حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُوجِبُ الْحَجَّ قَالَ " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا مَلَكَ زَادًا وَرَاحِلَةً وَجَبَ عَلَيْهِ الْحَجُّ . وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ هُوَ الْخُوزِيُّ الْمَكِّيُّ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Rasululloh, hajni nima vojib qiladi?» dedi. U zot: «Ozuqa va ulov», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir. Ilm ahli huzurida amal shunga koʻradir: kishi ozuqa va ulovga ega boʻlsa, unga haj vojib boʻladi. Ibrohim ibn Yazid — u al-Xuziy al-Makkiy boʻlib, baʼzi ilm ahli uni xotirasi (yodlashi) jihatidan tanqid qilishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Расулуллоҳ, ҳажни нима вожиб қилади?» деди. У зот: «Озуқа ва улов», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга кўрадир: киши озуқа ва уловга эга бўлса, унга ҳаж вожиб бўлади. Иброҳим ибн Язид — у ал-Хузий ал-Маккий бўлиб, баъзи илм аҳли уни хотираси (ёдлаши) жиҳатидан танқид қилишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ الْبَيْدَاءُ الَّتِي يَكْذِبُونَ فِيهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ عِنْدِ الْمَسْجِدِ مِنْ عِنْدِ الشَّجَرَةِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Baydo — odamlar shu (joy) haqida Rasululloh ﷺga (nisbatan) yolgʻon (gap) toʻqishadi. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ faqat masjid yonidan, daraxt yonidan talbiya aytib (ehromga) kirdilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Байдо — одамлар шу (жой) ҳақида Расулуллоҳ ﷺга (нисбатан) ёлғон (гап) тўқишади. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ фақат масжид ёнидан, дарахт ёнидан талбия айтиб (эҳромга) кирдилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ تَلْبِيَةَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم كَانَتْ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَإِنْ زَادَ فِي التَّلْبِيَةِ شَيْئًا مِنْ تَعْظِيمِ اللَّهِ فَلاَ بَأْسَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى تَلْبِيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَإِنَّمَا قُلْنَا لاَ بَأْسَ بِزِيَادَةِ تَعْظِيمِ اللَّهِ فِيهَا لِمَا جَاءَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَهُوَ حَفِظَ التَّلْبِيَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ زَادَ ابْنُ عُمَرَ فِي تَلْبِيَتِهِ مِنْ قِبَلِهِ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning talbiyalari: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka lo sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo sharika lak» (Sening amringga shoshildim, ey Alloh, amringga shoshildim. Amringga shoshildim, Sening shariging yoʻq, amringga shoshildim. Albatta hamd va neʼmat Senikidir, mulk ham Senikidir, Sening shariging yoʻq) boʻlardi. Bu bobda Ibn Masʼud, Jobir, Oisha, Ibn Abbos va Abu Hurayradan ham (hadislar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺ ashoblari va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli huzurida amal shunga binoandir, bu Sufyon, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Shofiiy aytdi: Agar talbiyaga Allohni ulugʻlashdan biror narsa qoʻshsa, inshaalloh, zarari yoʻq, lekin men uchun Rasululloh ﷺning talbiyasi bilan cheklanish yoqimliroqdir. Shofiiy aytdi: Biz unda Allohni ulugʻlash qoʻshilishida zarar yoʻq deyishimiz Ibn Umardan kelgan narsa sababidandir — u Rasululloh ﷺdan talbiyani yodlab olgan, soʻngra Ibn Umar oʻz talbiyasiga oʻzicha «Labbayka val-ragʻbou ilayka val-amal» (deganlarini) qoʻshgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг талбиялари: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарика лак» (Сенинг амрингга шошилдим, эй Аллоҳ, амрингга шошилдим. Амрингга шошилдим, Сенинг шаригинг йўқ, амрингга шошилдим. Албатта ҳамд ва неъмат Сеникидир, мулк ҳам Сеникидир, Сенинг шаригинг йўқ) бўларди. Бу бобда Ибн Масъуд, Жобир, Оиша, Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадислар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺ ашоблари ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир, бу Суфён, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Шофиий айтди: Агар талбияга Аллоҳни улуғлашдан бирор нарса қўшса, иншааллоҳ, зарари йўқ, лекин мен учун Расулуллоҳ ﷺнинг талбияси билан чекланиш ёқимлироқдир. Шофиий айтди: Биз унда Аллоҳни улуғлаш қўшилишида зарар йўқ дейишимиз Ибн Умардан келган нарса сабабидандир — у Расулуллоҳ ﷺдан талбияни ёдлаб олган, сўнгра Ибн Умар ўз талбиясига ўзича «Лаббайка вал-рағбоу илайка вал-амал» (деганларини) қўшган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ مِنْ أَيْنَ نُهِلُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ " يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَأَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَأَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ " . قَالَ وَيَقُولُونَ وَأَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Qayerdan ihromga kiramiz, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Madina ahli Zul-Hulayfadan, Shom ahli al-Juhfadan, Najd ahli Qarndan ihromga kiradi», dedilar. (Ibn Umar): «Yaman ahli Yalamlamdan, deb aytadilar», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Jobir ibn Abdulloh va Abdulloh ibn Amrdan ham (hadislar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Қаердан иҳромга кирамиз, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳли ал-Жуҳфадан, Нажд аҳли Қарндан иҳромга киради», дедилар. (Ибн Умар): «Яман аҳли Яламламдан, деб айтадилар», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ибн Абдуллоҳ ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ҳадислар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَاذَا تَأْمُرُنَا أَنْ نَلْبَسَ مِنَ الثِّيَابِ فِي الْحَرَمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْبَسُوا الْقُمُصَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ أَحَدٌ لَيْسَتْ لَهُ نَعْلاَنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا مَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ تَلْبَسُوا شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ الْوَرْسُ وَلاَ تَنْتَقِبِ الْمَرْأَةُ الْحَرَامُ وَلاَ تَلْبَسِ الْقُفَّازَيْنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, haramda qanday kiyimlarni kiyishni bizga buyurasiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Koʻylaklarni, ishtonlarni, bosh kiyimlarni (burnus), sallalarni va makisilarni (xuff) kiymanglar; magar birovning kovushi boʻlmasa, makisi kiysin va uni togʻaylardan pastroq qilib kessin. Zaʼfaron yoki vars teggan biror kiyimni ham kiymanglar. Ihromdagi ayol yuzini yopmasin va qoʻlqop kiymasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳарамда қандай кийимларни кийишни бизга буюрасиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Кўйлакларни, иштонларни, бош кийимларни (бурнус), саллаларни ва макисиларни (хуфф) кийманглар; магар бировнинг ковуши бўлмаса, макиси кийсин ва уни тоғайлардан пастроқ қилиб кессин. Заъфарон ёки варс тегган бирор кийимни ҳам кийманглар. Иҳромдаги аёл юзини ёпмасин ва қўлқоп киймасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ صَالِحٍ الطَّلْحِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ اغْتَسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِدُخُولِهِ مَكَّةَ بِفَخٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ . وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يَغْتَسِلُ لِدُخُولِ مَكَّةَ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ يُسْتَحَبُّ الاِغْتِسَالُ لِدُخُولِ مَكَّةَ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُهُمَا وَلاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Makkaga kirishlari uchun Faxx (degan joy)da gʻusl qildilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis mahfuz emas. Sahihi esa Nofeʼning Ibn Umardan rivoyat qilgani boʻlib, u (Ibn Umar) Makkaga kirish uchun gʻusl qilar edi. Shofiʼiy ham shuni aytadi: Makkaga kirish uchun gʻusl qilish mustahabdir. Abdurahmon ibn Zayd ibn Aslam hadisda zaifdir; Ahmad ibn Hanbal, Ali ibn al-Madiniy va boshqalar uni zaif deganlar. Biz bu hadisni faqat uning rivoyatidan marfuʼ holda bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Маккага киришлари учун Фахх (деган жой)да ғусл қилдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис маҳфуз эмас. Саҳиҳи эса Нофеънинг Ибн Умардан ривоят қилгани бўлиб, у (Ибн Умар) Маккага кириш учун ғусл қилар эди. Шофиъий ҳам шуни айтади: Маккага кириш учун ғусл қилиш мустаҳабдир. Абдураҳмон ибн Зайд ибн Аслам ҳадисда заифдир; Аҳмад ибн Ҳанбал, Али ибн ал-Мадиний ва бошқалар уни заиф деганлар. Биз бу ҳадисни фақат унинг ривоятидан марфуъ ҳолда биламиз.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الْعُمَرِيُّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ نَهَارًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Makkaga kunduzi kirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Маккага кундузи кирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ بِلاَلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي جَوْفِ الْكَعْبَةِ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ يُصَلِّ وَلَكِنَّهُ كَبَّرَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعُثْمَانَ بْنِ طَلْحَةَ وَشَيْبَةَ بْنِ عُثْمَانَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلاَلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِالصَّلاَةِ فِي الْكَعْبَةِ بَأْسًا . وَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ لاَ بَأْسَ بِالصَّلاَةِ النَّافِلَةِ فِي الْكَعْبَةِ . وَكَرِهَ أَنْ تُصَلَّى الْمَكْتُوبَةُ فِي الْكَعْبَةِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ بَأْسَ أَنْ تُصَلَّى الْمَكْتُوبَةُ وَالتَّطَوُّعُ فِي الْكَعْبَةِ لأَنَّ حُكْمَ النَّافِلَةِ وَالْمَكْتُوبَةِ فِي الطَّهَارَةِ وَالْقِبْلَةِ سَوَاءٌ .
Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Kaʼbaning ichida namoz oʻqidilar. Ibn Abbos esa: «Namoz oʻqimadilar, balki takbir aytdilar», dedi. Bu bobda Usoma ibn Zayd, Fazl ibn Abbos, Usmon ibn Talha va Shayba ibn Usmondan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bilolning hadisi hasan sahihdir. Koʻp ilm ahlining amali shunga binoan boʻlib, ular Kaʼbada namoz oʻqishni zarar deb koʻrmaydilar. Molik ibn Anas: ‹Kaʼbada nafl namoz oʻqishda zarar yoʻq›, dedi, ammo farz namozni Kaʼbada oʻqishni makruh sanadi. Shofiʼiy esa: ‹Kaʼbada farz va nafl namozni oʻqishda zarar yoʻq, chunki nafl bilan farzning hukmi taharat va qiblada birdir›, dedi.Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Каъбанинг ичида намоз ўқидилар. Ибн Аббос эса: «Намоз ўқимадилар, балки такбир айтдилар», деди. Бу бобда Усома ибн Зайд, Фазл ибн Аббос, Усмон ибн Талҳа ва Шайба ибн Усмондан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Билолнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Кўп илм аҳлининг амали шунга биноан бўлиб, улар Каъбада намоз ўқишни зарар деб кўрмайдилар. Молик ибн Анас: ‹Каъбада нафл намоз ўқишда зарар йўқ›, деди, аммо фарз намозни Каъбада ўқишни макруҳ санади. Шофиъий эса: ‹Каъбада фарз ва нафл намозни ўқишда зарар йўқ, чунки нафл билан фарзнинг ҳукми таҳарат ва қиблада бирдир›, деди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَمَى الْجِمَارَ مَشَى إِلَيْهَا ذَاهِبًا وَرَاجِعًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يَرْكَبُ يَوْمَ النَّحْرِ وَيَمْشِي فِي الأَيَّامِ الَّتِي بَعْدَ يَوْمَ النَّحْرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَكَأَنَّ مَنْ قَالَ هَذَا إِنَّمَا أَرَادَ اتِّبَاعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي فِعْلِهِ لأَنَّهُ إِنَّمَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَكِبَ يَوْمَ النَّحْرِ حَيْثُ ذَهَبَ يَرْمِي الْجِمَارَ وَلاَ يَرْمِي يَوْمَ النَّحْرِ إِلاَّ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Jamralarga tosh otganlarida ularga borishda ham, qaytishda ham piyoda yurar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Baʼzilar buni Ubaydullohdan rivoyat qilib, uni (Nabiyga) marfu qilmaganlar. Koʻpchilik ilm ahli shunga amal qiladilar. Baʼzilar: «Nahr kunida ulovga minadi va Nahr kunidan keyingi kunlarda piyoda yuradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Goʻyo shunday deganlar Nabiy ﷺning ishlariga ergashishni iroda qilganlar, chunki Nabiy ﷺdan u zot Jamralarga tosh otishga borgan Nahr kunida ulovga minganlari rivoyat qilingan, Nahr kunida esa faqat Jamratul-Aqabaga tosh otiladi (xolos).