نَا ابْنُ مَنِيعٍ ، نَا عَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , قَالا : نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنِ اطَّلَعَ فِي بَيْتِ قَوْمٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِمْ فَفَقَئُوا عَيْنَهُ , فَلا دِيَةَ وَلا قِصَاصَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim bir qavmning uyiga ularning ruxsatisiz moʻralasa-yu, ular uning koʻzini oʻyib qoʻysalar, unga na diyat, na qasos bor», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бир қавмнинг уйига уларнинг рухсатисиз мўраласа-ю, улар унинг кўзини ўйиб қўйсалар, унга на дият, на қасос бор», дедилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ مِنْ أَصْلِهِ , نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَمَّادٍ الْقَلانِسِيُّ , نَا آدَمُ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الدَّابَّةُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَالرِّجْلُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، كَذَا قَالَ : وَالرِّجْلُ جُبَارٌ " , وَهُوَ وَهْمٌ , وَلَمْ يُتَابِعْهُ عَلَيْهِ أَحَدٌ عَنْ شُعْبَةَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Hayvonning jarohati behuda (ketadi), quduq behuda, kon behuda, oyoq behuda; rikozda esa beshdan bir bor», dedilar. U shunday dedi: «va oyoq behuda». Bu vahmdir; Shuʼbadan (rivoyat qilishda) unga hech kim mutobaat qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвоннинг жароҳати беҳуда (кетади), қудуқ беҳуда, кон беҳуда, оёқ беҳуда; рикозда эса бешдан бир бор», дедилар. У шундай деди: «ва оёқ беҳуда». Бу ваҳмдир; Шуъбадан (ривоят қилишда) унга ҳеч ким мутобаат қилмаган.
نَا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا , نَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ , حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ نَبِيَّ التَّوْبَةِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ قَذَفَ مَمْلُوكَهُ وَهُوَ بَرِيءٌ مِمَّا قَالَ ، جَلَدَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْحَدَّ , إِلا أَنْ يَكُونَ كَمَا قَالَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Men Abul-Qosim — tavba paygʻambari ﷺni: «Kim oʻz quliga boʻhton qilsa, u esa aytilgan narsadan pok boʻlsa, Alloh qiyomat kuni unga had uradi; magar (qul) u aytganday boʻlsa (bundan mustasno)», deb aytayotganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Абул-Қосим — тавба пайғамбари ﷺни: «Ким ўз қулига бўҳтон қилса, у эса айтилган нарсадан пок бўлса, Аллоҳ қиёмат куни унга ҳад уради; магар (қул) у айтгандай бўлса (бундан мустасно)», деб айтаётганларини эшитдим.
نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ , نَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ , نَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ , عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنْ أَبِي الْقَاسِمِ نَبِيِّ التَّوْبَةِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ قَذَفَ عَبْدَهُ وَهُوَ بَرِيءٌ مِمَّا قَالَ أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَمَانِينَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Abul-Qosim — tavba paygʻambari ﷺdan rivoyat qiladi: u zot: «Kim oʻz quliga boʻhton qilsa, u esa aytilgan narsadan pok boʻlsa, qiyomat kuni unga sakson (darra) had ijro etiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Абул-Қосим — тавба пайғамбари ﷺдан ривоят қилади: у зот: «Ким ўз қулига бўҳтон қилса, у эса айтилган нарсадан пок бўлса, қиёмат куни унга саксон (дарра) ҳад ижро этилади», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَبُو غَسَّانَ مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ حَرْبٍ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " كَانَ الْبَدَلُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ يَقُولَ الرَّجُلُ لِلرَّجُلِ تَنْزِلُ عَنِ امْرَأَتِكَ وَأَنْزِلُ لَكَ عَنِ امْرَأَتِي وَأَزِيدُكَ , قَالَ : فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى وَلا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ , قَالَ : فَدَخَلَ عُيَيْنَةُ بْنُ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعِنْدَهُ عَائِشَةُ , فَدَخَلَ بِغَيْرِ إِذْنٍ , فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : يَا عُيَيْنَةُ ، فَأَيْنَ الاسْتِئْذَانُ ؟ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا اسْتَأْذَنْتُ عَلَى رَجُلٍ مِنْ مُضَرَ مُنْذُ أَدْرَكْتُ , قَالَ : مَنْ هَذِهِ الْحُمَيْرَا الَّتِي إِلَى جَنْبِكَ ؟ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : هَذِهِ عَائِشَةُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ , قَالَ : أَفَلا أنزل لَكَ عَنْ أَحْسَنِ الْخَلْقِ ؟ ، فَقَالَ : يَا عُيَيْنَةُ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ ذَلِكَ , قَالَ : فَلَمَّا أَنْ خَرَجَ قَالَتْ عَائِشَةُ : يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ هَذَا ؟ ، قَالَ : أَحْمَقُ مُطَاعٌ , وَإِنَّهُ عَلَى مَا تَرَيْنَ لِسَيِّدِ قَوْمِهِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Johiliyatda badal (almashuv) shunday edi: kishi boshqa kishiga: «Sen xotiningdan voz kech, men ham senga xotinimdan voz kechay va senga (ustiga) qoʻshib beray», der edi. Shunda Alloh taolo: {Ularning goʻzalligi seni qiziqtirsa ham, (xotinlaringni) boshqa xotinlarga almashtirishing (halol emas)} (oyatini) nozil qildi. (Roviy) dedi: Uyayna ibn Hisn al-Fazoriy Rasululloh ﷺning huzurlariga izinsiz kirdi, u zotning yonlarida Oisha bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Ey Uyayna, izn soʻrash qani?