حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمَّا خُلِقَ آدَمُ " . الْحَدِيثَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam yaratilganida…», deb hadisni (toʻliq) zikr qildilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам яратилганида…», деб ҳадисни (тўлиқ) зикр қилдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ تَحِلَّ الْغَنَائِمُ لأَحَدٍ سُودِ الرُّءُوسِ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانَتْ تَنْزِلُ نَارٌ مِنَ السَّمَاءِ فَتَأْكُلُهَا " . قَالَ سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ فَمَنْ يَقُولُ هَذَا إِلاَّ أَبُو هُرَيْرَةَ الآنَ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ بَدْرٍ وَقَعُوا فِي الْغَنَائِمِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ لَهُمْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى : (لَوْلاَ كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ ) قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlardan oldin qora boshlilardan (yaʼni odam bolalaridan) hech kimga oʻljalar halol boʻlmagan edi. Osmondan olov tushib, uni yeb yuborardi», dedilar. Sulaymon al-Aʼmash aytdi: Hozir buni Abu Hurayradan boshqa kim aytadi? Bas, Badr kuni boʻlganida, (sahobalar) oʻljalar halol boʻlishidan oldin ularga (qoʻl) urdilar. Shunda Alloh taolo: {Agar Allohdan oldin (yozib qoʻyilgan) bir bitik boʻlmaganida, olgan narsangiz tufayli sizlarga ulkan azob yetgan boʻlardi} (Anfol 68) (oyatini) nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Aʼmashning hadisi sifatida hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизлардан олдин қора бошлилардан (яъни одам болаларидан) ҳеч кимга ўлжалар ҳалол бўлмаган эди. Осмондан олов тушиб, уни еб юборарди», дедилар. Сулаймон ал-Аъмаш айтди: Ҳозир буни Абу Ҳурайрадан бошқа ким айтади? Бас, Бадр куни бўлганида, (саҳобалар) ўлжалар ҳалол бўлишидан олдин уларга (қўл) урдилар. Шунда Аллоҳ таоло: {Агар Аллоҳдан олдин (ёзиб қўйилган) бир битик бўлмаганида, олган нарсангиз туфайли сизларга улкан азоб етган бўларди} (Анфол 68) (оятини) нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Аъмашнинг ҳадиси сифатида ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَيْمُونٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي أَهْلِ قُبَاء : (فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ ) " . قَالَ كَانُوا يَسْتَنْجُونَ بِالْمَاءِ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِيهِمْ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ وَأَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ushbu oyat Qubo ahli haqida nozil boʻldi: {Unda poklanishni sevadigan kishilar bordir. Alloh esa poklanuvchilarni sevadi} (Tavba 108)», dedilar. (Abu Hurayra) aytdi: Ular suv bilan tahorat qilar (istinjo qilar) edilar, shunda ushbu oyat ular haqida nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl jihatidan gʻaribdir. Bu bobda Abu Ayyub, Anas ibn Molik va Muhammad ibn Abdulloh ibn Salomdan ham (rivoyat bor).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ушбу оят Қубо аҳли ҳақида нозил бўлди: {Унда покланишни севадиган кишилар бордир. Аллоҳ эса покланувчиларни севади} (Тавба 108)», дедилар. (Абу Ҳурайра) айтди: Улар сув билан таҳорат қилар (истинжо қилар) эдилар, шунда ушбу оят улар ҳақида нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ғарибдир. Бу бобда Абу Айюб, Анас ибн Молик ва Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Саломдан ҳам (ривоят бор).
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ الْخُزَاعِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْكَرِيمَ بْنَ الْكَرِيمِ بْنِ الْكَرِيمِ بْنِ الْكَرِيمِ يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ قَالَ وَلَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ مَا لَبِثَ ثُمَّ جَاءَنِي الرَّسُولُ أَجَبْتُ . ثُمَّ قَرَأََ : ( فَلَمَّا جَاءَهُ الرَّسُولُ قَالَ ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَاسْأَلْهُ مَا بَالُ النِّسْوَةِ اللاَّتِي قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ ) قَالَ : وَرَحْمَةُ اللَّهِ عَلَى لُوطٍ إِنْ كَانَ لَيَأْوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ إِذْ قَالَ : ( لَوْ أَنَّ لِي بِكُمْ قُوَّةً أَوْ آوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ ) فَمَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ نَبِيًّا إِلاَّ فِي ذِرْوَةٍ مِنْ قَوْمِهِ " .
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، نَحْوَ حَدِيثِ الْفَضْلِ بْنِ مُوسَى إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " مَا بَعَثَ اللَّهُ بَعْدَهُ نَبِيًّا إِلاَّ فِي ثَرْوَةٍ مِنْ قَوْمِهِ " . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو الثَّرْوَةُ الْكَثْرَةُ وَالْمَنَعَةُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ الْفَضْلِ بْنِ مُوسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, karim (saxiy)ning oʻgʻli, karimning oʻgʻli, karimning oʻgʻli, karimning oʻgʻli — Yusuf ibn Yaʼqub ibn Ishoq ibn Ibrohimdir», dedilar. U zot: «Agar men Yusuf qadar zindonda qolib, soʻng menga elchi kelganida, men (darhol) ijobat qilgan boʻlardim», dedilar. Soʻng u zot: {Bas, qachonki unga elchi kelganida, u: ‹Robbingga qaytib bor-da, undan soʻra: qoʻllarini kesib olgan ayollarning holi nima boʻldi?›, dedi} (Yusuf 50) oyatini oʻqidilar. (Yana) dedilar: «Lutga Allohning rahmati boʻlsin, u mustahkam tayanchga suyanib turardi-ku: ‹Qaniydi sizlarga (bas keladigan) kuchim boʻlsa yoki mustahkam tayanchga suyanolsam edi› (Hud 80) deganida. Bas, Alloh undan keyin oʻz qavmi orasida ulugʻlik (himoyada) boʻlmagan biror paygʻambarni yubormadi». (Boshqa sanad) Fazl ibn Muso hadisiga oʻxshash, faqat u: «Alloh undan keyin oʻz qavmi orasida saroat (koʻplik va himoya)da boʻlmagan biror paygʻambar yubormadi», dedi. Muhammad ibn Amr aytdi: ‹Saroat› — koʻplik va himoya (degani)dir. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) Fazl ibn Muso rivoyatidan sahihroqdir va bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, карим (сахий)нинг ўғли, каримнинг ўғли, каримнинг ўғли, каримнинг ўғли — Юсуф ибн Яъқуб ибн Ишоқ ибн Иброҳимдир», дедилар. У зот: «Агар мен Юсуф қадар зиндонда қолиб, сўнг менга элчи келганида, мен (дарҳол) ижобат қилган бўлардим», дедилар. Сўнг у зот: {Бас, қачонки унга элчи келганида, у: ‹Роббингга қайтиб бор-да, ундан сўра: қўлларини кесиб олган аёлларнинг ҳоли нима бўлди?›, деди} (Юсуф 50) оятини ўқидилар. (Яна) дедилар: «Лутга Аллоҳнинг раҳмати бўлсин, у мустаҳкам таянчга суяниб турарди-ку: ‹Қанийди сизларга (бас келадиган) кучим бўлса ёки мустаҳкам таянчга суянолсам эди› (Ҳуд 80) деганида. Бас, Аллоҳ ундан кейин ўз қавми орасида улуғлик (ҳимояда) бўлмаган бирор пайғамбарни юбормади». (Бошқа санад) Фазл ибн Мусо ҳадисига ўхшаш, фақат у: «Аллоҳ ундан кейин ўз қавми орасида сароат (кўплик ва ҳимоя)да бўлмаган бирор пайғамбар юбормади», деди. Муҳаммад ибн Амр айтди: ‹Сароат› — кўплик ва ҳимоя (дегани)дир. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) Фазл ибн Мусо ривоятидан саҳиҳроқдир ва бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خِدَاشٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا سَيْفُ بْنُ مُحَمَّدٍ الثَّوْرِيُّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : ( وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِي الأُكُلِ ) قَالَ " الدَّقَلُ وَالْفَارِسِيُّ وَالْحُلْوُ وَالْحَامِضُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رَوَاهُ زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَ هَذَا . وَسَيْفُ بْنُ مُحَمَّدٍ هُوَ أَخُو عَمَّارِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَعَمَّارٌ أَثْبَتُ مِنْهُ وَهُوَ ابْنُ أُخْتِ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Allohning {Yegulik (meva)da ularning baʼzisini baʼzisidan afzal qilamiz} (Raʼd 4) degan soʻzi haqida: «Daqal, forsiy (xurmolari), shirin va nordon (mevalardir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni Zayd ibn Abu Unaysa ham Aʼmashdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Sayf ibn Muhammad — Ammor ibn Muhammadning akasi boʻlib, Ammor undan koʻra ishonchliroqdir, u Sufyon as-Savriyning jiyanidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Аллоҳнинг {Егулик (мева)да уларнинг баъзисини баъзисидан афзал қиламиз} (Раъд 4) деган сўзи ҳақида: «Дақал, форсий (хурмолари), ширин ва нордон (мевалардир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни Зайд ибн Абу Унайса ҳам Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Сайф ибн Муҳаммад — Аммор ибн Муҳаммаднинг акаси бўлиб, Аммор ундан кўра ишончлироқдир, у Суфён ас-Саврийнинг жиянидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَنَفِيُّ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْحَمْدُ لِلَّهِ أُمُّ الْقُرْآنِ وَأُمُّ الْكِتَابِ وَالسَّبْعُ الْمَثَانِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «{Al-hamdu lillah} (Fotiha surasi) — Ummul-Qurʼon, Ummul-Kitob