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Жамраларга тош отганларида уларга боришда ҳам, қайтишда ҳам пиёда юрар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзилар буни Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, уни (Набийга) марфу қилмаганлар. Кўпчилик илм аҳли шунга амал қиладилар. Баъзилар: «Наҳр кунида уловга минади ва Наҳр кунидан кейинги кунларда пиёда юради», дедилар. Абу Исо айтди: Гўё шундай деганлар Набий ﷺнинг ишларига эргашишни ирода қилганлар, чунки Набий ﷺдан у зот Жамраларга тош отишга борган Наҳр кунида уловга минганлари ривоят қилинган, Наҳр кунида эса фақат Жамратул-Ақабага тош отилади (холос).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى هَدْيَهُ مِنْ قُدَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ الْيَمَانِ . وَرُوِيَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ اشْتَرَى هَدْيَهُ مِنْ قُدَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ oʻzlarining hadiylarini (qurbonliklarini) Qudayddan sotib oldilar.» Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, uni Savriyning hadisidan faqat Yahyo ibn al-Yamonning hadisi orqaligina bilamiz. Nofeʼdan, Ibn Umar oʻz hadiyini Qudayddan sotib olgani ham rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ ўзларининг ҳадийларини (қурбонликларини) Қудайддан сотиб олдилар.» Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, уни Саврийнинг ҳадисидан фақат Яҳё ибн ал-Ямоннинг ҳадиси орқалигина биламиз. Нофеъдан, Ибн Умар ўз ҳадийини Қудайддан сотиб олгани ҳам ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَلَقَ طَائِفَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ وَقَصَّرَ بَعْضُهُمْ . قَالَ ابْنُ عُمَرَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَحِمَ اللَّهُ الْمُحَلِّقِينَ " . مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ قَالَ " وَالْمُقَصِّرِينَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ أُمِّ الْحُصَيْنِ وَمَارِبَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي مَرْيَمَ وَحُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ لِلرَّجُلِ أَنْ يَحْلِقَ رَأْسَهُ وَإِنْ قَصَّرَ يَرَوْنَ أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُ عَنْهُ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ soch oldirdilar, sahobalaridan bir toifasi ham soch oldirdi, baʼzilari esa qisqartirdi», dedi. Ibn Umar aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh soch oldirganlarga rahm qilsin», deb bir yoki ikki marta aytdilar, soʻng: «Qisqartirganlarga ham», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Ibn Ummi al-Husayn, Morib, Abu Said, Abu Maryam, Hubshiy ibn Junoda va Abu Hurayra (roziyallohu anhum)dan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Ilm ahlining ameli shu boʻyicha boʻlib, ular kishi uchun boshini oldirishni afzal koʻradilar, agar qisqartirsa, bu undan kifoya qiladi deb biladilar. Bu Sufyon as-Savriy, Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ соч олдирдилар, саҳобаларидан бир тоифаси ҳам соч олдирди, баъзилари эса қисқартирди», деди. Ибн Умар айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ соч олдирганларга раҳм қилсин», деб бир ёки икки марта айтдилар, сўнг: «Қисқартирганларга ҳам», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Ибн Умми ал-Ҳусайн, Мориб, Абу Саид, Абу Марям, Ҳубший ибн Жунода ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлининг амели шу бўйича бўлиб, улар киши учун бошини олдиришни афзал кўрадилар, агар қисқартирса, бу ундан кифоя қилади деб биладилар. Бу Суфён ас-Саврий, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ يَنْزِلُونَ الأَبْطَحَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي رَافِعٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ . وَقَدِ اسْتَحَبَّ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ نُزُولَ الأَبْطَحِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَرَوْا ذَلِكَ وَاجِبًا إِلاَّ مَنْ أَحَبَّ ذَلِكَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَنُزُولُ الأَبْطَحِ لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا هُوَ مَنْزِلٌ نَزَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon Abtahda tushib (qoʻnib) turardilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Oisha, Abu Rofiʼ va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hasan gʻariyb hadisdir. Biz uni faqat Abdurrazzoqning Ubaydulloh ibn Umardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Baʼzi ilm ahllari Abtahda tushishni vojib deb hisoblamagan holda, faqat buni xohlagan kishi uchun mustahab sanashgan. Shofiʼiy aytdi: Abtahda tushish manosik (hajj amallari)dan hech narsa emas, u faqat Nabiy ﷺ tushgan bir manzildir, xolos.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон Абтаҳда тушиб (қўниб) турардилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Оиша, Абу Рофиъ ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳасан ғарийб ҳадисдир. Биз уни фақат Абдурраззоқнинг Убайдуллоҳ ибн Умардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Баъзи илм аҳллари Абтаҳда тушишни вожиб деб ҳисобламаган ҳолда, фақат буни хоҳлаган киши учун мустаҳаб санашган. Шофиъий айтди: Абтаҳда тушиш маносик (ҳажж амаллари)дан ҳеч нарса эмас, у фақат Набий ﷺ тушган бир манзилдир, холос.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ أَرْبَعًا إِحْدَاهُنَّ فِي رَجَبٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ toʻrt marta umra qildilar, ulardan biri rajab oyida edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ тўрт марта умра қилдилар, улардан бири ражаб ойида эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَنْ حَجَّ الْبَيْتَ فَلْيَكُنْ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ إِلاَّ الْحُيَّضَ وَرَخَّصَ لَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Kim Baytni (Kaʼbani) haj qilsa, uning Bayt bilan eng oxirgi (amali tavof) boʻlsin; faqat hayzli ayollar bundan mustasno — Rasululloh ﷺ ularga (tavofsiz ketishga) ruxsat berganlar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli nazdida shunga amal qilinadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: Ким Байтни (Каъбани) ҳаж қилса, унинг Байт билан энг охирги (амали тавоф) бўлсин; фақат ҳайзли аёллар бундан мустасно — Расулуллоҳ ﷺ уларга (тавофсиз кетишга) рухсат берганлар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли наздида шунга амал қилинади.