ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَحْمَدَ الْقَرِمِيسِينِيُّ , نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي طَالِبٍ بِطَرَسُوسَ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَصْرٍ الأَصَمُّ , نَا شَبَابَةُ , نَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَأَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يُغْلَقُ الرَّهْنُ , وَالرَّهْنُ لِمَنْ رَهَنَهُ , لَهُ غُنْمُهُ , وَعَلَيْهِ غُرْمُهُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Garov (egasidan) tortib olinmaydi. Garov uni garovga qoʻygan kishiniki; uning foydasi ham oʻziga, zarari ham oʻziga», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Гаров (эгасидан) тортиб олинмайди. Гаров уни гаровга қўйган кишиники; унинг фойдаси ҳам ўзига, зарари ҳам ўзига», дедилар.
ثنا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , نَا عَبَّاسٌ الدُّورِيُّ , نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ أَبِي زَائِدَةَ , عَنْ عَامِرٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " فِي الظَّهْرِ يُرْكَبُ بِالنَّفَقَةِ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا , وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ إِذَا كَانَ مَرْهُونًا , وَعَلَى الَّذِي يَرْكَبُ وَيَشْرَبُ نَفَقَتُهُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Minadigan hayvon garovga qoʻyilgan boʻlsa, nafaqasi evaziga minib turiladi; sut beradigani garovga qoʻyilgan boʻlsa, suti ichiladi. Minadigan va ichadigan kishining zimmasida esa uning nafaqasi boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Минадиган ҳайвон гаровга қўйилган бўлса, нафақаси эвазига миниб турилади; сут берадигани гаровга қўйилган бўлса, сути ичилади. Минадиган ва ичадиган кишининг зиммасида эса унинг нафақаси бўлади», дедилар.
ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْعَلاءِ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا هُشَيْمٌ , أَخْبَرَنَا زَكَرِيَّا , عَنِ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , ذَكَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا كَانَتِ الدَّابَّةُ مَرْهُونَةً فَعَلَى الْمُرْتَهِنِ عَلَفُهَا , وَلَبَنُ الدَّرِّ يُشْرَبُ , وَعَلَى الَّذِي يَشْرَبُ نَفَقَتُهُ وَيَرْكَبُ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan zikr qildi: U zot: «Hayvon garovga qoʻyilgan boʻlsa, uni yemlash garov oluvchining zimmasidadir. Sut beradiganning suti ichiladi; ichadigan va minadigan kishining zimmasida esa uning nafaqasi boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан зикр қилди: У зот: «Ҳайвон гаровга қўйилган бўлса, уни емлаш гаров олувчининг зиммасидадир. Сут берадиганнинг сути ичилади; ичадиган ва минадиган кишининг зиммасида эса унинг нафақаси бўлади», дедилар.
ثنا الْحُسَيْنُ بْنُ يَحْيَى بْنِ عَيَّاشٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُجَشِّرٍ , نَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ , نَا أَبُو عَوَانَةَ جَمِيعًا ، عَنِ الأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الرَّهْنُ مَرْكُوبٌ وَمَحْلُوبٌ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Garov minib turiladi va sogʻib turiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Гаров миниб турилади ва соғиб турилади», дедилар.
قُرِئَ عَلَى أَبِي الْقَاسِمِ بْنِ مَنِيعٍ ، وَأَنَا أَسْمَعُ , حَدَّثَكُمْ لُوَيْنٌ مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، نَا أَبُو هَمَّامٍ الأَهْوَازِيُّ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ , عَنْ أَبِي حَيَّانَ التَّيْمِيِّ ، عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : يَعْنِي يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ : " أَنَا ثَالِثُ الشَّرِيكَيْنِ مَا لَمْ يَخُنْ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ , فَإِذَا خَانَ خَرَجْتُ مِنْ بَيْنِهِمَا " ، قَالَ لُوَيْنٌ : لَمْ يُسْنِدْهُ أَحَدٌ ، إِلا أَبُو هَمَّامٍ وَحْدَهُ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ, yaʼni Alloh azza va jalla aytadi, deb (shunday) dedilar: «Ikki sherikning biri ikkinchisiga xiyonat qilmagunicha, Men ularning uchinchisiman. Xiyonat qilsa, ular orasidan chiqib ketaman». Luvayn aytdi: Buni Abu Hammomdan boshqa hech kim musnad qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ, яъни Аллоҳ азза ва жалла айтади, деб (шундай) дедилар: «Икки шерикнинг бири иккинчисига хиёнат қилмагунича, Мен уларнинг учинчисиман. Хиёнат қилса, улар орасидан чиқиб кетаман». Лувайн айтди: Буни Абу Ҳаммомдан бошқа ҳеч ким муснад қилмаган.
ثنا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا أَبُو كُرَيْبٍ ، نَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ , عَنْ شَرِيكٍ , وَقَيْسٍ , عَنْ أَبِي حُصَيْنٍ , عَنْ أَبِي صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ , وَلا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Senga omonat topshirgan kishiga omonatni ado et, senga xiyonat qilgan kishiga xiyonat qilma», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга омонат топширган кишига омонатни адо эт, сенга хиёнат қилган кишига хиёнат қилма», — дедилар.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ زَكَرِيَّا ، نَا أَبُو سَعِيدٍ ، وَعُثْمَانُ ، نَا وَكِيعٌ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرَّجُلُ أَحَقُّ بِهِبَتِهِ مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻz hadyasiga, undan biror evaz olmagan ekan, koʻproq haqlidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўз ҳадясига, ундан бирор эваз олмаган экан, кўпроқ ҳақлидир», дедилар.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي الْحَارِثِ , نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ . ح وَنا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْوَاهِبُ أَحَقُّ بِهِبَتِهِ مَا لَمْ يُثَبْ مِنْهَا " ، ثنا ابْنُ مَخْلَدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ كَرَامَةَ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى , عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْمَاعِيلَ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ سَوَاءٌ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hadya qiluvchi oʻz hadyasiga, undan biror evaz olmagan ekan, koʻproq haqlidir», dedilar. Ubaydulloh ibn Muso ham Ibrohim ibn Ismoildan shu isnod bilan xuddi shunday rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадя қилувчи ўз ҳадясига, ундан бирор эваз олмаган экан, кўпроқ ҳақлидир», дедилар. Убайдуллоҳ ибн Мусо ҳам Иброҳим ибн Исмоилдан шу иснод билан худди шундай ривоят қилди.
ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , قَالَ : حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيِّبِ , وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَبَايَعُوا الثَّمَرَ حَتَّى يَبْدُوَ صَلاحُهُ , وَلا تَبَايَعُوا الثَّمَرَ بِالتَّمْرِ " ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَحَدَّثَنِي سَالِمٌ , عَنِ ابْنِ عُمَرَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ مِثْلِهِ سَوَاءٌ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) dedi: Rasululloh ﷺ: «Mevani yetilishi maʼlum boʻlmaguncha oʻzaro sotmanglar va mevani xurmoga sotmanglar», dedilar. Ibn Shihob dedi: Menga Solim Ibn Umardan aytib berdiki, Rasululloh ﷺ xuddi shunga oʻxshashidan qaytarganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мевани етилиши маълум бўлмагунча ўзаро сотманглар ва мевани хурмога сотманглар», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Менга Солим Ибн Умардан айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ худди шунга ўхшашидан қайтарганлар.
ثنا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ , نَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ , نَا سَلامُ بْنُ مِسْكِينٍ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " حِينَ سَارَ إِلَى مَكَّةَ لِيَفْتَحَهَا ، قَالَ لأَبِي هُرَيْرَةَ : اهْتِفْ بِالأَنْصَارِ , فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، أَجِيبُوا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , فَجَاءُوا كَأَنَّمَا كَانُوا عَلَى مِيعَادٍ , ثُمَّ قَالَ : اسْلُكُوا هَذَا الطَّرِيقَ وَلا يَشْرُفَنَّ لَكُمْ أَحَدٌ إِلا أنَمْتُمُوهُ , يَقُولُ : قَتَلْتُمُوهُ , فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ , فَطَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَيْتِ وَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ , ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ الَّذِي يَلِي الصَّفَا , فَصَعِدَ الصَّفَا فَخَطَبَ النَّاسَ , وَالأَنْصَارُ أَسْفَلَ مِنْهُ , فَقَالَتِ الأَنْصَارُ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ : أَمَّا الرَّجُلُ فَأَخَذَتْهُ الرَّأْفَةُ بِقَوْمِهِ وَالرَّغْبَةُ فِي قَرْيَتِهِ , وَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى الْوَحْيَ بِمَا قَالَتِ الأَنْصَارُ , فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، تَقُولُونَ : فَقَدْ أَدْرَكَتْهُ رَأْفَةٌ بِقَوْمِهِ وَرَغْبَةُ فِي قَرْيَتِهِ , قَالَ : فَمَنْ أَنَا إِذًا , كَلا وَاللَّهِ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ حَقًّا , فَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ , قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا قُلْنَا ذَلِكَ إِلا مَخَافَةَ أَنْ تُفَارِقَنَا , قَالَ : أَنْتُمْ صَادِقُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ , قَالَ : فَوَاللَّهِ مَا مِنْهُمْ إِلا مَنْ قَدْ بَلَّ نَحْرَهُ بِالدُّمُوعِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Makkani fath qilish uchun yurganlarida Abu Hurayraga: «Ansorlarni chaqir», dedilar. U: «Ey ansorlar jamoasi, Rasululloh ﷺga javob beringlar», dedi. Ular goʻyo vaʼdalashgandek kelishdi. Soʻng u zot: «Mana shu yoʻldan yuringlar; sizlarga kim koʻrinsa, uni yotqizib qoʻyinglar», dedilar — yaʼni: uni oʻldiringlar, degani. Rasululloh ﷺ yurdilar va Alloh ularga fath berdi. Soʻng Rasululloh ﷺ Baytni tavof qilib, ikki rakaat namoz oʻqidilar, keyin Safoga qaragan eshikdan chiqdilar va Safoga koʻtarilib, odamlarga xutba qildilar; ansorlar esa u zotdan pastroqda edilar. Ansorlar bir-birlariga: «Bu kishini oʻz qavmiga rahmi va oʻz qishlogʻiga ragʻbati tutdi», dedilar. Alloh taolo ansorlar aytgan narsa haqida vahiy tushirdi. Shunda u zot: «Ey ansorlar jamoasi, sizlar: ‹Uni oʻz qavmiga rahm va oʻz qishlogʻiga ragʻbat tutdi›, deyapsizlar. Unday boʻlsa, men kimman? Yoʻq, vallohi, men haqiqatan Allohning bandasi va Uning Rasulidirman. Yashash — sizlar bilan yashash, oʻlim — sizlar bilan oʻlimdir», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, biz buni faqat bizdan ajralib ketishingizdan qoʻrqib aytdik», dedilar. U zot: «Sizlar Alloh huzurida ham, Uning Rasuli huzurida ham rostgoʻysizlar», dedilar. Vallohi, ularning orasida koʻz yoshi bilan koʻksini hoʻl qilmagan biror kishi qolmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилиш учун юрганларида Абу Ҳурайрага: «Ансорларни чақир», дедилар. У: «Эй ансорлар жамоаси, Расулуллоҳ ﷺга жавоб беринглар», деди. Улар гўё ваъдалашгандек келишди. Сўнг у зот: «Мана шу йўлдан юринглар; сизларга ким кўринса, уни ётқизиб қўйинглар», дедилар — яъни: уни ўлдиринглар, дегани. Расулуллоҳ ﷺ юрдилар ва Аллоҳ уларга фатҳ берди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Байтни тавоф қилиб, икки ракаат намоз ўқидилар, кейин Сафога қараган эшикдан чиқдилар ва Сафога кўтарилиб, одамларга хутба қилдилар; ансорлар эса у зотдан пастроқда эдилар. Ансорлар бир-бирларига: «Бу кишини ўз қавмига раҳми ва ўз қишлоғига рағбати тутди», дедилар. Аллоҳ таоло ансорлар айтган нарса ҳақида ваҳий туширди. Шунда у зот: «Эй ансорлар жамоаси, сизлар: ‹Уни ўз қавмига раҳм ва ўз қишлоғига рағбат тутди›, деяпсизлар. Ундай бўлса, мен кимман? Йўқ, валлоҳи, мен ҳақиқатан Аллоҳнинг бандаси ва Унинг Расулидирман. Яшаш — сизлар билан яшаш, ўлим — сизлар билан ўлимдир», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, биз буни фақат биздан ажралиб кетишингиздан қўрқиб айтдик», дедилар. У зот: «Сизлар Аллоҳ ҳузурида ҳам, Унинг Расули ҳузурида ҳам ростгўйсизлар», дедилар. Валлоҳи, уларнинг орасида кўз ёши билан кўксини ҳўл қилмаган бирор киши қолмади.
ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ ثَابِتٍ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ , قَالَ : وَفَدْنَا إِلَى مُعَاوِيَةَ وَمَعَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ ، قَالَ : فَكَانَ الرَّجُلُ مِنَّا يَصْنَعُ الطَّعَامَ يَدْعُو أَصْحَابَهُ هَذَا يَوْمًا وَهَذَا يَوْمًا , قَالَ : فَلَمَّا كَانَ يَوْمِي ، قُلْتُ : يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ، حَدِّثْنَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى يُدْرَكَ طَعَامُنَا , قَالَ : فَقَالَ : " كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَجَعَلَ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ عَلَى إِحْدَى الْمُجَنِّبَتَيْنِ , وَجَعَلَ الزُّبَيْرَ عَلَى الأُخْرَى , وَجَعَلَ أَبَا عُبَيْدَةَ عَلَى السَّاقَةِ فِي بَطْنِ الْوَادِي ، قَالَ : ثُمَّ قَالَ لِي : يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ، ادْعُ لِيَ الأَنْصَارَ , قَالَ : فَدَعَوْتُهُمْ فَجَاءُوا يُهَرْوِلُونَ , قَالَ : فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، هَذِهِ أَوْبَاشُ قُرَيْشٍ , فَإِذَا لَقِيتُمُوهُمْ غَدًا فَاحْصُدُوهُمْ حَصْدًا , ثُمَّ مَوْعِدُكُمُ الصَّفَا , قَالَ : وَأَشَارَ بِيَدِهِ , فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ لَمْ يُشْرِفْ لَهُمْ أَحَدٌ إِلا أَنَامُوهُ , قَالَ : وَفَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَأَتَى الصَّفَا فَقَامَ عَلَيْهِ , فَجَاءَهُ أَبُو سُفْيَانَ , قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، أُبِيحَتْ خَضْرَاءُ قُرَيْشٍ فَلا قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : مَنْ دَخَلَ دَارَ أَبِي سُفْيَانَ فَهُوَ آمِنٌ ، وَمَنْ أَغْلَقَ بَابَهُ فَهُوَ آمِنٌ , وَمَنْ أَلْقَى سِلاحَهُ فَهُوَ آمِنٌ " , قَالَ : فَقَالَتِ الأَنْصَارُ : أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ , وَنَزَلَ الْوَحْيُ عَلَى نَبِيِّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي ذَلِكَ , فَقَالَ : يَا مَعْشَرَ الأَنْصَارِ ، قُلْتُمْ : أَمَّا الرَّجُلُ فَقَدْ أَخَذَتْهُ رَأْفَةٌ بِعَشِيرَتِهِ وَرَغْبَةٌ فِي قَرْيَتِهِ , كَلا أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ , هَاجَرْتُ إِلَى اللَّهِ وَإِلَيْكُمْ , وَالْمَحْيَا مَحْيَاكُمْ , وَالْمَمَاتُ مَمَاتُكُمْ , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا قُلْنَا إِلا ضَنًّا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ , فَقَالَ : إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى وَرَسُولَهُ يُصَدِّقَانِكُمْ وَيَعْذِرَانِكُمْ "
Abdulloh ibn Roboh dedi: Biz Muoviyaning huzuriga vakil boʻlib bordik, biz bilan birga Abu Hurayra ham bor edi. Bizdan har bir kishi navbatma-navbat taom tayyorlab, sheriklarini chaqirar edi. Mening navbatim kelganda: «Ey Abu Hurayra, taomimiz tayyor boʻlgunicha bizga Nabiy ﷺdan hadis aytib bering», dedim. U dedi: Men Fath kuni Nabiy ﷺ bilan birga edim. U zot Xolid ibn Validni ikki qanotning biriga, Zubayrni ikkinchisiga, Abu Ubaydani esa vodiy ichidagi orqa qismga qoʻydilar. Soʻng menga: «Ey Abu Hurayra, menga ansorlarni chaqir», dedilar. Men ularni chaqirdim, ular yugurganicha kelishdi. U zot: «Ey ansorlar jamoasi, mana bular Qurayshning avbosh-toʻdasi. Ertaga ularni uchratsangiz, ularni oʻrib tashlagandek oʻrib tashlanglar. Soʻng vaʼdalashgan joyingiz Safodir», dedilar va qoʻllari bilan ishora qildilar. Ertasi kuni ularga kim koʻringan boʻlsa, uni yotqizib qoʻydilar. Alloh Rasululloh ﷺga fath berdi. U zot Safoga kelib, uning ustida turdilar. Shunda Abu Sufyon kelib: «Ey Rasululloh, Qurayshning yashilligi mubohga aylandi, bugundan keyin Quraysh qolmaydi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Kim Abu Sufyonning uyiga kirsa, u omondadir; kim eshigini yopsa, u omondadir; kim qurolini tashlasa, u omondadir», dedilar. Shunda ansorlar: «Bu kishini oʻz urugʻiga rahmi va oʻz qishlogʻiga ragʻbati tutdi», dedilar. Bu haqda Allohning Nabiysi ﷺga vahiy tushdi. U zot: «Ey ansorlar jamoasi, sizlar: ‹Bu kishini oʻz urugʻiga rahm va oʻz qishlogʻiga ragʻbat tutdi›, dedingiz. Yoʻq, men Allohning bandasi va Uning Rasuliman; Allohga va sizlarga hijrat qildim. Yashash — sizlar bilan yashash, oʻlim — sizlar bilan oʻlimdir», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, biz buni faqat Allohni va Uning Rasulini oʻzimizdan qizgʻanib aytdik», dedilar. U zot: «Albatta, Alloh taolo va Uning Rasuli sizlarni tasdiqlaydi va uzrli sanaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Робоҳ деди: Биз Муовиянинг ҳузурига вакил бўлиб бордик, биз билан бирга Абу Ҳурайра ҳам бор эди. Биздан ҳар бир киши навбатма-навбат таом тайёрлаб, шерикларини чақирар эди. Менинг навбатим келганда: «Эй Абу Ҳурайра, таомимиз тайёр бўлгунича бизга Набий ﷺдан ҳадис айтиб беринг», дедим. У деди: Мен Фатҳ куни Набий ﷺ билан бирга эдим. У зот Холид ибн Валидни икки қанотнинг