حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، وَعُثْمَانُ، ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَكْتَالَهُ " . زَادَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ لِمَ قَالَ أَلاَ تَرَى أَنَّهُمْ يَتَبَايَعُونَ بِالذَّهَبِ وَالطَّعَامُ مُرَجًّى .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (gʻalla) sotib olsa, uni oʻlchab olmaguncha sotmasin», dedilar. Abu Bakr (oʻz rivoyatida) shuni qoʻshdi: Men Ibn Abbosga: «Nega?» dedim. U: «Ular (taomni) oltinga sotayotganliklarini, holbuki taom hali (sotuvchining qoʻlida) toʻxtab turganini koʻrmaysanmi?» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (ғалла) сотиб олса, уни ўлчаб олмагунча сотмасин», дедилар. Абу Бакр (ўз ривоятида) шуни қўшди: Мен Ибн Аббосга: «Нега?» дедим. У: «Улар (таомни) олтинга сотаётганликларини, ҳолбуки таом ҳали (сотувчининг қўлида) тўхтаб турганини кўрмайсанми?» деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ مُسَدَّدٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اشْتَرَى أَحَدُكُمْ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ " . قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ " حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ " . زَادَ مُسَدَّدٌ قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ أَنَّ كُلَّ شَىْءٍ مِثْلُ الطَّعَامِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz taom (gʻalla) sotib olsa, uni qabz qilib (qoʻliga olib) olmaguncha sotmasin», dedilar. Sulaymon ibn Harb: «Toʻliq oʻlchab olmaguncha», dedi. Musaddad (rivoyatida) shuni qoʻshdi: Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham taomga oʻxshash deb oʻylayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз таом (ғалла) сотиб олса, уни қабз қилиб (қўлига олиб) олмагунча сотмасин», дедилар. Сулаймон ибн Ҳарб: «Тўлиқ ўлчаб олмагунча», деди. Мусаддад (ривоятида) шуни қўшди: Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам таомга ўхшаш деб ўйлайман», деди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ النَّاسَ يُضْرَبُونَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اشْتَرَوُا الطَّعَامَ جُزَافًا أَنْ يَبِيعُوهُ حَتَّى يُبْلِغَهُ إِلَى رَحْلِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ zamonlarida odamlarni taom (gʻalla)ni oʻlchamasdan choptirib (gʻuncha) sotib olganlarida, uni oʻz manziliga yetkazmasdan sotsalar, urilayotganliklarini koʻrdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида одамларни таом (ғалла)ни ўлчамасдан чоптириб (ғунча) сотиб олганларида, уни ўз манзилига етказмасдан сотсалар, урилаётганликларини кўрдим.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، وَهَمَّامٌ، وَشُعْبَةُ، قَالُوا حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ " . قَالَ هَمَّامٌ وَقَالَ قَتَادَةُ وَلاَ نَعْلَمُ الْقَىْءَ إِلاَّ حَرَامًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hadyasini qaytarib oluvchi xuddi oʻz qusugʻiga qaytuvchi kabidir», — dedilar. Hammom aytdi: Qatoda dedi: «Biz qusuqni faqat harom deb bilamiz».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳадясини қайтариб олувчи худди ўз қусуғига қайтувчи кабидир», — дедилар. Ҳаммом айтди: Қатода деди: «Биз қусуқни фақат ҳаром деб биламиз».
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي يَحْيَى الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ } إِلَى قَوْلِهِ { الْفَاسِقُونَ } هَؤُلاَءِ الآيَاتُ الثَّلاَثُ نَزَلَتْ فِي الْيَهُودِ خَاصَّةً فِي قُرَيْظَةَ وَالنَّضِيرِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Alloh nozil qilgan narsa bilan hukm qilmaganlar — ana oʻshalar kofirlardir} oyatidan {fosiqlardir} degan soʻzigacha boʻlgan bu uchta oyat haqida: «Bu oyatlar xususan yahudiylar, jumladan Qurayza va Nazir (qabilalari) haqida nozil boʻlgan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм қилмаганлар — ана ўшалар кофирлардир} оятидан {фосиқлардир} деган сўзигача бўлган бу учта оят ҳақида: «Бу оятлар хусусан яҳудийлар, жумладан Қурайза ва Назир (қабилалари) ҳақида нозил бўлган», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ } فَنُسِخَتْ قَالَ { فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ } .
Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy bizga hadis aytdi, Ali ibn Husayn menga hadis aytdi, u otasidan, u Yazid an-Nahaviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib: «{Agar ular sening oldingga kelsalar, ular oʻrtasida hukm qil yoki ulardan yuz oʻgir} (Moida 42) oyati {Alloh nozil qilgan narsa bilan ular oʻrtasida hukm qil} (Moida 49) oyati bilan mansux qilindi (bekor qilindi)», dedi.Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий бизга ҳадис айтди, Али ибн Ҳусайн менга ҳадис айтди, у отасидан, у Язид ан-Наҳавийдан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб: «{Агар улар сенинг олдингга келсалар, улар ўртасида ҳукм қил ёки улардан юз ўгир} (Моида 42) ояти {Аллоҳ нозил қилган нарса билан улар ўртасида ҳукм қил} (Моида 49) ояти билан мансух қилинди (бекор қилинди)», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَيْنِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ } { وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ } الآيَةَ قَالَ كَانَ بَنُو النَّضِيرِ إِذَا قَتَلُوا مِنْ بَنِي قُرَيْظَةَ أَدَّوْا نِصْفَ الدِّيَةِ وَإِذَا قَتَلَ بَنُو قُرَيْظَةَ مِنْ بَنِي النَّضِيرِ أَدَّوْا إِلَيْهِمُ الدِّيَةَ كَامِلَةً فَسَوَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمْ .
Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga hadis aytdi, Muhammad ibn Salama bizga hadis aytdi, u Muhammad ibn Ishoqdan, u Dovud ibn al-Husayndan, u Ikrimadan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U dedi: «Bu oyat: {Agar ular sening oldingga kelsalar, ular oʻrtasida hukm qil yoki ulardan yuz oʻgir} {Agar hukm qilsang, ular oʻrtasida adolat bilan hukm qil} (Moida 42) — nozil boʻlganida (sabab shu edi): Banu Naziyr (qabilasi) Banu Qurayza (qabilasi)dan birovni oʻldirsa, yarim diyat (tovon) toʻlar edilar; Banu Qurayza Banu Naziyrdan birovni oʻldirsa, ularga toʻliq diyat toʻlar edilar. Shunda Rasululloh ﷺ ular oʻrtasida (diyatni) teng qildilar».Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга ҳадис айтди, Муҳаммад ибн Салама бизга ҳадис айтди, у Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Довуд ибн ал-Ҳусайндан, у Икримадан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У деди: «Бу оят: {Агар улар сенинг олдингга келсалар, улар ўртасида ҳукм қил ёки улардан юз ўгир} {Агар ҳукм қилсанг, улар ўртасида адолат билан ҳукм қил} (Моида 42) — нозил бўлганида (сабаб шу эди): Бану Назийр (қабиласи) Бану Қурайза (қабиласи)дан бировни ўлдирса, ярим дият (товон) тўлар эдилар; Бану Қурайза Бану Назийрдан бировни ўлдирса, уларга тўлиқ дият тўлар эдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ улар ўртасида (диятни) тенг қилдилар».