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ أَسْلَمَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَجْزَأَهُ طَوَافٌ وَاحِدٌ وَسَعْىٌ وَاحِدٌ عَنْهُمَا حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ تَفَرَّدَ بِهِ الدَّرَاوَرْدِيُّ عَلَى ذَلِكَ اللَّفْظِ . وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ . وَهُوَ أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim haj bilan umraga ehrom bogʻlasa, ikkalasidan birga ehromdan chiqquniga qadar ular uchun bir marta tavof va bir marta saʼy kifoya qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir; bu lafz bilan uni faqat Darovardiy yolgʻiz rivoyat qilgan. Uni Ubaydulloh ibn Umardan bir necha kishi rivoyat qilib, marfuʼ qilishmagan. Va bu sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳаж билан умрага эҳром боғласа, иккаласидан бирга эҳромдан чиққунига қадар улар учун бир марта тавоф ва бир марта саъй кифоя қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир; бу лафз билан уни фақат Даровардий ёлғиз ривоят қилган. Уни Убайдуллоҳ ибн Умардан бир неча киши ривоят қилиб, марфуъ қилишмаган. Ва бу саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَفَلَ مِنْ غَزْوَةٍ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ فَعَلاَ فَدْفَدًا مِنَ الأَرْضِ أَوْ شَرَفًا كَبَّرَ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ سَائِحُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ صَدَقَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ gʻazotdan yo hajdan yo umradan qaytayotganlarida, yerning balandligiga yo tepalikka koʻtarilsalar, uch marta takbir aytar, soʻng: «Lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayʼin qodir. Oyibuna toibuna obiduna soihuna li-Robbina hamiduna. Sadaqallohu vaʼdahu va nasara abdahu va hazamal-ahzoba vahdah» — («Yolgʻiz Allohdan oʻzga haq maʼbud yoʻq, Uning sherigi yoʻq. Mulk Unikidir va hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir. Biz qaytuvchilar, tavba qiluvchilar, ibodat qiluvchilar, (Alloh yoʻlida) sayr qiluvchilar, Robbimizga hamd aytuvchilarmiz. Alloh vaʼdasini rost qildi, bandasiga yordam berdi va yolgʻiz oʻzi (kofir) guruhlarni magʻlub etdi») — der edilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ғазотдан ё ҳаждан ё умрадан қайтаётганларида, ернинг баландлигига ё тепаликка кўтарилсалар, уч марта такбир айтар, сўнг: «Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қодир. Ойибуна тоибуна обидуна соиҳуна ли-Роббина ҳамидуна. Садақаллоҳу ваъдаҳу ва насара абдаҳу ва ҳазамал-аҳзоба ваҳдаҳ» — («Ёлғиз Аллоҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, Унинг шериги йўқ. Мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир. Биз қайтувчилар, тавба қилувчилар, ибодат қилувчилар, (Аллоҳ йўлида) сайр қилувчилар, Роббимизга ҳамд айтувчилармиз. Аллоҳ ваъдасини рост қилди, бандасига ёрдам берди ва ёлғиз ўзи (кофир) гуруҳларни мағлуб этди») — дер эдилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدَّهِنُ بِالزَّيْتِ وَهُوَ مُحْرِمٌ غَيْرَ الْمُقَتَّتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى الْمُقَتَّتُ الْمُطَيَّبُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ . وَقَدْ تَكَلَّمَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ فِي فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ وَرَوَى عَنْهُ النَّاسُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ehromda boʻlganlarida xushboʻylantirilmagan zaytun moyini surtar edilar. Abu Iso aytdi: Muqattat — xushboʻylik qoʻshilgan (moy)dir. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Farqad as-Sabaxiyning Said ibn Jubayrdan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Yahyo ibn Said Farqad as-Sabaxiy haqida (tanqidiy) gapirgan, lekin odamlar undan rivoyat qilganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ эҳромда бўлганларида хушбўйлантирилмаган зайтун мойини суртар эдилар. Абу Исо айтди: Муқаттат — хушбўйлик қўшилган (мой)дир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Фарқад ас-Сабахийнинг Саид ибн Жубайрдан қилган ривояти орқалигина биламиз. Яҳё ибн Саид Фарқад ас-Сабахий ҳақида (танқидий) гапирган, лекин одамлар ундан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ رَجُلٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ حَاجَةً لاَ يَرْفَعُ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنَ الأَرْضِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى الرَّمْلِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بِهِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻlganlarida, yerga yaqinlashmaguncha kiyimlarini koʻtarmas edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abdussalom ibn Harb aʼmashdan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qilgan, (lekin) bu (sanad) zaifdir (chunki aʼmashning Anas ibn Molikdan eshitgani sobit emas).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлганларида, ерга яқинлашмагунча кийимларини кўтармас эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Абдуссалом ибн Ҳарб аъмашдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилган, (лекин) бу (санад) заифдир (чунки аъмашнинг Анас ибн Моликдан эшитгани собит эмас).
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَبُولُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَيَمَّمَ ثُمَّ رَدَّ عَلَى الرَّجُلِ السَّلاَمَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ kichik hojat chiqarayotganlarida u zotning yonidan oʻtib, salom berdi; ammo u zot unga (salomni) qaytarmadilar. Abu Dovud aytdi: Ibn Umar va boshqalardan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar ﷺ tayammum qildilar, soʻng oʻsha kishiga salomni qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ кичик ҳожат чиқараётганларида у зотнинг ёнидан ўтиб, салом берди; аммо у зот унга (саломни) қайтармадилар. Абу Довуд айтди: Ибн Умар ва бошқалардан ривоят қилинишича, Пайғамбар ﷺ таяммум қилдилар, сўнг ўша кишига саломни қайтардилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادٍ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَنَا لِحَدِيثِ ابْنِ يَحْيَى، أَتْقَنُ - عَنْ غُطَيْفٍ، - وَقَالَ مُحَمَّدٌ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ الْهُذَلِيِّ، - قَالَ كُنْتُ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَلَمَّا نُودِيَ بِالظُّهْرِ تَوَضَّأَ فَصَلَّى فَلَمَّا نُودِيَ بِالْعَصْرِ تَوَضَّأَ فَقُلْتُ لَهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا حَدِيثُ مُسَدَّدٍ وَهُوَ أَتَمُّ .