бирига, Зубайрни иккинчисига, Абу Убайдани эса водий ичидаги орқа қисмга қўйдилар. Сўнг менга: «Эй Абу Ҳурайра, менга ансорларни чақир», дедилар. Мен уларни чақирдим, улар югурганича келишди. У зот: «Эй ансорлар жамоаси, мана булар Қурайшнинг авбош-тўдаси. Эртага уларни учратсангиз, уларни ўриб ташлагандек ўриб ташланглар. Сўнг ваъдалашган жойингиз Сафодир», дедилар ва қўллари билан ишора қилдилар. Эртаси куни уларга ким кўринган бўлса, уни ётқизиб қўйдилар. Аллоҳ Расулуллоҳ ﷺга фатҳ берди. У зот Сафога келиб, унинг устида турдилар. Шунда Абу Суфён келиб: «Эй Расулуллоҳ, Қурайшнинг яшиллиги мубоҳга айланди, бугундан кейин Қурайш қолмайди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Абу Суфённинг уйига кирса, у омондадир; ким эшигини ёпса, у омондадир; ким қуролини ташласа, у омондадир», дедилар. Шунда ансорлар: «Бу кишини ўз уруғига раҳми ва ўз қишлоғига рағбати тутди», дедилар. Бу ҳақда Аллоҳнинг Набийси ﷺга ваҳий тушди. У зот: «Эй ансорлар жамоаси, сизлар: ‹Бу кишини ўз уруғига раҳм ва ўз қишлоғига рағбат тутди›, дедингиз. Йўқ, мен Аллоҳнинг бандаси ва Унинг Расулиман; Аллоҳга ва сизларга ҳижрат қилдим. Яшаш — сизлар билан яшаш, ўлим — сизлар билан ўлимдир», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, биз буни фақат Аллоҳни ва Унинг Расулини ўзимиздан қизғаниб айтдик», дедилар. У зот: «Албатта, Аллоҳ таоло ва Унинг Расули сизларни тасдиқлайди ва узрли санайди», дедилар.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا عُبَيْدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الصَّنْعَانِيُّ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي مُسْلِمٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُصْعَبٍ الْقَرْقَسَانِيُّ , نَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ , عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ , عَنْ عَمِّهِ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " ثَلاثٌ كُلُّهُنَّ سُحْتٌ : كَسْبُ الْحَجَّامِ , وَمَهْرُ الْبَغِيِّ , وَثَمَنُ الْكَلْبِ إِلا الْكَلْبُ الضَّارِي " ، الْوَلِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ ، ضَعِيفٌ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Uchtasi — barchasi harom kasbdir: hajjomning kasbi, fohishaning mahri va itning bahosi, magar ovchi it boʻlmasa». Valid ibn Ubaydulloh zaifdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Учтаси — барчаси ҳаром касбдир: ҳажжомнинг касби, фоҳишанинг маҳри ва итнинг баҳоси, магар овчи ит бўлмаса». Валид ибн Убайдуллоҳ заифдир.
ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , نَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُعَيْبٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنِ الْمُثَنَّى , عَنْ عَطَاءٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ثَلاثٌ كُلُّهُنَّ سُحْتٌ : كَسْبُ الْحَجَّامِ سُحْتٌ , وَمَهْرُ الزَّانِيَةِ سُحْتٌ , وَثَمَنُ الْكَلْبِ ، إِلا كَلْبًا ضَارِيًا سُحْتٌ " ، الْمُثَنَّى ، ضَعِيفٌ
Ato aytdi: Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Uchtasi ham suhtdir: hajjomning kasbi suhtdir, zinokor ayolning mahri suhtdir va itning bahosi suhtdir, ovga oʻrgatilgan it bundan mustasno», dedilar. Musanno zaifdir.Ато айтди: Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Учтаси ҳам суҳтдир: ҳажжомнинг касби суҳтдир, зинокор аёлнинг маҳри суҳтдир ва итнинг баҳоси суҳтдир, овга ўргатилган ит бундан мустасно», дедилар. Мусанно заифдир.
ثنا أَبُو الْقَاسِمِ بْنُ مَنِيعٍ ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ , نَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ غِيَاثٍ أَبُو بَحْرٍ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , نَا أَيُّوبُ , وَحَبِيبٌ , وَهِشَامٌ , عَنِ ابْنِ سِيرِينَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنِ اشْتَرَى مُصَرَّاةً فَهُوَ بِالْخِيَارِ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ إِنْ شَاءَ رَدَّهَا , وَصَاعًا مِنْ طَعَامٍ لا سَمْرَاءَ " ، ثنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , نَا أَبُو عَامِرٍ , نَا قُرَّةُ , عَنْ مُحَمَّدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ سَوَاءٌ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim sutini toʻplab qoʻyilgan hayvonni sotib olsa, uch kun ixtiyorlidir: xohlasa uni bir soʼ taom bilan qaytaradi, bugʻdoy emas», dedilar. Abu Bakr an-Naysoburiy, Muhammad ibn Yahyodan, u Abu Omirdan, u Qurradan, u Muhammaddan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shuning oʻzini rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким сутини тўплаб қўйилган ҳайвонни сотиб олса, уч кун ихтиёрлидир: хоҳласа уни бир сў таом билан қайтаради, буғдой эмас», дедилар. Абу Бакр ан-Найсобурий, Муҳаммад ибн Яҳёдан, у Абу Омирдан, у Қуррадан, у Муҳаммаддан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шунинг ўзини ривоят қилди.
ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْبَزَّازُ , نَا بِشْرُ بْنُ مَطَرٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ أَبِي الزِّنَادِ ، عَنِ الأَعْرَجِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , قَالَ : يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا يَبِيعُ حَاضِرٌ لِبَادٍ , وَلا تَنَاجَشُوا , وَلا تَلَقَّوْا الرُّكْبَانَ لِلْبَيْعِ , وَلا تُصَرُّوا الإِبِلَ وَالْغَنَمَ لِلْبَيْعِ , فَمَنِ ابْتَاعَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ , إِنْ شَاءَ أَمْسَكَهَا , وَإِنْ شَاءَ أَنْ يَرُدُّهَا وَصَاعًا مِنْ تَمْرٍ لا سَمْرَاءَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u Nabiy ﷺni nazarda tutib aytdi: «Shahar aholisi badaviy uchun sotmasin, najsh qilmanglar, savdo uchun karvonlarni qarshi olib chiqmanglar, sotish uchun tuya va qoʻylarning sutini toʻplab qoʻymanglar. Kim ulardan birortasini sotib olsa, ikki ishning yaxshisini tanlashda ixtiyorlidir: xohlasa uni ushlab qoladi, xohlasa uni bir soʼ xurmo bilan qaytaradi, bugʻdoy emas».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у Набий ﷺни назарда тутиб айтди: «Шаҳар аҳолиси бадавий учун сотмасин, нажш қилманглар, савдо учун карвонларни қарши олиб чиқманглар, сотиш учун туя ва қўйларнинг сутини тўплаб қўйманглар. Ким улардан бирортасини сотиб олса, икки ишнинг яхшисини танлашда ихтиёрлидир: хоҳласа уни ушлаб қолади, хоҳласа уни бир сў хурмо билан қайтаради, буғдой эмас».
ثنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ السُّيُوطِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ غَالِبٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا يَزِيدُ بْنُ عِيَاضٍ , عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ , عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنْ فِقْهٍ فِي دَيْنٍ , وَلَفَقِيهٌ أَشَدُّ عَلَى الشَّيْطَانِ مِنْ أَلْفِ عَابِدٍ , وَلِكُلِّ شَيْءٍ عِمَادٌ , وَعِمَادُ هَذَا الدِّينِ الْفِقْهُ ، فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ : لأَنْ أَجْلِسَ سَاعَةً فَأَفْقَهَ ، أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أُحْيِيَ لَيْلَةً إِلَى الْغَدَاةِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh dinni chuqur anglashdan afzalroq narsa bilan ibodat qilinmadi. Bir faqih shaytonga ming obiddan koʻra ogʻirroqdir. Har bir narsaning ustuni bor, bu dinning ustuni fiqhdir», dedilar. Abu Hurayra aytdi: Bir soat oʻtirib fiqh oʻrganishim, tunni tongga qadar bedor oʻtkazishimdan koʻra menga sevimliroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ динни чуқур англашдан афзалроқ нарса билан ибодат қилинмади. Бир фақиҳ шайтонга минг обиддан кўра оғирроқдир. Ҳар бир нарсанинг устуни бор, бу диннинг устуни фиқҳдир», дедилар. Абу Ҳурайра айтди: Бир соат ўтириб фиқҳ ўрганишим, тунни тонгга қадар бедор ўтказишимдан кўра менга севимлироқдир.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمِصِّيصِيُّ بِكَفْرِيتَا , نَا عَامِرُ بْنُ سَيَّارٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ إِلا بِالسَّيْفِ " ، سُلَيْمَانُ بْنُ أَرْقَمَ مَتْرُوكٌ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat qilich bilandir», dedilar. Sulaymon ibn Arqam matrukdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат қилич биландир», дедилар. Сулаймон ибн Арқам матрукдир.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَسَدٍ ، نَا أَبُو الأَحْوَصِ الْقَاضِي ، نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا بَقِيَّةُ , عَنْ أَبِي مُعَاذٍ ، عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا قَوَدَ إِلا بِالسَّيْفِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qasos faqat qilich bilandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қасос фақат қилич биландир», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْوَكِيلُ , نَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , نَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ , نَا ابْنُ أَبِي نُعْمٍ , نَا أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ نَبِيُّ التَّوْبَةِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ قَذَفَ عَبْدَهُ بِحَدٍّ ، أُقِيمَ عَلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ، إِلا أَنْ يَكُونَ كَذَلِكَ " ، نَا الشَّافِعِيُّ , نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُسَدَّدٌ , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ , بِهَذَا . أَخْرَجَهُ الْبُخَارِيُّ , عَنْ مُسَدَّدٍ , عَنْ يَحْيَى , وَكُلُّهُمْ ثِقَاتٌ حُفَّاظٌ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abul-Qosim, tavba nabiysi ﷺ: «Kim oʻz quliga had talab qiladigan narsa bilan tuhmat qilsa, qiyomat kuni unga had joriy qilinadi, magar u shunday boʻlsa, bundan mustasno», dedilar. Ash-Shofeiy, Muoz ibn Musannodan, u Musaddaddan, u Yahyo ibn Saʼiddan shuni rivoyat qildi. Buni Buxoriy Musaddaddan, u Yahyodan chiqargan; ularning hammasi ishonchli hofizlardir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абул-Қосим, тавба набийси ﷺ: «Ким ўз қулига ҳад талаб қиладиган нарса билан туҳмат қилса, қиёмат куни унга ҳад жорий қилинади, магар у шундай бўлса, бундан мустасно», дедилар. Аш-Шофеий, Муоз ибн Мусаннодан, у Мусаддаддан, у Яҳё ибн Саъиддан шуни ривоят қилди. Буни Бухорий Мусаддаддан, у Яҳёдан чиқарган; уларнинг ҳаммаси ишончли ҳофизлардир.