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي سَهْمٍ مَعَ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ وَعَدِيِّ بْنِ بَدَّاءَ فَمَاتَ السَّهْمِيُّ بِأَرْضٍ لَيْسَ بِهَا مُسْلِمٌ فَلَمَّا قَدِمَا بِتَرِكَتِهِ فَقَدُوا جَامَ فِضَّةٍ مُخَوَّصًا بِالذَّهَبِ فَأَحْلَفَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وُجِدَ الْجَامُ بِمَكَّةَ فَقَالُوا اشْتَرَيْنَاهُ مِنْ تَمِيمٍ وَعَدِيٍّ فَقَامَ رَجُلاَنِ مِنْ أَوْلِيَاءِ السَّهْمِيِّ فَحَلَفَا لَشَهَادَتُنَا أَحَقُّ مِنْ شَهَادَتِهِمَا وَإِنَّ الْجَامَ لِصَاحِبِهِمْ . قَالَ فَنَزَلَتْ فِيهِمْ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ } الآيَةَ .
al-Hasan ibn Ali bizga aytib berdi: Yahyo ibn Odam bizga aytib berdi: Ibn Abu Zoida bizga Muhammad ibn Abulqosimdan, u Abdulmalik ibn Said ibn Jubayrdan, u otasidan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan aytib berdi. U dedi: «Banu Sahmdan bir kishi Tamim ad-Doriy va Adiy ibn Baddo bilan birga (safarga) chiqdi. Sahmlik kishi musulmon yoʻq bir yerda vafot etdi. U ikkovi (uning) meros mulkini olib kelganlarida, oltin suvi yugurtirilgan kumush idishni topa olishmadi. Rasululloh ﷺ u ikkisiga qasam ichdirdilar. Soʻng oʻsha idish Makkada topildi va: ‹Buni biz Tamim va Adiydan sotib olganmiz›, ‒ deyishdi. Shunda sahmlik kishining merosxoʻrlaridan ikki kishi turib: ‹Bizning guvohligimiz u ikkisining guvohligidan haqliroqdir va idish bizning kishimiznikidir›, ‒ deb qasam ichdilar». U (Ibn Abbos) dedi: «Shunda ular haqida {Ey iymon keltirganlar! Birortangizga oʻlim hozir boʻlganda, sizlarning oranglardagi guvohlik...} oyati nozil boʻldi».ал-Ҳасан ибн Али бизга айтиб берди: Яҳё ибн Одам бизга айтиб берди: Ибн Абу Зоида бизга Муҳаммад ибн Абулқосимдан, у Абдулмалик ибн Саид ибн Жубайрдан, у отасидан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан айтиб берди. У деди: «Бану Саҳмдан бир киши Тамим ад-Дорий ва Адий ибн Баддо билан бирга (сафарга) чиқди. Саҳмлик киши мусулмон йўқ бир ерда вафот этди. У иккови (унинг) мерос мулкини олиб келганларида, олтин суви югуртирилган кумуш идишни топа олишмади. Расулуллоҳ ﷺ у иккисига қасам ичдирдилар. Сўнг ўша идиш Маккада топилди ва: ‹Буни биз Тамим ва Адийдан сотиб олганмиз›, ‒ дейишди. Шунда саҳмлик кишининг меросхўрларидан икки киши туриб: ‹Бизнинг гувоҳлигимиз у иккисининг гувоҳлигидан ҳақлироқдир ва идиш бизнинг кишимизникидир›, ‒ деб қасам ичдилар». У (Ибн Аббос) деди: «Шунда улар ҳақида {Эй иймон келтирганлар! Бирортангизга ўлим ҳозир бўлганда, сизларнинг оранглардаги гувоҳлик...} ояти нозил бўлди».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ الْحُبَابِ، حَدَّثَهُمْ حَدَّثَنَا سَيْفٌ الْمَكِّيُّ، - قَالَ عُثْمَانُ سَيْفُ بْنُ سُلَيْمَانَ - عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَضَى بِيَمِينٍ وَشَاهِدٍ .
Usmon ibn Abu Shayba va al-Hasan ibn Ali bizga aytib berishdiki, Zayd ibn al-Hubob ularga aytib bergan: Sayf al-Makkiy bizga aytib berdi ‒ Usmon: ‹Sayf ibn Sulaymon›, ‒ dedi ‒ u Qays ibn Saʼddan, u Amr ibn Dinordan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ bir qasam va bitta guvoh asosida hukm chiqardilar.Усмон ибн Абу Шайба ва ал-Ҳасан ибн Али бизга айтиб беришдики, Зайд ибн ал-Ҳубоб уларга айтиб берган: Сайф ал-Маккий бизга айтиб берди ‒ Усмон: ‹Сайф ибн Сулаймон›, ‒ деди ‒ у Қайс ибн Саъддан, у Амр ибн Динордан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ бир қасам ва битта гувоҳ асосида ҳукм чиқардилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ - يَعْنِي لِرَجُلٍ حَلَّفَهُ - " احْلِفْ بِاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ مَا لَهُ عِنْدَكَ شَىْءٌ " . يَعْنِي لِلْمُدَّعِي . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو يَحْيَى اسْمُهُ زِيَادٌ كُوفِيٌّ ثِقَةٌ .
