айтган нарса) — ҳеч нарса эмас» дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, улар баъзан бизга бир нарсани сўзлайди-ю, у ҳақ (рост) бў либ чиқади-ку?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ў ша (рост) сў з — ҳақдан(дир); уни жинни (шайтон) ў ғ ирлаб (илгаб) олади ва уни ў з дў стининг қулоғ ига (товуқ қақирлагандек) қуяди; бас, улар у билан (бирга) юзта ёлғ он аралаштиради» дедилар.

- وعن قبيصة بنت أبي عبيد، عن بعض أزواج النبي صلى الله عليه وسلم، ورضي الله عنها، عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من أتي عرافًا فسأله عن شيء، فصدقه، لم تقبل له صلاة أربعين يومًا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Nabiy ﷺning ayollaridan biri (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim bir arrof (folbin)ning oldiga borib, undan biror narsa haqida soʻrasa va uni tasdiqlasa, qirq kun namozi qabul qilinmaydi», dedilar.Набий ﷺнинг аёлларидан бири (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бир арроф (фолбин)нинг олдига бориб, ундан бирор нарса ҳақида сўраса ва уни тасдиқласа, қирқ кун намози қабул қилинмайди», дедилар.

- وعن قبيصة بن المخارق رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏العِيافة، والطِّيَرة، والطرق، من الجبت‏"‏‏.‏ ((رواه أبو داود بإسناد حسن)). وقال: «الطَّرْقُ» هُوَ الزَّجْرُ: أيْ زَجْرُ الطَّيْرِ وَهُوَ أنْ يَتَيَمَّنَ أو يَتَشَاءمَ بِطَيَرَانِهِ، فإنْ طَارَ إلَى جِهَةِ اليَمِين، تَيَمَّنَ، وإنْ طَارَ إلَى جِهَةِ اليَسَارِ، تَشَاءمَ. قال أبو داود: «والعِيَافَةُ»: الخَطُّ. قالَ الجَوْهَريُّ في الصِّحَاحِ: الجِبْتُ كَلِمَةٌ تَقَعُ عَلَى الصَّنَمِ وَالكاهِنِ والسَّاحِرِ وَنَحْوِ ذلِكَ.

Qatan ibn Qabisa otasidan rivoyat qilib aytadiki, Qabisa (roziyallohu anhu) dedi: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Iyofa (qush uchirib fol ochish), tiyara (qushdan yomon fol olish) va tarq (toshlarni tashlab fol ochish) jibtdan (sehr-jodudan)dir›, deganlarini eshitdim». Tarq — bu (qushni) uchirishdir, iyofa esa — chiziq tortishdir.Қатан ибн Қабиса отасидан ривоят қилиб айтадики, Қабиса (розияллоҳу анҳу) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Иёфа (қуш учириб фол очиш), тияра (қушдан ёмон фол олиш) ва тарқ (тошларни ташлаб фол очиш) жибтдан (сеҳр-жодудан)дир›, деганларини эшитдим». Тарқ — бу (қушни) учиришдир, иёфа эса — чизиқ тортишдир.

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من اقتبس علمًا من النجوم، اقتبس شعبة من السحر زاد ما زاد‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim yulduzlardan bir ilm oʻrgansa, sehrdan bir boʻlakni oʻrgangan boʻladi. (Oʻrganishini) qancha koʻpaytirsa, (sehrni ham shuncha) koʻpaytirgan boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким юлдузлардан бир илм ўрганса, сеҳрдан бир бўлакни ўрганган бўлади. (Ўрганишини) қанча кўпайтирса, (сеҳрни ҳам шунча) кўпайтирган бўлади», дедилар.

- وعن معاوية بن الحكم رضي الله عنه قال‏:‏ قلت يا رسول الله إني حديث عهد بجاهلية، وقد جاء الله تعالى بالإسلام، وإن منا رجالا يأتون الكهان‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏فلا تأتهم‏"‏ قلت‏:‏ ومنا رجال يتطيرون‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏ذلك شيء يجدونه في صدورهم، فلا يصدهم‏"‏ قلت‏:‏ ومنا رجال يخطون‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏كان نبي من الأنبياء يخط، فمن وافق خطه، فذاك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Muoviya ibn Hakam as-Sulamiy (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqidim. Shunda jamoatdan bir kishi aksa urdi, men esa: ‹Yarhamukalloh (Alloh senga rahm qilsin)›, dedim. Shunda odamlar menga koʻzlari bilan tikilishdi. Men: ‹Onamning bolasi bechora boʻlsin! Sizlarga nima boʻldi, menga qarayapsizlar?› dedim. Ular qoʻllarini sonlariga ura boshlashdi. Men ularning meni jim qildirmoqchi ekanliklarini angladim. — Usmon dedi: — Ularning meni jim qildirayotganlarini koʻrgach, men jim boʻldim. (Muoviya) dedi: Rasululloh ﷺ namozni tugatganlarida — otam-onam u zotga fido boʻlsin — meni urmadilar ham, dagʻdagʻa qilmadilar ham, soʻkmadilar ham, soʻngra: «Albatta, bu namozda odamlarning soʻzidan biror narsa joiz emas. Bu faqat tasbeh, takbir va Qurʼon tilovatidir», dedilar — yoki Rasululloh ﷺ aytganlaridek. Men: ‹Ey Rasululloh, biz johiliyatdan yaqinda chiqqan bir qavmmiz, Alloh bizga Islomni keltirdi. Bizdan baʼzi kishilar kohinlar (folbinlar)ga boradilar›, dedim. U zot: «Sen ularning oldiga borma», dedilar. Men: ‹Bizdan baʼzi kishilar (qush uchirib) fol ochadilar›, dedim. U zot: «Bu ularning koʻngillarida topadigan narsalaridir, u ularni (ishdan) toʻsmasin», dedilar. Men: ‹Bizdan baʼzi kishilar (qumga) chiziq tortib (fol ochadilar)›, dedim. U zot: «Paygʻambarlardan bir Paygʻambar chiziq tortar edi. Kimning chizigʻi unikiga muvofiq kelsa, oʻsha (toʻgʻri)dir», dedilar. Men: ‹Mening bir choʻrim Uhud va Javvoniya tomonida qoʻylarni boqib yurardi. Bir kuni men uning oldiga borib qarasam, boʻri qoʻylardan birini olib ketibdi. Men ham Odam bolalaridan biriman, ular afsuslanganidek afsuslanaman. Shu sababli men uni bir tarsaki urdim›, dedim. Rasululloh ﷺ buni mening uchun katta (ish) deb bildilar. Men: ‹Uni ozod qilaymi?› dedim. U zot: «Uni mening oldimga olib kel», dedilar. Men uni u zotning oldilariga olib keldim. U zot (choʻriga): «Alloh qayerda?» dedilar. U: ‹Osmonda›, dedi. U zot: «Men kimman?» dedilar. U: ‹Siz Allohning Rasulisiz›, dedi. U zot: «Uni ozod qil, chunki u moʻminadir», dedilar.Муовия ибн Ҳакам ас-Суламий (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқидим. Шунда жамоатдан бир киши акса урди, мен эса: ‹Ярҳамукаллоҳ (Аллоҳ сенга раҳм қилсин)›, дедим. Шунда одамлар менга кўзлари билан тикилишди. Мен: ‹Онамнинг боласи бечора бўлсин! Сизларга нима бўлди, менга қараяпсизлар?› дедим. Улар қўлларини сонларига ура бошлашди. Мен уларнинг мени жим қилдирмоқчи эканликларини англадим. — Усмон деди: — Уларнинг мени жим қилдираётганларини кўргач, мен жим бўлдим. (Муовия) деди: Расулуллоҳ ﷺ намозни тугатганларида — отам-онам у зотга фидо бўлсин — мени урмадилар ҳам, дағдаға қилмадилар ҳам, сўкмадилар ҳам, сўнгра: «Албатта, бу намозда одамларнинг сўзидан бирор нарса жоиз эмас. Бу фақат тасбеҳ, такбир ва Қуръон тиловатидир», дедилар — ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганларидек. Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, биз жоҳилиятдан яқинда чиққан бир қавммиз, Аллоҳ бизга Исломни келтирди. Биздан баъзи кишилар коҳинлар (фолбинлар)га борадилар›, дедим. У зот: «Сен уларнинг олдига борма», дедилар. Мен: ‹Биздан баъзи кишилар (қуш учириб) фол очадилар›, дедим. У зот: «Бу уларнинг кўнгилларида топадиган нарсаларидир, у уларни (ишдан) тўсмасин», дедилар. Мен: ‹Биздан баъзи кишилар (қумга) чизиқ тортиб (фол очадилар)›, дедим. У зот: «Пайғамбарлардан бир Пайғамбар чизиқ тортар эди. Кимнинг чизиғи уникига мувофиқ келса, ўша (тўғри)дир», дедилар. Мен: ‹Менинг бир чўрим Уҳуд ва Жаввония томонида қўйларни боқиб юрарди. Бир куни мен унинг олдига бориб қарасам, бўри қўйлардан бирини олиб кетибди. Мен ҳам Одам болаларидан бириман, улар афсусланганидек афсусланаман. Шу сабабли мен уни бир тарсаки урдим›, дедим. Расулуллоҳ ﷺ буни менинг учун катта (иш) деб билдилар. Мен: ‹Уни озод қилайми?› дедим. У зот: «Уни менинг олдимга олиб кел», дедилар. Мен уни у зотнинг олдиларига олиб келдим. У зот (чўрига): «Аллоҳ қаерда?» дедилар. У: ‹Осмонда›, деди. У зот: «Мен кимман?» дедилар. У: ‹Сиз Аллоҳнинг Расулисиз›, деди. У зот: «Уни озод қил, чунки у мўминадир», дедилар.

- وعن أبي مسعود البدري رضي الله عنه قال‏:‏ إن رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏"‏نهى عن ثمن الكلب، ومهر البغي وحُلوان الكاهن‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ it (sotishning) puli, zino (fohishalik) bilan topilgan pul va folbinning (kohinning) daromadini olishdan qaytardi.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ит (сотишнинг) пули, зино (фоҳишалик) билан топилган пул ва фолбиннинг (коҳиннинг) даромадини олишдан қайтарди.

- عن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا عدوى ولا طِيَرة ويعجبني الفأل‏"‏ قالوا‏:‏ وما الفأل‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏كلمة طيبة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi)ki, u zot: «(Yuqadi deb eʼtiqod qilingan) adviy (yuqumlilik) yoʻq, tiyara (yomon fol) yoʻq; menga esa faʼl yoqadi» dedilar. Ular: «Faʼl nima?» dedi. U zot: «Yaxshi (xush) soʻ z(dir)» dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди)ки, у зот: «(Юқади деб эътиқод қилинган) адвий (юқумлилик) йўқ, тияра (ёмон фол) йўқ; менга эса фаъл ёқади» дедилар. Улар: «Фаъл нима?» деди. У зот: «Яхши (хуш) сў з(дир)» дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا عدوى ولا طِيَرة، وإن كان الشؤم في شيء ففي الدار والمرأة، والفرس‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yuqumli kasallikning (oʻz-oʻzidan) yuqishi ham, shumlanish ham yoʻqdir. Agar biror narsada shumlik boʻlsa, u uyda, ayolda va otdadir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Юқумли касалликнинг (ўз-ўзидан) юқиши ҳам, шумланиш ҳам йўқдир. Агар бирор нарсада шумлик бўлса, у уйда, аёлда ва отдадир», дедилар.

- وعن بريدة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم كان لا يتطير‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shumlanish (badgumonlik) qilmas edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шумланиш (бадгумонлик) қилмас эдилар.