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, men voyaga yetganimdan beri Muzardan boʻlgan biror kishidan izn soʻramaganman», dedi. Soʻng: «Yoningizdagi bu humayro kim?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu — moʻminlarning onasi Oisha», dedilar. U: «Sizga xalqning eng goʻzalidan voz kechaymi?» dedi. U zot: «Ey Uyayna, Alloh buni harom qilgan», dedilar. U chiqib ketgach, Oisha: «Ey Allohning Rasuli, bu kim edi?» dedi. U zot: «Itoat qilinadigan bir ahmoq. U sen koʻrib turganingdek boʻlsa-da, oʻz qavmining sayyididir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Жоҳилиятда бадал (алмашув) шундай эди: киши бошқа кишига: «Сен хотинингдан воз кеч, мен ҳам сенга хотинимдан воз кечай ва сенга (устига) қўшиб берай», дер эди. Шунда Аллоҳ таоло: {Уларнинг гўзаллиги сени қизиқтирса ҳам, (хотинларингни) бошқа хотинларга алмаштиришинг (ҳалол эмас)} (оятини) нозил қилди. (Ровий) деди: Уяйна ибн Ҳисн ал-Фазорий Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига изинсиз кирди, у зотнинг ёнларида Оиша бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Эй Уяйна, изн сўраш қани?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен вояга етганимдан бери Музардан бўлган бирор кишидан изн сўрамаганман», деди. Сўнг: «Ёнингиздаги бу ҳумайро ким?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу — мўминларнинг онаси Оиша», дедилар. У: «Сизга халқнинг энг гўзалидан воз кечайми?» деди. У зот: «Эй Уяйна, Аллоҳ буни ҳаром қилган», дедилар. У чиқиб кетгач, Оиша: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу ким эди?» деди. У зот: «Итоат қилинадиган бир аҳмоқ. У сен кўриб турганингдек бўлса-да, ўз қавмининг саййидидир», дедилар.
نَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْحَنَّاطُ , نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا عُثْمَانُ بْنُ الْيَمَانِ , عَنْ دَاوُدَ بْنِ قَيْسٍ , عَنْ مُوسَى بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " كَانَ صَدَاقُنَا إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشْرَ أَوَاقٍ , وَيَضْرِبُ بِيَدِهِ عَلَى الأُخْرَى , فَذَلِكَ أَرْبَعُمِائَةِ دِرْهَمٍ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oramizda boʻlgan paytda mahrimiz oʻn uqiya edi — u qoʻlini ikkinchisiga urar edi — bu esa toʻrt yuz dirhamdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда бўлган пайтда маҳримиз ўн уқия эди — у қўлини иккинчисига урар эди — бу эса тўрт юз дирҳамдир.
نَا أَبُو طَلْحَةَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْفَزَارِيُّ ، مِنْ كِتَابِهِ , نَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ أَبُو الْحَسَنِ الْجَهْضَمِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْعُقَيْلِيُّ , نَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ , عَنْ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ ، وَلا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا ، فَإِنَّ الزَّانِيَةَ هِيَ الَّتِي تُزَوِّجُ نَفْسَهَا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayol ayolni turmushga bermaydi va ayol oʻzini oʻzi turmushga bermaydi. Chunki oʻzini oʻzi turmushga beradigan ayol zinokordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл аёлни турмушга бермайди ва аёл ўзини ўзи турмушга бермайди. Чунки ўзини ўзи турмушга берадиган аёл зинокордир», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ الطَّلْحِيُّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى بِالْكُوفَةِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَسْرُوقِيُّ , نَا عُبَيْدُ بْنُ يَعِيشَ . ح وَنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ الْخَلالُ , نَا عَبْدُ الْكَرِيمِ بْنُ الْهَيْثَمِ , نَا عُبَيْدُ بْنُ يَعِيشَ , نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُحَارِبِيُّ , عَنْ عَبْدِ السَّلامِ بْنِ حَرْبٍ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا ، وَكُنَّا نَقُولُ : إِنَّ الَّتِي تُزَوِّجُ نَفْسَهَا هِيَ الْفَاجِرَةُ " ، نَا أَبُو وَهْبٍ يَحْيَى بْنُ مُوسَى بْنِ إِسْحَاقَ ، بِالأُبُلَّةِ , نَا جَمِيلُ بْنُ الْحَسَنِ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْوَانَ الْعُقَيْلِيُّ , بِإِسْنَادِهِ الأَوَّلِ مِثْلَهُ سَوَاءً
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot: «Ayol ayolni turmushga bermaydi va ayol oʻzini oʻzi turmushga bermaydi», dedilar. Biz esa: «Oʻzini oʻzi turmushga beradigan ayol fojiradir», der edik. Abu Vahb Yahyo ibn Muso ibn Ishoq Ubullada bizga Jamil ibn Hasandan, u Muhammad ibn Marvon al-Uqayliydan birinchi isnodi bilan aynan shuning mislini (rivoyat qildi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот: «Аёл аёлни турмушга бермайди ва аёл ўзини ўзи турмушга бермайди», дедилар. Биз эса: «Ўзини ўзи турмушга берадиган аёл фожирадир», дер эдик. Абу Ваҳб Яҳё ибн Мусо ибн Ишоқ Убуллада бизга Жамил ибн Ҳасандан, у Муҳаммад ибн Марвон ал-Уқайлийдан биринчи исноди билан айнан шунинг мислини (ривоят қилди).