Musaddad bizga aytib berdi: Abu Ahvas bizga aytib berdi: Atoʼ ibn Soib bizga Abu Yahyodan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ — yaʼni oʻzlari qasam ichirgan bir kishiga — dedilar: «Undan boʻlak iloh yoʻq boʻlgan Alloh bilan qasam ichginki, sening huzuringda uning hech narsasi yoʻq». Yaʼni daʼvogar uchun (shunday qasam ichirdilar). Abu Dovud aytdi: Abu Yahyoning ismi Ziyod boʻlib, kufalik, ishonchli (rovi)dir.Мусаддад бизга айтиб берди: Абу Аҳвас бизга айтиб берди: Атў ибн Соиб бизга Абу Яҳёдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Набий ﷺ — яъни ўзлари қасам ичирган бир кишига — дедилар: «Ундан бўлак илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ билан қасам ичгинки, сенинг ҳузурингда унинг ҳеч нарсаси йўқ». Яъни даъвогар учун (шундай қасам ичирдилар). Абу Довуд айтди: Абу Яҳёнинг исми Зиёд бўлиб, куфалик, ишончли (рови)дир.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَسْمَعُونَ وَيُسْمَعُ مِنْكُمْ وَيُسْمَعُ مِمَّنْ سَمِعَ مِنْكُمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlar (mendan) eshitasizlar, sizlardan ham eshitiladi va sizlardan eshitgan kishilardan ham eshitiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлар (мендан) эшитасизлар, сизлардан ҳам эшитилади ва сизлардан эшитган кишилардан ҳам эшитилади».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَقْرَبُوا الصَّلاَةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى } وَ { يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ } نَسَخَتْهُمَا الَّتِي فِي الْمَائِدَةِ { إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ } الآيَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: {Ey iymon keltirganlar! Mast holatingizda namozga yaqinlashmangiz} (degan oyat) va {Sendan xamr va qimor haqida soʻraydilar. Ayt: ‹Bu ikkovida katta gunoh va odamlar uchun (baʼzi) manfaatlar bor›} (degan oyat) — bularning ikkovini Moida surasidagi {Albatta, xamr, qimor, butlar... (gunohi kasofatdir)} oyati nasx qildi (bekor qildi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: {Эй иймон келтирганлар! Маст ҳолатингизда намозга яқинлашмангиз} (деган оят) ва {Сендан хамр ва қимор ҳақида сўрайдилар. Айт: ‹Бу икковида катта гуноҳ ва одамлар учун (баъзи) манфаатлар бор›} (деган оят) — буларнинг икковини Моида сурасидаги {Албатта, хамр, қимор, бутлар... (гуноҳи касофатдир)} ояти насх қилди (бекор қилди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمَرَ الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ النُّعْمَانَ، يَقُولُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " كُلُّ مُخَمِّرٍ خَمْرٌ وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ وَمَنْ شَرِبَ مُسْكِرًا بُخِسَتْ صَلاَتُهُ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا فَإِنْ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ فَإِنْ عَادَ الرَّابِعَةَ كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يَسْقِيَهُ مِنْ طِينَةِ الْخَبَالِ " . قِيلَ وَمَا طِينَةُ الْخَبَالِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " صَدِيدُ أَهْلِ النَّارِ وَمَنْ سَقَاهُ صَغِيرًا لاَ يَعْرِفُ حَلاَلَهُ مِنْ حَرَامِهِ كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يَسْقِيَهُ مِنْ طِينَةِ الْخَبَالِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Har bir mast qiluvchi narsa xamrdir va har bir mast qiluvchi narsa haromdir. Kim mast qiluvchi narsani ichsa, qirq kun namozi (savobidan) kamaytiriladi. Bas, agar tavba qilsa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi. Agar toʻrtinchi marta qaytsa, Alloh zimmasiga uni ‹tiynat al-xabol›dan suv ichirish haqdir». «Tiynat al-xabol nimadir, ey Rasululloh?» deyildi. U zot: «Doʻzax ahlining yirigʻidir. Kim uni (xamrni) halolini haromidan ajrata olmaydigan kichik bolaga ichirsa, Alloh zimmasiga uni ‹tiynat al-xabol›dan suv ichirish haqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бир маст қилувчи нарса хамрдир ва ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир. Ким маст қилувчи нарсани ичса, қирқ кун намози (савобидан) камайтирилади. Бас, агар тавба қилса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади. Агар тўртинчи марта қайтса, Аллоҳ зиммасига уни ‹тийнат ал-хабол›дан сув ичириш ҳақдир». «Тийнат ал-хабол нимадир, эй Расулуллоҳ?» дейилди. У зот: «Дўзах аҳлининг йириғидир. Ким уни (хамрни) ҳалолини ҳаромидан ажрата олмайдиган кичик болага ичирса, Аллоҳ зиммасига уни ‹тийнат ал-хабол›дан сув ичириш ҳақдир», дедилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ - وَقَالَ مُسَدَّدٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، وَهَذَا، حَدِيثُ سُلَيْمَانَ قَالَ - قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا هَذَا الْحَىَّ مِنْ رَبِيعَةَ قَدْ حَالَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ كُفَّارُ مُضَرَ وَلَسْنَا نَخْلُصُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي شَهْرٍ حَرَامٍ فَمُرْنَا بِشَىْءٍ نَأْخُذُ بِهِ وَنَدْعُو إِلَيْهِ مَنْ وَرَاءَنَا . قَالَ " آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ الإِيمَانُ بِاللَّهِ وَشَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . وَعَقَدَ بِيَدِهِ وَاحِدَةً . وَقَالَ مُسَدَّدٌ الإِيمَانُ بِاللَّهِ ثُمَّ فَسَّرَهَا لَهُمْ شَهَادَةَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَأَنْ تُؤَدُّوا الْخُمُسَ مِمَّا غَنِمْتُمْ وَأَنْهَاكُمْ عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْحَنْتَمِ وَالْمُزَفَّتِ وَالْمُقَيَّرِ " . وَقَالَ ابْنُ عُبَيْدٍ النَّقِيرِ مَكَانَ الْمُقَيَّرِ . وَقَالَ مُسَدَّدٌ وَالنَّقِيرِ وَالْمُقَيَّرِ وَلَمْ يَذْكُرِ الْمُزَفَّتِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو جَمْرَةَ نَصْرُ بْنُ عِمْرَانَ الضُّبَعِيُّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Abdulqays elchilari Rasululloh ﷺ huzuriga keldilar va: «Yo Rasululloh! Biz Robiʼa qabilasidanmiz, biz bilan sizning oraingizda Muzar kofirlari toʻsiq boʻlib turibdi, biz sizning huzuringizga faqat harom oyda yeta