- وعن عروة بن عامر رضي الله عنه قال‏:‏ ذكرت الطِيَرة عند رسول الله صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ ‏"‏أحسنها الفأل، ولا ترد مسلمًا فإذا رأى أحدكم ما يكره، فليقل‏:‏ اللهم لا يأتي بالحسنات إلا أنت، ولا يدفع السيئات إلا أنت، ولا حول ولا قوة إلا بك‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏حديث صحيح رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏

Urva ibn Omir al-Qurashiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ huzurlarida fol (tatayyur) haqida soʻz ochildi. Shunda u zot: «Uning eng yaxshisi yaxshi fol (faʼl)dir va u musulmonni (oʻz ishidan) qaytarmasin. Biron kishi oʻziga yoqmagan narsani koʻrsa, ‹Allohumma laa yaʼtiy bil-hasanaati illaa Anta, va laa yadfaʼus-sayyiaati illaa Anta, va laa havla va laa quvvata illaa Bika› (Ey Alloh, yaxshiliklarni faqat Sen keltirasan, yomonliklarni faqat Sen daf qilasan, kuch-quvvat faqat Sendandir) desin», dedilar.Урва ибн Омир ал-Қураший (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳузурларида фол (татайюр) ҳақида сўз очилди. Шунда у зот: «Унинг энг яхшиси яхши фол (фаъл)дир ва у мусулмонни (ўз ишидан) қайтармасин. Бирон киши ўзига ёқмаган нарсани кўрса, ‹Аллоҳумма лаа яътий бил-ҳасанаати иллаа Анта, ва лаа ядфаъус-саййиаати иллаа Анта, ва лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа Бика› (Эй Аллоҳ, яхшиликларни фақат Сен келтирасан, ёмонликларни фақат Сен даф қиласан, куч-қувват фақат Сендандир) десин», дедилар.

- عن ابن عمر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن الذين يصنعون هذه الصور يعذبون يوم القيامة، يقال لهم‏:‏ أحيوا ما خلقتم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) xabar berishicha,) Rasululloh ﷺ: «Mana shu suratlarni yasaydiganlar qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzingiz yaratgan (narsa)ga jon kiriting!› deyiladi» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) хабар беришича,) Расулуллоҳ ﷺ: «Мана шу суратларни ясайдиганлар қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзингиз яратган (нарса)га жон киритинг!› дейилади» дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ قدم رسول الله صلى الله عليه وسلم من سفر وقد سترت سهوة لي بقرام فيه تماثيل فلما رآه رسول الله صلى الله عليه وسلم، تلون وجهه، وقال‏:‏ ‏"‏يا عائشة، أشد الناس عذابًا عن الله يوم القيامة الذين يضاهون بخلق الله‏"‏ قالت‏:‏ فقطعناه، فجعلنا منه وسادة أو وسادتين‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ «القِرامُ» بكسرِ القاف هو: السِّتْرُ. «وَالسَّهْوَةُ» بفتح السينِ المهملة وهي: الصُّفَّةُ تَكُونُ بَيْنَ يَدَيِ البَيْتِ، وقيلَ: هِيَ الطَّاقُ النَّافِذُ في الحائِطِ.

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Rasululloh ﷺ Tabuk yoki Xaybar gʻazotidan qaytib keldilar. Uning xonasi tokchasida bir parda osigʻliq edi. Shamol esib, parda chetini koʻtarib yubordi va Oishaning qoʻgʻirchoqlari — oʻyinchoqlari koʻrinib qoldi. U zot: ‹Bu nima, ey Oisha?› dedilar. ‹Mening qoʻgʻirchoqlarim›, dedim. U zot ular orasida latta-puttadan qilingan ikki qanotli bir otni koʻrdilar-da: ‹Ularning oʻrtasida koʻrib turganim bu nima?› dedilar. ‹Bir ot›, dedim. ‹Uning ustidagi bu narsa nima?› dedilar. ‹Ikki qanot›, dedim. ‹Ikki qanotli ot-a?!› dedilar. ‹Sulaymonning qanotli otlari boʻlganini eshitmaganmidingiz?› dedim». (Oisha) aytadi: «Shunda u zot oziq tishlari koʻrinib ketguncha kulib yubordilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Расулуллоҳ ﷺ Табук ёки Хайбар ғазотидан қайтиб келдилар. Унинг хонаси токчасида бир парда осиғлиқ эди. Шамол эсиб, парда четини кўтариб юборди ва Оишанинг қўғирчоқлари — ўйинчоқлари кўриниб қолди. У зот: ‹Бу нима, эй Оиша?› дедилар. ‹Менинг қўғирчоқларим›, дедим. У зот улар орасида латта-путтадан қилинган икки қанотли бир отни кўрдилар-да: ‹Уларнинг ўртасида кўриб турганим бу нима?› дедилар. ‹Бир от›, дедим. ‹Унинг устидаги бу нарса нима?› дедилар. ‹Икки қанот›, дедим. ‹Икки қанотли от-а?!› дедилар. ‹Сулаймоннинг қанотли отлари бўлганини эшитмаганмидингиз?› дедим». (Оиша) айтади: «Шунда у зот озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулиб юбордилар».

- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏كل مصور في النار يجعل له بكل صورة صورها نفس فيعذبه في جهنم‏"‏ قال ابن عباس‏:‏ فإن كنت لابد فاعلا، فاصنع الشجر وما لا ورح فيه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Muslim ibn Subayh aytadi: Men Masruq bilan ichida Maryam suratlari boʻlgan bir uyda edim. Masruq: «Bu Kisroning suratlaridir», — dedi. Men: «Yoʻq, bu Maryamning suratlaridir», — dedim. Masruq: «Darhaqiqat, men Abdulloh ibn Masʼudni shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: ‹Qiyomat kuni odamlarning eng qattiq azoblanadigani — surat yasaydiganlardir›, — dedilar», — dedi. Said ibn Abulhasandan rivoyat qilinadi: bir kishi Ibn Abbos huzuriga kelib: «Men shu suratlarni chizadigan bir kishiman, ular haqida menga fatvo bering», — dedi. Shunda Ibn Abbos unga: «Menga yaqinroq kel», — dedi. U yaqinlashdi. Soʻng: «Menga yaqinroq kel», — dedi. U boshiga qoʻlini qoʻyguncha yaqinlashdi. (Ibn Abbos:) «Men senga Rasululloh ﷺ dan eshitgan narsamni xabar beraman. Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Har bir surat chizuvchi doʻzaxdadir. Uning chizgan har bir surati uchun unga bir jon yaratiladi, soʻng u (jon) jahannamda uni azoblaydi›, — deganlarini eshitdim», — dedi. Va u: «Agar albatta (biror narsa chizishing) zarur boʻlsa, daraxt va joni boʻlmagan narsalarni chiz», — dedi.Муслим ибн Субайҳ айтади: Мен Масруқ билан ичида Марям суратлари бўлган бир уйда эдим. Масруқ: «Бу Кисронинг суратларидир», — деди. Мен: «Йўқ, бу Марямнинг суратларидир», — дедим. Масруқ: «Дарҳақиқат, мен Абдуллоҳ ибн Масъудни шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Қиёмат куни одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани — сурат ясайдиганлардир›, — дедилар», — деди. Саид ибн Абулҳасандан ривоят қилинади: бир киши Ибн Аббос ҳузурига келиб: «Мен шу суратларни чизадиган бир кишиман, улар ҳақида менга фатво беринг», — деди. Шунда Ибн Аббос унга: «Менга яқинроқ кел», — деди. У яқинлашди. Сўнг: «Менга яқинроқ кел», — деди. У бошига қўлини қўйгунча яқинлашди. (Ибн Аббос:) «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган нарсамни хабар бераман. Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Ҳар бир сурат чизувчи дўзахдадир. Унинг чизган ҳар бир сурати учун унга бир жон яратилади, сўнг у (жон) жаҳаннамда уни азоблайди›, — деганларини эшитдим», — деди. Ва у: «Агар албатта (бирор нарса чизишинг) зарур бўлса, дарахт ва жони бўлмаган нарсаларни чиз», — деди.

- وعنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من صور في الدنيا، كُلف أن يَنفخ فيها الروح يوم القيامة وليس بنافخ‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: An-Nazr ibn Anas ibn Molik aytadi: Men Ibn Abbosning huzurida oʻtirgan edim. U fatvo bera boshladi, ammo «Rasululloh ﷺ shunday dedilar», deb aytmas edi — toki bir kishi undan soʻrab: «Men shu suratlarni chizadigan kishiman», — dedi. Shunda Ibn Abbos unga: «Yaqinroq kel», — dedi. U kishi yaqinlashdi. Ibn Abbos: «Men Rasululloh ﷺ ni: ‹Kim dunyoda bir surat chizgan boʻlsa, qiyomat kuni unga jon kirgizish vazifasi yuklanadi, ammo u jon kirgiza olmaydi›, — deganlarini eshitganman», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ан-Назр ибн Анас ибн Молик айтади: Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида ўтирган эдим. У фатво бера бошлади, аммо «Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар», деб айтмас эди — токи бир киши ундан сўраб: «Мен шу суратларни чизадиган кишиман», — деди. Шунда Ибн Аббос унга: «Яқинроқ кел», — деди. У киши яқинлашди. Ибн Аббос: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни: ‹Ким дунёда бир сурат чизган бўлса, қиёмат куни унга жон киргизиш вазифаси юкланади, аммо у жон киргиза олмайди›, — деганларини эшитганман», — деди.

- وعن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إن أشد الناس عذابًا يوم القيامة المصورون‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Qiyomat kuni odamlarning eng qattiq azoblanadigani surat chizuvchilardir», deganlarini eshitdim.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Қиёмат куни одамларнинг энг қаттиқ азобланадигани сурат чизувчилардир», деганларини эшитдим.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏قال الله تعالى‏:‏ ‏{‏ومن أظلم ممن ذهب يخلق كخلقي‏!‏ فليخلقوا ذرة أو ليخلقوا حبة، أو ليخلقوا شعيرة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim:) «Alloh azza va jalla: ‹Mening yaratishimdek yaratmoqchi boʻlib ketgan kishidan koʻra zolimroq kim bor?! Bas, ular bir zarra yaratsinlar-chi; yoki bir don, yoki bir arpa yaratsinlar-chi!› dedi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим:) «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Менинг яратишимдек яратмоқчи бўлиб кетган кишидан кўра золимроқ ким бор?! Бас, улар бир зарра ярацинлар-чи; ёки бир дон, ёки бир арпа ярацинлар-чи!› деди», дедилар.