va sabʼul-masoniy (takror oʻqiladigan yetti oyat)dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «{Ал-ҳамду лиллаҳ} (Фотиҳа сураси) — Уммул-Қуръон, Уммул-Китоб ва сабъул-масоний (такрор ўқиладиган етти оят)дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " حِينَ أُسْرِيَ بِي لَقِيتُ مُوسَى . قَالَ فَنَعَتُّهُ فَإِذَا رَجُلٌ حَسِبْتُهُ قَالَ مُضْطَرِبٌ رَجِلُ الرَّأْسِ كَأَنَّهُ مِنْ رِجَالِ شُنُوءَةَ قَالَ وَلَقِيتُ عِيسَى . قَالَ فَنَعَتُّهُ قَالَ رَبْعَةٌ أَحْمَرُ كَأَنَّمَا خَرَجَ مِنْ دِيمَاسٍ يَعْنِي الْحَمَّامَ وَرَأَيْتُ إِبْرَاهِيمَ . قَالَ وَأَنَا أَشْبَهُ وَلَدِهِ بِهِ قَالَ وَأُتِيتُ بِإِنَاءَيْنِ أَحَدُهُمَا لَبَنٌ وَالآخَرُ خَمْرٌ فَقِيلَ لِي خُذْ أَيَّهُمَا شِئْتَ . فَأَخَذْتُ اللَّبَنَ فَشَرِبْتُهُ فَقِيلَ لِيَ هُدِيتَ الْفِطْرَةَ أَوْ أَصَبْتَ الْفِطْرَةَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَخَذْتَ الْخَمْرَ غَوَتْ أُمَّتُكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Meni Isro (kechasi sayr) qildirilganida Musoga roʻbaroʻ keldim», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot uni taʼrifladilar: «U bir kishi edi — uni, oʻylaymanki, ozgʻin, sochi tartibsiz, goʻyo Shanua qabilasi erkaklaridan biriga oʻxshagan, dedilar. Iso bilan ham roʻbaroʻ keldim», dedilar. (Roviy) aytdi: U zot uni taʼrifladilar: «(U) oʻrta boʻyli, qizgʻish (yuzli), goʻyo hozirgina dimosdan — yaʼni hammomdan chiqqanga oʻxshar edi. Ibrohimni ham koʻrdim», dedilar. U zot: «Men uning farzandlari orasida unga eng oʻxshaganidirman», dedilar. Va dedilarki: «Menga ikkita idish keltirildi — biri sut, ikkinchisi xamr (may) edi. Menga: ‹Qaysisini xohlasang, oʻshanisini ol›, deyildi. Men sutni olib, uni ichdim. Shunda menga: ‹Sen fitratga hidoyat qilinding›, yoki ‹fitratni topding. Agar xamrni olganingda, ummating yoʻldan ozardi›, deyildi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мени Исро (кечаси сайр) қилдирилганида Мусога рўбарў келдим», дедилар. (Ровий) айтди: У зот уни таърифладилар: «У бир киши эди — уни, ўйлайманки, озғин, сочи тартибсиз, гўё Шануа қабиласи эркакларидан бирига ўхшаган, дедилар. Исо билан ҳам рўбарў келдим», дедилар. (Ровий) айтди: У зот уни таърифладилар: «(У) ўрта бўйли, қизғиш (юзли), гўё ҳозиргина димосдан — яъни ҳаммомдан чиққанга ўхшар эди. Иброҳимни ҳам кўрдим», дедилар. У зот: «Мен унинг фарзандлари орасида унга энг ўхшаганидирман», дедилар. Ва дедиларки: «Менга иккита идиш келтирилди — бири сут, иккинчиси хамр (май) эди. Менга: ‹Қайсисини хоҳласанг, ўшанисини ол›, дейилди. Мен сутни олиб, уни ичдим. Шунда менга: ‹Сен фитратга ҳидоят қилиндинг›, ёки ‹фитратни топдинг. Агар хамрни олганингда, умматинг йўлдан озарди›, дейилди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ، - قُرَشِيٌّ كُوفِيٌّ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : ( وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا ) قَالَ " تَشْهَدُهُ مَلاَئِكَةُ اللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةُ النَّهَارِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
وَرَوَى عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَأَبِي، سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، فَذَكَرَ نَحْوَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan, Allohning {Va bomdod Qurʼonini (oʻqi). Albatta, bomdod Qurʼoni shohid boʻlinadigandir} (Isro 78) degan oyati haqida rivoyat qiladi: U zot: «Unga tun farishtalari va kunduz farishtalari guvoh boʻladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан, Аллоҳнинг {Ва бомдод Қуръонини (ўқи). Албатта, бомдод Қуръони шоҳид бўлинадигандир} (Исро 78) деган ояти ҳақида ривоят қилади: У зот: «Унга тун фаришталари ва кундуз фаришталари гувоҳ бўладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِ اللَّهِ : ( يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ ) قَالَ " يُدْعَى أَحَدُهُمْ فَيُعْطَى كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ وَيُمَدُّ لَهُ فِي جِسْمِهِ سِتُّونَ ذِرَاعًا وَيُبَيَّضُ وَجْهُهُ وَيُجْعَلُ عَلَى رَأْسِهِ تَاجٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ يَتَلأْلأُ فَيَنْطَلِقُ إِلَى أَصْحَابِهِ فَيَرَوْنَهُ مِنْ بَعِيدٍ فَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ ائْتِنَا بِهَذَا وَبَارِكْ لَنَا فِي هَذَا حَتَّى يَأْتِيَهُمْ فَيَقُولُ أَبْشِرُوا لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْكُمْ مِثْلُ هَذَا . قَالَ وَأَمَّا الْكَافِرُ فَيُسَوَّدُ وَجْهُهُ وَيُمَدُّ لَهُ فِي جِسْمِهِ سِتُّونَ ذِرَاعًا عَلَى صُورَةِ آدَمَ فَيُلْبَسُ تَاجًا فَيَرَاهُ أَصْحَابُهُ فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ هَذَا اللَّهُمَّ لاَ تَأْتِنَا بِهَذَا . قَالَ فَيَأْتِيهِمْ فَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ اخْزِهِ . فَيَقُولُ أَبْعَدَكُمُ اللَّهُ فَإِنَّ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنْكُمْ مِثْلَ هَذَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَالسُّدِّيُّ اسْمُهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan, Allohning {Biz har bir guruh odamlarni oʻz imomi bilan chaqiradigan kunda} (Isro 71) degan oyati haqida rivoyat qiladi: U zot: «Ulardan biri chaqirilib, kitobi oʻng qoʻliga beriladi, jismi oltmish gazga uzaytiriladi, yuzi oqartiriladi va boshiga yaltirab turuvchi marvariddan toj kiydiriladi. Soʻng u oʻz doʻstlari tomon yoʻl oladi, ular esa uni uzoqdan koʻrib: ‹Yo Alloh, buni bizga ham keltir va bizni ham bunda barakali qil›, deydilar. Toki u ularning oldiga kelib: ‹Suyunchi boʻlsin! Sizlarning har bir kishingiz uchun shunga oʻxshashi bordir›, deydi», dedilar. U zot dedilar: «Kofirga kelsak, uning yuzi qoraytiriladi, jismi Odam suratida oltmish gazga uzaytiriladi va unga toj kiydiriladi. Doʻstlari uni koʻrib: ‹Bunday yomonlikdan Allohdan panoh soʻraymiz. Yo Alloh, buni bizga keltirma›, deydilar. Soʻng u ularning oldiga kelganida, ular: ‹Yo Alloh, uni rasvo qil›, deydilar. U esa: ‹Alloh sizlarni (rahmatidan) yiroq qilsin! Albatta, har bir kishingiz uchun shunga oʻxshashi bordir›, deydi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Suddiyning ismi Ismoil ibn Abdurahmondir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан, Аллоҳнинг {Биз ҳар бир гуруҳ одамларни ўз имоми билан чақирадиган кунда} (Исро 71) деган ояти ҳақида ривоят қилади: У зот: «Улардан бири чақирилиб, китоби ўнг қўлига берилади, жисми олтмиш газга узайтирилади, юзи оқартирилади ва бошига ялтираб турувчи марвариддан тож кийдирилади. Сўнг у ўз дўстлари томон йўл олади, улар эса уни узоқдан кўриб: ‹Ё Аллоҳ, буни бизга ҳам келтир ва бизни ҳам бунда баракали қил›, дейдилар. Токи у уларнинг олдига келиб: ‹Суюнчи бўлсин! Сизларнинг ҳар бир кишингиз учун шунга ўхшаши бордир›, дейди», дедилар. У зот дедилар: «Кофирга келсак, унинг юзи қорайтирилади, жисми Одам суратида олтмиш газга узайтирилади ва унга тож кийдирилади. Дўстлари уни кўриб: ‹Бундай ёмонликдан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз. Ё Аллоҳ, буни бизга келтирма›, дейдилар. Сўнг у уларнинг олдига келганида, улар: ‹Ё Аллоҳ, уни расво қил›, дейдилар. У эса: ‹Аллоҳ сизларни (раҳматидан) йироқ қилсин! Албатта, ҳар бир кишингиз учун шунга ўхшаши бордир›, дейди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Суддийнинг исми Исмоил ибн Абдураҳмондир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ يَزِيدَ الزَّعَافِرِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي قَوْلِهِ : ( عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا ) سُئِلَ عَنْهَا قَالَ " هِيَ الشَّفَاعَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَدَاوُدُ الزَّعَافِرِيُّ هُوَ دَاوُدُ الأَوْدِيُّ ابْنُ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهُوَ عَمُّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِدْرِيسَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan Allohning {Shoyad Robbing seni maqtalgan maqomga koʻtarsa} (Isro 79) degan oyati haqida soʻralganida, u zot: «U shafoatdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан Аллоҳнинг {Шояд Роббинг сени мақталган мақомга кўтарса} (Исро 79) деган ояти ҳақида сўралганида, у зот: «У шафоатдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَوْسِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُحْشَرُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلاَثَةَ أَصْنَافٍ صِنْفًا مُشَاةً وَصِنْفًا رُكْبَانًا وَصِنْفًا عَلَى وُجُوهِهِمْ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكَيْفَ يَمْشُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ قَالَ " إِنَّ الَّذِي أَمْشَاهُمْ عَلَى أَقْدَامِهِمْ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُمْشِيَهُمْ عَلَى وُجُوهِهِمْ أَمَا إِنَّهُمْ يَتَّقُونَ بِوُجُوهِهِمْ كُلَّ حَدَبٍ وَشَوْكٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى وُهَيْبٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مِنْ هَذَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni odamlar uch toifa