olamiz. Bizga shunday bir narsani buyuringki, uni oʻzimiz tutaylik va ortimizdagilarni ham unga chaqiraylik», dedilar. U zot: «Sizlarni toʻrt narsaga buyuraman va toʻrt narsadan qaytaraman: Allohga iymon keltirish va Allohdan oʻzga iloh yoʻq deb guvohlik berish», dedilar va qoʻllari bilan bittasini (barmoqlarini bukib) sanadilar. Musaddad: «Allohga iymon keltirish», dedi, soʻng uni ularga sharhlab berdilar: «Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish va oʻljaga olgan narsalaringizdan beshdan birini topshirishingiz. Sizlarni qovoq idishdan, yashil kosadan, smola surilgan idishdan va qatron surilgan idishdan qaytaraman», dedilar. Ibn Ubayd «al-muqayyar» oʻrniga «an-naqir» dedi. Musaddad esa: «an-naqir va al-muqayyar» dedi va «al-muzaffat»ni zikr qilmadi. Abu Dovud aytadi: Abu Jamra — Nasr ibn Imron az-Zubaʼiydir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Абдулқайс элчилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келдилар ва: «Ё Расулуллоҳ! Биз Робиъа қабиласиданмиз, биз билан сизнинг ораингизда Музар кофирлари тўсиқ бўлиб турибди, биз сизнинг ҳузурингизга фақат ҳаром ойда ета оламиз. Бизга шундай бир нарсани буюрингки, уни ўзимиз тутайлик ва ортимиздагиларни ҳам унга чақирайлик», дедилар. У зот: «Сизларни тўрт нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман: Аллоҳга иймон келтириш ва Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ деб гувоҳлик бериш», дедилар ва қўллари билан биттасини (бармоқларини букиб) санадилар. Мусаддад: «Аллоҳга иймон келтириш», деди, сўнг уни уларга шарҳлаб бердилар: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш ва ўлжага олган нарсаларингиздан бешдан бирини топширишингиз. Сизларни қовоқ идишдан, яшил косадан, смола сурилган идишдан ва қатрон сурилган идишдан қайтараман», дедилар. Ибн Убайд «ал-муқайяр» ўрнига «ан-нақир» деди. Мусаддад эса: «ан-нақир ва ал-муқайяр» деди ва «ал-музаффат»ни зикр қилмади. Абу Довуд айтади: Абу Жамра — Наср ибн Имрон аз-Зубаъийдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ حَبْتَرٍ النَّهْشَلِيُّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فِيمَ نَشْرَبُ قَالَ " لاَ تَشْرَبُوا فِي الدُّبَّاءِ وَلاَ فِي الْمُزَفَّتِ وَلاَ فِي النَّقِيرِ وَانْتَبِذُوا فِي الأَسْقِيَةِ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنِ اشْتَدَّ فِي الأَسْقِيَةِ قَالَ " فَصُبُّوا عَلَيْهِ الْمَاءَ " . قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ . فَقَالَ لَهُمْ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ " أَهْرِيقُوهُ " . ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَىَّ أَوْ حُرِّمَ الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْكُوبَةُ " . قَالَ " وَكُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ " . قَالَ سُفْيَانُ فَسَأَلْتُ عَلِيَّ بْنَ بَذِيمَةَ عَنِ الْكُوبَةِ قَالَ الطَّبْلُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Abdulqays elchilari: «Yo Rasululloh! Nimada ichaylik?» dedilar. U zot: «Qovoq idishda, smola surilgan idishda va oʻyib yasalgan xurmo tanasida ichmanglar, balki teri meshlarda nabiz tayyorlanglar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, agar meshlarda achib achchiqlashsachi?» dedilar. U zot: «Unga suv quyinglar», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh...» dedilar. Shunda u zot ularga uchinchi yoki toʻrtinchi marta: «Uni toʻkib tashlanglar», dedilar. Soʻng: «Albatta, Alloh menga xamr (may)ni, maysir (qimor)ni va kuba (nogʻora)ni harom qildi — yoki: harom qilindi», dedilar. Yana: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar. Sufyon aytadi: Men Ali ibn Bazimadan kuba haqida soʻradim. U: «Bu nogʻoradir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Абдулқайс элчилари: «Ё Расулуллоҳ! Нимада ичайлик?» дедилар. У зот: «Қовоқ идишда, смола сурилган идишда ва ўйиб ясалган хурмо танасида ичманглар, балки тери мешларда набиз тайёрланглар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, агар мешларда ачиб аччиқлашсачи?» дедилар. У зот: «Унга сув қуйинглар», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ...» дедилар. Шунда у зот уларга учинчи ёки тўртинчи марта: «Уни тўкиб ташланглар», дедилар. Сўнг: «Албатта, Аллоҳ менга хамр (май)ни, майсир (қимор)ни ва куба (ноғора)ни ҳаром қилди — ёки: ҳаром қилинди», дедилар. Яна: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар. Суфён айтади: Мен Али ибн Базимадан куба ҳақида сўрадим. У: «Бу ноғорадир», деди.
حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي عُمَرَ، يَحْيَى الْبَهْرَانِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ يُنْبَذُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الزَّبِيبُ فَيَشْرَبُهُ الْيَوْمَ وَالْغَدَ وَبَعْدَ الْغَدِ إِلَى مَسَاءِ الثَّالِثَةِ ثُمَّ يَأْمُرُ بِهِ فَيُسْقَى الْخَدَمَ أَوْ يُهَرَاقُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ مَعْنَى يُسْقَى الْخَدَمَ يُبَادَرُ بِهِ الْفَسَادُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو عُمَرَ يَحْيَى بْنُ عُبَيْدٍ الْبَهْرَانِيُّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Nabiy ﷺ uchun mayiz (quruq uzum)dan nabiz tayyorlanar edi. U zot uni shu kuni, ertasi kuni va undan keyingi kuni — uchinchi kunning kechigacha ichar edilar. Soʻngra (qolganini) amr qilib, xizmatkorlarga ichirtirar edilar yoki toʻktirib tashlatar edilar.» Abu Dovud dedi: «Xizmatkorlarga ichirildi degani — buzilib qolishidan oldin (degan maʼnodadir).» Abu Dovud dedi: «Abu Umar — Yahyo ibn Ubayd al-Bahroniydir.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Набий ﷺ учун майиз (қуруқ узум)дан набиз тайёрланар эди. У зот уни шу куни, эртаси куни ва ундан кейинги куни — учинчи куннинг кечигача ичар эдилар. Сўнгра (қолганини) амр қилиб, хизматкорларга ичиртирар эдилар ёки тўктириб ташлатар эдилар.» Абу Довуд деди: «Хизматкорларга ичирилди дегани — бузилиб қолишидан олдин (деган маънодадир).» Абу Довуд деди: «Абу Умар — Яҳё ибн Убайд ал-Баҳронийдир.»