- وعن أبي طلحة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا تدخل الملائكة بيتًا فيه كلب ولا صورة‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Farishtalar — ichida it yoki rasm boʻlgan uyga kirmaydi», — dedi.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Фаришталар — ичида ит ёки расм бўлган уйга кирмайди», — деди.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ وعد رسول الله صلى الله عليه وسلم جبريل أن يأتيه فراث عليه حتى اشتد على رسول الله صلى الله عليه وسلم، فخرج فلقيه جبريل فشكا إليه، فقال‏:‏ إنا لا ندخل بيتًا فيه كلب ولا صورة‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏ ‏(‏‏(‏‏"‏راث‏"‏‏:‏ أبطأ، وهو بالثاء المثلثة‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jibril Rasululloh ﷺga huzurlariga kelishga vaʼda bergan edi, biroq kechikdi va bu Rasululloh ﷺga ogʻir botdi. U zot tashqariga chiqib Jibril bilan uchrashib qoldilar-da, unga bu haqda shikoyat qildilar. Shunda Jibril: «Biz ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaymiz», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жибрил Расулуллоҳ ﷺга ҳузурларига келишга ваъда берган эди, бироқ кечикди ва бу Расулуллоҳ ﷺга оғир ботди. У зот ташқарига чиқиб Жибрил билан учрашиб қолдилар-да, унга бу ҳақда шикоят қилдилар. Шунда Жибрил: «Биз ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмаймиз», деди.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ واعد رسول الله صلى الله عليه وسلم جبريل عليه السلام في ساعة أن يأتيه، فجاءت تلك الساعة ولم يأته‏!‏ قالت‏:‏ وكان بيده عصًا، فطرحها من يده وهو يقول‏:‏ ‏"‏ما يخلف الله وعده ولا رسله‏"‏ ثم التفت، فإذا جرو كلب تحت سريره‏.‏ فقال‏:‏ ‏"‏متى دخل هذا الكلب‏؟‏‏"‏ فقلت‏:‏ والله ما دريت به، فأمر به فأخرج، فجاءه جبريل عليه السلام‏:‏ فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏وعدتني، فجلست لك ولم تأتني‏"‏ فقال‏:‏ منعني الكلب الذي كان في بيتك، إنا لا ندخل بيتًا فيه كلب ولا صورة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Jibril alayhissalom Rasululloh ﷺ ga muayyan bir soatda kelishni vaʼda qildi. Oʻsha soat keldi, lekin u kelmadi. (Rasululloh ﷺ ning) qoʻllarida bir hassa bor edi. Uni qoʻllaridan tashlab: «Alloh ham, Uning elchilari (farishtalari) ham vaʼdasiga xilof qilmaydi», — dedilar. Soʻng oʻgirilib qarasalar, karavotlari ostida bir kuchukcha (turibdi). Shunda: «Ey Oisha, bu it qachon bu yerga kirdi?» — dedilar. (Oisha): «Vallohi, bilmadim», — dedi. Soʻng (Rasululloh ﷺ) buyurdilar va u (it) chiqarib yuborildi. Keyin Jibril keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen menga vaʼda berding, men sen uchun (kutib) oʻtirdim, lekin sen kelmading», — dedilar. (Jibril): «Meni uyingda boʻlgan it toʻsdi. Albatta, biz ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaymiz», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Жибрил алайҳиссалом Расулуллоҳ ﷺ га муайян бир соатда келишни ваъда қилди. Ўша соат келди, лекин у келмади. (Расулуллоҳ ﷺ нинг) қўлларида бир ҳасса бор эди. Уни қўлларидан ташлаб: «Аллоҳ ҳам, Унинг элчилари (фаришталари) ҳам ваъдасига хилоф қилмайди», — дедилар. Сўнг ўгирилиб қарасалар, каравотлари остида бир кучукча (турибди). Шунда: «Эй Оиша, бу ит қачон бу ерга кирди?» — дедилар. (Оиша): «Валлоҳи, билмадим», — деди. Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) буюрдилар ва у (ит) чиқариб юборилди. Кейин Жибрил келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен менга ваъда бердинг, мен сен учун (кутиб) ўтирдим, лекин сен келмадинг», — дедилар. (Жибрил): «Мени уйингда бўлган ит тўсди. Албатта, биз ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмаймиз», — деди.

- وعن أبي الهياج حيان بن حصين قال‏:‏ قال لي علي بن أبي طالب رضي الله عنه‏:‏ ألا أبعثك على ما بعثني عليه رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏؟‏ أن لا تدع صورة إلا طمستها، ولا قبرًا مشرفًا إلا سويته‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ meni yuborgan ish uchun seni yuborsammi? Har qanday baland qabrni tekislamay qoldirma va har qanday uydagi suratni oʻchirmay qoldirma», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ мени юборган иш учун сени юборсамми? Ҳар қандай баланд қабрни текисламай қолдирма ва ҳар қандай уйдаги суратни ўчирмай қолдирма», деди.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من اقتنى كلبًا إلا كلب صيد أو ماشية فإنه ينقص فإنه ينقص من أجره كل يوم قيراطان‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏ ‏قيراط‏‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning: «Kim ov iti yoki chorva (mol) itidan boshqa it saqlasa, har kuni uning ajridan ikki qirot kamayadi», deganlarini eshitdim. Boshqa rivoyatda: «bir qirot», deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким ов ити ёки чорва (мол) итидан бошқа ит сақласа, ҳар куни унинг ажридан икки қирот камаяди», деганларини эшитдим. Бошқа ривоятда: «бир қирот», дейилган.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من أمسك كلبًا فإنه ينقص كل يوم من عمله قيراط إلا كلب حرث أو ماشية‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية لمسلم‏:‏ ‏"‏من اقتنى كلبًا ليس بكلب صيد، ولا ماشية ولا أرض، فإنه ينقص من أجره قيراطان كل يوم‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim it saqlasa, uning yaxshi amallari savobidan har kuni bir qirot kamayadi — magar it dala (ekinzor) yoki chorvani qoʻriqlash uchun (boqilgan) boʻlsa», — dedilar. Abu Hurayra (boshqa rivoyatda) Paygʻambar ﷺ dan: «...magar u qoʻy yoki dalalarni qoʻriqlash, yoki ov qilish uchun (boqilgan) boʻlsa», — deb (rivoyat qildi). Abu Hozim, Abu Hurayradan rivoyat qildi: Paygʻambar ﷺ: «Chorvani qoʻriqlash yoki ov qilish uchun (boqilgan) it (mustasno)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким ит сақласа, унинг яхши амаллари савобидан ҳар куни бир қирот камаяди — магар ит дала (экинзор) ёки чорвани қўриқлаш учун (боқилган) бўлса», — дедилар. Абу Ҳурайра (бошқа ривоятда) Пайғамбар ﷺ дан: «...магар у қўй ёки далаларни қўриқлаш, ёки ов қилиш учун (боқилган) бўлса», — деб (ривоят қилди). Абу Ҳозим, Абу Ҳурайрадан ривоят қилди: Пайғамбар ﷺ: «Чорвани қўриқлаш ёки ов қилиш учун (боқилган) ит (мустасно)», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تصحب الملائكة رفقة كلب أو جرس‏"‏‏.‏ ((رواه مسلم))

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farishtalar ichida it yoki qoʻngʻiroq boʻlgan yoʻldosh (hamroh)larga hamroh boʻlmaydilar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фаришталар ичида ит ёки қўнғироқ бўлган йўлдош (ҳамроҳ)ларга ҳамроҳ бўлмайдилар», дедилар.

- وعنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏الجرس مزامير الشيطان‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qoʻngʻiroq shaytonning surnaylaridandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қўнғироқ шайтоннинг сурнайларидандир», дедилар.

- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن الجلالة في الإبل أن يركب عليها‏.‏ ((رواه أبو داود بإسناد صحيح ))

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ najosat yeb ozuqalanadigan tuyalarni minishdan va ularning sutidan ichishdan qaytardilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ нажосат еб озуқаланадиган туяларни минишдан ва уларнинг сутидан ичишдан қайтардилар», деди.

- عن أنس رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏البصاق في المسجد خطيئة، وكفارتها دفنها‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ والمرادُ بِدَفْنِهَا إذَا كَانَ المَسْجِدُ تُرَابًا أوْ رَمْلًا ونَحْوَهُ فَيُوَارِيهَا تَحْتَ تُرَابِهِ. قالَ أبُو المحاسِنِ الرُّويَانِي مِنْ أصحابِنا في كِتَابِهِ (البحر) وقِيلَ: المُرَادُ بِدَفْنِهَا إخْراجُهَا مِنَ المَسْجِدِ، أمَّا إِذَا كَانَ المَسْجِدُ مُبَلَّطًا أَوْ مُجَصَّصًا، فَدَلَكَهَا عَلَيْهِ بِمَدَاسِهِ أَوْ بِغَيْرِهِ كَمَا يَفْعَلُهُ كَثيرٌ مِنَ الجُهَّالِ، فَلَيْسَ ذَلِكَ بِدَفْنٍ، بَلْ زِيَادَةٌ فِي الخَطِيئَةِ وَتَكْثِيرٌ لِلقَذَرِ في المَسْجِدِ، وَعَلَى مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ أنْ يَمْسَحَهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِثَوْبِهِ أَوْ بِيَدِهِ أَوْ غَيرِهِ أَوْ يَغْسِلَهُ.

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Masjidga tupurish gunohdir, uning kafforati esa uni koʻmib qoʻyishdir», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидга тупуриш гуноҳдир, унинг каффорати эса уни кўмиб қўйишдир», дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رأى في جدار القبلة مخاطا أو بزاقا أو نخامة فحكه ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjid devorida qibla tomonda burun shilliq, balgʻam yoki tupuk koʻrdilar va uni qirib tashladilar.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжид деворида қибла томонда бурун шиллиқ, балғам ёки тупук кўрдилар ва уни қириб ташладилар.

- وعن أنس رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن هذه المساجد لا تصلح لشيء من البول ولا القذر، إنما هي لذكر الله تعالى، وقراءة القرآن‏"‏ أو كما قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz masjidda Rasululloh ﷺ bilan (birga) ekanmiz, bir aʼrobiy kelib, masjidda turib, kichik hojat (bavl) qila boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ ning ashoblari: «Toʻxta, toʻxta!» dedilar. (Roviy) dedi: Rasululloh ﷺ: «Uni boʻlmang (toʻxtatmang), uni (oʻz holiga) qoʻyinglar», dedilar. Bas, ular uni — toki bavl qilib boʻlguncha — qoʻyib turdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ uni chaqirdilar-da, unga: «Albatta mana bu masjidlar mana shu bavl yoki najosat(ning biror narsasi) uchun loyiq (munosib) emas; ular faqat Alloh azza va jallani zikr qilish, namoz (oʻqish) va Qurʼon tilovati uchundir», dedilar — yoki Rasululloh ﷺ aytganidek —. (Roviy) dedi: Soʻng U Zot qavmdan bir kishiga buyurdilar; bas, u bir chelak suv keltirib, uni uning ustiga quydi (sepdi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз масжидда Расулуллоҳ ﷺ билан (бирга) эканмиз, бир аъробий келиб, масжидда туриб, кичик ҳожат (бавл) қила бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ нинг ашоблари: «Тўхта, тўхта!» дедилар. (Ровий) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни бўлманг (тўхтатманг), уни (ўз ҳолига) қўйинглар», дедилар. Бас, улар уни — токи бавл қилиб бўлгунча — қўйиб турдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ уни чақирдилар-да, унга: «Албатта мана бу масжидлар мана шу бавл ёки нажосат(нинг бирор нарсаси) учун лойиқ (муносиб) эмас; улар фақат Аллоҳ азза ва жаллани зикр қилиш, намоз (ўқиш) ва Қуръон тиловати учундир», дедилар — ёки Расулуллоҳ ﷺ айтганидек —. (Ровий) деди: Сўнг У Зот қавмдан бир кишига буюрдилар; бас, у бир челак сув келтириб, уни унинг устига қуйди (сепди).

- عن أبي هريرة رضي الله عنه أنه سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من سمع رجلا ينشد ضالة في المسجد فليقل‏:‏ لا ردها الله عليك، فإن المساجد لم تبنَ لهذا‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ aytdilar: «Kim bir kishining masjidda yoʻqolgan narsasini soʻrab (eʼlon qilib) yurganini eshitsa, ‹Alloh uni senga qaytarmasin!› desin, chunki masjidlar bunga (yoʻqotganni eʼlon qilishga) qurilmagan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар: «Ким бир кишининг масжидда йўқолган нарсасини сўраб (эълон қилиб) юрганини эшитса, ‹Аллоҳ уни сенга қайтармасин!› десин, чунки масжидлар бунга (йўқотганни эълон қилишга) қурилмаган», дедилар.

- وعنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إذا رأيتم من يبيع أو يبتاع في المسجد، فقولوا‏:‏ لا أربح الله تجارتك، وإذا رأيتم من ينشد ضالة فقولوا‏:‏ لا ردها الله عليك‏"‏‏.‏ رواه الترمذي، وقال: (حَدِيثٌ حَسَنٌ).

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Masjidda sotayotgan yoki sotib olayotgan kishini koʻrsangiz: ‹Alloh savdongga foyda bermasin›, denglar. Masjidda yoʻqolgan narsasini soʻrab eʼlon qilayotgan kishini koʻrsangiz: ‹Alloh uni senga qaytarmasin›, denglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan gʻarib hadisdir. Baʼzi ilm ahlining amali shunga (muvofiq)dir: ular masjidda sotish va sotib olishni makruh sanaganlar. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa masjidda sotish va sotib olishga ruxsat berganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Масжидда сотаётган ёки сотиб олаётган кишини кўрсангиз: ‹Аллоҳ савдонгга фойда бермасин›, денглар. Масжидда йўқолган нарсасини сўраб эълон қилаётган кишини кўрсангиз: ‹Аллоҳ уни сенга қайтармасин›, денглар», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан ғариб ҳадисдир. Баъзи илм аҳлининг амали шунга (мувофиқ)дир: улар масжидда сотиш ва сотиб олишни макруҳ санаганлар. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса масжидда сотиш ва сотиб олишга рухсат берганлар.

- وعن بريدة رضي الله عنه أن رجلا نشد في المسجد فقال‏:‏ من دعا إلى الجمل الأحمر، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا وجدت، إنما بنيت المساجد لم بنيت له‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi masjidda yoʻqotgan narsasini eʼlon qilib: «Qizil tuyani kim koʻrdi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Topmay qolgin! Masjidlar faqat nima uchun bunyod etilgan boʻlsa, oʻsha uchun qurilgan», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши масжидда йўқотган нарсасини эълон қилиб: «Қизил туяни ким кўрди?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Топмай қолгин! Масжидлар фақат нима учун бунёд этилган бўлса, ўша учун қурилган», дедилар.

- وعن عمرو بن شعيب، عن أبيه، عن جده رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى عن الشراء والبيع في المسجد، وأن تنشد فيه ضالة، أو ينشد فيه شعر‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود، والترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ masjidda xarid qilish va sotishdan, unda yoʻqolgan narsani jar solib soʻrashdan va unda sheʼr oʻqishdan qaytardilar, hamda juma kuni namozdan oldin halqa boʻlib oʻtirishdan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ масжидда харид қилиш ва сотишдан, унда йўқолган нарсани жар солиб сўрашдан ва унда шеър ўқишдан қайтардилар, ҳамда жума куни намоздан олдин ҳалқа бўлиб ўтиришдан қайтардилар.

- وعن السائب بن زيد الصحابي رضي الله عنه قال‏:‏ كنت في المسجد فحصبني رجل، فنظرت فإذا عمر بن الخطاب رضي الله عنه فقال‏:‏ اذهب فائتني بهذين، فجئته بهما، فقال‏:‏ من أين أنتما‏؟‏ فقالا‏:‏ من أهل الطائف، فقال‏:‏ لو كنتما من أهل البلد، لأوجعتكما، ترفعان أصواتكما في مسجد رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏!‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men masjidda turgan edim; kimdir menga shagʻal otdi. Men qarasam, u — Umar ibn al-Xattob edi. U menga: «Anavu ikki kishini menga olib kel», — dedi. Men ularni olib kelganimda, u ularga: «Sizlar kimsizlar? (Yoki) qaydan keldingiz?» — dedi. Ular: «Biz — Toiflikmiz», — dedi. Umar: «Agar shu shahardan (Madinadan) boʻlganingizda, Rasululloh ﷺ ning masjidida ovozinglarni koʻtarganingiz uchun sizlarni jazolar edim», — dedi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен масжидда турган эдим; кимдир менга шағал отди. Мен қарасам, у — Умар ибн ал-Хаттоб эди. У менга: «Анаву икки кишини менга олиб кел», — деди. Мен уларни олиб келганимда, у уларга: «Сизлар кимсизлар? (Ёки) қайдан келдингиз?» — деди. Улар: «Биз — Тоифликмиз», — деди. Умар: «Агар шу шаҳардан (Мадинадан) бўлганингизда, Расулуллоҳ ﷺ нинг масжидида овозингларни кўтарганингиз учун сизларни жазолар эдим», — деди.

- عن ابن عمر رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من أكل من هذه الشجرة -يعني الثوم- فلا يقربن مسجدنا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية لمسلم‏:‏ ‏"‏مساجدنا‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Kim mana bu oʻsimlikdan yegan boʻlsa, masjidlarga aslo yaqinlashmasin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Ким мана бу ўсимликдан еган бўлса, масжидларга асло яқинлашмасин», дедилар.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من أكل من هذه الشجرة، فلا يقربنا، ولا يصلين معنا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim bu oʻsimlikdan yesa, bizga yaqinlashmasin va biz bilan birga namoz oʻqimasin», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бу ўсимликдан еса, бизга яқинлашмасин ва биз билан бирга намоз ўқимасин», дедилар.

- وعن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال النبي صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من أكل ثومًا أو بصلا فليعتزلنا، أو فليعتزل مسجدنا‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية لمسلم‏:‏ ‏"‏من أكل البصل، والثوم، الكراث، فلا يقربن مسجدنا، فإن الملائكة تتأذى مما يتأذى منه بنو آدم‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim sarimsoq yoki piyoz yegan boʻlsa, bizdan yiroq tursin yoki masjidimizdan yiroq tursin va uyida oʻtirsin» dedilar. U zotga bir badr (Ibn Vahb aytadi: yaʼni laganni nazarda tutadi) keltirildiki, unda koʻkat-sabzavotlar bor edi. U zot undan hid sezib, u haqida soʻradilar va undagi koʻkatlar haqida xabar berildi. Shunda: «Buni (falon kishiga) yaqinlashtiringlar» dedilar. Uni oʻzlari bilan birga boʻlgan sahobalaridan biriga yaqinlashtirishdi. (Sahoba) buni koʻrib, uni yeyishni yoqtirmadi. U zot: «Ye, men sen pichirlashib gaplashmaydigan zot bilan pichirlashib gaplashaman» dedilar. Ibn Ufayr Ibn Vahbdan: «Unda koʻkatlar boʻlgan bir qozon bilan» deb rivoyat qildi. Lays va Abu Safvon Yunusdan (rivoyat qilganda) qozon voqeasini zikr qilmadilar. Bu Zuhriyning soʻzimi yoki hadis ichidanmi — bilmayman.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким саримсоқ ёки пиёз еган бўлса, биздан йироқ турсин ёки масжидимиздан йироқ турсин ва уйида ўтирсин» дедилар. У зотга бир бадр (Ибн Ваҳб айтади: яъни лаганни назарда тутади) келтирилдики, унда кўкат-сабзавотлар бор эди. У зот ундан ҳид сезиб, у ҳақида сўрадилар ва ундаги кўкатлар ҳақида хабар берилди. Шунда: «Буни (фалон кишига) яқинлаштиринглар» дедилар. Уни ўзлари билан бирга бўлган саҳобаларидан бирига яқинлаштиришди. (Саҳоба) буни кўриб, уни ейишни ёқтирмади. У зот: «Е, мен сен пичирлашиб гаплашмайдиган зот билан пичирлашиб гаплашаман» дедилар. Ибн Уфайр Ибн Ваҳбдан: «Унда кўкатлар бўлган бир қозон билан» деб ривоят қилди. Лайс ва Абу Сафвон Юнусдан (ривоят қилганда) қозон воқеасини зикр қилмадилар. Бу Зуҳрийнинг сўзими ёки ҳадис ичиданми — билмайман.

- وعن عمر بن الخطاب رضي الله عنه أنه خطب يوم الجمعة فقال في خطبته‏:‏ ثم إنكم أيها الناس تأكلون شجرتين ما أراهما إلا خبيثتين‏:‏ البصل، والثوم -لقد رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا وجد ريحهما من الرجل في المسجد أمر به، فأخرج إلى البقيع، فمن أكلهما، فليمتهما طبخًا‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot juma kuni xutba qilib, xutbasida dedilar: Ey odamlar, sizlar ikki oʻsimlikni yeysizlar, men ularni faqat yomon hidli deb bilaman: piyoz va sarimsoq. Darhaqiqat, men Rasululloh ﷺni masjidda bir kishidan bularning hidini sezsalar, uni chiqarib, Baqiʼga yuborishni buyurganlarini koʻrganman. Kim ularni yesa, ularni pishirib hidini oʻldirsin.Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот жума куни хутба қилиб, хутбасида дедилар: Эй одамлар, сизлар икки ўсимликни ейсизлар, мен уларни фақат ёмон ҳидли деб биламан: пиёз ва саримсоқ. Дарҳақиқат, мен Расулуллоҳ ﷺни масжидда бир кишидан буларнинг ҳидини сезсалар, уни чиқариб, Бақиъга юборишни буюрганларини кўрганман. Ким уларни еса, уларни пишириб ҳидини ўлдирсин.

- عن معاذ بن أنس الجهني، رضي الله عنه، أن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن الحبوة يوم الجمعة والإمام يخطب ‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي وقالا‏:‏ حديث حسن‏)‏‏)‏

Sahl ibn Muoz otasi (Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ juma kuni imom xutba qilayotganda al-habva (tizzalarni qoringa yigʻib, bel bilan birga arqon yoki qoʻl bilan boglab oʻtirish)dan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir. Abu Marhumning ismi Abdurahim ibn Maymundir. Ilm ahlidan bir guruh juma kuni imom xutba qilayotganda al-habvani makruh koʻrgan, baʼzilari — jumladan Abdulloh ibn Umar va boshqalar — bunga ruxsat bergan; buni Ahmad va Ishoq aytadilar: ular imom xutba qilayotganda al-habvada hech qanday zarar koʻrmaydilar.Саҳл ибн Муоз отаси (Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилади: Набий ﷺ жума куни имом хутба қилаётганда ал-ҳабва (тиззаларни қоринга йиғиб, бел билан бирга арқон ёки қўл билан боглаб ўтириш)дан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир. Абу Марҳумнинг исми Абдураҳим ибн Маймундир. Илм аҳлидан бир гуруҳ жума куни имом хутба қилаётганда ал-ҳабвани макруҳ кўрган, баъзилари — жумладан Абдуллоҳ ибн Умар ва бошқалар — бунга рухсат берган; буни Аҳмад ва Ишоқ айтадилар: улар имом хутба қилаётганда ал-ҳабвада ҳеч қандай зарар кўрмайдилар.

- عن أم سلمة رضي الله عنها قالت قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من كان له ذبح يذبحه، فإذا أهل هلال ذي الحجة، فلا يأخذن من شعره ولا من أظفاره شيئًا حتى يضحي‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning soʻyadigan qurbonligi boʻlsayu, zul-hijja hiloli koʻrinsa, u qurbonlik soʻyguniga qadar soch-soqolidan ham, tirnoqlaridan ham hech narsa olmasin», dedilar.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг сўядиган қурбонлиги бўлсаю, зул-ҳижжа ҳилоли кўринса, у қурбонлик сўйгунига қадар соч-соқолидан ҳам, тирноқларидан ҳам ҳеч нарса олмасин», дедилар.