boʻlib mahshar qilinadilar: bir toifa piyoda, bir toifa minib va bir toifa yuzlari bilan (suriladigan holda)», dedilar. «Yo Rasululloh, ular yuzlari bilan qanday yuradilar?» deb soʻralganida, u zot: «Albatta, ularni oyoqlari bilan yurgizgan Zot ularni yuzlari bilan yurgizishga ham qodirdir. Ogoh boʻlinglarki, ular har bir doʻnglik va tikondan yuzlari bilan saqlanadilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни одамлар уч тоифа бўлиб маҳшар қилинадилар: бир тоифа пиёда, бир тоифа миниб ва бир тоифа юзлари билан (суриладиган ҳолда)», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, улар юзлари билан қандай юрадилар?» деб сўралганида, у зот: «Албатта, уларни оёқлари билан юргизган Зот уларни юзлари билан юргизишга ҳам қодирдир. Огоҳ бўлингларки, улар ҳар бир дўнглик ва тикондан юзлари билан сақланадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا سُمِّيَ الْخَضِرَ لأَنَّهُ جَلَسَ عَلَى فَرْوَةٍ بَيْضَاءَ فَاهْتَزَّتْ تَحْتَهُ خَضْرَاءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «U faqatgina shuning uchun Xizr (yaʼni koʻkalamzor) deb nomlandiki, u oq (qurigan) bir oʻt-poya ustiga oʻtirgan edi, (oʻtirgan zahoti) uning ostida (oʻsha joy) koʻm-koʻk boʻlib tebrandi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «У фақатгина шунинг учун Хизр (яъни кўкаламзор) деб номландики, у оқ (қуриган) бир ўт-поя устига ўтирган эди, (ўтирган заҳоти) унинг остида (ўша жой) кўм-кўк бўлиб тебранди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَحَبَّ اللَّهُ عَبْدًا نَادَى جِبْرِيلَ إِنِّي قَدْ أَحْبَبْتُ فُلاَنًا فَأَحِبَّهُ قَالَ فَيُنَادِي فِي السَّمَاءِ ثُمَّ تَنْزِلُ لَهُ الْمَحَبَّةُ فِي أَهْلِ الأَرْضِ فَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ : ( إنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا ) وَإِذَا أَبْغَضَ اللَّهُ عَبْدًا نَادَى جِبْرِيلَ إِنِّي قَدْ أَبْغَضْتُ فُلاَنًا فَيُنَادِي فِي السَّمَاءِ ثُمَّ تَنْزِلُ لَهُ الْبَغْضَاءُ فِي الأَرْضِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh bir bandasini sevsa, Jibrilni chaqirib: ‹Men falon kishini sevdim, sen ham uni sev›, deydi. Shunda Jibril osmonda nido qiladi, soʻng unga muhabbat yer ahli orasiga tushadi. Bu Allohning {Albatta, iymon keltirib, yaxshi amallar qilganlarga Rahmon (qalblarda) muhabbat paydo qilur} (Maryam 96) degan soʻzidir. Alloh bir bandasidan gʻazablansa, Jibrilni chaqirib: ‹Men falon kishidan gʻazablandim›, deydi. Shunda Jibril osmonda nido qiladi, soʻng unga adovat yerda tushadi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ бир бандасини севса, Жибрилни чақириб: ‹Мен фалон кишини севдим, сен ҳам уни сев›, дейди. Шунда Жибрил осмонда нидо қилади, сўнг унга муҳаббат ер аҳли орасига тушади. Бу Аллоҳнинг {Албатта, иймон келтириб, яхши амаллар қилганларга Раҳмон (қалбларда) муҳаббат пайдо қилур} (Марям 96) деган сўзидир. Аллоҳ бир бандасидан ғазабланса, Жибрилни чақириб: ‹Мен фалон кишидан ғазабландим›, дейди. Шунда Жибрил осмонда нидо қилади, сўнг унга адоват ерда тушади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، أَخْبَرَنَا صَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا قَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَيْبَرَ أَسْرَى لَيْلَةً حَتَّى أَدْرَكَهُ الْكَرَى أَنَاخَ فَعَرَّسَ ثُمَّ قَالَ " يَا بِلاَلُ اكْلأْ لَنَا اللَّيْلَةَ " . قَالَ فَصَلَّى بِلاَلٌ ثُمَّ تَسَانَدَ إِلَى رَاحِلَتِهِ مُسْتَقْبَلَ الْفَجْرِ فَغَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ فَنَامَ فَلَمْ يَسْتَيْقِظْ أَحَدٌ مِنْهُمْ وَكَانَ أَوَّلَهُمُ اسْتِيقَاظًا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ " أَىْ بِلاَلُ " . فَقَالَ بِلاَلٌ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذَ بِنَفْسِي الَّذِي أَخَذَ بِنَفْسِكَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْتَادُوا " . ثُمَّ أَنَاخَ فَتَوَضَّأَ فَأَقَامَ الصَّلاَةَ ثُمَّ صَلَّى مِثْلَ صَلاَتِهِ لِلْوَقْتِ فِي تَمَكُّثٍ ثُمَّ قَالَ : (وأقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي ) . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَصَالِحُ بْنُ أَبِي الأَخْضَرِ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ Xaybardan qaytayotganlarida tunda yurdilar, hatto uyqu ularni bosganda tushib, dam olish uchun toʻxtadilar, soʻng: «Ey Bilol, bu kecha biz uchun (uygʻoq turib) qorovullik qil», dedilar. Bilol namoz oʻqidi, soʻng tongga yuzlanib uloviga suyandi, koʻzlari uni yengib, uxlab qoldi va ulardan hech kim uygʻonmadi. Ularning birinchi boʻlib uygʻongani Nabiy ﷺ edilar. U zot: «Ey Bilol!» dedilar. Bilol: «Otam sizga fido boʻlsin, ey Rasululloh! Sizning joningizni olgan narsa mening ham jonimni oldi (uyqu bosdi)», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ulovlaringizni yetaklab (bu yerdan) chiqinglar», dedilar. Soʻng tushib, tahorat oldilar va namozga iqomat aytib, vaqtida oʻqigan namozlaridek shoshmasdan namoz oʻqidilar, soʻng: {Meni eslash uchun namozni toʻkis ado et} (Toha 14) (oyatini oʻqidilar). Abu Iso aytdi: Bu hadis (bu yoʻl bilan) mahfuz emas. Huffozdan koʻplari uni az-Zuhriydan, u Said ibn al-Musayyabdan, Nabiy ﷺdan deb rivoyat qilganlar va unda Abu Hurayrani zikr qilmaganlar. Solih ibn Abil-Axzar esa hadisda zaif sanaladi; uni Yahyo ibn Said al-Qatton va boshqalar hifzi (yodlash quvvati) jihatidan zaif deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ Хайбардан қайтаётганларида тунда юрдилар, ҳатто уйқу уларни босганда тушиб, дам олиш учун тўхтадилар, сўнг: «Эй Билол, бу кеча биз учун (уйғоқ туриб) қоровуллик қил», дедилар. Билол намоз ўқиди, сўнг тонгга юзланиб уловига суянди, кўзлари уни енгиб, ухлаб қолди ва улардан ҳеч ким уйғонмади. Уларнинг биринчи бўлиб уйғонгани Набий ﷺ эдилар. У зот: «Эй Билол!» дедилар. Билол: «Отам сизга фидо бўлсин, эй Расулуллоҳ! Сизнинг жонингизни олган нарса менинг ҳам жонимни олди (уйқу босди)», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уловларингизни етаклаб (бу ердан) чиқинглар», дедилар. Сўнг тушиб, таҳорат олдилар ва намозга иқомат айтиб, вақтида ўқиган намозларидек шошмасдан намоз ўқидилар, сўнг: {Мени эслаш учун намозни тўкис адо эт} (Тоҳа 14) (оятини ўқидилар). Абу Исо айтди: Бу ҳадис (бу йўл билан) маҳфуз эмас. Ҳуффоздан кўплари уни аз-Зуҳрийдан, у Саид ибн ал-Мусайябдан, Набий ﷺдан деб ривоят қилганлар ва унда Абу Ҳурайрани зикр қилмаганлар. Солиҳ ибн Абил-Ахзар эса ҳадисда заиф саналади; уни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва бошқалар ҳифзи (ёдлаш қуввати) жиҳатидан заиф деганлар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمْ يَكْذِبْ إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فِي شَيْءٍ قَطُّ إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ قَوْلُهُ : (إنِّي سَقِيمٌ ) وَلَمْ يَكُنْ سَقِيمًا وَقَوْلُهُ لِسَارَةَ أُخْتِي وَقَوْلُهُ : ( بلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ibrohim (alayhissalom) faqat uch (joyda) gapni boshqacha aytganidan boshqa hech qachon yolgʻon gapirmagan: uning {Albatta, men kasalman} (Soffot 89) degan soʻzi — holbuki u kasal emas edi; Soraga: ‹U mening singlim›, degani; va uning {Yoʻq, buni ana shu kattalari qilibdi} (Anbiyo 63) degan soʻzi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Иброҳим (алайҳиссалом) фақат уч (жойда) гапни бошқача айтганидан бошқа ҳеч қачон ёлғон гапирмаган: унинг {Албатта, мен касалман} (Соффот 89) деган сўзи — ҳолбуки у касал эмас эди; Сорага: ‹У менинг синглим›, дегани; ва унинг {Йўқ, буни ана шу катталари қилибди} (Анбиё 63) деган сўзи». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ : ( وأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ ) جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُرَيْشًا فَخَصَّ وَعَمَّ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ فَإِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا يَا مَعْشَرَ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ فَإِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا يَا مَعْشَرَ بَنِي قُصَىٍّ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ فَإِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا يَا مَعْشَرَ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَنْقِذُوا أَنْفُسَكُمْ مِنَ النَّارِ فَإِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا يَا فَاطِمَةُ بِنْتَ مُحَمَّدٍ أَنْقِذِي نَفْسَكِ مِنَ النَّارِ فَإِنِّي لاَ أَمْلِكُ لَكِ ضَرًّا وَلاَ نَفْعًا إِنَّ لَكِ رَحِمًا سَأَبُلُّهَا بِبِلاَلِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ يُعْرَفُ مِنْ حَدِيثِ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ .
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ صَفْوَانَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdiki, {Eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (oyati) nozil boʻlganida, Rasululloh ﷺ Qurayshni jam qildilar va (baʼzilarini) xos qilib, (baʼzilarini) umumiy (tarzda chaqirib) dedilar: «Ey Quraysh jamoasi! Oʻzlaringni doʻzaxdan qutqaringlar, chunki men sizlar uchun Alloh huzurida na zarar, na foyda (yetkazishga) ega emasman. Ey Abdumanof oʻgʻillari jamoasi! Oʻzlaringni doʻzaxdan qutqaringlar, chunki men sizlar uchun Alloh huzurida na zarar, na foyda (yetkazishga) ega emasman. Ey Qusayy oʻgʻillari jamoasi! Oʻzlaringni doʻzaxdan qutqaringlar, chunki men sizlar uchun na zarar, na foyda (yetkazishga) ega emasman. Ey Abdulmuttalib oʻgʻillari jamoasi! Oʻzlaringni doʻzaxdan qutqaringlar, chunki men sizlar uchun na zarar, na foyda (yetkazishga) ega emasman. Ey Fotima binti Muhammad! Oʻzingni doʻzaxdan qutqar, chunki men sen uchun na zarar, na foyda (yetkazishga) ega emasman. Albatta, sening (men bilan) qarindoshliging bordir, men uni oʻz suvi bilan namlab (silai rahm qilib) turaman», dedilar. (Shuaro 214). Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir, Muso ibn Talhaning hadisidan bilinadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтдики, {Энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (ояти) нозил бўлганида, Расулуллоҳ ﷺ Қурайшни жам қилдилар ва (баъзиларини) хос қилиб, (баъзиларини) умумий (тарзда чақириб) дедилар: «Эй Қурайш жамоаси! Ўзларингни дўзахдан қутқаринглар, чунки мен сизлар учун Аллоҳ ҳузурида на зарар, на фойда (етказишга) эга эмасман. Эй Абдуманоф ўғиллари жамоаси! Ўзларингни дўзахдан қутқаринглар, чунки мен сизлар учун Аллоҳ ҳузурида на зарар, на фойда (етказишга) эга эмасман. Эй Қусайй ўғиллари жамоаси! Ўзларингни дўзахдан қутқаринглар, чунки мен сизлар учун на зарар, на фойда (етказишга) эга эмасман. Эй Абдулмутталиб ўғиллари жамоаси! Ўзларингни дўзахдан қутқаринглар, чунки мен сизлар учун на зарар, на фойда (етказишга) эга эмасман. Эй Фотима бинти Муҳаммад! Ўзингни дўзахдан қутқар, чунки мен сен учун на зарар, на фойда (етказишга) эга эмасман. Албатта, сенинг (мен билан) қариндошлигинг бордир, мен уни ўз суви билан намлаб (силаи раҳм қилиб) тураман», дедилар. (Шуаро 214). Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Мусо ибн Талҳанинг ҳадисидан билинади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَوْسِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَخْرُجُ الدَّابَّةُ مَعَهَا خَاتَمُ سُلَيْمَانَ وَعَصَا مُوسَى فَتَجْلُو وَجْهَ الْمُؤْمِنِ وَتَخْتِمُ أَنْفَ الْكَافِرِ بِالْخَاتَمِ حَتَّى إِنَّ أَهْلَ الْخِوَانِ لَيَجْتَمِعُونَ فَيَقُولُ هَاهَا يَا مُؤْمِنُ وَيُقَالُ هَاهَا يَا كَافِرُ وَيَقُولُ هَذَا يَا كَافِرُ وَهَذَا يَا مُؤْمِنُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ فِي دَابَّةِ الأَرْضِ . وَفِيهِ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أُسَيْدٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dobba (jonzot) chiqadi, uning yonida Sulaymonning uzugi va Musoning hassasi boʻladi. U moʻminning yuzini yoritadi va kofirning burnini uzuk bilan muhrlaydi. Hatto dasturxon ahli toʻplanganda (biriga): ‹Ha-ha, ey moʻmin!›, (boshqasiga): ‹Ha-ha, ey kofir!› deyiladi. (Birovga): ‹Bu, ey kofir›, (boshqasiga): ‹Bu, ey moʻmin› deyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu hadis Abu Hurayradan, Nabiy ﷺdan yer dobbasi haqida boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Bu bobda Abu Umoma va Huzayfa ibn Usayddan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Добба (жонзот) чиқади, унинг ёнида Сулаймоннинг узуги ва Мусонинг ҳассаси бўлади. У мўминнинг юзини ёритади ва кофирнинг бурнини узук билан муҳрлайди. Ҳатто дастурхон аҳли тўпланганда (бирига): ‹Ҳа-ҳа, эй мўмин!›, (бошқасига): ‹Ҳа-ҳа, эй кофир!› дейилади. (Бировга): ‹Бу, эй кофир›, (бошқасига): ‹Бу, эй мўмин› дейилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, Набий ﷺдан ер доббаси ҳақида бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Бу бобда Абу Умома ва Ҳузайфа ибн Усайддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَالَ اللَّهُ تَعَالَى أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ وَتَصْدِيقُ ذَلِكَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ : ( فلاَ تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ) " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) buni Nabiy ﷺga yetkazib rivoyat qiladi: U zot: «Alloh taolo: ‹Men solih bandalarim uchun hech bir koʻz koʻrmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir bashar qalbiga kelmagan (neʼmatlarni) tayyorlab qoʻydim›, dedi. Buning tasdigʻi Alloh azza va jallaning Kitobida (kelgan): {Bas, hech bir jon ular uchun, qilgan amallariga mukofot sifatida, koʻzlarning qarorigʻa boʻlgan qanday (neʼmatlar) yashirilganini bilmaydi} (Sajda 17)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) буни Набий ﷺга етказиб ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ таоло: ‹Мен солиҳ бандаларим учун ҳеч бир кўз кўрмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир башар қалбига келмаган (неъматларни) тайёрлаб қўйдим›, деди. Бунинг тасдиғи Аллоҳ азза ва жалланинг Китобида (келган): {Бас, ҳеч бир жон улар учун, қилган амалларига мукофот сифатида, кўзларнинг қарориға бўлган қандай (неъматлар) яширилганини билмайди} (Сажда 17)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ عَوْفٍ، عَنِ الْحَسَنِ، وَمُحَمَّدٍ، وَخِلاَسٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ رَجُلاً حَيِيًّا سِتِّيرًا مَا يُرَى مِنْ جِلْدِهِ شَيْءٌ اسْتِحْيَاءً مِنْهُ فَآذَاهُ مَنْ آذَاهُ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقَالُوا مَا يَسْتَتِرُ هَذَا السِّتْرَ إِلاَّ مِنْ عَيْبٍ بِجِلْدِهِ إِمَّا بَرَصٌ وَإِمَّا أُدْرَةٌ وَإِمَّا آفَةٌ وَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَرَادَ أَنْ يُبَرِّئَهُ مِمَّا قَالُوا وَإِنَّ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ خَلاَ يَوْمًا وَحْدَهُ فَوَضَعَ ثِيَابَهُ عَلَى حَجَرٍ ثُمَّ اغْتَسَلَ فَلَمَّا فَرَغَ أَقْبَلَ إِلَى ثِيَابِهِ لِيَأْخُذَهَا وَإِنَّ الْحَجَرَ عَدَا بِثَوْبِهِ فَأَخَذَ مُوسَى عَصَاهُ فَطَلَبَ الْحَجَرَ فَجَعَلَ يَقُولُ ثَوْبِي حَجَرُ ثَوْبِي حَجَرُ حَتَّى انْتَهَى إِلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ فَرَأَوْهُ عُرْيَانًا أَحْسَنَ النَّاسِ خَلْقًا وَأَبْرَأَهُ مِمَّا كَانُوا يَقُولُونَ قَالَ وَقَامَ الْحَجَرُ فَأَخَذَ ثَوْبَهُ وَلَبِسَهُ وَطَفِقَ بِالْحَجَرِ ضَرْبًا بِعَصَاهُ فَوَاللَّهِ إِنَّ بِالْحَجَرِ لَنَدَبًا مِنْ أَثَرِ عَصَاهُ ثَلاَثًا أَوْ أَرْبَعًا أَوْ خَمْسًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَفِيهِ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot (shunday) dedilar: «Albatta Muso alayhissalom hayoli, oʻzini berkitadigan kishi edi, sharm-hayosidan terisidan hech narsa koʻrinmas edi. Bani Isroildan unga ozor beradiganlar ozor berdilar va: ‹Bu (kishi) terisidagi ayb — yo pes, yo churra, yo (boshqa) bir nuqson sababli oʻzini shuncha berkitadi› dedilar. Alloh azza va jalla esa uni ular aytgan (ayb)dan poklamoqchi boʻldi. Bir kuni Muso alayhissalom yolgʻiz qoldi va kiyimlarini bir toshga qoʻyib, gʻusl qildi. Tamomlagach, kiyimlarini olmoq uchun ularga qarab keldi, tosh esa kiyimi bilan qochib qoldi. Muso asosini olib, toshning ortidan: ‹Kiyimim, ey tosh! Kiyimim, ey tosh!› deya quvib bordi, toki Bani Isroildan bir jamoaga yetdi. Ular uni yalangʻoch, odamlarning eng chiroyli badanlisi (holida) koʻrdilar va (Alloh) uni ular aytayotgan (ayb)dan pokladi. Tosh toʻxtadi, (Muso) kiyimini olib, kiydi va asosi bilan toshni ura boshladi. Allohga qasamki, toshda asosining izidan uch, yoki toʻrt, yoki besh (joyda) belgi bor edi. Mana shu Alloh taoloning: {Ey iymon keltirganlar, Musoga ozor berganlar kabi boʻlmanglar. Bas, Alloh uni ular aytgan (ayb)dan pokladi va u Alloh nazdida obroʻli edi} degan soʻzidir». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir va u bir necha vajhlardan Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. Shuningdek (bu bobda) Anasdan, Nabiy ﷺdan (ham rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот (шундай) дедилар: «Албатта Мусо алайҳиссалом ҳаёли, ўзини беркитадиган киши эди, шарм-ҳаёсидан терисидан ҳеч нарса кўринмас эди. Бани Исроилдан унга озор берадиганлар озор бердилар ва: ‹Бу (киши) терисидаги айб — ё пес, ё чурра, ё (бошқа) бир нуқсон сабабли ўзини шунча беркитади› дедилар. Аллоҳ азза ва жалла эса уни улар айтган (айб)дан покламоқчи бўлди. Бир куни Мусо алайҳиссалом ёлғиз қолди ва кийимларини бир тошга қўйиб, ғусл қилди. Тамомлагач, кийимларини олмоқ учун уларга қараб келди, тош эса кийими билан қочиб қолди. Мусо асосини олиб, тошнинг ортидан: ‹Кийимим, эй тош! Кийимим, эй тош!› дея қувиб борди, токи Бани Исроилдан бир жамоага етди. Улар уни яланғоч, одамларнинг энг чиройли баданлиси (ҳолида) кўрдилар ва (Аллоҳ) уни улар айтаётган (айб)дан поклади. Тош тўхтади, (Мусо) кийимини олиб, кийди ва асоси билан тошни ура бошлади. Аллоҳга қасамки, тошда асосининг изидан уч, ёки тўрт, ёки беш (жойда) белги бор эди. Мана шу Аллоҳ таолонинг: {Эй иймон келтирганлар, Мусога озор берганлар каби бўлманглар. Бас, Аллоҳ уни улар айтган (айб)дан поклади ва у Аллоҳ наздида обрўли эди} деган сўзидир». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир ва у бир неча важҳлардан Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан ривоят қилинган. Шунингдек (бу бобда) Анасдан, Набий ﷺдан (ҳам ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَضَى اللَّهُ فِي السَّمَاءِ أَمْرًا ضَرَبَتِ الْمَلاَئِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا خُضْعَانًا لِقَوْلِهِ كَأَنَّهَا سِلْسِلَةٌ عَلَى صَفْوَانٍ فَإِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ قَالَ وَالشَّيَاطِينُ بَعْضُهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot (shunday) dedilar: «Alloh osmonda bir ishni hukm qilsa, farishtalar Uning soʻziga boʻysunib, qanotlarini qoqadilar, xuddi silliq toshga (sudralayotgan) zanjir (ovozi) kabi (ovoz chiqaradi). Qalblaridan (qoʻrquv) ketkazilgach, ular (bir-birlariga): ‹Robbingiz nima dedi?› deydilar. (Boshqalari): ‹Haqni (dedi), U Oliy va Buyukdir› deydilar. Shaytonlar esa bir-birlarining ustida (turib eshitadilar)». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот (шундай) дедилар: «Аллоҳ осмонда бир ишни ҳукм қилса, фаришталар Унинг сўзига бўйсуниб, қанотларини қоқадилар, худди силлиқ тошга (судралаётган) занжир (овози) каби (овоз чиқаради). Қалбларидан (қўрқув) кетказилгач, улар (бир-бирларига): ‹Роббингиз нима деди?› дейдилар. (Бошқалари): ‹Ҳақни (деди), У Олий ва Буюкдир› дейдилар. Шайтонлар эса бир-бирларининг устида (туриб эшитадилар)». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ يَهُودِيٌّ بِسُوقِ الْمَدِينَةِ لاَ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَى الْبَشَرِ . قَالَ فَرَفَعَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَدَهُ فَصَكَّ بِهَا وَجْهَهُ قَالَ تَقُولُ هَذَا وَفِينَا نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ( ونُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ ) فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ رَفَعَ رَأْسَهُ فَإِذَا مُوسَى آخِذٌ بِقَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ فَلاَ أَدْرِي أَرَفَعَ رَأْسَهُ قَبْلِي أَوْ كَانَ مِمَّنِ اسْتَثْنَى اللَّهُ وَمَنْ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى فَقَدْ كَذَبَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madina bozorida bir yahudiy: «Yoʻq, Musoni bani odam (insonlar) ustidan tanlab olgan Zot bilan qasamki», dedi. Shunda ansorlardan bir kishi qoʻlini koʻtarib, uning yuziga tarsaki tushirdi va: «Oramizda Allohning Nabiysi ﷺ boʻlgani holda sen shunday deysanmi?!», dedi. Rasululloh ﷺ esa: {Va surga puflanadi, bas, Alloh xohlagan zotlardan boshqa osmonlardagi va yerdagi barcha jonzot behush boʻlib qoladi. Soʻngra unga yana bir bor puflanadi, bas, banogoh ular tik turib (kutib) qarab tururlar} (Zumar 68) — «Bas, men birinchi boʻlib boshini koʻtargan kishi boʻlaman, shunda Muso Arsh ustunlaridan birini ushlab turgan boʻladi. Bas, u mendan oldin boshini koʻtardimi yoki Alloh istisno qilgan zotlardan boʻldimi, bilmayman. Kim ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman› desa, batahqiq yolgʻon aytibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадина бозорида бир яҳудий: «Йўқ, Мусони бани одам (инсонлар) устидан танлаб олган Зот билан қасамки», деди. Шунда ансорлардан бир киши қўлини кўтариб, унинг юзига тарсаки туширди ва: «Орамизда Аллоҳнинг Набийси ﷺ бўлгани ҳолда сен шундай дейсанми?!», деди. Расулуллоҳ ﷺ эса: {Ва сурга пуфланади, бас, Аллоҳ хоҳлаган зотлардан бошқа осмонлардаги ва ердаги барча жонзот беҳуш бўлиб қолади. Сўнгра унга яна бир бор пуфланади, бас, баногоҳ улар тик туриб (кутиб) қараб турурлар} (Зумар 68) — «Бас, мен биринчи бўлиб бошини кўтарган киши бўламан, шунда Мусо Арш устунларидан бирини ушлаб турган бўлади. Бас, у мендан олдин бошини кўтардими ёки Аллоҳ истисно қилган зотлардан бўлдими, билмайман. Ким ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман› деса, батаҳқиқ ёлғон айтибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ، أَخْبَرَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، أَنَّ الأَغَرَّ أَبَا مُسْلِمٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَأَبِي، هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُنَادِي مُنَادٍ إِنَّ لَكُمْ أَنْ تَحْيَوْا فَلاَ تَمُوتُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَصِحُّوا فَلاَ تَسْقَمُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَشِبُّوا فَلاَ تَهْرَمُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَنْعَمُوا فَلاَ تَبْأَسُوا أَبَدًا " . فَذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى : (وَ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى ابْنُ الْمُبَارَكِ وَغَيْرُهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الثَّوْرِيِّ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Bir nido qiluvchi nido qiladi: ‹Sizlar uchun (shunday neʼmat borki), tirik boʻlasizlar va hech qachon oʻlmaysizlar; sogʻ boʻlasizlar va hech qachon kasal boʻlmaysizlar; yosh boʻlasizlar va hech qachon qarimaysizlar; neʼmatda boʻlasizlar va hech qachon mashaqqat koʻrmaysizlar›. Mana shu, Alloh taoloning: {Ana shu siz qilib oʻtgan amallaringiz sababli sizlarga meros qilib berilgan jannatdir} (Zuxruf 72) degan soʻzidir». Abu Iso aytdi: Ibn Muborak va boshqalar bu hadisni Savriydan rivoyat qilishgan, ammo uni marfuʼ qilishmagan (Nabiyga koʻtarishmagan).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Бир нидо қилувчи нидо қилади: ‹Сизлар учун (шундай неъмат борки), тирик бўласизлар ва ҳеч қачон ўлмайсизлар; соғ бўласизлар ва ҳеч қачон касал бўлмайсизлар; ёш бўласизлар ва ҳеч қачон қаримайсизлар; неъматда бўласизлар ва ҳеч қачон машаққат кўрмайсизлар›. Мана шу, Аллоҳ таолонинг: {Ана шу сиз қилиб ўтган амалларингиз сабабли сизларга мерос қилиб берилган жаннатдир} (Зухруф 72) деган сўзидир». Абу Исо айтди: Ибн Муборак ва бошқалар бу ҳадисни Саврийдан ривоят қилишган, аммо уни марфуъ қилишмаган (Набийга кўтаришмаган).
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا شَيْخٌ، مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ تَلاَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا هَذِهِ الآيَة : (وإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ثُمَّ لاَ يَكُونُوا أَمْثَالَكُمْ ) قَالُوا وَمَنْ يُسْتَبْدَلُ بِنَا قَالَ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَنْكِبِ سَلْمَانَ ثُمَّ قَالَ " هَذَا وَقَوْمُهُ هَذَا وَقَوْمُهُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ . وَقَدْ رَوَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ أَيْضًا هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni ushbu oyatni: {Agar yuz oʻgirsangiz, (Alloh) oʻrningizga sizlardan boshqa bir qavmni keltirur, soʻng ular sizlarga oʻxshamaslar} (Muhammad 38) tilovat qildilar. Ular: «Bizning oʻrnimizga kimlar keltiriladi?» dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ Salmonning yelkasiga urib: «Mana bu va uning qavmi, mana bu va uning qavmi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir, isnodida (eʼtiroz) gap bor. Bu hadisni Abdulloh ibn Jaʼfar ham al-Aloʼ ibn Abdurrahmondan rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни ушбу оятни: {Агар юз ўгирсангиз, (Аллоҳ) ўрнингизга сизлардан бошқа бир қавмни келтирур, сўнг улар сизларга ўхшамаслар} (Муҳаммад 38) тиловат қилдилар. Улар: «Бизнинг ўрнимизга кимлар келтирилади?» дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Салмоннинг елкасига уриб: «Мана бу ва унинг қавми, мана бу ва унинг қавми», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир, иснодида (эътироз) гап бор. Бу ҳадисни Абдуллоҳ ибн Жаъфар ҳам ал-Алў ибн Абдурраҳмондан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ ذَكَرَ اللَّهُ إِنْ تَوَلَّيْنَا اسْتُبْدِلُوا بِنَا ثُمَّ لَمْ يَكُونُوا أَمْثَالَنَا قَالَ وَكَانَ سَلْمَانُ بِجَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخِذَ سَلْمَانَ قَالَ " هَذَا وَأَصْحَابُهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ مَنُوطًا بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ فَارِسَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ نَجِيحٍ هُوَ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَقَدْ رَوَى عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْكَثِيرَ . وَحَدَّثَنَا عَلِيٌّ بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ .
وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ، نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ مُعَلَّقٌ بِالثُّرَيَّا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning ashoblaridan baʼzi kishilar: «Yo Rasululloh, Alloh zikr qilgan, agar biz yuz oʻgirsak bizning oʻrnimizga keltiriladigan, soʻng bizga oʻxshamaydigan bu kishilar kimlar?» dedilar. Salmon Rasululloh ﷺning yonida edi. Bas, Rasululloh ﷺ Salmonning soniga urib: «Mana bu va uning ashoblari. Jonim Qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, agar iymon Surayyo (yulduzi)ga osigʻliq boʻlganida ham, uni Forsdan boʻlgan kishilar olar edilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Jaʼfar ibn Najih — bu Ali ibn al-Madiniyning otasidir, Ali ibn Hujr Abdulloh ibn Jaʼfardan koʻp (hadis) rivoyat qilgan. Bizga Ali bu hadisni Ismoil ibn Jaʼfardan, u Abdulloh ibn Jaʼfardan rivoyat qildi. Bizga Bishr ibn Muoz ham, unga Abdulloh ibn Jaʼfar, u al-Aloʼdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi, faqat u «Surayyoga osigʻliq» dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан баъзи кишилар: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ зикр қилган, агар биз юз ўгирсак бизнинг ўрнимизга келтириладиган, сўнг бизга ўхшамайдиган бу кишилар кимлар?» дедилар. Салмон Расулуллоҳ ﷺнинг ёнида эди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ Салмоннинг сонига уриб: «Мана бу ва унинг ашоблари. Жоним Қўлида бўлган Зот ила қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)га осиғлиқ бўлганида ҳам, уни Форсдан бўлган кишилар олар эдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Жаъфар ибн Нажиҳ — бу Али ибн ал-Мадинийнинг отасидир, Али ибн Ҳужр Абдуллоҳ ибн Жаъфардан кўп (ҳадис) ривоят қилган. Бизга Али бу ҳадисни Исмоил ибн Жаъфардан, у Абдуллоҳ ибн Жаъфардан ривоят қилди. Бизга Бишр ибн Муоз ҳам, унга Абдуллоҳ ибн Жаъфар, у ал-Алўдан шунга ўхшашини ривоят қилди, фақат у «Сурайёга осиғлиқ» деди.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَأَبُو بَكْرٍ بُنْدَارٌ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَخْزُومِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ مُشْرِكُو قُرَيْشٍ يُخَاصِمُونَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْقَدَرِ فَنَزَلَتْْ : ( يومَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ * إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Quraysh mushriklari taqdir masalasida Paygʻambar ﷺ bilan tortishish uchun keldilar. Shunda: {Oʻsha kuni ular yuztubon doʻzaxga sudraladilar. ‹Saqar oʻtining tegishini totib koʻringlar! Albatta, Biz har bir narsani oʻlchov (qadar) bilan yaratdik› (deyiladi)} (Qamar 48-49) (oyatlar) nozil boʻldi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Қурайш мушриклари тақдир масаласида Пайғамбар ﷺ билан тортишиш учун келдилар. Шунда: {Ўша куни улар юзтубон дўзахга судраладилар. ‹Сақар ўтининг тегишини тотиб кўринглар! Албатта, Биз ҳар бир нарсани ўлчов (қадар) билан яратдик› (дейилади)} (Қамар 48-49) (оятлар) нозил бўлди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَعَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَقُولُ اللَّهُ أَعْدَدْتُ لِعِبَادِيَ الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ : ( فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ) وَفِي الْجَنَّةِ شَجَرَةٌ يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ لاَ يَقْطَعُهَا وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ : ( وظِلٍّ مَمْدُودٍ ) وَمَوْضِعُ سَوْطٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا وَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ : ( فمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh: ‹Men solih bandalarim uchun hech bir koʻz koʻrmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir insonning xayoliga kelmagan (neʼmatlarni) tayyorlab qoʻydim›, deydi. Agar xohlasangiz, oʻqinglar: {Bas, hech bir jon ular qilib oʻtgan amallariga mukofot uchun ular uchun yashirib qoʻyilgan koʻz quvontiruvchi (neʼmatlar)ni bilmas} (Sajda 17). Jannatda shunday daraxt borki, otliq uning soyasida yuz yil yursa ham uni bosib oʻta olmaydi. Agar xohlasangiz, oʻqinglar: {Hamda choʻzilgan soyada} (Voqea 30). Jannatda bir qamchi (qoʻyiladigan) joy dunyo va undagi barcha narsalardan yaxshiroqdir. Agar xohlasangiz, oʻqinglar: {Bas, kim doʻzaxdan uzoqlashtirilib, jannatga kiritilsa, demak, u yutibdi. Dunyo hayoti esa aldagʻich matodan boshqa narsa emas} (Oli Imron 185)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ: ‹Мен солиҳ бандаларим учун ҳеч бир кўз кўрмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир инсоннинг хаёлига келмаган (неъматларни) тайёрлаб қўйдим›, дейди. Агар хоҳласангиз, ўқинглар: {Бас, ҳеч бир жон улар қилиб ўтган амалларига мукофот учун улар учун яшириб қўйилган кўз қувонтирувчи (неъматлар)ни билмас} (Сажда 17). Жаннатда шундай дарахт борки, отлиқ унинг соясида юз йил юрса ҳам уни босиб ўта олмайди. Агар хоҳласангиз, ўқинглар: {Ҳамда чўзилган сояда} (Воқеа 30). Жаннатда бир қамчи (қўйиладиган) жой дунё ва ундаги барча нарсалардан яхшироқдир. Агар хоҳласангиз, ўқинглар: {Бас, ким дўзахдан узоқлаштирилиб, жаннатга киритилса, демак, у ютибди. Дунё ҳаёти эса алдағич матодан бошқа нарса эмас} (Оли Имрон 185)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ بَاتَ بِهِ ضَيْفٌ فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ إِلاَّ قُوتُهُ وَقُوتُ صِبْيَانِهِ فَقَالَ لاِمْرَأَتِهِ نَوِّمِي الصِّبْيَةَ وَأَطْفِئِي السِّرَاجَ وَقَرِّبِي لِلضَّيْفِ مَا عِنْدَكِ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُُ : ( ويؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ ) هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, ansorlardan bir kishining oldida bir mehmon tunab qoldi, ammo uning huzurida faqat oʻzining va bolalarining ozigʻidan boshqa narsa yoʻq edi. Shunda u xotiniga: ‹Bolalarni uxlat, chirogʻni oʻchir va mehmonga huzuringdagini yaqinlashtir (taom qil)›, dedi. Shunda {Garchi oʻzlari muhtoj boʻlsalar-da, (boshqalarni) oʻzlaridan ustun qoʻyadilar} (Hashr 9) oyati nozil boʻldi. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, ансорлардан бир кишининг олдида бир меҳмон тунаб қолди, аммо унинг ҳузурида фақат ўзининг ва болаларининг озиғидан бошқа нарса йўқ эди. Шунда у хотинига: ‹Болаларни ухлат, чироғни ўчир ва меҳмонга ҳузурингдагини яқинлаштир (таом қил)›, деди. Шунда {Гарчи ўзлари муҳтож бўлсалар-да, (бошқаларни) ўзларидан устун қўядилар} (Ҳашр 9) ояти нозил бўлди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنِ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ الدِّيلِيُّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أُنْزِلَتْ سُورَةُ الْجُمُعَةِ فَتَلاَهَا فَلَمَّا بَلَغَ : ( وآخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ ) قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِنَا فَلَمْ يُكَلِّمْهُ قَالَ وَسَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ فِينَا قَالَ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى سَلْمَانَ فَقَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ كَانَ الإِيمَانُ بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ هَؤُلاَءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ هُوَ وَالِدُ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ . ثَوْرُ بْنُ زَيْدٍ مَدَنِيٌّ وَثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ شَامِيٌّ وَأَبُو الْغَيْثِ اسْمُهُ سَالِمٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُطِيعٍ مَدَنِيٌّ ثِقَةٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida edik, oʻshanda Jumʼa surasi nozil boʻldi va u zot uni tilovat qildilar. {Ulardan boshqalarga ham (yuborgan Zotdirki), ular hali bularga qoʻshilganlari yoʻq} (Jumʼa 3) (oyatiga) yetganlarida, bir kishi u zotga: ‹Ey Rasululloh, bizga hali qoʻshilmagan bu kishilar kimlar?›, dedi. U zot unga (darrov) javob bermadilar. (Roviy) dedi: Salmon al-Forsiy bizning oramizda edi. (Roviy) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ qoʻllarini Salmonning ustiga qoʻyib: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar iymon Surayyo (yulduzi)da boʻlganida ham, bu kishilardan baʼzi erlar unga yetib borardilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadis Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Jaʼfar — u Ali ibnul Madiniyning otasidir, uni Yahyo ibn Maʼin zaif sanagan. Savr ibn Zayd madaniylik, Savr ibn Yazid esa shomlikdir. Abul Gʻaysning ismi Solimdir, u Abdulloh ibn Mutiʼning ozodi qilgan quli, madaniylik va ishonchli (rovii)dir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида эдик, ўшанда Жумъа сураси нозил бўлди ва у зот уни тиловат қилдилар. {Улардан бошқаларга ҳам (юборган Зотдирки), улар ҳали буларга қўшилганлари йўқ} (Жумъа 3) (оятига) етганларида, бир киши у зотга: ‹Эй Расулуллоҳ, бизга ҳали қўшилмаган бу кишилар кимлар?