نَا ابْنُ أَبِي الثَّلْجِ , نَا جَدِّي , نَا أَبُو الْجَوَّابِ ، نَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ , نَا فُضَيْلُ بْنُ غَزْوَانَ , عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ نَبِيَّ التَّوْبَةِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَنْ قَذَفَ عَبْدَهُ بِزِنًا ، ثُمَّ لَمْ يَتُبْ ، أُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Men Abul-Qosim, tavba nabiysi ﷺning: «Kim oʻz quliga zino bilan tuhmat qilsa, soʻng tavba qilmasa, qiyomat kuni unga had joriy qilinadi», deganlarini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Абул-Қосим, тавба набийси ﷺнинг: «Ким ўз қулига зино билан туҳмат қилса, сўнг тавба қилмаса, қиёмат куни унга ҳад жорий қилинади», деганларини эшитдим.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْبَزَّارُ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : نَا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ الْقَزْوِينِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ سَابِقٍ , نَا عَمْرُو بْنُ أَبِي قَيْسٍ , عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعِيدٍ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ عِيَاضٍ , عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : حَدَّثَنِي أَبُو الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، " أَنّ الرَّجُلَ إِذَا قَذَفَ عَبْدَهُ وَهُوَ بَرِيءٌ مِمَّا يَقُولُ , جُلِدَ الْحَدَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Menga Abul-Qosim ﷺ shuni aytdilarki, kishi oʻz quliga tuhmat qilsa, qul esa u aytayotgan narsadan pok boʻlsa, qiyomat kuni unga had uriladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Менга Абул-Қосим ﷺ шуни айтдиларки, киши ўз қулига туҳмат қилса, қул эса у айтаётган нарсадан пок бўлса, қиёмат куни унга ҳад урилади.
نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَالْقَاضِي الْحُسَيْنُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْطَاكِيُّ ، قَالا : نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُنْقِذٍ الْخَوْلانِيُّ , نَا إِدْرِيسُ بْنُ يَحْيَى الْخَوْلانِيُّ , حَدَّثَنِي بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ , حَدَّثَنِي حَمْزَةُ النَّصِيبِيُّ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّا رِمِّيَّا يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِالْحِجَارَةِ ، أَوْ عَصًا ، فَهُوَ خَطَأٌ عَقْلُهُ عَقْلُ الْخَطَأِ , وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدُ يَدِهِ , مَنْ حَالَ دُونَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلائِكَةِ ، وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ " ، زَادَ الْحُسَيْنُ : " لا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفًا وَلا عَدْلا " ، نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ زَنْجُوَيْهِ , نَا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ , أنا بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ , وَلَمْ يَذْكُرْهُ حَمْزَةُ . قَالَ ابْنُ صَاعِدٍ : وَرَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ , وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ , عَن عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ular oʻrtasidagi koʻr janjalda, otishmada toshlar yoki tayoq bilan oʻldirilsa, u xatodir, uning diyati xato diyatidir. Kim qasddan oʻldirsa, u oʻz qoʻlining qasosidir. Kim unga toʻsiq boʻlsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin», dedilar. Husayn ziyoda qildi: «Alloh undan na fidya, na tovon qabul qilmaydi». Usmon ibn Solih Bakr ibn Muzardan, u Amr ibn Dinordan, unga Tovus aytib bergan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan xuddi shuning oʻzini rivoyat qildi va unda Hamzani zikr qilmadi. Ibn Soid aytdi: Uni Ismoil ibn Muslim va Sulaymon ibn Kasir ham Amr ibn Dinordan, u Tovusdan, u Ibn Abbosdan rivoyat qilganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким улар ўртасидаги кўр жанжалда, отишмада тошлар ёки таёқ билан ўлдирилса, у хатодир, унинг дияти хато диятидир. Ким қасддан ўлдирса, у ўз қўлининг қасосидир. Ким унга тўсиқ бўлса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин», дедилар. Ҳусайн зиёда қилди: «Аллоҳ ундан на фидя, на товон қабул қилмайди». Усмон ибн Солиҳ Бакр ибн Музардан, у Амр ибн Динордан, унга Товус айтиб берган, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан худди шунинг ўзини ривоят қилди ва унда Ҳамзани зикр қилмади. Ибн Соид айтди: Уни Исмоил ибн Муслим ва Сулаймон ибн Касир ҳам Амр ибн Динордан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан ривоят қилганлар.
نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمَّادٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ هَانِئٍ , نَا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ , نَا بَكْرُ بْنُ مُضَرٍ , عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , حَدَّثَنِي طَاوُسٌ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ قُتِلَ فِي عِمِّيَّةٍ رِمِّيَّا يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِحَجَرٍ ، أَحْسَبُهُ قَالَ : أَوْ سِيَاطٍ عَقْلُهُ عَقْلُ خَطَإٍ , وَمَنْ قَتَلَ عَمْدًا فَهُوَ قَوَدُ يَدِهِ مَنْ حَالَ دُونَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ular oʻrtasidagi koʻr janjalda, tosh bilan otishmada — menimcha u: yoki qamchilar bilan, dedi — oʻldirilsa, uning diyati xato diyatidir. Kim qasddan oʻldirsa, u oʻz qoʻlining qasosidir; kim unga toʻsiq boʻlsa, unga Allohning laʼnati boʻlsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким улар ўртасидаги кўр жанжалда, тош билан отишмада — менимча у: ёки қамчилар билан, деди — ўлдирилса, унинг дияти хато диятидир. Ким қасддан ўлдирса, у ўз қўлининг қасосидир; ким унга тўсиқ бўлса, унга Аллоҳнинг лаънати бўлсин», дедилар.