- عن ابن عمر، رضي الله عنهما، عن النبي صلى الله عليه وسلم ، قال‏:‏ ‏"‏إن الله تعالى ينهاكم أن تحلفوا بآبائكم، فمن كان حالفًا، فليحلف بالله، أو ليصمت‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية في الصحيح ‏"‏فمن كان حالفًا فلا يحلف إلا بالله أو ليسكت‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir karvonda Umar ibn Xattobga duch keldilar, Umar esa otasi nomi bilan qasam ichayotgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga nido qilib: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, Alloh azza va jalla sizlarni ota-bobolaringiz nomi bilan qasam ichishdan qaytaradi. Kim qasam ichmoqchi boʻlsa, Alloh nomi bilan qasam ichsin yoki jim tursin», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир карвонда Умар ибн Хаттобга дуч келдилар, Умар эса отаси номи билан қасам ичаётган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга нидо қилиб: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, Аллоҳ азза ва жалла сизларни ота-боболарингиз номи билан қасам ичишдан қайтаради. Ким қасам ичмоқчи бўлса, Аллоҳ номи билан қасам ичсин ёки жим турсин», — дедилар.

- وعن عبد الرحمن بن سَمُرَة، رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تحلفوا بالطواغي، ولا بآبائكم‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ ‏"‏الطواغي‏"‏‏:‏ جمع طاغية، وهي الأصنام، ومنه الحديث‏:‏ ‏"‏هذه طاغية دوس‏"‏‏:‏ أي‏:‏ صنمهم ومعبودهم، وروي في غير مسلم‏:‏ ‏"‏بالطواغيت‏"‏ جمع طاغوت، وهو الشيطان والصنم‏.‏

Abdurahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Butlar nomi bilan ham, ota-bobolaringiz nomi bilan ham qasam ichmanglar», — dedilar.Абдураҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бутлар номи билан ҳам, ота-боболарингиз номи билан ҳам қасам ичманглар», — дедилар.

- وعن بريدة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من حلف بالأمانة، فليس منا‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏حديث صحيح رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim omonat bilan qasam ichsa, u bizdan emas», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким омонат билан қасам ичса, у биздан эмас», дедилар.

- وعنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من حلف فقال‏:‏ إني بريء من الإسلام، فإن كان كاذبًا، فهو كما قال، وإن كان صادقًا، فلن يرجع إلى الإسلام سالمًا‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود‏)‏‏)‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim qasam ichib: ‹Men Islomdan bezorman›, desa, agar yolgʻonchi boʻlsa, u aytganidek boʻladi. Agar rostgoʻy boʻlsa, Islomga sogʻ-salomat qaytmaydi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким қасам ичиб: ‹Мен Исломдан безорман›, деса, агар ёлғончи бўлса, у айтганидек бўлади. Агар ростгўй бўлса, Исломга соғ-саломат қайтмайди», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أنه سمع رجلا يقول‏:‏ لا والكعبة، قال ابن عمر‏:‏ لا تحلف بغير الله، فإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من حلف بغير الله، فقد كفر أو أشرك‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏ رواه الترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏ وفسر بعض العلماء قوله‏:‏ ‏"‏كفر أو أشرك‏"‏ على التغليظ، كما روي أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏الرياء شرك‏"‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kishining «Yoʻq, Kaʼba haqqi» deganini eshitdi-da, Ibn Umar: Allohdan oʻzga bilan qasam ichilmaydi, men Rasululloh ﷺning: «Kim Allohdan oʻzga bilan qasam ichsa, kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi», deganlarini eshitganman, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzi ilm ahli bu hadisni shunday izohlaganlar: U zotning «kufr keltiribdi yoki shirk keltiribdi» degan soʻzlari (gunohni) ulugʻ qilib koʻrsatish (tagʻliz) yuzasidandir. Bundagi hujjat — Ibn Umarning hadisi boʻlib, unda Nabiy ﷺ Umarning «Otam haqqi, otam haqqi» deganini eshitib: «Ogoh boʻlinglar! Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi», deganlar. Yana Abu Hurayraning Nabiy ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisi boʻlib, unda u zot: «Kim qasamida ‹Lot va Uzzo haqqi› desa, ‹La ilaha illalloh› desin», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan «Albatta, riyo — shirkdir» degan (hadis)ga oʻxshashdir. Baʼzi ilm ahli {Kim Robbiga roʻbaroʻ boʻlishni umid qilsa, solih amal qilsin} degan oyatni (Kahf surasi)ni shunday izohlab: riyo qilmasin, deganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кишининг «Йўқ, Каъба ҳаққи» деганини эшитди-да, Ибн Умар: Аллоҳдан ўзга билан қасам ичилмайди, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким Аллоҳдан ўзга билан қасам ичса, куфр келтирибди ёки ширк келтирибди», деганларини эшитганман, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзи илм аҳли бу ҳадисни шундай изоҳлаганлар: У зотнинг «куфр келтирибди ёки ширк келтирибди» деган сўзлари (гуноҳни) улуғ қилиб кўрсатиш (тағлиз) юзасидандир. Бундаги ҳужжат — Ибн Умарнинг ҳадиси бўлиб, унда Набий ﷺ Умарнинг «Отам ҳаққи, отам ҳаққи» деганини эшитиб: «Огоҳ бўлинглар! Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради», деганлар. Яна Абу Ҳурайранинг Набий ﷺдан (ривоят қилган) ҳадиси бўлиб, унда у зот: «Ким қасамида ‹Лот ва Уззо ҳаққи› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин», деганлар. Абу Исо айтди: Бу Набий ﷺдан ривоят қилинган «Албатта, риё — ширкдир» деган (ҳадис)га ўхшашдир. Баъзи илм аҳли {Ким Роббига рўбарў бўлишни умид қилса, солиҳ амал қилсин} деган оятни (Каҳф сураси)ни шундай изоҳлаб: риё қилмасин, деганлар.

- عن ابن مسعود رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من خلف على مال امرئ مسلم بغير حقه، لقي الله وهو عليه غضبان‏"‏ قال‏:‏ ثم قرأ علينا رسول الله صلى الله عليه وسلم مصداقه من كتاب الله عز وجل‏:‏ ‏{‏إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنًا قليلا‏}‏ ‏(‏‏(‏آل عمران‏:‏ 77‏)‏‏)‏ إلى آخر الآية‏:‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim bir musulmon kishining molini nohaq (olish) uchun qasam ichsa, Allohga, U Zot oʻziga gʻazabnok holda yoʻliqadi». Abdulloh dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ bizga Allohning kitobidan uning tasdigʻini oʻqib berdilar: {Albatta Allohning ahdini va (oʻz) qasamlarini arzon bahoga sotadiganlar...} — oyatning oxirigacha.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ким бир мусулмон кишининг молини ноҳақ (олиш) учун қасам ичса, Аллоҳга, У Зот ўзига ғазабнок ҳолда йўлиқади». Абдуллоҳ деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ бизга Аллоҳнинг китобидан унинг тасдиғини ўқиб бердилар: {Албатта Аллоҳнинг аҳдини ва (ўз) қасамларини арзон баҳога сотадиганлар...} — оятнинг охиригача.

- وعن أبي أُمامة إياس بن ثعلبة الحارثي رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من اقتطع حق امرئ مسلم بيمينه، فقد أوجب الله له النار‏.‏ -وحرم عليه الجنة‏"‏ فقال له رجل‏:‏ وإن كان شيئًا يسيرًا يا رسول الله‏؟‏ قال‏:‏ ‏"‏وإن كان قضيبًا من أراك‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (yolgʻon) qasami bilan bir musulmon kishining haqqini kesib olsa, Alloh unga doʻzaxni vojib, jannatni harom qildi», dedilar. Shunda bir kishi u zotga: «Agar u arzimas narsa boʻlsa ham-a, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Arak daraxtining bir choʻpi boʻlsa ham», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (ёлғон) қасами билан бир мусулмон кишининг ҳаққини кесиб олса, Аллоҳ унга дўзахни вожиб, жаннатни ҳаром қилди», дедилар. Шунда бир киши у зотга: «Агар у арзимас нарса бўлса ҳам-а, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Арак дарахтининг бир чўпи бўлса ҳам», дедилар.

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏الكبائر‏:‏ الإشراك بالله، وعقوق الوالدين، وقتل النفس، واليمين الغموس‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ أن أعرابيًا جاء إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال‏:‏ يا رسول الله ما الكبائر‏؟‏ قال‏:‏ ‏ ‏الإشراك بالله‏ ‏ قال‏:‏ ثم ماذا‏؟‏ قال‏:‏ ‏ ‏اليمين الغموس‏ ‏ قلت‏:‏ وما اليمين الغموس‏؟‏ قال‏:‏ ‏ ‏الذي يقتطع مال امرئ مسلم‏ ‏ يعني بيمين هو فيها كاذب

(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki, u aytdi:) Bir aʼrobiy (sahroyi) Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, kaboir (katta gunohlar) nima?» dedi. U zot: «Allohga shirk keltirish», dedilar. U: «Soʻng nima?» dedi. U zot: «Soʻng — ota-onaga oq boʻlish», dedilar. U: «Soʻng nima?» dedi. U zot: «Yaminul-gʻamus (yolgʻon qasam)», dedilar. (Roviy aytdi:) Men: «Yaminul-gʻamus nima?» dedim. U zot: «Bir musulmon kishining molini — oʻzi yolgʻonchi boʻla turib — (qasam ila) kesib oladigan (qasam)», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики, у айтди:) Бир аъробий (саҳройи) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, кабоир (катта гуноҳлар) нима?» деди. У зот: «Аллоҳга ширк келтириш», дедилар. У: «Сўнг нима?» деди. У зот: «Сўнг — ота-онага оқ бўлиш», дедилар. У: «Сўнг нима?» деди. У зот: «Яминул-ғамус (ёлғон қасам)», дедилар. (Ровий айтди:) Мен: «Яминул-ғамус нима?» дедим. У зот: «Бир мусулмон кишининг молини — ўзи ёлғончи бўла туриб — (қасам ила) кесиб оладиган (қасам)», дедилар.

- عن عبد الرحمن بن سَمُرَة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏وإذا حلفت على يمين، فرأيت غيرها خيرًا منها، فائت الذي هو خير، وكفر عن يمينك‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey Abdurrahmon! Amirlikni soʻrama, chunki agar sen uni soʻrab olsang, oʻsha (amirlik)ka topshirib qoʻyilasan; agar soʻramasdan berilsa, unga (Alloh tomonidan) yordam berilasan. Qachon biror narsaga qasam ichsang-u, soʻng undan boshqa narsani undan yaxshiroq deb bilsang, yaxshiroq boʻlganini qilgin va qasamingga kafforat berib qoʻygin», dedilar. Abu Iso aytdi: Abdurrahmon ibn Samuraning hadisi hasan sahihdir.Абдурраҳмон ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абдурраҳмон! Амирликни сўрама, чунки агар сен уни сўраб олсанг, ўша (амирлик)ка топшириб қўйиласан; агар сўрамасдан берилса, унга (Аллоҳ томонидан) ёрдам бериласан. Қачон бирор нарсага қасам ичсанг-у, сўнг ундан бошқа нарсани ундан яхшироқ деб билсанг, яхшироқ бўлганини қилгин ва қасамингга каффорат бериб қўйгин», дедилар. Абу Исо айтди: Абдурраҳмон ибн Самуранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏من حلف على يمين، فرأى غيرها خيرًا منها، فليكفر عن يمينه، وليفعل الذي هو خير‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb koʻrsa, qasami uchun kafforat bersin va (yaxshiroq boʻlganini) qilsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб кўрса, қасами учун каффорат берсин ва (яхшироқ бўлганини) қилсин», дедилар.