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الشُّرْبِ مِنْ فِي السِّقَاءِ وَعَنْ رُكُوبِ الْجَلاَّلَةِ وَالْمُجَثَّمَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْجَلاَّلَةُ الَّتِي تَأْكُلُ الْعَذِرَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Rasululloh ﷺ mesh ogʻzidan suv ichishdan, najosat yeydigan hayvonni minishdan va bogʻlab qoʻyib otib oʻldirilgan hayvonni (yeyish)dan qaytardilar.» Abu Dovud dedi: «Jallola — najosat yeydigan (hayvon)dir.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Расулуллоҳ ﷺ меш оғзидан сув ичишдан, нажосат ейдиган ҳайвонни минишдан ва боғлаб қўйиб отиб ўлдирилган ҳайвонни (ейиш)дан қайтардилар.» Абу Довуд деди: «Жаллола — нажосат ейдиган (ҳайвон)дир.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُتَنَفَّسَ فِي الإِنَاءِ أَوْ يُنْفَخَ فِيهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ idishga nafas olishdan yoki uning ichiga puflashdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ идишга нафас олишдан ёки унинг ичига пуфлашдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ حَرْمَلَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَجَاءُوا بِضَبَّيْنِ مَشْوِيَّيْنِ عَلَى ثُمَامَتَيْنِ فَتَبَزَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ خَالِدٌ إِخَالُكَ تَقْذُرُهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " أَجَلْ " . ثُمَّ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِلَبَنٍ فَشَرِبَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ طَعَامًا فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَأَطْعِمْنَا خَيْرًا مِنْهُ . وَإِذَا سُقِيَ لَبَنًا فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَزِدْنَا مِنْهُ . فَإِنَّهُ لَيْسَ شَىْءٌ يُجْزِئُ مِنَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ إِلاَّ اللَّبَنُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَفْظُ مُسَدَّدٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Maymuna (roziyallohu anho)ning uyida edim. Shunda Rasululloh ﷺ kirib keldilar, u zot bilan birga Xolid ibn Valid (roziyallohu anhu) ham bor edi. Ikkita yumronqoziqlardan iborat qovurilgan ovqatni ikki dasta gʻumayda keltirishdi. Rasululloh ﷺ tupurdilar. Xolid: «Ey Rasululloh, sizni undan jirkanyapsiz deb oʻylayman», dedi. U zot: «Ha», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga sut keltirildi, u zot ichdilar va: «Sizlardan biringiz taom yesa, ‹Ey Alloh, bizga uning ichida barakat ber va bizni undan koʻra yaxshiroq taom bilan rizqlantir› desin. Agar unga sut ichirilsa, ‹Ey Alloh, bizga uning ichida barakat ber va bizga undan yanada koʻproq ber› desin. Zero, taom va ichimliklardan sutdan boshqa biror narsa (ham ozuqa, ham ichimlik oʻrnida) kifoya qilmaydi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Musaddadning lafzidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг уйида эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ кириб келдилар, у зот билан бирга Холид ибн Валид (розияллоҳу анҳу) ҳам бор эди. Иккита юмронқозиқлардан иборат қовурилган овқатни икки даста ғумайда келтиришди. Расулуллоҳ ﷺ тупурдилар. Холид: «Эй Расулуллоҳ, сизни ундан жирканяпсиз деб ўйлайман», деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга сут келтирилди, у зот ичдилар ва: «Сизлардан бирингиз таом еса, ‹Эй Аллоҳ, бизга унинг ичида баракат бер ва бизни ундан кўра яхшироқ таом билан ризқлантир› десин. Агар унга сут ичирилса, ‹Эй Аллоҳ, бизга унинг ичида баракат бер ва бизга ундан янада кўпроқ бер› десин. Зеро, таом ва ичимликлардан сутдан бошқа бирор нарса (ҳам озуқа, ҳам ичимлик ўрнида) кифоя қилмайди», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Мусаддаднинг лафзидир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ } فَكَانَ الرَّجُلُ يُحْرَجُ أَنْ يَأْكُلَ عِنْدَ أَحَدٍ مِنَ النَّاسِ بَعْدَ مَا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فَنَسَخَ ذَلِكَ الآيَةُ الَّتِي فِي النُّورِ قَالَ { لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ } { أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ } إِلَى قَوْلِهِ { أَشْتَاتًا } كَانَ الرَّجُلُ الْغَنِيُّ يَدْعُو الرَّجُلَ مِنْ أَهْلِهِ إِلَى الطَّعَامِ قَالَ إِنِّي لأَجَّنَّحُ أَنْ آكُلَ مِنْهُ . وَالتَّجَنُّحُ الْحَرَجُ وَيَقُولُ الْمِسْكِينُ أَحَقُّ بِهِ مِنِّي . فَأُحِلَّ فِي ذَلِكَ أَنْ يَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَأُحِلَّ طَعَامُ أَهْلِ الْكِتَابِ .
Ahmad ibn Muhammad al-Marvaziy rivoyat qiladi. Menga Ali ibn al-Husayn ibn Voqid otasidan, u Yazid an-Nahaviydan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi. U dedi: {Mol-mulklaringizni oʻzaro nohaq yemang, magar oʻzaro rozilik bilan boʻlgan savdo-sotiq boʻlsa (mayli)} (Niso 29) ekan, ushbu oyat nozil boʻlgach, kishi birovning huzurida (uning) taomidan yeyishni gunoh deb hisoblar edi. Soʻng buni Nur surasidagi oyat nasx qildi. (Alloh taolo) dedi: {Sizlarga uylaringizdan ... taomlanishingizda gunoh yoʻqdir} (taa) {alohida-alohida} (Nur 61) degan soʻzigacha. Boy kishi oʻz ahlidan boʻlgan bir kishini taomga taklif qilar, u esa: ‹Men undan yeyishni gunoh deb bilaman›, der edi. ‹at-Tajannuh› — gunoh (deb bilish) demakdir. Va u: ‹Miskin bunga mendan koʻra haqliroqdir›, der edi. Shunda ana shu haqda Allohning nomi zikr etilgan narsadan yeyishlari halol qilindi va ahli kitobning taomi (ham) halol qilindi.Аҳмад ибн Муҳаммад ал-Марвазий ривоят қилади. Менга Али ибн ал-Ҳусайн ибн Воқид отасидан, у Язид ан-Наҳавийдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди. У деди: {Мол-мулкларингизни ўзаро ноҳақ еманг, магар ўзаро розилик билан бўлган савдо-сотиқ бўлса (майли)} (Нисо 29) экан, ушбу оят нозил бўлгач, киши бировнинг ҳузурида (унинг) таомидан ейишни гуноҳ деб ҳисоблар эди. Сўнг буни Нур сурасидаги оят насх қилди. (Аллоҳ таоло) деди: {Сизларга уйларингиздан ... таомланишингизда гуноҳ йўқдир} (таа) {алоҳида-алоҳида} (Нур 61) деган сўзигача. Бой киши ўз аҳлидан бўлган бир кишини таомга таклиф қилар, у эса: ‹Мен ундан ейишни гуноҳ деб биламан›, дер эди. ‹ат-Тажаннуҳ› — гуноҳ (деб билиш) демакдир. Ва у: ‹Мискин бунга мендан кўра ҳақлироқдир›, дер эди. Шунда ана шу ҳақда Аллоҳнинг номи зикр этилган нарсадан ейишлари ҳалол қилинди ва аҳли китобнинг таоми (ҳам) ҳалол қилинди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ خِرِّيتٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَقُولُ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ طَعَامِ الْمُتَبَارِيَيْنِ أَنْ يُؤْكَلَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَكْثَرُ مَنْ رَوَاهُ عَنْ جَرِيرٍ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ وَهَارُونُ النَّحْوِيُّ ذَكَرَ فِيهِ ابْنَ عَبَّاسٍ أَيْضًا وَحَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عَبَّاسٍ .
Horun ibn Zayd ibn Abiz-Zarqo rivoyat qiladi. Bizga otam, unga Jarir ibn Hozim Zubayr ibn Xirritdan rivoyat qildi. U dedi: Ikrimani shunday deganini eshitdim: Ibn Abbos: «Nabiy ﷺ bir-biri bilan (maqtanib) musobaqalashuvchi ikki kishining taomini yeyishdan nahy qildilar (qaytardilar)», der edi. Abu Dovud aytdi: Uni Jarirdan rivoyat qilganlarning koʻpchiligi unda Ibn Abbosni zikr qilmaydi. Horun an-Nahaviy esa unda Ibn Abbosni ham zikr qilgan, Hammod ibn Zayd esa Ibn Abbosni zikr qilmagan.Ҳорун ибн Зайд ибн Абиз-Зарқо ривоят қилади. Бизга отам, унга Жарир ибн Ҳозим Зубайр ибн Хирритдан ривоят қилди. У деди: Икримани шундай деганини эшитдим: Ибн Аббос: «Набий ﷺ бир-бири билан (мақтаниб) мусобақалашувчи икки кишининг таомини ейишдан наҳй қилдилар (қайтардилар)», дер эди. Абу Довуд айтди: Уни Жарирдан ривоят қилганларнинг кўпчилиги унда Ибн Аббосни зикр қилмайди. Ҳорун ан-Наҳавий эса унда Ибн Аббосни ҳам зикр қилган, Ҳаммод ибн Зайд эса Ибн Аббосни зикр қилмаган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنَ الْخَلاَءِ فَقُدِّمَ إِلَيْهِ طَعَامٌ فَقَالُوا أَلاَ نَأْتِيكَ بِوَضُوءٍ فَقَالَ " إِنَّمَا أُمِرْتُ بِالْوُضُوءِ إِذَا قُمْتُ إِلَى الصَّلاَةِ " .