Abu Gʻutayf al-Huzaliy aytadi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning yonida edim. Peshin (azoni) aytilganda, u tahorat olib namoz oʻqidi; asr (azoni) aytilganda, u yana tahorat oldi. Men undan (sababini) soʻradim. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim tahoratli holida (yana) tahorat olsa, Alloh unga oʻnta yaxshilik (savob) yozadi›, — der edilar», — dedi. Abu Dovud aytdi: Bu — Musaddadning hadisi boʻlib, u toʻliqroqdir.Абу Ғутайф ал-Ҳузалий айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ёнида эдим. Пешин (азони) айтилганда, у таҳорат олиб намоз ўқиди; аср (азони) айтилганда, у яна таҳорат олди. Мен ундан (сабабини) сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким таҳоратли ҳолида (яна) таҳорат олса, Аллоҳ унга ўнта яхшилик (савоб) ёзади›, — дер эдилар», — деди. Абу Довуд айтди: Бу — Мусаддаднинг ҳадиси бўлиб, у тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُهُمْ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمَاءِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنَ الدَّوَابِّ وَالسِّبَاعِ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم " إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يَحْمِلِ الْخَبَثَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ الْعَلاَءِ وَقَالَ عُثْمَانُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ الصَّوَابُ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan suv va unga (kelib-ketadigan) hayvonlar va yirtqichlar haqida soʻralganda, u zot ﷺ: «Suv ikki qulla (miqdorida) boʻlsa, u nopoklikni koʻtarmaydi (nopok boʻlmaydi)», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibnul-Aloning lafzi; Usmon va Hasan ibn Ali esa «Muhammad ibn Abbod ibn Jaʼfardan» deb (rivoyat qilishgan). Abu Dovud aytdi: Toʻgʻrisi ham shudir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан сув ва унга (келиб-кетадиган) ҳайвонлар ва йиртқичлар ҳақида сўралганда, у зот ﷺ: «Сув икки қулла (миқдорида) бўлса, у нопокликни кўтармайди (нопок бўлмайди)», — дедилар. Абу Довуд айтди: Бу — Ибнул-Алонинг лафзи; Усмон ва Ҳасан ибн Али эса «Муҳаммад ибн Аббод ибн Жаъфардан» деб (ривоят қилишган). Абу Довуд айтди: Тўғриси ҳам шудир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ فَإِنَّهُ لاَ يَنْجُسُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَقَفَهُ عَنْ عَاصِمٍ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Suv ikki qulla (miqdorida) boʻlsa, u nopok boʻlmaydi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd buni Osimdan mavquf (sahobada toʻxtagan holda) rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сув икки қулла (миқдорида) бўлса, у нопок бўлмайди», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд буни Осимдан мавқуф (саҳобада тўхтаган ҳолда) ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ يَتَوَضَّئُونَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ مُسَدَّدٌ - مِنَ الإِنَاءِ الْوَاحِدِ جَمِيعًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida erkaklar va ayollar — Musaddadning rivoyatida — birgalikda bitta idishdan tahorat olar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида эркаклар ва аёллар — Мусаддаднинг ривоятида — биргаликда битта идишдан таҳорат олар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شُغِلَ عَنْهَا لَيْلَةً فَأَخَّرَهَا حَتَّى رَقَدْنَا فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا ثُمَّ رَقَدْنَا ثُمَّ اسْتَيْقَظْنَا ثُمَّ رَقَدْنَا ثُمَّ خَرَجَ عَلَيْنَا فَقَالَ " لَيْسَ أَحَدٌ يَنْتَظِرُ الصَّلاَةَ غَيْرَكُمْ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha Rasululloh ﷺ (biror ish bilan) band boʻlib qoldilar va (xufton namozini) shu qadar kechiktirdilarki, biz masjidda uxlab qoldik; soʻng uygʻondik, yana uxladik, yana uygʻondik, yana uxladik; soʻng u zot oldimizga chiqib: «Sizlardan boshqa hech kim namozni kutib turgani yoʻq», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кеча Расулуллоҳ ﷺ (бирор иш билан) банд бўлиб қолдилар ва (хуфтон намозини) шу қадар кечиктирдиларки, биз масжидда ухлаб қолдик; сўнг уйғондик, яна ухладик, яна уйғондик, яна ухладик; сўнг у зот олдимизга чиқиб: «Сизлардан бошқа ҳеч ким намозни кутиб тургани йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ ذَكَرَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ تُصِيبُهُ الْجَنَابَةُ مِنَ اللَّيْلِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ ثُمَّ نَمْ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob Rasululloh ﷺ ga — oʻziga kechasi janobat yetishini (eslab, nima qilishini soʻradi). Rasululloh ﷺ unga: «Tahorat ol va zakaringni yuv, soʻng uxla», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺ га — ўзига кечаси жанобат етишини (эслаб, нима қилишини сўради). Расулуллоҳ ﷺ унга: «Таҳорат ол ва закарингни юв, сўнг ухла», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ جَابِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَتِ الصَّلاَةُ خَمْسِينَ وَالْغُسْلُ مِنَ الْجَنَابَةِ سَبْعَ مِرَارٍ وَغَسْلُ الْبَوْلِ مِنَ الثَّوْبِ سَبْعَ مِرَارٍ فَلَمْ يَزَلْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ حَتَّى جُعِلَتِ الصَّلاَةُ خَمْسًا وَالْغُسْلُ مِنَ الْجَنَابَةِ مَرَّةً وَغَسْلُ الْبَوْلِ مِنَ الثَّوْبِ مَرَّةً .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Namoz (avval) ellik (vaqt) edi; janobatdan gʻusl yetti marta, kiyimdan siydikni yuvish (ham) yetti marta (edi). Rasululloh ﷺ (Allohdan) soʻrayveradilar — toki namoz besh (vaqt), janobatdan gʻusl bir marta va kiyimdan siydikni yuvish (ham) bir marta qilingunicha.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Намоз (аввал) эллик (вақт) эди; жанобатдан ғусл етти марта, кийимдан сийдикни ювиш (ҳам) етти марта (эди). Расулуллоҳ ﷺ (Аллоҳдан) сўрайверадилар — токи намоз беш (вақт), жанобатдан ғусл бир марта ва кийимдан сийдикни ювиш (ҳам) бир марта қилингунича.