- وعن أبي موسى رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إني والله إن شاء الله لا أحلف على يمين، ثم أرى خيرًا منها إلا كفرت عن يميني، وأتيت الذي هو خير‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men ashʼariylardan bir guruh bilan Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib, undan ulov soʻradik. Shunda u zot: «Allohga qasamki, men sizlarga ulov bermayman va mening oldimda sizlarni mindiradigan narsa yoʻq», — dedilar. (Abu Muso) dedi: Soʻng Alloh xohlagancha turdik, keyin (u zotga) tuyalar keltirildi. Shunda u zot bizga uchta oq oʻrkachli tuya berishni buyurdilar. Yoʻlga chiqqanimizda biz — yoki baʼzilarimiz boshqalarga — dedik: «Alloh bizga baraka bermaydi. Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, ulov soʻradik. U zot bizga ulov bermaslikka qasam ichdilar, soʻng bizga ulov berdilar». Shundan keyin ular u zotning oldilariga kelib, buni aytishdi. Shunda u zot: «Sizlarni men mindirganim yoʻq, balki Alloh sizlarni mindirdi. Allohga qasamki, agar Alloh xohlasa, men bir narsaga qasam ichsam, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsam, albatta qasamimga kafforat berib, yaxshiroq boʻlganini qilaman», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен ашъарийлардан бир гуруҳ билан Набий ﷺ нинг олдиларига келиб, ундан улов сўрадик. Шунда у зот: «Аллоҳга қасамки, мен сизларга улов бермайман ва менинг олдимда сизларни миндирадиган нарса йўқ», — дедилар. (Абу Мусо) деди: Сўнг Аллоҳ хоҳлаганча турдик, кейин (у зотга) туялар келтирилди. Шунда у зот бизга учта оқ ўркачли туя беришни буюрдилар. Йўлга чиққанимизда биз — ёки баъзиларимиз бошқаларга — дедик: «Аллоҳ бизга барака бермайди. Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, улов сўрадик. У зот бизга улов бермасликка қасам ичдилар, сўнг бизга улов бердилар». Шундан кейин улар у зотнинг олдиларига келиб, буни айтишди. Шунда у зот: «Сизларни мен миндирганим йўқ, балки Аллоҳ сизларни миндирди. Аллоҳга қасамки, агар Аллоҳ хоҳласа, мен бир нарсага қасам ичсам, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билсам, албатта қасамимга каффорат бериб, яхшироқ бўлганини қиламан», — дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لأن يلج أحدكم في يمينه في أهله آثم له عند الله تعالى من أن يعطي كفارته التي فرض الله عليه‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏ قوله‏:‏ ‏"‏يلَجّ‏"‏ بفتح اللام، وتشديد الجيم‏:‏ أي يتمادى فيها، ولا يكفر، قوله‏:‏ ‏"‏آثم‏"‏ هو بالثاء المثلثة، أي‏:‏ أكثر إثمًا‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning oʻz ahli haqidagi qasamida qattiq turib olishi Alloh taolo huzurida, Alloh unga farz qilgan kafforatni berishidan koʻra gunohliroqdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг ўз аҳли ҳақидаги қасамида қаттиқ туриб олиши Аллоҳ таоло ҳузурида, Аллоҳ унга фарз қилган каффоратни беришидан кўра гуноҳлироқдир», дедилар.

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ أنزلت هذه الآية‏:‏ ‏{‏لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم‏}‏ في قول الرجل‏:‏ لا والله، وبلى والله‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Bu oyat — ‹Alloh sizlarni qasamlaringizdagi behuda (laxv) uchun (javobga) tutmaydi› (Baqara surasi, 225) — kishininng ‹yoʻq, Allohga qasam› va ‹ha, Allohga qasam› (deb oʻylamasdan aytadigan) soʻzi haqida nozil boʻ ldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Бу оят — ‹Аллоҳ сизларни қасамларингиздаги беҳуда (лахв) учун (жавобга) тутмайди› (Бақара сураси, 225) — кишининнг ‹йўқ, Аллоҳга қасам› ва ‹ҳа, Аллоҳга қасам› (деб ўйламасдан айтадиган) сўзи ҳақида нозил бў лди.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏الحلف منفقة للسلعة، ممحقة للكسب‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «(Sotuvchining) qasam ichishi — molni sotishga (xaridorni) koʻndirishi mumkin, lekin u (qasam) Allohning barakatini yoʻqotadi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «(Сотувчининг) қасам ичиши — молни сотишга (харидорни) кўндириши мумкин, лекин у (қасам) Аллоҳнинг баракатини йўқотади», — дедилар.

- عن أبي قتادة رضي الله عنه أنه سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏إياكم وكثرة الحلف في البيع، فإنه ينفق ثم يمحق‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Qatoda al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺ ni: «Sotuvda koʻp qasam ichishdan saqlaninglar, chunki u (molni) chaqqon sotdiradi, soʻng (barakani) yoʻq qiladi», deb aytayotganlarini eshitgan.Абу Қатода ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺ ни: «Сотувда кўп қасам ичишдан сақланинглар, чунки у (молни) чаққон сотдиради, сўнг (баракани) йўқ қилади», деб айтаётганларини эшитган.

- عن جابر رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا يسأل بوجه الله إلا الجنة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود‏)‏‏)‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohning yuzini (nomini) qilib faqat Jannat soʻraladi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг юзини (номини) қилиб фақат Жаннат сўралади», дедилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏من استعاذ بالله فأعيذوه، ومن سأل بالله، فأعطوه، ومن دعاكم فأجيبوه، ومن صنع إليكم معروفًا فكافئوه، فإن لم تجدوا ما تكافئونه به، فادعوا له حتى تروا أنكم قد كافأتموه‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏حديث صحيح رواه أبو داود والنسائي بأسانيد الصحيحين‏)‏‏)‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh bilan (Allohning nomi bilan) panoh tilasa, unga panoh bering; kim Allohning nomi bilan soʻrasa, unga bering; kim sizlarni (taklif qilib) chaqirsa, ijobat qiling; kim sizlarga yaxshilik qilsa, unga (xuddi shunday) qaytaring. Agar uni mukofotlaydigan narsa topa olmasangiz, oʻzingizni uni mukofotlagandek his qilguningizcha unga duo qiling», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ билан (Аллоҳнинг номи билан) паноҳ тиласа, унга паноҳ беринг; ким Аллоҳнинг номи билан сўраса, унга беринг; ким сизларни (таклиф қилиб) чақирса, ижобат қилинг; ким сизларга яхшилик қилса, унга (худди шундай) қайтаринг. Агар уни мукофотлайдиган нарса топа олмасангиз, ўзингизни уни мукофотлагандек ҳис қилгунингизча унга дуо қилинг», дедилар.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن أخنع اسم عند الله عز وجل رجل تسمى ملك الأملاك‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ قال سُفيانُ بن عُيَيْنَةَ: «مَلِكُ الأَمْلاَكِ» مِثْلُ: شَاهِن شَاهِ.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi. (U zot): «Allohning huzurida eng tuban ism oʻzini Malikul-amlok (podshohlar podshohi) deb atagan kishidir», — dedilar. Ibn Abu Shayba oʻz rivoyatida: «Allohdan, azza va jalla, boshqa egasi (malik) yoʻq», — deb qoʻshdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилади. (У зот): «Аллоҳнинг ҳузурида энг тубан исм ўзини Маликул-амлок (подшоҳлар подшоҳи) деб атаган кишидир», — дедилар. Ибн Абу Шайба ўз ривоятида: «Аллоҳдан, азза ва жалла, бошқа эгаси (малик) йўқ», — деб қўшди.

- عن بريدة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تقولوا للمنافق سيد، فإنه إن يكن سيدًا، فقد أسخطتم ربكم عز وجل‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Munofiqqa ‹sayyid› demanglar. Chunki agar u sayyid boʻlsa, azza va jalla boʻlmish Robbingizni gʻazablantirgan boʻlasizlar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мунофиққа ‹саййид› деманглар. Чунки агар у саййид бўлса, азза ва жалла бўлмиш Роббингизни ғазаблантирган бўласизлар», дедилар.

- عن جابر رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم دخل على أم السائب، أو أم المسيب فقال‏:‏ ‏"‏مالك يا أم السائب -أو يا أم المسيب- تزفزفين‏؟‏ ‏"‏ قالت‏:‏ الحمى لا بارك الله فيها، فقال‏:‏ ‏"‏لا تسبي الحمى، فإنها تذهب خطايا بني آدم، كما يذهب الكير خبث الحديد‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ «تُزَفْزِفِينَ» أيْ تَتَحَرَّكِينَ حَرَكَةً سَريعَةً، وَمَعْنَاهُ: تَرْتَعِدِين. وَهُوَ بِضَمِّ التاء وبالزاي المكررة والفاء المكررة، وَرُوِيَ أيضًا بالراء المكررة والقافينِ.

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ummu Soib yoki Ummul-Musayyabning huzuriga kirib: «Senga nima boʻldi, ey Ummu Soib (yoki ey Ummul-Musayyab), qaltirayapsan?» dedilar. (U): «Isitma, Alloh unga baraka bermasin!» dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Isitmani soʻkmagin! Zero, koʻra (oʻchoq) temirning zangini ketkazganidek, u Odam bolalarining xatolarini ketkazadi», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Умму Соиб ёки Уммул-Мусайябнинг ҳузурига кириб: «Сенга нима бўлди, эй Умму Соиб (ёки эй Уммул-Мусайяб), қалтираяпсан?» дедилар. (У): «Иситма, Аллоҳ унга барака бермасин!» деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Иситмани сўкмагин! Зеро, кўра (ўчоқ) темирнинг зангини кетказганидек, у Одам болаларининг хатоларини кетказади», дедилар.

- عن أبي المنذر أبي بن كعب رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تسبوا الريح، فإذا رأيتم ما تكرهون، فقولوا‏:‏ اللهم إنا نسألك من خير هذه الريح وخير ما فيها وخير ما أُمرت به، ونعوذ بك من شر هذه الريح وشر ما فيها وشر ما أُمرت به‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن صحيح‏)‏‏)‏

Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Shamolni soʻkmanglar. Yoqtirmaydigan narsangizni koʻrsangiz: ‹Allohumma inno nasaluka min xayri hazihir-riyh, va xayri mo fiho, va xayri mo umirat bihi, va naʼuzu bika min sharri hazihir-riyh, va sharri mo fiho, va sharri mo umirat bihi› (Ey Alloh, biz Sendan bu shamolning yaxshiligini, undagi narsaning yaxshiligini va u nimaga buyurilgan boʻlsa oʻshaning yaxshiligini soʻraymiz; bu shamolning yomonligidan, undagi narsaning yomonligidan va u nimaga buyurilgan boʻlsa oʻshaning yomonligidan Senga panoh tilaymiz), denglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шамолни сўкманглар. Ёқтирмайдиган нарсангизни кўрсангиз: ‹Аллоҳумма инно насалука мин хайри ҳазиҳир-рийҳ, ва хайри мо фиҳо, ва хайри мо умират биҳи, ва наъузу бика мин шарри ҳазиҳир-рийҳ, ва шарри мо фиҳо, ва шарри мо умират биҳи› (Эй Аллоҳ, биз Сендан бу шамолнинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у нимага буюрилган бўлса ўшанинг яхшилигини сўраймиз; бу шамолнинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у нимага буюрилган бўлса ўшанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилаймиз), денглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

- وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏الريح من روح الله، تأتي بالرحمة، وتأتي بالعذاب، فإذا رأيتموها فلا تسبوها، وسلوا الله خيرها، واستعيذوا بالله من شرها‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه أبو داود بإسناد حسن‏)‏‏) قوله صلى الله عليه وسلم من روح الله هو بفتح الراء أي رحمته بعباده‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Shamol Allohning rahmatidandir.» Salama (rivoyatida) shunday deydi: «U Allohning rahmatidir, u rahmat ham keltiradi, azob ham keltiradi. Shuning uchun uni koʻrganingizda, uni soʻkmanglar, balki Allohdan uning yaxshiligini soʻranglar va uning yomonligidan Allohga panoh tilanglar.»Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Шамол Аллоҳнинг раҳматидандир.» Салама (ривоятида) шундай дейди: «У Аллоҳнинг раҳматидир, у раҳмат ҳам келтиради, азоб ҳам келтиради. Шунинг учун уни кўрганингизда, уни сўкманглар, балки Аллоҳдан унинг яхшилигини сўранглар ва унинг ёмонлигидан Аллоҳга паноҳ тиланглар.»