Musaddad rivoyat qiladi. Bizga Ismoil, unga Ayyub Abdulloh ibn Abu Mulaykadan, u Abdulloh ibn Abbosdan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ hojatxonadan chiqdilar va u zotga taom taqdim qilindi. Shunda ular (sahobalar): «Sizga taharat (suvini) keltiraylikmi?» dedilar. U zot: «Men faqat namozga turganimda taharat qilishga buyurilganman», dedilar.Мусаддад ривоят қилади. Бизга Исмоил, унга Айюб Абдуллоҳ ибн Абу Мулайкадан, у Абдуллоҳ ибн Аббосдан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонадан чиқдилар ва у зотга таом тақдим қилинди. Шунда улар (саҳобалар): «Сизга таҳарат (сувини) келтирайликми?» дедилар. У зот: «Мен фақат намозга турганимда таҳарат қилишга буюрилганман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ طَعَامًا فَلاَ يَأْكُلْ مِنْ أَعْلَى الصَّحْفَةِ وَلَكِنْ لِيَأْكُلْ مِنْ أَسْفَلِهَا فَإِنَّ الْبَرَكَةَ تَنْزِلُ مِنْ أَعْلاَهَا " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biror odam taom yeganida, likobchaning ustidan (oʻrtasidan) yemasin, balki uning chetidan yesin. Chunki baraka uning ustidan (oʻrtasidan) tushadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирор одам таом еганида, ликобчанинг устидан (ўртасидан) емасин, балки унинг четидан есин. Чунки барака унинг устидан (ўртасидан) тушади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ السَّمْتِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُبَارَكُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ أَحَبُّ الطَّعَامِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الثَّرِيدَ مِنَ الْخُبْزِ وَالثَّرِيدَ مِنَ الْحَيْسِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ ضَعِيفٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ ga taomlarning eng yoqimlisi nondan tayyorlangan sarid (goʻshtli non boʻtqasi) va xaysdan (xurmo, yogʻ hamda qurutdan tayyorlangan taomdan) tayyorlangan sarid edi», dedi. Abu Dovud aytdi: Bu zaif (hadis).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ га таомларнинг энг ёқимлиси нондан тайёрланган сарид (гўштли нон бўтқаси) ва хайсдан (хурмо, ёғ ҳамда қурутдан тайёрланган таомдан) тайёрланган сарид эди», деди. Абу Довуд айтди: Бу заиф (ҳадис).
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ لَبَنِ الْجَلاَّلَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ jalloladan (najosat yeb ozuqalanadigan hayvondan) chiqqan sutni (ichishni) qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ жаллоладан (нажосат еб озуқаланадиган ҳайвондан) чиққан сутни (ичишни) қайтардилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ خَالَتَهُ، أَهْدَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمْنًا وَأَضُبًّا وَأَقِطًا فَأَكَلَ مِنَ السَّمْنِ وَمِنَ الأَقِطِ وَتَرَكَ الأَضُبَّ تَقَذُّرًا وَأُكِلَ عَلَى مَائِدَتِهِ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, uning xolasi Rasululloh ﷺga sariyogʻ, kaltakesaklar (zabb) va quritilgan pishloq (aqit) hadya qildi. U zot sariyogʻdan va pishloqdan yedilar, kaltakesakni esa jirkanib qoldirdilar. (Lekin u) Rasululloh ﷺning dasturxonida yeyildi. Agar harom boʻlganida, Rasululloh ﷺning dasturxonida yeyilmas edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, унинг холаси Расулуллоҳ ﷺга сариёғ, калтакесаклар (забб) ва қуритилган пишлоқ (ақит) ҳадя қилди. У зот сариёғдан ва пишлоқдан едилар, калтакесакни эса жирканиб қолдирдилар. (Лекин у) Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонида ейилди. Агар ҳаром бўлганида, Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонида ейилмас эди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْتَ مَيْمُونَةَ فَأُتِيَ بِضَبٍّ مَحْنُوذٍ فَأَهْوَى إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِيَدِهِ فَقَالَ بَعْضُ النِّسْوَةِ اللاَّتِي فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ أَخْبِرُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِمَا يُرِيدُ أَنْ يَأْكُلَ مِنْهُ فَقَالُوا هُوَ ضَبٌّ . فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ . قَالَ فَقُلْتُ أَحَرَامٌ هُوَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لاَ وَلَكِنَّهُ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ " . قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺ bilan Maymuna (roziyallohu anho)ning uyiga kirdi. (U zotga) qovurilgan kaltakesak (zabb) keltirildi. Rasululloh ﷺ qoʻllarini unga uzatdilar. Maymunaning uyidagi ayollardan baʼzilari: «Yeyamoqchi boʻlayotgan narsalarining nimaligini Nabiy ﷺga aytinglar», dedi. Ular: «U kaltakesakdir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini koʻtardilar. (Xolid) aytadi: «Men: ‹Ey Rasululloh, u haromdirmi?› deb soʻradim. U zot: ‹Yoʻq, lekin u mening qavmim yurtida boʻlmagani uchun undan koʻnglim aynayotganini sezyapman›, dedilar. Xolid aytadi: ‹Shunda men uni tortib oldim-da, yedim. Rasululloh ﷺ esa qarab turardilar›».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺ билан Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг уйига кирди. (У зотга) қовурилган калтакесак (забб) келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ қўлларини унга узатдилар. Маймунанинг уйидаги аёллардан баъзилари: «Еямоқчи бўлаётган нарсаларининг нималигини Набий ﷺга айтинглар», деди. Улар: «У калтакесакдир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини кўтардилар. (Холид) айтади: «Мен: ‹Эй Расулуллоҳ, у ҳаромдирми?› деб сўрадим. У зот: ‹Йўқ, лекин у менинг қавмим юртида бўлмагани учун ундан кўнглим айнаётганини сезяпман›, дедилар. Холид айтади: ‹Шунда мен уни тортиб олдим-да, едим. Расулуллоҳ ﷺ эса қараб турардилар›».