›, деди. У зот унга (дарров) жавоб бермадилар. (Ровий) деди: Салмон ал-Форсий бизнинг орамизда эди. (Ровий) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ қўлларини Салмоннинг устига қўйиб: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар иймон Сурайё (юлдузи)да бўлганида ҳам, бу кишилардан баъзи эрлар унга етиб борардилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган. Абдуллоҳ ибн Жаъфар — у Али ибнул Мадинийнинг отасидир, уни Яҳё ибн Маъин заиф санаган. Савр ибн Зайд маданийлик, Савр ибн Язид эса шомликдир. Абул Ғайснинг исми Солимдир, у Абдуллоҳ ибн Мутиънинг озоди қилган қули, маданийлик ва ишончли (ровии)дир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا أَخْطَأَ خَطِيئَةً نُكِتَتْ فِي قَلْبِهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ فَإِذَا هُوَ نَزَعَ وَاسْتَغْفَرَ وَتَابَ سُقِلَ قَلْبُهُ وَإِنْ عَادَ زِيدَ فِيهَا حَتَّى تَعْلُوَ قَلْبَهُ وَهُوَ الرَّانُ الَّذِي ذَكَرَ اللَّهُ : ( كلاَّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ ) " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, banda bir xato (gunoh) qilsa, qalbida bir qora nuqta paydo boʻladi. Agar u (gunohdan) qaytib, magʻfirat soʻrab, tavba qilsa, qalbi yaltiratib (tozalab) qoʻyiladi. Agar u (gunohga) qaytsa, u (nuqta) qalbini qoplab olguncha koʻpaytiriladi. Mana shu — Alloh zikr qilgan ‹ron› (qoplam)dir: {Yoʻq! Balki ular qilib yurgan (gunohlar) qalblarini qoplab oldi} (Mutaffifin 14)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, банда бир хато (гуноҳ) қилса, қалбида бир қора нуқта пайдо бўлади. Агар у (гуноҳдан) қайтиб, мағфират сўраб, тавба қилса, қалби ялтиратиб (тозалаб) қўйилади. Агар у (гуноҳга) қайтса, у (нуқта) қалбини қоплаб олгунча кўпайтирилади. Мана шу — Аллоҳ зикр қилган ‹рон› (қоплам)дир: {Йўқ! Балки улар қилиб юрган (гуноҳлар) қалбларини қоплаб олди} (Мутаффифин 14)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْيَوْمُ الْمَوْعُودُ يَوْمُ الْقِيَامَةِ وَالْيَوْمُ الْمَشْهُودُ يَوْمُ عَرَفَةَ وَالشَّاهِدُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ وَمَا طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَلاَ غَرَبَتْ عَلَى يَوْمٍ أَفْضَلَ مِنْهُ فِيهِ سَاعَةٌ لاَ يُوَافِقُهَا عَبْدٌ مُؤْمِنٌ يَدْعُو اللَّهَ بِخَيْرٍ إِلاَّ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ وَلاَ يَسْتَعِيذُ مِنْ شَرٍّ إِلاَّ أَعَاذَهُ اللَّهُ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ . وَمُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا قُرَّانُ بْنُ تَمَّامٍ الأَسَدِيُّ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُبَيْدَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَمُوسَى بْنُ عُبَيْدَةَ الرَّبَذِيُّ يُكْنَى أَبَا عَبْدِ الْعَزِيزِ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ يَحْيَى وَغَيْرُهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ عَنْهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Vaʼda qilingan kun — qiyomat kunidir, guvoh boʻlinadigan kun — Arafa kunidir, guvoh esa — juma kunidir. Quyosh undan afzalroq kun ustiga chiqmagan va botmagan. Unda shunday bir soat borki, moʻmin banda Allohga yaxshilik soʻrab duo qilsa, oʻsha (soat)ga toʻgʻri kelsa, Alloh uning (duosini) albatta ijobat qiladi va u qaysi bir yomonlikdan panoh soʻrasa, Alloh uni undan albatta saqlaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Musa ibn Ubaydaning hadisidan bilamiz. Musa ibn Ubayda esa hadisda zaif sanaladi, uni Yahyo ibn Said va boshqalar yodi (zaifligi) sababli zaif deyishgan. Bizga Ali ibn Hujr soʻzlab berdi, unga Qurron ibn Tammom al-Asadiy Musa ibn Ubaydadan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qildi. Musa ibn Ubayda ar-Rabaziyning kunyasi Abu Abdulazizdir, uning haqida Yahyo va boshqalar yodi sababli (tanqid) gapirishgan. Shuʼba, Savriy va imomlardan bir nechtasi undan rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ваъда қилинган кун — қиёмат кунидир, гувоҳ бўлинадиган кун — Арафа кунидир, гувоҳ эса — жума кунидир. Қуёш ундан афзалроқ кун устига чиқмаган ва ботмаган. Унда шундай бир соат борки, мўмин банда Аллоҳга яхшилик сўраб дуо қилса, ўша (соат)га тўғри келса, Аллоҳ унинг (дуосини) албатта ижобат қилади ва у қайси бир ёмонликдан паноҳ сўраса, Аллоҳ уни ундан албатта сақлайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Муса ибн Убайданинг ҳадисидан биламиз. Муса ибн Убайда эса ҳадисда заиф саналади, уни Яҳё ибн Саид ва бошқалар ёди (заифлиги) сабабли заиф дейишган. Бизга Али ибн Ҳужр сўзлаб берди, унга Қуррон ибн Таммом ал-Асадий Муса ибн Убайдадан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилди. Муса ибн Убайда ар-Рабазийнинг куняси Абу Абдулазиздир, унинг ҳақида Яҳё ва бошқалар ёди сабабли (танқид) гапиришган. Шуъба, Саврий ва имомлардан бир нечтаси ундан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذِهِ الآيَةَ : ( يوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا ) قَالَ " أَتَدْرُونَ مَا أَخْبَارُهَا " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّ أَخْبَارَهَا أَنْ تَشْهَدَ عَلَى كُلِّ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ بِمَا عَمِلَ عَلَى ظَهْرِهَا تَقُولُ عَمِلَ يَوْمَ كَذَا كَذَا وَكَذَا فَهَذِهِ أَخْبَارُهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ ushbu oyatni: {Oʻsha kuni u (yer) oʻz xabarlarini soʻzlab beradi} (Zalzala 4), deb oʻqidilar-da: «Uning xabarlari nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedilar. U zot: «Uning xabarlari shuki, u har bir erkak yoki ayol banda uning usti (yuza)sida qilgan ishi haqida guvohlik beradi. U: ‹Falonchi falon kuni shunday-shunday ish qildi›, deydi. Mana shu uning xabarlaridir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу оятни: {Ўша куни у (ер) ўз хабарларини сўзлаб беради} (Залзала 4), деб ўқидилар-да: «Унинг хабарлари нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедилар. У зот: «Унинг хабарлари шуки, у ҳар бир эркак ёки аёл банда унинг усти (юза)сида қилган иши ҳақида гувоҳлик беради. У: ‹Фалончи фалон куни шундай-шундай иш қилди›, дейди. Мана шу унинг хабарларидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ : (ثمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ ) قَالَ النَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَنْ أَىِّ النَّعِيمِ نُسْأَلُ وَإِنَّمَا هُمَا الأَسْوَدَانِ وَالْعَدُوُّ حَاضِرٌ وَسُيُوفُنَا عَلَى عَوَاتِقِنَا . قَالَ " إِنَّ ذَلِكَ سَيَكُونُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ ابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ هَذَا . سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ أَحْفَظُ وَأَصَحُّ حَدِيثًا مِنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ushbu {Soʻngra oʻsha kuni neʼmatlar haqida albatta soʻralursiz} (oyati) nozil boʻlganida, odamlar: «Ey Allohning Rasuli, biz qaysi neʼmat haqida soʻralamiz? Axir (bizda) faqat ikki qora narsa bor, dushman esa qarshimizda, qilichlarimiz yelkalarimizda-ku?» dedilar. U zot: «Albatta, u (neʼmat) boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Mening nazdimda Ibn Uyaynaning Muhammad ibn Amrdan (qilgan) hadisi bundan sahihroqdir. Sufyon ibn Uyayna Abu Bakr ibn Ayyoshdan koʻ ra yodda saqlovchiroq va hadisi sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ушбу {Сўнгра ўша куни неъматлар ҳақида албатта сўралурсиз} (ояти) нозил бўлганида, одамлар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз қайси неъмат ҳақида сўраламиз? Ахир (бизда) фақат икки қора нарса бор, душман эса қаршимизда, қиличларимиз елкаларимизда-ку?» дедилар. У зот: «Албатта, у (неъмат) бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Менинг наздимда Ибн Уяйнанинг Муҳаммад ибн Амрдан (қилган) ҳадиси бундан саҳиҳроқдир. Суфён ибн Уяйна Абу Бакр ибн Айёшдан кў ра ёдда сақловчироқ ва ҳадиси саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَلاَءِ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَرْزَمٍ الأَشْعَرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَوَّلَ مَا يُسْأَلُ عَنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَعْنِي الْعَبْدَ مِنَ النَّعِيمِ أَنْ يُقَالَ لَهُ أَلَمْ نُصِحَّ لَكَ جِسْمَكَ وَنُرْوِيكَ مِنَ الْمَاءِ الْبَارِدِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَالضَّحَّاكُ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَرْزَبٍ وَيُقَالُ ابْنُ عَرْزَمٍ وَابْنُ عَرْزَمٍ أَصَحُّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, qiyomat kunida bandadan neʼmatlar haqida soʻraladigan eng birinchi narsa shuki, unga: ‹Biz sening tananga sihat-salomatlik bermadikmi va seni sovuq suv bilan qondirmadikmi?› deyilishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Zahhok — u Ibn Abdurrahmon ibn Arzabdir, Ibn Arzam ham deyiladi, Ibn Arzam (degani) sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қиёмат кунида бандадан неъматлар ҳақида сўраладиган энг биринчи нарса шуки, унга: ‹Биз сенинг тананга сиҳат-саломатлик бермадикми ва сени совуқ сув билан қондирмадикми?› дейилишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Заҳҳок — у Ибн Абдурраҳмон ибн Арзабдир, Ибн Арзам ҳам дейилади, Ибн Арзам (дегани) саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيْسَ شَيْءٌ أَكْرَمَ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ الدُّعَاءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ وَعِمْرَانُ الْقَطَّانُ هُوَ ابْنُ دَاوَرَ وَيُكْنَى أَبَا الْعَوَّامِ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Alloh taoloning huzurida duodan koʻ ra ulugʻroq narsa yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni marfuʼ holatda faqat Imron al-Qattonning hadisidan bilamiz. Imron al-Qatton — u ibn Dovardir, kunyasi Abul Avvomdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Аллоҳ таолонинг ҳузурида дуодан кў ра улуғроқ нарса йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни марфуъ ҳолатда фақат Имрон ал-Қаттоннинг ҳадисидан биламиз. Имрон ал-Қаттон — у ибн Довардир, куняси Абул Аввомдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَمْ يَسْأَلِ اللَّهَ يَغْضَبْ عَلَيْهِ " . قَالَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ هَذَا الْحَدِيثَ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو الْمَلِيحِ اسْمُهُ صَبِيحٌ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُهُ وَقَالَ يُقَالُ لَهُ الْفَارِسِيُّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohdan soʻramasa, U unga gʻazab qiladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Buni Vakiʼ va boshqalar Abul Malihdan rivoyat qilishgan, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abul Malihning ismi Sabihdir. Men Muhammadning shuni aytganini eshitdim va u: ‹Unga al-Forisiy deyiladi›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳдан сўрамаса, У унга ғазаб қилади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Буни Вакиъ ва бошқалар Абул Малиҳдан ривоят қилишган, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абул Малиҳнинг исми Сабиҳдир. Мен Муҳаммаднинг шуни айтганини эшитдим ва у: ‹Унга ал-Форисий дейилади›, деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ صَالِحٍ، مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا جَلَسَ قَوْمٌ مَجْلِسًا لَمْ يَذْكُرُوا اللَّهَ فِيهِ وَلَمْ يُصَلُّوا عَلَى نَبِيِّهِمْ إِلاَّ كَانَ عَلَيْهِمْ تِرَةً فَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُمْ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعْنَى قَوْلِهِ تِرَةً يَعْنِي حَسْرَةً وَنَدَامَةً . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْمَعْرِفَةِ بِالْعَرَبِيَّةِ: التِّرَةُ هُوَ الثَّأْرُ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Qaysi qavm bir majlisda oʻtirib, unda Allohni zikr qilmasa va Paygʻambarlariga salovot aytmasa, albatta bu ular uchun (qiyomatda) hasrat boʻladi. Alloh xohlasa ularni azoblaydi, xohlasa magʻfirat qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U bir necha yoʻldan Abu Hurayradan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. «Tira» soʻzining maʼnosi hasrat va nadomatdir. Arab tilini biluvchilardan baʼzilar: ‹Tira — bu qasos (oʻch)dir›, deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Қайси қавм бир мажлисда ўтириб, унда Аллоҳни зикр қилмаса ва Пайғамбарларига саловот айтмаса, албатта бу улар учун (қиёматда) ҳасрат бўлади. Аллоҳ хоҳласа уларни азоблайди, хоҳласа мағфират қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У бир неча йўлдан Абу Ҳурайрадан, Набий ﷺдан ривоят қилинган. «Тира» сўзининг маъноси ҳасрат ва надоматдир. Араб тилини билувчилардан баъзилар: ‹Тира — бу қасос (ўч)дир›, деганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَطِيَّةَ اللَّيْثِيُّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَسْتَجِيبَ اللَّهُ لَهُ عِنْدَ الشَّدَائِدِ وَالْكُرَبِ فَلْيُكْثِرِ الدُّعَاءَ فِي الرَّخَاءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni qiyinchilik va gʻam-anduh paytida Alloh unga ijobat qilishi xursand qilsa, farogʻat (osoyishtalik) paytida koʻp duo qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни қийинчилик ва ғам-андуҳ пайтида Аллоҳ унга ижобат қилиши хурсанд қилса, фароғат (осойишталик) пайтида кўп дуо қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى ابْنِ أَزْهَرَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُسْتَجَابُ لأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ يَقُولُ دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عُبَيْدٍ اسْمُهُ سَعْدٌ وَهُوَ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ وَيُقَالُ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَزْهَرَ هُوَ ابْنُ عَمِّ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ رضى الله عنه .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlardan biringizning (duosi) shoshilmaganicha ijobat etiladi. (Shoshib): ‹Duo qildim, lekin menga ijobat boʻlmadi›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Ubaydning ismi Saʼd boʻlib, u Abdurrahmon ibn Azharning ozod qilgan quli edi, Abdurrahmon ibn Avfning quli ham deyiladi. Abdurrahmon ibn Azhar Abdurrahmon ibn Avfning amakivachchasidir. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas (roziyallohu anhu)dan ham (hadis) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизлардан бирингизнинг (дуоси) шошилмаганича ижобат этилади. (Шошиб): ‹Дуо қилдим, лекин менга ижобат бўлмади›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Убайднинг исми Саъд бўлиб, у Абдурраҳмон ибн Азҳарнинг озод қилган қули эди, Абдурраҳмон ибн Авфнинг қули ҳам дейилади. Абдурраҳмон ибн Азҳар Абдурраҳмон ибн Авфнинг амакиваччасидир. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ҳадис) бор.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُ أَصْحَابَهُ يَقُولُ " إِذَا أَصْبَحَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بِكَ أَصْبَحْنَا وَبِكَ أَمْسَيْنَا وَبِكَ نَحْيَا وَبِكَ نَمُوتُ وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ . وَإِذَا أَمْسَى فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بِكَ أَمْسَيْنَا وَبِكَ أَصْبَحْنَا وَبِكَ نَحْيَا وَبِكَ نَمُوتُ وَإِلَيْكَ النُّشُورُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ sahobalariga oʻrgatib, shunday derdilar: «Birortangiz tongga kirganda: ‹Allohumma bika asbahna va bika amsayna va bika nahya va bika namutu va ilaykal-masiyr (Ey Alloh, Sen (yordaming) bilan tongga kirdik va Sen bilan kechga kirdik, Sen bilan yashaymiz va Sen bilan oʻlamiz, qaytib borish ham Sengadir)›, desin. Kechga kirganda esa: ‹Allohumma bika amsayna va bika asbahna va bika nahya va bika namutu va ilaykan-nushur (Ey Alloh, Sen bilan kechga kirdik va Sen bilan tongga kirdik, Sen bilan yashaymiz va Sen bilan oʻlamiz, qayta tirilish ham Sengadir)›, desin». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига ўргатиб, шундай дердилар: «Бирортангиз тонгга кирганда: ‹Аллоҳумма бика асбаҳна ва бика амсайна ва бика наҳя ва бика намуту ва илайкал-масийр (Эй Аллоҳ, Сен (ёрдаминг) билан тонгга кирдик ва Сен билан кечга кирдик, Сен билан яшаймиз ва Сен билан ўламиз, қайтиб бориш ҳам Сенгадир)›, десин. Кечга кирганда эса: ‹Аллоҳумма бика амсайна ва бика асбаҳна ва бика наҳя ва бика намуту ва илайкан-нушур (Эй Аллоҳ, Сен билан кечга кирдик ва Сен билан тонгга кирдик, Сен билан яшаймиз ва Сен билан ўламиз, қайта тирилиш ҳам Сенгадир)›, десин». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ عَاصِمٍ الثَّقَفِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِشَيْءٍ أَقُولُهُ إِذَا أَصْبَحْتُ وَإِذَا أَمْسَيْتُ قَالَ " قُلِ اللَّهُمَّ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكَهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وَشِرْكِهِ قَالَ قُلْهُ إِذَا أَصْبَحْتَ وَإِذَا أَمْسَيْتَ وَإِذَا أَخَذْتَ مَضْجَعَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, menga tongga va kechga kirganimda aytadigan biror narsani buyuring», dedi. U zot (ﷺ): «Ayt: ‹Allohumma alimal-gʻaybi vash-shahadati fotiras-samavati val-arzi, Robba kulli shayʼin va maliykahu, ash-hadu an la ilaha illa Anta, aʼuzu bika min sharri nafsiy va min sharrish-shaytoni va shirkihi (Ey gʻaybni ham, oshkorni ham biluvchi Alloh, osmonlar va yerni yoʻqdan yaratuvchi, har bir narsaning Robbi va Egasi, Sendan oʻzga iloh yoʻq ekaniga guvohlik beraman, nafsim yomonligidan, shaytonning yomonligidan va uning shirkidan Senga panoh tilayman)›», dedilar. (Soʻng) u zot: «Buni tongga kirganingda, kechga kirganingda va yotogʻingga yotganingda ayt», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Абу Бакр: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга тонгга ва кечга кирганимда айтадиган бирор нарсани буюринг», деди. У зот (ﷺ): «Айт: ‹Аллоҳумма алимал-ғайби ваш-шаҳадати фотирас-самавати вал-арзи, Робба кулли шайъин ва малийкаҳу, аш-ҳаду ан ла илаҳа илла Анта, аъузу бика мин шарри нафсий ва мин шарриш-шайтони ва ширкиҳи (Эй ғайбни ҳам, ошкорни ҳам билувчи Аллоҳ, осмонлар ва ерни йўқдан яратувчи, ҳар бир нарсанинг Робби ва Эгаси, Сендан ўзга илоҳ йўқ эканига гувоҳлик бераман, нафсим ёмонлигидан, шайтоннинг ёмонлигидан ва унинг ширкидан Сенга паноҳ тилайман)›», дедилар. (Сўнг) у зот: «Буни тонгга кирганингда, кечга кирганингда ва ётоғингга ётганингда айт», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.