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى الْبُرُلُّسِيُّ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، أَنَّ نَافِعًا، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْغَائِطِ فَلَقِيَهُ رَجُلٌ عِنْدَ بِئْرِ جَمَلٍ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَقْبَلَ عَلَى الْحَائِطِ فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْحَائِطِ ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ رَدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الرَّجُلِ السَّلاَمَ .
Jaʼfar ibn Musofir bizga shunday dedi: Abdulloh ibn Yahyo al-Burulusiy bizga aytdi: Hayva ibn Shurayh bizga Ibn al-Hoddan, u Nofiʼdan, Nofiʼ esa Ibn Umardan rivoyat qilib, dedi: Rasululloh ﷺ katta hojatdan kelayotgan edilar. Biʼri Jamal yonida bir kishi u zotni uchratib, salom berdi. Ammo Rasululloh ﷺ toki bir devor oldiga yetmagunlaricha unga alik olmadilar. Soʻngra qoʻllarini devorga qoʻyib, yuzlari va qoʻllarini mash qildilar. Keyin Rasululloh ﷺ u kishining salomiga alik oldilar.Жаъфар ибн Мусофир бизга шундай деди: Абдуллоҳ ибн Яҳё ал-Бурулусий бизга айтди: Ҳайва ибн Шурайҳ бизга Ибн ал-Ҳоддан, у Нофиъдан, Нофиъ эса Ибн Умардан ривоят қилиб, деди: Расулуллоҳ ﷺ катта ҳожатдан келаётган эдилар. Биъри Жамал ёнида бир киши у зотни учратиб, салом берди. Аммо Расулуллоҳ ﷺ токи бир девор олдига етмагунларича унга алик олмадилар. Сўнгра қўлларини деворга қўйиб, юзлари ва қўлларини маш қилдилар. Кейин Расулуллоҳ ﷺ у кишининг саломига алик олдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ كُنْتُ أَبِيتُ فِي الْمَسْجِدِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكُنْتُ فَتًى شَابًّا عَزَبًا وَكَانَتِ الْكِلاَبُ تَبُولُ وَتُقْبِلُ وَتُدْبِرُ فِي الْمَسْجِدِ فَلَمْ يَكُونُوا يَرُشُّونَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ .
Hamza ibn Abdulloh ibn Umar aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) dedi: «Men Rasululloh ﷺ zamonlarida masjidda tunar edim. Men yosh, gʻarib (uylanmagan) yigit edim. Itlar masjidda siyib, kelib-ketib yurardi, lekin ular (odamlar) bundan hech narsani (suv bilan) sepmasdilar».Ҳамза ибн Абдуллоҳ ибн Умар айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ замонларида масжидда тунар эдим. Мен ёш, ғариб (уйланмаган) йигит эдим. Итлар масжидда сийиб, келиб-кетиб юрарди, лекин улар (одамлар) бундан ҳеч нарсани (сув билан) сепмасдилар».
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ وَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ وَلأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ وَلأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنًا وَبَلَغَنِي أَنَّهُ وَقَّتَ لأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahli uchun Zul-Hulayfani, Shom ahli uchun Juhfani, Najd ahli uchun Qarnni miqot qilib belgiladilar. Menga shu xabar yetdiki, u zot Yaman ahli uchun Yalamlamni miqot qilib belgilaganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳли учун Зул-Ҳулайфани, Шом аҳли учун Жуҳфани, Нажд аҳли учун Қарнни миқот қилиб белгиладилар. Менга шу хабар етдики, у зот Яман аҳли учун Яламламни миқот қилиб белгилаганлар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ - عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُهِلُّ مُلَبِّدًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺning sochlarini yelimlab (kigizlab) turib talbiya aytayotganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺнинг сочларини елимлаб (кигизлаб) туриб талбия айтаётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَبَّدَ رَأْسَهُ بِالْعَسَلِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ sochlarini asal bilan yopishtirib qoʻydilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сочларини асал билан ёпиштириб қўйдилар.
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحِيمِ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو عَبْدِ الرَّحِيمِ خَالِدُ بْنُ أَبِي يَزِيدَ خَالُ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَمَةَ رَوَى عَنْهُ، حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ - عَنْ جَهْمِ بْنِ الْجَارُودِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَهْدَى عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ نَجِيبًا فَأُعْطِيَ بِهَا ثَلاَثَمِائَةِ دِينَارٍ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أَهْدَيْتُ نَجِيبًا فَأُعْطِيتُ بِهَا ثَلاَثَمِائَةِ دِينَارٍ أَفَأَبِيعُهَا وَأَشْتَرِي بِثَمَنِهَا بُدْنًا قَالَ " لاَ انْحَرْهَا إِيَّاهَا " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لأَنَّهُ كَانَ أَشْعَرَهَا .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u kishi otalaridan rivoyat qilib aytdilar: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bir asl (najib) tuyani qurbonlikka atadilar. Unga uch yuz dinor narx berildi. Shunda u kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, men bir asl tuyani qurbonlikka atagan edim, unga menga uch yuz dinor narx berishyapti. Uni sotib, puliga (boshqa) qurbonlik tuyalari sotib olaymi?» dedilar. U zot: «Yoʻq, oʻshaning oʻzini soʻy», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu shu sababdan ediki, u kishi (Umar) uni eshar qilib (belgilab) boʻlgan edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у киши оталаридан ривоят қилиб айтдилар: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бир асл (нажиб) туяни қурбонликка атадилар. Унга уч юз динор нарх берилди. Шунда у киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен бир асл туяни қурбонликка атаган эдим, унга менга уч юз динор нарх беришяпти. Уни сотиб, пулига (бошқа) қурбонлик туялари сотиб олайми?» дедилар. У зот: «Йўқ, ўшанинг ўзини сўй», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу шу сабабдан эдики, у киши (Умар) уни эшар қилиб (белгилаб) бўлган эдилар.