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ رَاشِدٍ الآدَمِيُّ , نَا مُحَمَّدٌ الدُّولابِيُّ , نَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ , عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " كُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ الَّتِي تُنْكِحُ نَفْسَهَا هِيَ الزَّانِيَةُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Biz: oʻzini oʻzi nikohlaydigan ayol zinokordir, deb gaplashar edik».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Биз: ўзини ўзи никоҳлайдиган аёл зинокордир, деб гаплашар эдик».
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ ، أنا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , أنا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " لا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُزَوِّجُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا , وَالزَّانِيَةُ هِيَ الَّتِي تُنْكِحُ نَفْسَهَا بِغَيْرِ إِذَنْ وَلِيِّهَا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Ayol ayolni turmushga bermaydi va ayol oʻzini oʻzi turmushga bermaydi; zinokor esa valiysining iznisiz oʻzini oʻzi nikohlaydigan ayoldir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Аёл аёлни турмушга бермайди ва аёл ўзини ўзи турмушга бермайди; зинокор эса валийсининг изнисиз ўзини ўзи никоҳлайдиган аёлдир».
نَا دَعْلَجُ بْنُ أَحْمَدَ ، نَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ أَبِي عَوْفٍ , قَالا : نَا مُسْلِمُ بْنُ أَبِي مُسْلِمٍ الْجَرْمِيُّ , نَا مَخْلَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا , إِنَّ الَّتِي تُنْكِحُ نَفْسَهَا هِيَ الْبَغِيُّ " ، قَالَ ابْنُ سِيرِينَ : وَرُبَّمَا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : " هِيَ الزَّانِيَةُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ayol ayolni nikohlab bermaydi va ayol oʻzini oʻzi nikohlamaydi. Albatta, oʻzini oʻzi nikohlaydigan ayol — fohishadir», dedilar. Ibn Sirin dedi: Baʼzan Abu Hurayra: «U zinokordir», der edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аёл аёлни никоҳлаб бермайди ва аёл ўзини ўзи никоҳламайди. Албатта, ўзини ўзи никоҳлайдиган аёл — фоҳишадир», дедилар. Ибн Сирин деди: Баъзан Абу Ҳурайра: «У зинокордир», дер эди.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , وَعَلِيُّ بْنُ سَهْلٍ , قَالا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ , نَا عَبْدُ السَّلامِ , عَنْ هِشَامٍ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , رَفَعَهُ قَالَ : " لا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ الْمَرْأَةَ , وَلا تُنْكِحُ الْمَرْأَةُ نَفْسَهَا ، وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : وَكَانَ يُقَالُ : الزَّانِيَةُ تُنْكِحُ نَفْسَهَا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) uni marfuʼ qilib aytdi: «Ayol ayolni nikohlab bermaydi va ayol oʻzini oʻzi nikohlamaydi». Abu Hurayra dedi: «Aytilar edi: zinokor ayol oʻzini oʻzi nikohlaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) уни марфуъ қилиб айтди: «Аёл аёлни никоҳлаб бермайди ва аёл ўзини ўзи никоҳламайди». Абу Ҳурайра деди: «Айтилар эди: зинокор аёл ўзини ўзи никоҳлайди».
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي يَحْيَى كُرَيْنِبُ ، نَا أَبُو يَعْقُوبَ الأَفْطَسُ أَخُو أَبِي مُسْلِمٍ الْمُسْتَمْلِيُّ , نَا هُشَيْمٌ , عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، أَنَّ خَنْسَاءَ بِنْتَ خِذَامٍ أَنْكَحَهَا أَبُوهَا وَهِيَ كَارِهَةٌ , فَأَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ , " فَرَدَّ نِكَاحَهَا ، فَتَزَوَّجَهَا أَبُو لُبَابَةَ بْنُ عَبْدِ الْمُنْذِرِ ، فَجَاءَتْ بِالسَّائِبِ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ وَكَانَتْ ثَيِّبًا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, Xanso bint Xizomni otasi u istamagani holda nikohlab berdi. U esa Nabiy ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. Bas, u zot uning nikohini rad etdilar. Soʻng unga Abu Lubaba ibn Abdulmunzir uylandi va u Soib ibn Abu Lubabani tugʻdi; u tul ayol edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, Хансо бинт Хизомни отаси у истамагани ҳолда никоҳлаб берди. У эса Набий ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. Бас, у зот унинг никоҳини рад этдилар. Сўнг унга Абу Лубаба ибн Абдулмунзир уйланди ва у Соиб ибн Абу Лубабани туғди; у тул аёл эди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا أَبُو أَحْمَدَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْقُوهُسْتَانِيُّ نَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ , أنا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُرَّةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ , وَلِلثَّيِّبِ نَصِيبٌ مِنْ أَمْرِهَا مَا لَمْ تَدْعُ إِلَى سَخْطَةٍ , فَإِنْ دَعَتْ إِلَى سَخْطَةٍ ، وَكَانَ أَوْلِيَاؤُهَا يَدْعُونَ إِلَى الرِّضَا ، رُفِعَ ذَلِكَ إِلَى السُّلْطَانِ " ، قَالَ إِسْحَاقُ : قُلْتُ لِعِيسَى : آخِرُ الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ؟ ، قَالَ : هَكَذَا الْحَدِيثُ فَلا أَدْرِي
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bokira qiz izn soʻralmaguncha nikohlanmaydi. Tul ayolning esa oʻz ishida nasibasi bor, toki u gʻazabga sabab boʻladigan ishga chorlamasa. Agar u gʻazabga sabab boʻladigan ishga chorlasa-yu, valiylari rozilikka chorlasalar, bu ish sultonga koʻtariladi», dedilar. Ishoq aytdi: Men Isoga: «Hadisning oxiri ham Nabiy ﷺdanmi?» dedim. U: «Hadis shunday, men bilmayman», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бокира қиз изн сўралмагунча никоҳланмайди. Тул аёлнинг эса ўз ишида насибаси бор, токи у ғазабга сабаб бўладиган ишга чорламаса. Агар у ғазабга сабаб бўладиган ишга чорласа-ю, валийлари розиликка чорласалар, бу иш султонга кўтарилади», дедилар. Ишоқ айтди: Мен Исога: «Ҳадиснинг охири ҳам Набий ﷺданми?» дедим. У: «Ҳадис шундай, мен билмайман», деди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدٍ الْحَنَفِيُّ , نَا عَبْدَانُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ , نَا الأَوْزَاعِيُّ ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ أَبِي كَثِيرٍ ، حَدَّثَهُ , أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ ، حَدَّثَهُ , قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ , فَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تُنْكَحُ الثَّيِّبُ حَتَّى تُسْتَأْمَرَ , وَلا تُنْكَحُ الْبِكْرُ حَتَّى تُسْتَأْذَنَ ، وَإِذْنُهَا الصُّمُوتُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tul ayol maslahati soʻralmaguncha nikohlanmaydi, bokira qiz esa izni soʻralmaguncha nikohlanmaydi; uning izni — sukut qilishidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тул аёл маслаҳати сўралмагунча никоҳланмайди, бокира қиз эса изни сўралмагунча никоҳланмайди; унинг изни — сукут қилишидир», дедилар.
نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْخَيَّاطُ , وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْمِسْوَرِ ، وَاللَّفْظُ لِمُحَمَّدٍ , قَالا : نَا سُفْيَانُ , نَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ , عَنْ أَبِي حَازِمٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , " أَنَّ رَجُلا أَرَادَ أَنْ يَتَزَوَّجَ امْرَأَةً مِنَ الأَنْصَارِ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : انْظُرْ إِلَيْهَا فَإِنَّ فِي أَعْيُنِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ شَيْئًا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi ansorlardan boʻlgan bir ayolga uylanmoqchi boʻldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Unga qara, chunki ansorlarning koʻzlarida bir narsa bordir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши ансорлардан бўлган бир аёлга уйланмоқчи бўлди. Шунда Набий ﷺ: «Унга қара, чунки ансорларнинг кўзларида бир нарса бордир», дедилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , ثنا أَبُو زُرْعَةَ الدِّمَشْقِيُّ ، نَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلالٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَرْدَكَ , سَمِعَ عَطَاءً , يَقُولُ : أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : النِّكَاحُ ، وَالطَّلاقُ ، وَالرَّجْعَةُ " ، نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي إِدْرِيسَ , حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَبِيبِ بْنِ أَرْدَكَ , سَمِعَ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ , يَقُولُ : أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ سَوَاءً
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiydir: nikoh, taloq va rajʼat», dedilar. Yana Ismoil ibn Abu Idris Sulaymondan, u Abdurrahmon ibn Habib ibn Ardakdan, u Ato ibn Abu Robohdan, u Yusuf ibn Mohakdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shuningdek rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддийдир: никоҳ, талоқ ва ражъат», дедилар. Яна Исмоил ибн Абу Идрис Сулаймондан, у Абдурраҳмон ибн Ҳабиб ибн Ардакдан, у Ато ибн Абу Робоҳдан, у Юсуф ибн Моҳакдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шунингдек ривоят қилган.
نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ الْمَكِّيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا ابْنُ أَرْدَكَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : الطَّلاقُ ، وَالنِّكَاحُ ، وَالرَّجْعَةُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiydir: taloq, nikoh va rajʼat», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддийдир: талоқ, никоҳ ва ражъат», дедилар.
نَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِصْرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ , نَا الدَّرَاوَرْدِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ حَبِيبِ بْنِ أَرْدَكَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ يُوسُفَ بْنِ مَاهَكَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : الطَّلاقُ ، وَالنِّكَاحُ ، وَالرَّجْعَةُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiydir: taloq, nikoh va rajʼat», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддийдир: талоқ, никоҳ ва ражъат», дедилар.
نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْوَرَّاقُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ الْقَزَّازُ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُمْرَانَ , نَا عَوْفٌ , عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ , نَا أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ يُرَى رِعَاءُ الشَّاءِ رُءُوسَ النَّاسِ , وَأَنْ يُرَى الْحُفَاةُ الْعُرَاةُ الْجُوَّعُ يَتَبَارَوْنَ فِي الْبُنْيَانِ , وَأَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّهَا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat alomatlaridan (baʼzilari) — qoʻy choʻponlarining odamlarga bosh boʻlib koʻrinishi, yalangoyoq, yalangʻoch va och kishilarning bino qurishda musobaqalashishi va choʻrining oʻz xoʻjasini tugʻishidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат аломатларидан (баъзилари) — қўй чўпонларининг одамларга бош бўлиб кўриниши, ялангоёқ, яланғоч ва оч кишиларнинг бино қуришда мусобақалашиши ва чўрининг ўз хўжасини туғишидир», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي دَاوُدَ ، نَا أَبُو الأَزْهَرِ أَحْمَدُ بْنُ الأَزْهَرِ , نَا مُؤَمَّلُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ , عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " حَرَّمَ أَوْ هَدَمَ الْمُتْعَةَ النِّكَاحُ ، وَالطَّلاقُ ، وَالْعُدَّةُ ، وَالْمِيرَاثُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mutʼani nikoh, taloq, idda va meros harom qildi — yoki: buzdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мутъани никоҳ, талоқ, идда ва мерос ҳаром қилди — ёки: бузди», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْجُنَيْدِ ، نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ بِمَكَّةَ , نَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا كَامِلٌ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: «Rasululloh ﷺ Maymunaga, oʻzlari ehromda boʻla turib uylandilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: «Расулуллоҳ ﷺ Маймунага, ўзлари эҳромда бўла туриб уйландилар».
نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي مَسَرَّةَ , نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمُقْرِئُ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَجْلانَ , عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " خَيْرُ الصَّدَقَةِ مَا كَانَ عَنْ ظَهْرِ غِنًى ، وَالْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى ، وَابْدَأْ بِمَنْ تَعُولُ, قَالَ : وَمَنْ أَعُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ ، قَالَ : امْرَأَتُكَ تَقُولُ : أَطْعِمْنِي وَإِلا فَارِقْنِي , خَادِمُكَ يَقُولُ : أَطْعِمْنِي وَاسْتَعْمِلْنِي , وَلَدُكَ يَقُولُ : إِلَى مَنْ تَتْرُكُنِي ؟ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Sadaqaning eng yaxshisi boylik ortidan berilganidir. Yuqoridagi qoʻl pastdagi qoʻldan yaxshiroqdir. Va oʻzing boqadigan kishilardan boshla», dedilar. U: «Yo Rasululloh, men kimni boqaman?» dedi. U zot: «Xotining: ‹Meni boq, boʻlmasa mendan ajral›, deydi; xizmatkoring: ‹Meni boq va menga ish buyur›, deydi; farzanding: ‹Meni kimga tashlab ketasan?› deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Садақанинг энг яхшиси бойлик ортидан берилганидир. Юқоридаги қўл пастдаги қўлдан яхшироқдир. Ва ўзинг боқадиган кишилардан бошла», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен кимни боқаман?» деди. У зот: «Хотининг: ‹Мени боқ, бўлмаса мендан ажрал›, дейди; хизматкоринг: ‹Мени боқ ва менга иш буюр›, дейди; фарзандинг: ‹Мени кимга ташлаб кетасан?› дейди», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرِ بْنِ مَطَرٍ , نَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ عَاصِمٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْمَرْأَةُ تَقُولُ لِزَوْجِهَا : أَطْعِمْنِي أَوْ طَلِّقْنِي , وَيَقُولُ عَبْدُهُ : أَطْعِمْنِي وَاسْتَعْمِلْنِي , وَيَقُولُ وَلَدُهُ : إِلَى مَنْ تَكِلُنَا ؟ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Ayol eriga: ‹Meni boq yoki meni taloq qil›, deydi; uning quli: ‹Meni boq va menga ish buyur›, deydi; farzandi esa: ‹Bizni kimga topshirasan?› deydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Аёл эрига: ‹Мени боқ ёки мени талоқ қил›, дейди; унинг қули: ‹Мени боқ ва менга иш буюр›, дейди; фарзанди эса: ‹Бизни кимга топширасан?› дейди», дедилар.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ أَبَا هِنْدَ " حَجَمَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْيَافُوخِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : يَا بَنِي بَيَاضَةَ ، أَنْكِحُوا أَبَا هِنْدَ وَأَنْكِحُوا إِلَيْهِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Hind Nabiy ﷺning boshlari oʻrtasiga (yafux qismiga) hijoma qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Bani Bayoza, Abu Hindga (qizingizni) uzating va undan (qiz) olib uylaning», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Ҳинд Набий ﷺнинг бошлари ўртасига (яфух қисмига) ҳижома қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Бани Баёза, Абу Ҳиндга (қизингизни) узатинг ва ундан (қиз) олиб уйланинг», дедилар.
نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا بُنْدَارٌ , نَا مَعْدِيُّ بْنُ سُلَيْمَانَ , نَا ابْنُ عَجْلانَ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْحَسَبُ الْمَالُ , وَالْكَرَمُ التَّقْوَى "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sharaf (hasab) — bu mol-davlatdir, karam esa — taqvodir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Шараф (ҳасаб) — бу мол-давлатдир, карам эса — тақводир», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ , حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ لأَرْبَعٍ : لِمَالِهَا , وَحَسَبِهَا , وَدِينِهَا , وَجَمَالِهَا ، فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Ayol toʻrt (narsa) uchun nikohlanadi: moli uchun, nasl-nasabi uchun, dini uchun va goʻzalligi uchun. (Sen) dindor (ayol)ni topib baxtga erish, qoʻllaring tuproqqa belansin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Аёл тўрт (нарса) учун никоҳланади: моли учун, насл-насаби учун, дини учун ва гўзаллиги учун. (Сен) диндор (аёл)ни топиб бахтга эриш, қўлларинг тупроққа белансин», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيُّ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , أَخْبَرَنِي الْعَلاءُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " كَرَمُ الْمَرْءِ دِينُهُ , وَمُرُوءَتُهُ عَقْلُهُ , وَحَسَبُهُ خُلُقُهُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kishining karami — uning dini, muruvvati — uning aqli, sharafi (hasabi) esa — uning axloqidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг карами — унинг дини, муруввати — унинг ақли, шарафи (ҳасаби) эса — унинг ахлоқидир», дедилар.
نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ الْمَكِّيُّ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا ابْنُ أَرْدَكَ , عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنِ ابْنِ مَاهَكَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ : النِّكَاحُ ، وَالطَّلاقُ ، وَالرَّجْعَةُ " ، نَا الْقَاضِي الْمَحَامِلِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ , نَا إِسْمَاعِيلُ , حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَبِيبِ بْنِ أَرْدَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ عَطَاءً , يَقُولُ : أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ مَاهَكَ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Uchta (narsa) borki, jiddiy qilingani ham jiddiy, hazil qilingani ham jiddiy (sanaladi): nikoh, taloq va (xotinni) qaytarib olish», dedilar. Bizga qozi Mahomiliy, unga Ahmad ibn Valid, unga Ismoil, unga Sulaymon Abdurrahmon ibn Habib ibn Ardakdan (rivoyat qildi)ki, u Atoning: «Menga Yusuf ibn Mohak xabar berdi, u Abu Hurayraning Rasululloh ﷺdan shuning mislini soʻzlaganini eshitgan», deganini eshitgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Учта (нарса) борки, жиддий қилингани ҳам жиддий, ҳазил қилингани ҳам жиддий (саналади): никоҳ, талоқ ва (хотинни) қайтариб олиш», дедилар. Бизга қози Маҳомилий, унга Аҳмад ибн Валид, унга Исмоил, унга Сулаймон Абдурраҳмон ибн Ҳабиб ибн Ардакдан (ривоят қилди)ки, у Атонинг: «Менга Юсуф ибн Моҳак хабар берди, у Абу Ҳурайранинг Расулуллоҳ ﷺдан шунинг мислини сўзлаганини эшитган», деганини эшитган.
قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , وَأَنَا أَسْمَعُ ، حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ الْمَكِّيُّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ ، فِي رَجَبٍ سَنَةَ ، إِحْدَى وَثَلاثِينَ وَمِائَتَيْنِ , نَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي الْعَطَّافِ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " تَعَلَّمُوا الْفَرَائِضَ ، وَعَلِّمُوهَا النَّاسَ فَإِنَّهُ نِصْفُ الْعِلْمِ ، وَهُوَ أَوَّلُ شَيْءٍ يُنْسَى ، وَهُوَ أَوَّلُ شَيْءٍ يُنْتَزَعُ مِنْ أُمَّتِي "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Faroizni oʻrganinglar va uni odamlarga oʻrgatinglar, chunki u ilmning yarmidir. U unutiladigan birinchi narsadir va u ummatimdan tortib olinadigan birinchi narsadir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Фароизни ўрганинглар ва уни одамларга ўргатинглар, чунки у илмнинг ярмидир. У унутиладиган биринчи нарсадир ва у умматимдан тортиб олинадиган биринчи нарсадир», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَكِيلُ أَبِي صَخْرَةَ ، نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى , نَا عُمَرُ بْنُ رَاشِدٍ . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ , أنا عُمَرُ بْنُ رَاشِدِ بْنِ شَجَرَةَ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " لا تَرِثُ مِلَّةٌ مِلَّةً ، وَلا يَجُوزُ شَهَادَةُ أَهْلِ مِلَّةٍ عَلَى مِلَّةٍ إِلا أُمَّتِي ، فَإِنَّهُمْ يَجُوزُ شَهَادَتُهُمْ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ " ، لَفْظُ ابْنِ عَيَّاشٍ ، إِلا أَنَّهُ قَالَ فِي حَدِيثِهِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ : أَحْسَبُ شَكَّ عُمَرُ , وَعُمَرُ بْنُ رَاشِدٍ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir millat boshqa millatga voris boʻlmaydi va bir millat ahlining boshqa millat ustidan guvohligi joiz emas, mening ummatimdan boshqa; ularning oʻzlaridan boshqalar ustidan guvohligi joizdir», dedilar. Bu Ibn Ayyoshning lafzidir, faqat u oʻz hadisida Abu Hurayradan (rivoyat qilib): «Oʻylayman», degan — bu Umarning shubhasidir. Umar ibn Roshid esa kuchli emas.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир миллат бошқа миллатга ворис бўлмайди ва бир миллат аҳлининг бошқа миллат устидан гувоҳлиги жоиз эмас, менинг умматимдан бошқа; уларнинг ўзларидан бошқалар устидан гувоҳлиги жоиздир», дедилар. Бу Ибн Айёшнинг лафзидир, фақат у ўз ҳадисида Абу Ҳурайрадан (ривоят қилиб): «Ўйлайман», деган — бу Умарнинг шубҳасидир. Умар ибн Рошид эса кучли эмас.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ , نَا شَرِيكٌ . ح وثنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْجُنَيْدِ , نَا أَبُو أَحْمَدَ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ أَبِي هُبَيْرَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْخَالُ وَارِثُ مَنْ لا وَارِثَ لَهُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Togʻa vorisi yoʻq kishining vorisidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Тоға вориси йўқ кишининг ворисидир», дедилар.
نَا ابْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَارَةَ بْنِ صُبَيْحٍ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْخَالُ وَارِثٌ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Togʻa vorisdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Тоға ворисдир», дедилар.
نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ الْعَرْزَمِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ سَافِرِيٍّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْوَاقِدِيُّ , عَنْ أَبِي مَرْوَانَ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " لَيْسَ لِقَاتِلٍ مِيرَاثٌ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Qotil uchun meros yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Қотил учун мерос йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ عَنْ قُتَيْبَةَ , أنا اللَّيْثُ , عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْقَاتِلُ لا يَرِثُ " ، قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ : إِسْحَاقُ مَتْرُوكُ الْحَدِيثِ , أَخْرَجْتُهُ فِي مَشَائِخِ اللَّيْثِ لِئَلا يُتْرَكَ مِنَ الْوَسَطِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qotil meros olmaydi», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: Ishoq — matrukul-hadisdir. Men uni Laysning shayxlari qatorida keltirdim, toki (isnodning) oʻrtasidan tushib qolmasin.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қотил мерос олмайди», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: Ишоқ — матрукул-ҳадисдир. Мен уни Лайснинг шайхлари қаторида келтирдим, токи (исноднинг) ўртасидан тушиб қолмасин.
نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَلِيٍّ الْحَطَنِيُّ , نَا مُوسَى بْنُ إِسْحَاقَ الأَنْصَارِيُّ , نَا الرَّبِيعُ بْنُ ثَعْلَبٍ , نَا مَسْعَدَةُ بْنُ الْيَسَعِ الْبَاهِلِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " عَنْ مِيرَاثِ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ , فَقَالَ : لا أَدْرِي حَتَّى يَأْتِيَنِي جِبْرِيلُ , ثُمَّ قَالَ : أَيْنَ السَّائِلُ عَنْ مِيرَاثِ الْعَمَّةِ وَالْخَالَةِ ؟ ، فَأَتَى الرَّجُلُ , فَقَالَ : سَارَّنِي جِبْرِيلُ أَنَّهُ لا شَيْءَ لَهُمَا " ، لَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ مَسْعَدَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو ، وَهُوَ ضَعِيفٌ ، وَالصَّوَابُ مُرْسَلٌ . نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا بَحْرُ بْنُ نَصْرٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الثَّقَفِيُّ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلْقَمَةَ , عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺdan ammaning va xolaning merosi haqida soʻralganda, u zot: «Jibril kelmaguncha bilmayman», dedilar. Soʻng: «Amma va xolaning merosi haqida soʻragan kishi qani?» dedilar. Oʻsha kishi keldi, u zot: «Jibril menga ular ikkisiga hech narsa yoʻqligini pichirlab aytdi», dedilar. Uni Masʼadadan boshqa hech kim Muhammad ibn Amrdan musnad qilib rivoyat qilmagan, u esa zaifdir; toʻgʻrisi — mursaldir. Abu Bakr an-Naysoburiy bizga rivoyat qildi: Bahr ibn Nasr, Ibn Vahb, Abdulvahhob ibn Abdulmajid as-Saqafiy, Muhammad ibn Amr ibn Alqama, Sharik ibn Abdulloh ibn Abu Namir orqali Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildilar).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺдан амманинг ва холанинг мероси ҳақида сўралганда, у зот: «Жибрил келмагунча билмайман», дедилар. Сўнг: «Амма ва холанинг мероси ҳақида сўраган киши қани?» дедилар. Ўша киши келди, у зот: «Жибрил менга улар иккисига ҳеч нарса йўқлигини пичирлаб айтди», дедилар. Уни Масъададан бошқа ҳеч ким Муҳаммад ибн Амрдан муснад қилиб ривоят қилмаган, у эса заифдир; тўғриси — мурсалдир. Абу Бакр ан-Найсобурий бизга ривоят қилди: Баҳр ибн Наср, Ибн Ваҳб, Абдулваҳҳоб ибн Абдулмажид ас-Сақафий, Муҳаммад ибн Амр ибн Алқама, Шарик ибн Абдуллоҳ ибн Абу Намир орқали Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилдилар).
قَالَ : وَنا الْوَاقِدِيُّ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ يَحْيَى بْنِ النَّضْرِ , عَنْ أَبِيهِ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ : " أَسْهَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلْفَرَسِ سَهْمَيْنِ , وَلِصَاحِبِهِ سَهْمًا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytardi: Rasululloh ﷺ ot uchun ikki ulush, uning egasi uchun bir ulush ajratdilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтарди: Расулуллоҳ ﷺ от учун икки улуш, унинг эгаси учун бир улуш ажратдилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ , وَالْقَاسِمُ ابْنَا إِسْمَاعِيلَ , قَالا : نَا عَلِيُّ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , أنا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ ، وَهُوَ لا يُؤْمِنُ أَنْ يَسْبِقَ فَلا بَأْسَ بِهِ , وَمَنْ أَدْخَلَ فَرَسًا بَيْنَ فَرَسَيْنِ ، وَهُوَ يُؤْمِنُ أَنْ يَسْبِقَ ، فَإِنَّ ذَلِكَ هُوَ الْقِمَارُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim ikki ot orasiga bir otni kiritsa-yu, uning oʻzib ketishiga ishonchi boʻlmasa, bunda zarar yoʻq. Kim ikki ot orasiga bir otni kiritsa-yu, uning oʻzib ketishiga ishonchi boʻlsa, bu — qimordir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким икки от орасига бир отни киритса-ю, унинг ўзиб кетишига ишончи бўлмаса, бунда зарар йўқ. Ким икки от орасига бир отни киритса-ю, унинг ўзиб кетишига ишончи бўлса, бу — қимордир».