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ صُبَيْحٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ شَرِيكٍ الْمَكِّيَّ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِيَّةِ يَأْكُلُونَ أَشْيَاءَ وَيَتْرُكُونَ أَشْيَاءَ تَقَذُّرًا فَبَعَثَ اللَّهُ تَعَالَى نَبِيَّهُ وَأَنْزَلَ كِتَابَهُ وَأَحَلَّ حَلاَلَهُ وَحَرَّمَ حَرَامَهُ فَمَا أَحَلَّ فَهُوَ حَلاَلٌ وَمَا حَرَّمَ فَهُوَ حَرَامٌ وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَفْوٌ وَتَلاَ { قُلْ لاَ أَجِدُ فِيمَا أُوحِيَ إِلَىَّ مُحَرَّمًا } إِلَى آخِرِ الآيَةِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Johiliyat ahli baʼzi narsalarni yer, baʼzi narsalarni esa jirkanib tark qilar edi. Soʻng Alloh taolo Oʻz Nabiysini ﷺ yubordi va Oʻz Kitobini nozil qildi, halolini halol, haromini harom qildi. Bas, U halol qilgan narsa haloldir, U harom qilgan narsa haromdir, U haqida sukut qilgan (jim turgan) narsa esa avf (kechirilgan)dir». Va u: {Ayt: ‹Menga vahy qilingan narsada harom qilingan narsani topmadim›} ojatini oxirigacha tilovat qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Жоҳилият аҳли баъзи нарсаларни ер, баъзи нарсаларни эса жирканиб тарк қилар эди. Сўнг Аллоҳ таоло Ўз Набийсини ﷺ юборди ва Ўз Китобини нозил қилди, ҳалолини ҳалол, ҳаромини ҳаром қилди. Бас, У ҳалол қилган нарса ҳалолдир, У ҳаром қилган нарса ҳаромдир, У ҳақида сукут қилган (жим турган) нарса эса авф (кечирилган)дир». Ва у: {Айт: ‹Менга ваҳй қилинган нарсада ҳаром қилинган нарсани топмадим›} ожатини охиригача тиловат қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السَّبُعِ وَعَنْ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlardan qozigʻ tishli boʻlgan har bir hayvonni va qushlardan changalli (tirnoqli) boʻlgan har birini yeyishni man qildilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонлардан қозиғ тишли бўлган ҳар бир ҳайвонни ва қушлардан чангалли (тирноқли) бўлган ҳар бирини ейишни ман қилдилар».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَعَنْ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni yirtqich hayvonlardan qozigʻ tishli boʻlgan har bir hayvonni va qushlardan changalli (tirnoqli) boʻlgan har birini yeyishni man qildilar».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни йиртқич ҳайвонлардан қозиғ тишли бўлган ҳар бир ҳайвонни ва қушлардан чангалли (тирноқли) бўлган ҳар бирини ейишни ман қилдилар».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بُوذَوَيْهِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Maymunadan, u Paygʻambar ﷺdan, az-Zuhriyning Ibnul-Musayyabdan qilgan rivoyati kabi rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Маймунадан, у Пайғамбар ﷺдан, аз-Зуҳрийнинг Ибнул-Мусайябдан қилган ривояти каби ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَمْسَحَنَّ يَدَهُ بِالْمِنْدِيلِ حَتَّى يَلْعَقَهَا أَوْ يُلْعِقَهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Biringiz ovqatlangan paytda, qoʻlini yalamaguncha yoki (boshqa birovga) yalatmaguncha, uni roʻmolcha bilan artmasin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз овқатланган пайтда, қўлини яламагунча ёки (бошқа бировга) ялатмагунча, уни рўмолча билан артмасин».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمُ الْبَيَاضَ فَإِنَّهَا مِنْ خَيْرِ ثِيَابِكُمْ وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ وَإِنَّ خَيْرَ أَكْحَالِكُمُ الإِثْمِدُ يَجْلُو الْبَصَرَ وَيُنْبِتُ الشَّعْرَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kiyimlaringizdan oq (rangini) kiyinglar, chunki u kiyimlaringizning eng yaxshisidir va oʻliklaringizni ham unda kafanlanglar. Surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir: u koʻzni tiniqlashtiradi va kipriklarni oʻstiradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кийимларингиздан оқ (рангини) кийинглар, чунки у кийимларингизнинг энг яхшисидир ва ўликларингизни ҳам унда кафанланглар. Сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир: у кўзни тиниқлаштиради ва киприкларни ўстиради».
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، نَحْوَهُ قَالاَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كِنَانَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ، أَرْسَلَنِي الْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ - قَالَ عُثْمَانُ ابْنُ عُقْبَةَ وَكَانَ أَمِيرَ الْمَدِينَةِ - إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَسْأَلُهُ عَنْ صَلاَةِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الاِسْتِسْقَاءِ فَقَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَبَذِّلاً مُتَوَاضِعًا مُتَضَرِّعًا حَتَّى أَتَى الْمُصَلَّى - زَادَ عُثْمَانُ فَرَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ اتَّفَقَا - وَلَمْ يَخْطُبْ خُطَبَكُمْ هَذِهِ وَلَكِنْ لَمْ يَزَلْ فِي الدُّعَاءِ وَالتَّضَرُّعِ وَالتَّكْبِيرِ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَمَا يُصَلِّي فِي الْعِيدِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَالإِخْبَارُ لِلنُّفَيْلِيِّ وَالصَّوَابُ ابْنُ عُتْبَةَ .
Ishoq ibn Abdulloh ibn Kinona rivoyat qilib aytdi: Madina amiri boʻlmish al-Valid ibn Utba — Usmon (rivoyatida): ibn Uqba, dedi — meni Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga, Rasululloh ﷺning istisqodagi namozlari haqida soʻrab kelishim uchun yubordi. Shunda u: «Rasululloh ﷺ oddiy kiyimda, tavoze va tazarru bilan musallaga kelgunlaricha chiqdilar. — Usmon (rivoyatida): Soʻngra minbarga chiqdilar, deb ziyoda qildi, keyin ikkisi (rivoyatda) muvofiq keldi. — Va sizlarning mana shu xutbalaringizdek xutba qilmadilar, balki tinmay duo, tazarru va takbir aytishda davom etdilar, soʻngra hayit namozini oʻqigandek ikki rakat namoz oʻqidilar», dedi. Abu Dovud aytdi: (Hadisni) xabar berish an-Nufayliy(ning rivoyati boʻyicha)dir, toʻgʻrisi esa ibn Utba (deyilishi)dir.Ишоқ ибн Абдуллоҳ ибн Кинона ривоят қилиб айтди: Мадина амири бўлмиш ал-Валид ибн Утба — Усмон (ривоятида): ибн Уқба, деди — мени Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига, Расулуллоҳ ﷺнинг истисқодаги намозлари ҳақида сўраб келишим учун юборди. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ оддий кийимда, тавозе ва тазарру билан мусаллага келгунларича чиқдилар. — Усмон (ривоятида): Сўнгра минбарга чиқдилар, деб зиёда қилди, кейин иккиси (ривоятда) мувофиқ келди. — Ва сизларнинг мана шу хутбаларингиздек хутба қилмадилар, балки тинмай дуо, тазарру ва такбир айтишда давом этдилар, сўнгра ҳайит намозини ўқигандек икки ракат намоз ўқидилар», деди. Абу Довуд айтди: (Ҳадисни) хабар бериш ан-Нуфайлий(нинг ривояти бўйича)дир, тўғриси эса ибн Утба (дейилиши)дир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ كَانَ كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ مِثْلَ حَدِيثِ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ رَكْعَتَيْنِ .