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ بَيْدَاؤُكُمْ هَذِهِ الَّتِي تَكْذِبُونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ عِنْدِ الْمَسْجِدِ يَعْنِي مَسْجِدَ ذِي الْحُلَيْفَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Bu sizning Baydoyingiz — siz Rasululloh ﷺ haqida unda yolgʻon (gap) tarqatasizlar. Rasululloh ﷺ faqat masjiddan, yaʼni Zul-Hulayfa masjididan (chiqib) talbiya aytdilar, xolos», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Бу сизнинг Байдойингиз — сиз Расулуллоҳ ﷺ ҳақида унда ёлғон (гап) тарқатасизлар. Расулуллоҳ ﷺ фақат масжиддан, яъни Зул-Ҳулайфа масжидидан (чиқиб) талбия айтдилар, холос», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، { عَنْ جَدِّي، } عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ تَمَتَّعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَأَهْدَى وَسَاقَ مَعَهُ الْهَدْىَ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَبَدَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَهَلَّ بِالْعُمْرَةِ ثُمَّ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَتَمَتَّعَ النَّاسُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَكَانَ مِنَ النَّاسِ مَنْ أَهْدَى وَسَاقَ الْهَدْىَ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ يُهْدِ فَلَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَالَ لِلنَّاسِ " مَنْ كَانَ مِنْكُمْ أَهْدَى فَإِنَّهُ لاَ يَحِلُّ لَهُ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَجَّهُ وَمَنْ لَمْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَهْدَى فَلْيَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَلْيُقَصِّرْ وَلْيَحْلِلْ ثُمَّ لْيُهِلَّ بِالْحَجِّ وَلْيُهْدِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ هَدْيًا فَلْيَصُمْ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةً إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ " . وَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ أَوَّلَ شَىْءٍ ثُمَّ خَبَّ ثَلاَثَةَ أَطْوَافٍ مِنَ السَّبْعِ وَمَشَى أَرْبَعَةَ أَطْوَافٍ ثُمَّ رَكَعَ حِينَ قَضَى طَوَافَهُ بِالْبَيْتِ عِنْدَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ سَلَّمَ فَانْصَرَفَ فَأَتَى الصَّفَا فَطَافَ بِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعَةَ أَطْوَافٍ ثُمَّ لَمْ يَحْلِلْ مِنْ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ حَتَّى قَضَى حَجَّهُ وَنَحَرَ هَدْيَهُ يَوْمَ النَّحْرِ وَأَفَاضَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ حَلَّ مِنْ كُلِّ شَىْءٍ حَرُمَ مِنْهُ وَفَعَلَ النَّاسُ مِثْلَ مَا فَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ أَهْدَى وَسَاقَ الْهَدْىَ مِنَ النَّاسِ .
Solim ibn Abdulloh ibn Umar (rahimahulloh) aytdilar: Rasululloh ﷺ Vidolashuv hajjida umradan hajga oʻtib tamattuʼ qildilar, hadiy (qurbonlik) atadilar va Zul-Hulayfadan oʻzlari bilan birga hadiyni haydab keldilar. Rasululloh ﷺ avval umraga niyat qilib talbiya aytdilar, soʻng hajga niyat qilib talbiya aytdilar. Odamlar ham Rasululloh ﷺ bilan birga umradan hajga oʻtib tamattuʼ qildilar. Odamlardan baʼzilari hadiy atab uni haydab kelgan, baʼzilari esa hadiy keltirmagan edi. Rasululloh ﷺ Makkaga yetib kelganlarida, odamlarga: «Sizlardan kim hadiy atagan boʻlsa, u hajini ado qilmaguncha, oʻziga harom boʻlgan biror narsadan halol boʻlmaydi. Sizlardan kim hadiy atamagan boʻlsa, Baytni tavof qilsin, Safo va Marva orasida saʼy qilsin, sochini qisqartirsin va ihromdan chiqsin (halol boʻlsin). Soʻng hajga niyat qilib talbiya aytsin va hadiy atasin. Kim hadiy topa olmasa, hajda uch kun, ahli oldiga qaytganida yetti kun roʻza tutsin», dedilar. Rasululloh ﷺ Makkaga yetib kelganlarida tavof qildilar, avvalo Rukn (Hajar-ul-asvad) ni istilom qildilar, soʻng yetti tavofdan uchtasida chopib (raml qilib), toʻrttasida yurib bordilar. Baytni tavof qilib boʻlgach, Maqom yonida ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng salom berib qaytdilar va Safoga keldilar. Safo va Marva orasida yetti marta saʼy qildilar. Soʻng hajini ado qilmaguncha, oʻzlariga harom boʻlgan biror narsadan halol boʻlmadilar. Nahr (qurbonlik) kunida hadiylarini soʻydilar, (Makkaga) tushib Baytni tavof qildilar, soʻng oʻzlariga harom boʻlgan har bir narsadan halol boʻldilar. Odamlardan kim hadiy atab uni haydab kelgan boʻlsa, ular ham Rasululloh ﷺ qilgandek qildilar.Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умар (раҳимаҳуллоҳ) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ Видолашув ҳажжида умрадан ҳажга ўтиб таматтуъ қилдилар, ҳадий (қурбонлик) атадилар ва Зул-Ҳулайфадан ўзлари билан бирга ҳадийни ҳайдаб келдилар. Расулуллоҳ ﷺ аввал умрага ният қилиб талбия айтдилар, сўнг ҳажга ният қилиб талбия айтдилар. Одамлар ҳам Расулуллоҳ ﷺ билан бирга умрадан ҳажга ўтиб таматтуъ қилдилар. Одамлардан баъзилари ҳадий атаб уни ҳайдаб келган, баъзилари эса ҳадий келтирмаган эди. Расулуллоҳ ﷺ Маккага етиб келганларида, одамларга: «Сизлардан ким ҳадий атаган бўлса, у ҳажини адо қилмагунча, ўзига ҳаром бўлган бирор нарсадан ҳалол бўлмайди. Сизлардан ким ҳадий атамаган бўлса, Байтни тавоф қилсин, Сафо ва Марва орасида саъй қилсин, сочини қисқартирсин ва иҳромдан чиқсин (ҳалол бўлсин). Сўнг ҳажга ният қилиб талбия айтсин ва