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ صَخْرٍ , نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ " فِي الْمَمْلُوكِ بَيْنَ الرَّجُلَيْنِ يُعْتِقُ أَحَدُهُمَا نَصِيبَهُ , قَالَ : يَضْمَنُ " ، وَافَقَهُ هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ فَلَمْ يَذْكُرِ الاسْتِسْعَاءَ , وَشُعْبَةُ وَهِشَامٌ أَحْفَظُ مَنْ رَوَاهُ ، عَنْ قَتَادَةَ . وَرَوَاهُ هَمَّامٌ فَجَعَلَ الاسْتِسْعَاءَ مِنْ قَوْلِ قَتَادَةَ , وَفَصَلَهُ مِنْ كَلامِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ , وَجَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ , عَنْ قَتَادَةَ , فَجَعَلَ الاسْتِسْعَاءَ مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . وَأَحْسَبُهُمَا وَهِمَا فِيهِ لِمُخَالَفَةِ شُعْبَةَ , وَهِشَامٍ , وَهَمَّامٍ إِيَّاهُمَا . حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الشَّافِعِيُّ ، نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , نَا أَبِي , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مثل قَوْلِ شُعْبَةَ , وَلَمْ يَذْكُرِ النَّضْرَ بْنَ أَنَسٍ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki kishi oʻrtasida (umumiy) boʻlgan qul haqida — ulardan biri oʻz ulushini ozod qilsa — : «(Qolganini) zimmasiga oladi», dedilar. Hishom ad-Dastavoiy ham unga muvofiq rivoyat qilib, ishlab topish (masalasi)ni zikr qilmagan. Shuʼba bilan Hishom Qatodadan rivoyat qilganlarning eng yod saqlaganlaridir. Hammom esa uni rivoyat qilib, ishlab topishni Qatodaning soʻzi qilgan va uni Nabiy ﷺning kalomlaridan ajratgan. Ibn Abu Aruba va Jarir ibn Hozim esa uni Qatodadan rivoyat qilib, ishlab topishni Nabiy ﷺning soʻzlari qilganlar. Men bu ikkovi bunda vahm qilgan deb hisoblayman, chunki Shuʼba, Hishom va Hammom ularga muxolif (rivoyat qilganlar). Abu Bakr ash-Shofiʼiy bizga aytdi: Ismaʼil ibn Ishoq bizga aytdi: Muhammad ibn al-Musanno bizga aytdi: Muoz ibn Hishom bizga aytdi: Otam bizga Qatodadan, u Bashir ibn Nahikdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan Shuʼbaning soʻzi kabi rivoyat qildi va an-Nazr ibn Anasni zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки киши ўртасида (умумий) бўлган қул ҳақида — улардан бири ўз улушини озод қилса — : «(Қолганини) зиммасига олади», дедилар. Ҳишом ад-Даставоий ҳам унга мувофиқ ривоят қилиб, ишлаб топиш (масаласи)ни зикр қилмаган. Шуъба билан Ҳишом Қатодадан ривоят қилганларнинг энг ёд сақлаганларидир. Ҳаммом эса уни ривоят қилиб, ишлаб топишни Қатоданинг сўзи қилган ва уни Набий ﷺнинг каломларидан ажратган. Ибн Абу Аруба ва Жарир ибн Ҳозим эса уни Қатодадан ривоят қилиб, ишлаб топишни Набий ﷺнинг сўзлари қилганлар. Мен бу иккови бунда ваҳм қилган деб ҳисоблайман, чунки Шуъба, Ҳишом ва Ҳаммом уларга мухолиф (ривоят қилганлар). Абу Бакр аш-Шофиъий бизга айтди: Исмаъил ибн Ишоқ бизга айтди: Муҳаммад ибн ал-Мусанно бизга айтди: Муоз ибн Ҳишом бизга айтди: Отам бизга Қатодадан, у Башир ибн Наҳикдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан Шуъбанинг сўзи каби ривоят қилди ва ан-Назр ибн Анасни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي عِيسَى , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ , نَا هَمَّامٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ , عَنْ بَشِيرِ بْنِ نَهِيكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , " أَنَّ رَجُلا أَعْتَقَ شِقْصًا مِنْ مَمْلُوكٍ ، فَأَجَازَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِتْقَهُ ، وَغَرَّمَهُ بَقِيَّةَ ثَمَنِهِ " ، قَالَ قَتَادَةُ : إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ اسْتَسْعَى الْعَبْدُ غَيْرَ مَشْقُوقٍ عَلَيْهِ . سَمِعْتُ النَّيْسَابُورِيَّ ، يَقُولُ : مَا أَحْسَنَ مَا رَوَاهُ هَمَّامٌ وَضَبَطَهُ ، وَفَصْلَ بَيْنَ قَوْلِ قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَبَيْنَ قَوْلِ قَتَادَةَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi oʻziga tegishli qulning bir ulushini ozod qildi. Shunda Nabiy ﷺ uning ozod qilishini joriy etdilar va undan uning (qulning) qolgan bahosini toʻlashni talab qildilar. Qatoda aytdi: Agar uning moli boʻlmasa, qul qiynalmagan holda (qolganini) ishlab topishga qoʻyiladi. An-Naysoburiyning shunday deganini eshitdim: Hammom buni naqadar chiroyli rivoyat qilgan va yod saqlagan hamda Nabiy ﷺning soʻzlari bilan Qatodaning soʻzi orasini ajratgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши ўзига тегишли қулнинг бир улушини озод қилди. Шунда Набий ﷺ унинг озод қилишини жорий этдилар ва ундан унинг (қулнинг) қолган баҳосини тўлашни талаб қилдилар. Қатода айтди: Агар унинг моли бўлмаса, қул қийналмаган ҳолда (қолганини) ишлаб топишга қўйилади. Ан-Найсобурийнинг шундай деганини эшитдим: Ҳаммом буни нақадар чиройли ривоят қилган ва ёд сақлаган ҳамда Набий ﷺнинг сўзлари билан Қатоданинг сўзи орасини ажратган.