- وعن عائشة رضي الله عنها قالت‏:‏ كان النبي صلى الله عليه وسلم إذا عصفت الريح قال‏:‏ اللهم إني أسألك خيرها، وخير ما فيها، وخير ما أُرسلت به، وأعوذ بك من شرها، وشر ما فيها، وشر ما أُرسلت به‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏)‏‏)‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shamol kuchli essa, derdilar: «Allohim! Men Sendan uning yaxshiligini, undagi narsaning yaxshiligini va u (shamol) nima bilan yuborilgan boʻlsa, oʻshaning yaxshiligini soʻrayman. Hamda Sendan uning yomonligidan, undagi narsaning yomonligidan va u nima bilan yuborilgan boʻlsa, oʻshaning yomonligidan panoh soʻrayman». (Oisha) dedi: Osmon bulutga toʻlsa (chaqmoq chaqsa), u zotning rangi oʻzgarar, goh chiqib, goh kirar, goh oldinga, goh orqaga yurar edilar. Yomgʻir yoqqach esa, u (bezovtalik) ulardan ketar edi. Men buni u zotning yuzlarida bilar edim. Oisha dedi: Men u zotdan soʻradim. Shunda u: «Ehtimol, ey Oisha, bu Od qavmi aytganidekdir: {Qachonki uni oʻzlarining vodiylariga yuzlangan bulut holida koʻrganlarida: ‹Bu bizga yomgʻir yogʻdiruvchi bulutdir›, dedilar} (Ahqof 24)», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шамол кучли эсса, дердилар: «Аллоҳим! Мен Сендан унинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у (шамол) нима билан юборилган бўлса, ўшанинг яхшилигини сўрайман. Ҳамда Сендан унинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у нима билан юборилган бўлса, ўшанинг ёмонлигидан паноҳ сўрайман». (Оиша) деди: Осмон булутга тўлса (чақмоқ чақса), у зотнинг ранги ўзгарар, гоҳ чиқиб, гоҳ кирар, гоҳ олдинга, гоҳ орқага юрар эдилар. Ёмғир ёққач эса, у (безовталик) улардан кетар эди. Мен буни у зотнинг юзларида билар эдим. Оиша деди: Мен у зотдан сўрадим. Шунда у: «Эҳтимол, эй Оиша, бу Од қавми айтганидекдир: {Қачонки уни ўзларининг водийларига юзланган булут ҳолида кўрганларида: ‹Бу бизга ёмғир ёғдирувчи булутдир›, дедилар} (Аҳқоф 24)», дедилар.

- عن زيد بن خادل الجهني رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تسبوا الديك، فإنه يوقظ للصلاة‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏ رواه أبو داود بإسناد صحيح‏)‏‏)‏

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Xoʻrozni soʻkmanglar, chunki u namozga (uygʻotish uchun) bong uradi.»Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Хўрозни сўкманглар, чунки у намозга (уйғотиш учун) бонг уради.»

- عن زيد بن خالد رضي الله عنه قال‏:‏ صلى بنا رسول الله صلى الله عليه وسلم صلاة الصبح بالحديبية في أثر سماء كانت من الليل، فلما انصرف أقبل على الناس، فقال‏:‏ ‏"‏هل تدرون ماذا قال ربكم‏؟‏ ‏"‏ قالوا‏:‏ الله ورسوله أعلم‏.‏ قال‏:‏ قال‏:‏ ‏"‏أصبح من عبادي مؤمن بي وكافر بي ، فأما من قال‏:‏ مُطِرْنَا بفضل الله ورحمته، فذلك مؤمن بي كافر بالكواكب، وأما من قال‏:‏ مُطِرْنَا بنوء كذا وكذا، فذلك كافر بي مؤمن بالكواكب‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ والسماء هنا‏:‏ المطر‏‏‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hudaybiyada kechasi yoqqan yomgʻirdan soʻng bizga bomdod namozini oʻqib berdilar. Namozni tugatgach, odamlarga yuzlanib: «Robbingiz nima deganini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U zot dedilarki: «(Alloh) dedi: ‹Bandalarimdan baʼzisi Menga iymon keltirgan, baʼzisi esa kofir boʻlgan holda tongni qarshiladi. Kim: ‹Allohning fazli va rahmati bilan yomgʻir yogʻdi›, desa, u Menga iymon keltiruvchi, yulduzga kofir boʻlguvchidir. Kim: ‹Falon-falon yulduz tufayli yomgʻir yogʻdi›, desa, u Menga kofir, yulduzga iymon keltirguvchidir›».Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳудайбияда кечаси ёққан ёмғирдан сўнг бизга бомдод намозини ўқиб бердилар. Намозни тугатгач, одамларга юзланиб: «Роббингиз нима деганини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедилар. У зот дедиларки: «(Аллоҳ) деди: ‹Бандаларимдан баъзиси Менга иймон келтирган, баъзиси эса кофир бўлган ҳолда тонгни қаршилади. Ким: ‹Аллоҳнинг фазли ва раҳмати билан ёмғир ёғди›, деса, у Менга иймон келтирувчи, юлдузга кофир бўлгувчидир. Ким: ‹Фалон-фалон юлдуз туфайли ёмғир ёғди›, деса, у Менга кофир, юлдузга иймон келтиргувчидир›».

- عن ابن عمر رضي الله عنهما قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إذا قال رجل لأخيه‏:‏ يا كافر، فقد باء بها أحدهما، فإن كان كما قال وإلا رجعت عليه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi oʻz birodariga: ‹Ey kofir!›, desa, bu soʻz ikkisidan biriga qaytadi: agar aytganidek boʻlsa, oʻsha kishiga, boʻlmasa, aytgan kishining oʻziga qaytadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши ўз биродарига: ‹Эй кофир!›, деса, бу сўз иккисидан бирига қайтади: агар айтганидек бўлса, ўша кишига, бўлмаса, айтган кишининг ўзига қайтади», дедилар.

- وعن أبي ذر رضي الله عنه أنه سمع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول‏:‏ ‏"‏من دعا رجلا بالكفر، أو قال‏:‏ عدو الله، وليس كذلك إلا حار عليه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ حار‏ ‏ رجع‏‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdi: «Bila turib oʻz otasidan boshqasini (otam deb) daʼvo qilgan har bir kishi, albatta kufr qildi; kim oʻziniki boʻlmagan narsani daʼvo qilsa, u bizdan emas — u oʻrnini doʻzaxdan tayyorlasin; va kim bir kishini kufr bilan (kofir deb) chaqirsa yoki ‹Allohning dushmani› desa-yu, u (kishi) unday boʻlmasa, u (soʻz) oʻziga qaytadi».Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитди: «Била туриб ўз отасидан бошқасини (отам деб) даъво қилган ҳар бир киши, албатта куфр қилди; ким ўзиники бўлмаган нарсани даъво қилса, у биздан эмас — у ўрнини дўзахдан тайёрласин; ва ким бир кишини куфр билан (кофир деб) чақирса ёки ‹Аллоҳнинг душмани› деса-ю, у (киши) ундай бўлмаса, у (сўз) ўзига қайтади».

- عن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ليس المؤمن بالطعان، ولا اللعان، ولا الفاحش، ولا البذي‏"‏‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Moʻmin taʼna qiluvchi ham, laʼnat qiluvchi ham, behayo ham, fahsh soʻzlovchi ham emasdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir; Abdullohdan bundan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин таъна қилувчи ҳам, лаънат қилувчи ҳам, беҳаё ҳам, фаҳш сўзловчи ҳам эмасдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир; Абдуллоҳдан бундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏ما كان الفحش في شيء إلا شانه، وما كان الحياء في شيء إلا زانه‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Behayolik biror narsada boʻlsa, albatta uni aybdor (xunuk) qiladi; hayo biror narsada boʻlsa, albatta uni bezaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Abdurrazzoqning hadisidan bilamiz.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Беҳаёлик бирор нарсада бўлса, албатта уни айбдор (хунук) қилади; ҳаё бирор нарсада бўлса, албатта уни безайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Абдурраззоқнинг ҳадисидан биламиз.

- عن ابن مسعود رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏هلك المتنطعون‏"‏، قالها ثلاثًا‏.‏ ‏(‏‏(‏رواه مسلم‏.‏‏"‏المتنطعون‏"‏‏:‏ المبالغون في الأمور‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Haddan oshuvchilar halok boʻldilar», dedilar. Buni uch marta aytdilar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳаддан ошувчилар ҳалок бўлдилар», дедилар. Буни уч марта айтдилар.

- وعن عبد الله بن عمرو بن العاص رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن الله يبغض البليغ من الرجال الذي يتخلل بلسانه كما تتخلل البقرة‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه أبو داود والترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh tilini xuddi sigir (oʻtni) chaynaganidek burab gapiradigan, soʻzga oʻta ustomon (tarang) erkak kishini yomon koʻradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir. Bu bobda Saʼddan ham (rivoyat) bor.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ тилини худди сигир (ўтни) чайнаганидек бураб гапирадиган, сўзга ўта устомон (таранг) эркак кишини ёмон кўради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Саъддан ҳам (ривоят) бор.

- وعن جابر بن عبد الله رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏إن من أحبكم إلي، وأقربكم مني مجلسًا يوم القيامة، أحاسنكم أخلاقًا، وإن أبغضكم إلي وأبعدكم مني يوم القيامة، والثرثارون، والمتشدقون، والمتفيهقون‏"‏‏.‏‏(‏‏(‏رواه الترمذي وقال حديث حسن‏)‏‏)‏‏.‏ وقد سبق شرحه في باب حسن الخلق‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Darhaqiqat, sizlardan menga eng sevimlingiz va qiyomat kuni majlisda menga eng yaqiningiz xulqi eng goʻzal boʻlganlaringizdir. Va, darhaqiqat, sizlardan menga eng yomon koʻrinadigan va qiyomat kuni majlisda mendan eng uzoqdaganingiz ‹sarsarlar›, ‹mutashaddiqlar› va ‹mutafayhiqlar›dir», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli! Biz ‹sarsarlar› va ‹mutashaddiqlar›ni bildik, ammo ‹mutafayhiqlar› kimlar?», deyishdi. U zot: «Mutakabbirlardir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat bor). Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir. ‹Sarsar› — gapni koʻp gapiruvchi, ‹mutashaddiq› — gapda odamlardan ustun kelishga uringan va ularga qoʻpollik qilgan kishidir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дарҳақиқат, сизлардан менга энг севимлингиз ва қиёмат куни мажлисда менга энг яқинингиз хулқи энг гўзал бўлганларингиздир. Ва, дарҳақиқат, сизлардан менга энг ёмон кўринадиган ва қиёмат куни мажлисда мендан энг узоқдаганингиз ‹сарсарлар›, ‹муташаддиқлар› ва ‹мутафайҳиқлар›дир», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули! Биз ‹сарсарлар› ва ‹муташаддиқлар›ни билдик, аммо ‹мутафайҳиқлар› кимлар?», дейишди. У зот: «Мутакаббирлардир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят бор). Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. ‹Сарсар› — гапни кўп гапирувчи, ‹муташаддиқ› — гапда одамлардан устун келишга уринган ва уларга қўполлик қилган кишидир.