Ahmad ibn Solih bizga shunday dedi: Anbasa bizga shunday dedi: Yunus bizga Ibn Shihobdan rivoyat qildi. (Ibn Shihob) aytdi: Kasir ibn Abbos rivoyat qilar ediki, Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qilardiki, Rasululloh ﷺ quyosh tutilganida xuddi Urvaning Oisha (roziyallohu anho)dan, uning Rasululloh ﷺdan qilgan rivoyatidagi kabi namoz oʻqidilar — yaʼni har bir rakaatda ikki rukudan qilib, ikki rakaat namoz oʻqidilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга шундай деди: Анбаса бизга шундай деди: Юнус бизга Ибн Шиҳобдан ривоят қилди. (Ибн Шиҳоб) айтди: Касир ибн Аббос ривоят қилар эдики, Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилардики, Расулуллоҳ ﷺ қуёш тутилганида худди Урванинг Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, унинг Расулуллоҳ ﷺдан қилган ривоятидаги каби намоз ўқидилар — яъни ҳар бир ракаатда икки рукудан қилиб, икки ракаат намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ قَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ وَالأُخْرَى مِثْلُهَا .
Musaddad bizga shunday dedi: Yahyo bizga Sufyondan rivoyat qildi: Habib ibn Abu Sobit bizga Tovusdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildiki, u zot quyosh tutilganida namoz oʻqidilar: (Qurʼon) oʻqib, soʻng rukuga bordilar; soʻng oʻqib, rukuga bordilar; soʻng oʻqib, rukuga bordilar; soʻng oʻqib, rukuga bordilar; soʻng sajdaga bordilar. Keyingi (rakaat) ham shunga oʻxshash edi.Мусаддад бизга шундай деди: Яҳё бизга Суфёндан ривоят қилди: Ҳабиб ибн Абу Собит бизга Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилдики, у зот қуёш тутилганида намоз ўқидилар: (Қуръон) ўқиб, сўнг рукуга бордилар; сўнг ўқиб, рукуга бордилар; сўнг ўқиб, рукуга бордилар; сўнг ўқиб, рукуга бордилар; сўнг саждага бордилар. Кейинги (ракаат) ҳам шунга ўхшаш эди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، - كَذَا عِنْدَ الْقَاضِي وَالصَّوَابُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، - قَالَ خُسِفَتِ الشَّمْسُ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ مَعَهُ فَقَامَ قِيَامًا طَوِيلاً بِنَحْوٍ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ ثُمَّ رَكَعَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quyosh tutildi. Bas, Rasululloh ﷺ odamlar bilan birga namoz oʻqidilar. U zot uzoq vaqt, taxminan Baqara surasini (oʻqiganday) qiyomda turdilar, soʻng rukuʼga bordilar. Va roviy hadisni (oxirigacha) keltirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қуёш тутилди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ одамлар билан бирга намоз ўқидилар. У зот узоқ вақт, тахминан Бақара сурасини (ўқигандай) қиёмда турдилар, сўнг рукуъга бордилар. Ва ровий ҳадисни (охиригача) келтирди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُسَدَّدٌ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اقْتَبَسَ عِلْمًا مِنَ النُّجُومِ اقْتَبَسَ شُعْبَةً مِنَ السِّحْرِ زَادَ مَا زَادَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim yulduzlardan bir ilm oʻrgansa, sehrdan bir boʻlakni oʻrgangan boʻladi. (Oʻrganishini) qancha koʻpaytirsa, (sehrni ham shuncha) koʻpaytirgan boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким юлдузлардан бир илм ўрганса, сеҳрдан бир бўлакни ўрганган бўлади. (Ўрганишини) қанча кўпайтирса, (сеҳрни ҳам шунча) кўпайтирган бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا خُصَيْفٌ، حَدَّثَنَا مِقْسَمٌ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ } فِي قَطِيفَةٍ حَمْرَاءَ فُقِدَتْ يَوْمَ بَدْرٍ فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ لَعَلَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ } إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَغُلَّ مَفْتُوحَةُ الْيَاءِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u kishi: «Bu {Hech bir paygʻambar xiyonat qilishi mumkin emas} ((Sura) Oli Imron 161) oyati Badr kuni yoʻqolib qolgan qizil baxmal (gilamcha) haqida nozil boʻldi. Baʼzi odamlar: ‹Ehtimol uni Rasululloh ﷺ olib qoʻygandirlar›, deyishdi. Shunda Alloh azza va jalla {Hech bir paygʻambar xiyonat qilishi mumkin emas} oyatini oyat oxirigacha nozil qildi», dedilar. Abu Dovud aytdi: ‹Yagʻulla› soʻzidagi ‹yo› harfi fatha (zabar) bilan oʻqiladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у киши: «Бу {Ҳеч бир пайғамбар хиёнат қилиши мумкин эмас} ((Сура) Оли Имрон 161) ояти Бадр куни йўқолиб қолган қизил бахмал (гиламча) ҳақида нозил бўлди. Баъзи одамлар: ‹Эҳтимол уни Расулуллоҳ ﷺ олиб қўйгандирлар›, дейишди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла {Ҳеч бир пайғамбар хиёнат қилиши мумкин эмас} оятини оят охиригача нозил қилди», дедилар. Абу Довуд айтди: ‹Яғулла› сўзидаги ‹ё› ҳарфи фатҳа (забар) билан ўқилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَحِقَ الْمُسْلِمُونَ رَجُلاً فِي غُنَيْمَةٍ لَهُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ فَقَتَلُوهُ وَأَخَذُوا تِلْكَ الْغُنَيْمَةَ فَنَزَلَتْ { وَلاَ تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا } تِلْكَ الْغُنَيْمَةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u kishi: «Musulmonlar oʻzining (kichik) bir qoʻy podasi bilan turgan bir kishiga duch kelishdi. U: ‹Assalomu alaykum›, dedi. Lekin ular uni oʻldirib, oʻsha qoʻylarni olib qoʻyishdi. Shunda {Sizga salom bergan kishiga: ‹Sen moʻmin emassan›, demanglar. Siz hayoti dunyo matosini istar ekansiz} ((Sura) Niso 94) oyati — oʻsha qoʻylar haqida — nozil boʻldi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у киши: «Мусулмонлар ўзининг (кичик) бир қўй подаси билан турган бир кишига дуч келишди. У: ‹Ассалому алайкум›, деди. Лекин улар уни ўлдириб, ўша қўйларни олиб қўйишди. Шунда {Сизга салом берган кишига: ‹Сен мўмин эмассан›, деманглар. Сиз ҳаёти дунё матосини истар экансиз} ((Сура) Нисо 94) ояти — ўша қўйлар ҳақида — нозил бўлди», дедилар.