ҳадий атасин. Ким ҳадий топа олмаса, ҳажда уч кун, аҳли олдига қайтганида етти кун рўза тутсин», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ Маккага етиб келганларида тавоф қилдилар, аввало Рукн (Ҳажар-ул-асвад) ни истилом қилдилар, сўнг етти тавофдан учтасида чопиб (рамл қилиб), тўрттасида юриб бордилар. Байтни тавоф қилиб бўлгач, Мақом ёнида икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг салом бериб қайтдилар ва Сафога келдилар. Сафо ва Марва орасида етти марта саъй қилдилар. Сўнг ҳажини адо қилмагунча, ўзларига ҳаром бўлган бирор нарсадан ҳалол бўлмадилар. Наҳр (қурбонлик) кунида ҳадийларини сўйдилар, (Маккага) тушиб Байтни тавоф қилдилар, сўнг ўзларига ҳаром бўлган ҳар бир нарсадан ҳалол бўлдилар. Одамлардан ким ҳадий атаб уни ҳайдаб келган бўлса, улар ҳам Расулуллоҳ ﷺ қилгандек қилдилар.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ تَلْبِيَةَ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ يَزِيدُ فِي تَلْبِيَتِهِ " لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ بِيَدَيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ning talbiyalari: «Labbayk Allohumma labbayk, labbayk, lo sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo sharika lak (Bizmillah, senga yuz tutdim, ey Alloh, yuz tutdim, yuz tutdim, sening sheriging yoʻq, yuz tutdim, albatta hamd, neʼmat va mulk seniki, sening sheriging yoʻq)» edi. Roviy aytdi: Abdulloh ibn Umar oʻz talbiyasiga: «Labbayk, labbayk, labbayk va saʼdayk, val-xayru bi-yadayk, var-ragʻbau ilayka val-amal» degan soʻzlarni qoʻshar edi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ нинг талбиялари: «Лаббайк Аллоҳумма лаббайк, лаббайк, ло шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарика лак (Бизмиллаҳ, сенга юз тутдим, эй Аллоҳ, юз тутдим, юз тутдим, сенинг шеригинг йўқ, юз тутдим, албатта ҳамд, неъмат ва мулк сеники, сенинг шеригинг йўқ)» эди. Ровий айтди: Абдуллоҳ ибн Умар ўз талбиясига: «Лаббайк, лаббайк, лаббайк ва саъдайк, вал-хайру би-ядайк, вар-рағбау илайка вал-амал» деган сўзларни қўшар эди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ غَدَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَاتٍ مِنَّا الْمُلَبِّي وَمِنَّا الْمُكَبِّرُ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdilar: Rasululloh ﷺ bilan birga Minodan Arafotga ertalab yoʻlga chiqdik. Bizdan baʼzilarimiz talbiya aytar, baʼzilarimiz takbir aytar edik.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Минодан Арафотга эрталаб йўлга чиқдик. Биздан баъзиларимиз талбия айтар, баъзиларимиз такбир айтар эдик.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْمَدِينِيُّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْمُحْرِمَةُ لاَ تَنْتَقِبُ وَلاَ تَلْبَسُ الْقُفَّازَيْنِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Ehromdagi ayol yuziga niqob tutmaydi va qoʻlqop kiymaydi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Эҳромдаги аёл юзига ниқоб тутмайди ва қўлқоп киймайди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَمَّا يَقْتُلُ الْمُحْرِمُ مِنَ الدَّوَابِّ فَقَالَ " خَمْسٌ لاَ جُنَاحَ فِي قَتْلِهِنَّ عَلَى مَنْ قَتَلَهُنَّ فِي الْحِلِّ وَالْحَرَمِ الْعَقْرَبُ وَالْفَأْرَةُ وَالْحِدَأَةُ وَالْغُرَابُ وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺdan ehromdagi kishi jonivorlardan qaysilarini oʻldirishi mumkinligi soʻraldi. Shunda u zot: «Beshtasi borki, ularni haram tashqarisida ham, harami ichida ham oʻldirgan kishiga ularni oʻldirishda gunoh yoʻq: chayon, sichqon, kalxat, qargʻa va tishlovchi it», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺдан эҳромдаги киши жониворлардан қайсиларини ўлдириши мумкинлиги сўралди. Шунда у зот: «Бештаси борки, уларни ҳарам ташқарисида ҳам, ҳарами ичида ҳам ўлдирган кишига уларни ўлдиришда гуноҳ йўқ: чаён, сичқон, калхат, қарға ва тишловчи ит», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْبَرْمَكِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، عَنْ مَالِكٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَابْنُ، حَنْبَلٍ عَنْ يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، جَمِيعًا عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْخُلُ مَكَّةَ مِنَ الثَّنِيَّةِ الْعُلْيَا - قَالاَ عَنْ يَحْيَى إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْخُلُ مَكَّةَ مِنْ كَدَاءَ مِنْ ثَنِيَّةِ الْبَطْحَاءِ - وَيَخْرُجُ مِنَ الثَّنِيَّةِ السُّفْلَى . زَادَ الْبَرْمَكِيُّ يَعْنِي ثَنِيَّتَىْ مَكَّةَ وَحَدِيثُ مُسَدَّدٍ أَتَمُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Makkaga yuqori dovondan kirardilar — Yahyodan (rivoyat qilgan ikkovi): Nabiy ﷺ Makkaga Kadodan, Bathoning dovonidan kirardilar, dedilar — va pastki dovondan chiqardilar. Barmakiy: «Yaʼni Makkaning ikki dovonidan», deb qoʻshimcha qildi. Musaddadning hadisi mukammalroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Маккага юқори довондан кирардилар — Яҳёдан (ривоят қилган иккови): Набий ﷺ Маккага Кадодан, Батҳонинг довонидан кирардилар, дедилар — ва пастки довондан чиқардилар. Бармакий: «Яъни Макканинг икки довонидан», деб қўшимча қилди. Мусаддаднинг ҳадиси мукаммалроқдир.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَخْرُجُ مِنْ طَرِيقِ الشَّجَرَةِ وَيَدْخُلُ مِنْ طَرِيقِ الْمُعَرَّسِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Shajara yoʻlidan chiqardilar va Muarras yoʻlidan kirardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Шажара йўлидан чиқардилар ва Муаррас йўлидан кирардилар.