- عن عائشة رضي الله عنها عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يقولن أحدكم خبثت نفسي، ولكن ليقل‏:‏ لقست نفسي‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ قال العلماء معنى خبثت أي غثيت وهو معنى لقست ولكن كره لفظ الخبث

(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Biringiz: ‹Xabusat nafsiy (nafsim yomonlashdi)› demasin; balki: ‹Laqisat nafsiy (koʻnglim behuzur boʻldi)› desin» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз: ‹Хабусат нафсий (нафсим ёмонлашди)› демасин; балки: ‹Лақисат нафсий (кўнглим беҳузур бўлди)› десин» дедилар.

- عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تسموا العنب الكَرْم، فإن الكَرْم المسلم‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏وهذا لفظ مسلم‏)‏‏)‏‏.‏ وفي رواية‏:‏ ‏"‏فإنما الكرم قلب المؤمن‏"‏ وفي رواية للبخاري ومسلم‏:‏ ‏"‏يقولون الكرم، إنما الكرم قلب المؤمن‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uzumni ‹karm› deb atamanglar. Chunki karm — musulmondir», dedilar. Boshqa bir rivoyatda: «Karm — moʻminning qalbidir», deyilgan. Buxoriy va Muslimning bir rivoyatida: «Odamlar ‹karm› deydilar. Holbuki karm faqat moʻminning qalbidir», deyilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Узумни ‹карм› деб атаманглар. Чунки карм — мусулмондир», дедилар. Бошқа бир ривоятда: «Карм — мўминнинг қалбидир», дейилган. Бухорий ва Муслимнинг бир ривоятида: «Одамлар ‹карм› дейдилар. Ҳолбуки карм фақат мўминнинг қалбидир», дейилган.

- وعن وائل بن حجر رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا تقولوا‏:‏ الكَرْم، ولكن قولوا‏:‏ العنب، والحَبَْلة‏"‏ رواه مسلم الحبلة بفتح الحاء والباء ويقال أيضا بإسكان الباء

Voil ibn Hujr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «‹Karm› demanglar. Balki ‹inab› (uzum) va ‹habala› (uzum novdasi) denglar».Воил ибн Ҳужр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «‹Карм› деманглар. Балки ‹инаб› (узум) ва ‹ҳабала› (узум новдаси) денглар».

- عن ابن مسعود رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏لا تباشر المرأة المرأة، فتصفها لزوجها كأنه ينظر إليها‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilolning azoni — yoki: Bilolning nidosi, dedilar — sizdan hech birovingizni saharlikdan toʻxtatib qoʻymasin. Chunki u tik turganlaringizni (qiyomdagilarni) qaytarish va uxlayotganlaringizni uygʻotish uchun kechasi azon aytadi — yoki: nido qiladi, dedilar», — dedilar. Yana: «(Tong) bunday yoki bunday boʻlib chiqishi bilan emas, — qoʻlini pastga tushirib, soʻng koʻtarib (koʻrsatdilar), — balki bunday boʻlib chiqishi bilandir», — dedilar va ikki barmoqlarini ochib (koʻrsatdilar).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Билолнинг азони — ёки: Билолнинг нидоси, дедилар — сиздан ҳеч бировингизни саҳарликдан тўхтатиб қўймасин. Чунки у тик турганларингизни (қиёмдагиларни) қайтариш ва ухлаётганларингизни уйғотиш учун кечаси азон айтади — ёки: нидо қилади, дедилар», — дедилар. Яна: «(Тонг) бундай ёки бундай бўлиб чиқиши билан эмас, — қўлини пастга тушириб, сўнг кўтариб (кўрсатдилар), — балки бундай бўлиб чиқиши биландир», — дедилар ва икки бармоқларини очиб (кўрсатдилар).

- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يقولن أحدكم‏:‏ اللهم اغفر لي إن شئت‏:‏ اللهم ارحمني إن شئت، ليعزم المسألة، فإنه لا مكره له‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏(‏‏(‏وفي رواية لمسلم‏:‏ ‏"‏ولكن ليعزم، وليعظم الرغبة، فإن الله تعالى، لا يتعاظمه شيء أعطاه‏"‏‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlardan biringiz: ‹Allohim, agar xohlasang meni magʻfirat qil; Allohim, agar xohlasang menga rahm qil›, demasin. Balki soʻrovida qatʼiy boʻlsin, chunki Uni majburlovchi yoʻq».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлардан бирингиз: ‹Аллоҳим, агар хоҳласанг мени мағфират қил; Аллоҳим, агар хоҳласанг менга раҳм қил›, демасин. Балки сўровида қатъий бўлсин, чунки Уни мажбурловчи йўқ».

- وعن أنس رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إذا دعا أحدكم، فليعزم المسألة، ولا يقولن‏:‏ اللهم إن شئت، فأعطني، فإنه لا مستكره له‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Birortangiz duo qilsa, soʻrovida qatʼiy (azmkor) boʻlsin va: ‹Allohim, xohlasang menga ber› demasin — chunki Uni (biror narsaga) majburlaydigan (zot) yoʻq», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангиз дуо қилса, сўровида қатъий (азмкор) бўлсин ва: ‹Аллоҳим, хоҳласанг менга бер› демасин — чунки Уни (бирор нарсага) мажбурлайдиган (зот) йўқ», дедилар.

- عن حذيفة بن اليمان رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا تقولوا‏:‏ ما شاء الله وشاء فلان، ولكن قولوا‏:‏ ما شاء الله، ثم شاء فلان‏"‏‏.‏ رواه أبو داود بإسناد صحيح

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «‹Alloh va falonchi xohlagan narsa boʻldi›, demanglar. Balki: ‹Alloh xohlagan, soʻngra falonchi xohlagan narsa boʻldi›, denglar», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «‹Аллоҳ ва фалончи хоҳлаган нарса бўлди›, деманглар. Балки: ‹Аллоҳ хоҳлаган, сўнгра фалончи хоҳлаган нарса бўлди›, денглар», дедилар.

- عن أبي برزة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يكره النوم قبل العشاء والحديث بعدها‏.‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xuftondan oldin uxlashni va undan keyin (behuda) gaplashishni yoqtirmas edilar.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хуфтондан олдин ухлашни ва ундан кейин (беҳуда) гаплашишни ёқтирмас эдилар.

- وعن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم صلى العشاء في آخر حياته، فلما سلم، قال‏:‏ ‏"‏أرأيتكم ليلتكم هذه‏؟‏ فإن على رأس مائة سنة لا يبقي ممن هو على ظهر الأرض اليوم أحد‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida bir kechasi bizga xufton namozini oʻqib berdilar. Salom berganlaridan keyin turib: «Mana shu kechangizni koʻryapsizlarmi? Shu kechadan boshlab yuz yilning boshiga kelganda, bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar. Ibn Umar aytdi: Odamlar Rasululloh ﷺning oʻsha soʻzlari haqida — bu hadislarda yuz yil haqida soʻzlaganlarida — adashdilar. Aslida Rasululloh ﷺ: «Bugun yer yuzida boʻlganlardan birortasi qolmaydi», dedilar, bu bilan oʻsha asr (avlod) tugashini nazarda tutgan edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида бир кечаси бизга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Салом берганларидан кейин туриб: «Мана шу кечангизни кўряпсизларми? Шу кечадан бошлаб юз йилнинг бошига келганда, бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар. Ибн Умар айтди: Одамлар Расулуллоҳ ﷺнинг ўша сўзлари ҳақида — бу ҳадисларда юз йил ҳақида сўзлаганларида — адашдилар. Аслида Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун ер юзида бўлганлардан бирортаси қолмайди», дедилар, бу билан ўша аср (авлод) тугашини назарда тутган эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

- وعن أنس رضي الله عنه أنهم انتظروا النبي صلى الله عليه وسلم ، فجاءهم قريبًا من شطر الليل فصلى بهم، يعني العشاء، قال‏:‏ ثم خطبنا فقال‏:‏ ‏"‏ألا إن الناس قد صلوا‏.‏ ثم رقدوا، وإنكم لن تزالوا في صلاة ما انتظرتم الصلاة‏"‏ ‏(‏‏(‏رواه البخاري‏)‏‏)‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular Nabiy ﷺni kutdilar. U zot kechaning yarmiga yaqin qolganda kelib, ularga xufton namozini oʻqib berdilar. Soʻng bizga xutba qilib: «Ogoh boʻlingki, odamlar namozlarini oʻqib, keyin uxladilar. Sizlar esa namozni kutar ekansiz, toki namozni kutayotgan ekansiz, doimo namozda hisoblanasiz», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар Набий ﷺни кутдилар. У зот кечанинг ярмига яқин қолганда келиб, уларга хуфтон намозини ўқиб бердилар. Сўнг бизга хутба қилиб: «Огоҳ бўлингки, одамлар намозларини ўқиб, кейин ухладилар. Сизлар эса намозни кутар экансиз, токи намозни кутаётган экансиз, доимо намозда ҳисобланасиз», дедилар.

- عن أبي هريرة رضي الله عنه قال‏:‏ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ‏:‏ ‏"‏إذا دعا الرجل امرأته إلى فراشه فأبت، فبات غضبان عليها، لعنتها الملائكة حتى تصبح‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏ ‏ وفي رواية‏:‏ حتى‏:‏ ‏ ‏ترجع‏‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Agar er xotinini oʻz toʻshagiga (yaʼni jinsiy yaqinlikka) chaqirsa-yu, u (xotin) rad etib, uni gʻazablangan holda uxlashga majbur qilsa, farishtalar — to tonggacha — uni laʼnatlaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар эр хотинини ўз тўшагига (яъни жинсий яқинликка) чақирса-ю, у (хотин) рад этиб, уни ғазабланган ҳолда ухлашга мажбур қилса, фаришталар — то тонггача — уни лаънатлайди», — деди.

- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏لا يحل للمرأة أن تصوم وزوجها شاهد إلا بإذنه، ولا تأذن في بيته إلا بإذنه‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ: «Ayolga — eri (uyda) hozir boʻ lgan paytda — uning iznisiz (nafl) roʻ za tutishi halol emas; va uning (erining) uyiga, uning iznisiz (hech kimni kirishga) izn bermasin; va u (xotin) — erining buyrugʻ isiz biror narsani (sadaqa qilib) sarflasa, uning (savobining) yarmi eriga beriladi», dedilar. (Buni Abu Zinod yana — Musodan, otasidan, Abu Hurayradan — roʻ za (haqi)da rivoyat qildi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлга — эри (уйда) ҳозир бў лган пайтда — унинг изнисиз (нафл) рў за тутиши ҳалол эмас; ва унинг (эрининг) уйига, унинг изнисиз (ҳеч кимни киришга) изн бермасин; ва у (хотин) — эрининг буйруғ исиз бирор нарсани (садақа қилиб) сарфласа, унинг (савобининг) ярми эрига берилади», дедилар. (Буни Абу Зинод яна — Мусодан, отасидан, Абу Ҳурайрадан — рў за (ҳақи)да ривоят қилди.)

- عن أبي هريرة رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه وسلم قال‏:‏ ‏"‏أما يخشى أحدكم إذا رفع رأسه قبل الإمام أن يجعل الله رأسه رأس حمار‏!‏ أو يجعل الله صورته صورة حمار‏"‏ ‏(‏‏(‏متفق عليه‏)‏‏)‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Imomdan oldin boshini koʻtargan kishi — Alloh uning boshini eshak boshiga yoki yuzini eshak yuziga aylantirib qoʻyishidan qoʻrqmaydimi?» — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Имомдан олдин бошини кўтарган киши — Аллоҳ унинг бошини эшак бошига ёки юзини эшак юзига айлантириб қўйишидан қўрқмайдими?» — дедилар.