نَا أَبُو مُحَمَّدِ بْنُ صَاعِدٍ إِمْلاءً , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الْجَوَازُ الْمَكِّيُّ , حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ ، قَدِمَ عَلَيْنَا فِي الْمَوْسِمِ ، سَنَةَ أَرْبَعٍ وَتِسْعِينَ وَمِائَةٍ , نَا أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ ، نَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ , حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ , قَالَ : " لَمَّا فَتَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ خَطِيبًا فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ , ثُمَّ قَالَ : إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ , وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ , وَإِنَّهَا لَمْ تُحَلَّ لأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي , وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِيَ سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ , وَإِنَّهَا لا تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي , فَلا يُنَفَّرُ صَيْدُهَا , وَلا يُخْتَلَى شَجَرُهَا , وَلا تَحِلُّ سَقْطَتُهَا إِلا لِمُنْشِدٍ , وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ , أَوْ بِأَحَدِ النَّظَرَيْنِ " ، الشَّكُّ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ " إِمَّا أَنْ يُودِي , وَإِمَّا أَنْ يَقْتُلَ " , فَقَامَ الْعَبَّاسُ , فَقَالَ : إِلا الإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِلا الإِذْخِرَ " , فَقَامَ أَبُو شَاهٍ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ , قَالَ : اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ " . قَالَ الْوَلِيدُ : قُلْتُ لِلأَوْزَاعِيِّ : مَا قَوْلُهُ : اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ ؟ قَالَ : هَذِهِ الْخُطْبَةَ الَّتِي سَمِعَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . ثنا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ . ح وثنا أَبُو سَهْلِ بْنُ زِيَادٍ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ , نَا عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ , قَالا : نَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ , نَا الأَوْزَاعِيُّ , بِإِسْنَادِهِ نَحْوَهُ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Makkani fath qilganlarida odamlar orasida xutba qilib turdilar, Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: «Albatta, Alloh azza va jalla Makkadan filni toʻsdi va unga oʻz Rasuli hamda moʻminlarni gʻolib qildi. Darhaqiqat, u mendan oldin hech kimga halol boʻlmagan, menga esa kunduzning bir soatigina halol qilindi va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi. Bas, uning ovi hurkitilmasin, daraxti kesilmasin, undagi tushib qolgan narsa eʼlon qiluvchidan boshqaga halol boʻlmaydi. Kimning yaqini oʻldirilsa, u ikki qarashning yaxshisida — yoki ikki qarashning birida — ixtiyorlidir», dedilar — shubha Muhammad ibn Mansurdandir — «yo unga diyat toʻlansin, yo oʻldirsin». Shunda Abbos turib: «Izxirdan boshqa, ey Allohning Rasuli, chunki biz uni uylarimizda va qabrlarimizda ishlatamiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», dedilar. Soʻng Yaman ahlidan Abu Shoh degan bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, menga yozib beringlar», dedi. Rasululloh ﷺ: «Abu Shohga yozib beringlar», dedilar. Valid aytdi: Men Avzoiyga: «Uning ‹Ey Allohning Rasuli, menga yozib beringlar› degani nima?» dedim. U: «Bu — uning Rasululloh ﷺdan eshitgan oʻsha xutbasidir», dedi. Valid ibn Muslim Avzoiydan oʻz isnodi bilan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккани фатҳ қилганларида одамлар орасида хутба қилиб турдилар, Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла Маккадан филни тўсди ва унга ўз Расули ҳамда мўминларни ғолиб қилди. Дарҳақиқат, у мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган, менга эса кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Бас, унинг ови ҳуркитилмасин, дарахти кесилмасин, ундаги тушиб қолган нарса эълон қилувчидан бошқага ҳалол бўлмайди. Кимнинг яқини ўлдирилса, у икки қарашнинг яхшисида — ёки икки қарашнинг бирида — ихтиёрлидир», дедилар — шубҳа Муҳаммад ибн Мансурдандир — «ё унга дият тўлансин, ё ўлдирсин». Шунда Аббос туриб: «Изхирдан бошқа, эй Аллоҳнинг Расули, чунки биз уни уйларимизда ва қабрларимизда ишлатамиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», дедилар. Сўнг Яман аҳлидан Абу Шоҳ деган бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ёзиб беринглар», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Абу Шоҳга ёзиб беринглар», дедилар. Валид айтди: Мен Авзоийга: «Унинг ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга ёзиб беринглар› дегани нима?» дедим. У: «Бу — унинг Расулуллоҳ ﷺдан эшитган ўша хутбасидир», деди. Валид ибн Муслим Авзоийдан ўз исноди билан шунга ўхшашини ривоят қилди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا أَبُو زُرْعَةَ الدِّمَشْقِيُّ ، نَا أَبُو نُعَيْمٍ ، نَا شَيْبَانُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ خُزَاعَةَ قَتَلُوا رَجُلا مِنْ بَنِي لَيْثٍ عَامَ فَتْحِ مَكَّةَ بِقَتِيلٍ مِنْهُمْ قَتَلُوهُ , فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ فَخَطَبَ , فَقَالَ : " إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالْمُؤْمِنِينَ , أَلا وَإِنَّهَا لَمْ تَحِلُّ لأَحَدٍ قَبْلِي , وَلا تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي , أَلا وَإِنَّهَا أُحِلَّتْ لِيَ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ , أَلا وَإِنَّهَا سَاعَتِي هَذِهِ حَرَامٌ لا يُخْتَلَى خَلاهَا , وَلا يُعْضَدُ شَجَرُهَا , وَلا تُلْتَقَطُ سَاقِطَتُهَا إِلا لِمُنْشِدٍ , فَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ , إِمَّا أَنْ يَقْتُلَ , وَإِمَّا أَنْ يُفَادِيَ أَهْلَ الْقَتِيلِ " , فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ , فَقَالَ : اكْتُبُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اكْتُبُوا لأَبِي فُلانٍ, فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ قُرَيْشٍ : إِلا الإِذْخِرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ، فَإِنَّا نَجْعَلُهُ فِي بُيُوتِنَا وَقُبُورِنَا , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِلا الإِذْخِرَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Makka fath qilingan yili Xuzoa qabilasi Bani Laysdan bir kishini — oʻzlaridan oʻldirilgan bir kishi evaziga — oʻldirdi. Bu haqda Nabiy ﷺga xabar berildi. Shunda u zot ulovlariga minib xutba qildilar va: «Albatta, Alloh taolo Makkadan filni toʻsdi va unga Allohning Rasuli ﷺ hamda moʻminlarni gʻolib qildi. Ogoh boʻlinglar, u mendan oldin hech kimga halol boʻlmagan va mendan keyin ham hech kimga halol boʻlmaydi. Ogoh boʻlinglar, u menga kunduzning bir soatigina halol qilindi. Ogoh boʻlinglar, u mening bu soatimda haromdir: uning oʻti oʻrilmaydi, daraxti kesilmaydi, tushib qolgan narsasi eʼlon qiluvchidan boshqa uchun terib olinmaydi. Kimning yaqini oʻldirilsa, u ikki qarashning yaxshisida ixtiyorlidir: yo oʻldirsin, yo oʻldirilganning ahli tovon olsin», dedilar. Shunda Yaman ahlidan bir kishi kelib: «Ey Allohning Rasuli, yozib beringlar», dedi. Rasululloh ﷺ: «Falonchining otasiga yozib beringlar», dedilar. Qurayshdan bir kishi: «Izxirdan boshqa, ey Allohning Rasuli, chunki biz uni uylarimizda va qabrlarimizda ishlatamiz», dedi. Rasululloh ﷺ: «Izxirdan boshqa», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Макка фатҳ қилинган йили Хузоа қабиласи Бани Лайсдан бир кишини — ўзларидан ўлдирилган бир киши эвазига — ўлдирди. Бу ҳақда Набий ﷺга хабар берилди. Шунда у зот уловларига миниб хутба қилдилар ва: «Албатта, Аллоҳ таоло Маккадан филни тўсди ва унга Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳамда мўминларни ғолиб қилди. Огоҳ бўлинглар, у мендан олдин ҳеч кимга ҳалол бўлмаган ва мендан кейин ҳам ҳеч кимга ҳалол бўлмайди. Огоҳ бўлинглар, у менга кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди. Огоҳ бўлинглар, у менинг бу соатимда ҳаромдир: унинг ўти ўрилмайди, дарахти кесилмайди, тушиб қолган нарсаси эълон қилувчидан бошқа учун териб олинмайди. Кимнинг яқини ўлдирилса, у икки қарашнинг яхшисида ихтиёрлидир: ё ўлдирсин, ё ўлдирилганнинг аҳли товон олсин», дедилар. Шунда Яман аҳлидан бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ёзиб беринглар», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Фалончининг отасига ёзиб беринглар», дедилар. Қурайшдан бир киши: «Изхирдан бошқа, эй Аллоҳнинг Расули, чунки биз уни уйларимизда ва қабрларимизда ишлатамиз», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Изхирдан бошқа», дедилар.
نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّرَاوَرْدِيُّ , أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِسَارِقٍ سَرَقَ شَمْلَةً , فَقَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنَّ هَذَا قَدْ سَرَقَ , فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : اذْهَبُوا بِهِ فَاقْطَعُوهُ , ثُمَّ احْسِمُوهُ , ثُمَّ ائْتُونِي بِهِ , فَقُطِعَ فَأُتِيَ بِهِ , فَقَالَ : تُبْ إِلَى اللَّهِ , فَقَالَ : قَدْ تُبْتُ إِلَى اللَّهِ , قَالَ : تَابَ اللَّهُ عَلَيْكَ " ، وَرَوَاهُ الثَّوْرِيُّ , عَنْ يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ ، مُرْسَلا
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurlariga bir chopon oʻgʻirlagan oʻgʻri keltirildi. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bu kishi oʻgʻirlik qildi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Uni olib boringlar-da, qoʻlini kesinglar, soʻng kuydirib qonini toʻxtatinglar, keyin uni huzurimga keltiringlar», dedilar. Uning qoʻli kesildi va u keltirildi. U zot: «Allohga tavba qil», dedilar. U: «Allohga tavba qildim», dedi. U zot: «Alloh sening tavbangni qabul qildi», dedilar. Uni Savriy Yazid ibn Xusayfadan mursal qilib rivoyat qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига бир чопон ўғирлаган ўғри келтирилди. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу киши ўғирлик қилди», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни олиб боринглар-да, қўлини кесинглар, сўнг куйдириб қонини тўхтатинглар, кейин уни ҳузуримга келтиринглар», дедилар. Унинг қўли кесилди ва у келтирилди. У зот: «Аллоҳга тавба қил», дедилар. У: «Аллоҳга тавба қилдим», деди. У зот: «Аллоҳ сенинг тавбангни қабул қилди», дедилар. Уни Саврий Язид ибн Хусайфадан мурсал қилиб ривоят қилди.
نَا يَحْيَى بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ صَاعِدٍ ، وَأَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ , قَالُوا : نَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا مُسْلِمُ بْنُ خَالِدٍ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْبَيِّنَةُ عَلَى مَنِ ادَّعَى , وَالْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ ، إِلا فِي الْقَسَامَةِ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Bayyina daʼvo qilgan kishining zimmasida, qasam esa inkor qilgan kishining zimmasidadir, faqat qasomatda bundan mustasno», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Баййина даъво қилган кишининг зиммасида, қасам эса инкор қилган кишининг зиммасидадир, фақат қасоматда бундан мустасно», дедилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّعْمَانِيُّ ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْوَكِيلُ , قَالا : نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ , نَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ , عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ أَوْ فَرَسٍ أَوْ بَغْلٍ , فَقَالَ الَّذِي قَضَى عَلَيْهِ : أَعْقِلُ مَنْ لا أَكَلَ وَلا شَرِبَ ، وَلا صَاحَ وَلا اسْتَهَلَّ , فَمِثْلُ ذَلِكَ بَطَلَ , فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : إِنَّ هَذَا لَيَقُولُ بِقَوْلِ شَاعِرٍ فِيهِ غُرَّةٌ , عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ ، أَوْ فَرَسٌ أَوْ بَغْلٌ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ homila toʻgʻrisida gʻurra — qul yoki choʻri, yoki ot yoki xachir (berish) bilan hukm qildilar. Shunda ustiga hukm chiqarilgan kishi: «Yemagan, ichmagan, qichqirmagan va tovush chiqarmagan (jonzot) uchun men diya toʻlaymanmi? Bunday narsa bekordir», dedi. Nabiy ﷺ: «Bu kishi shoirning gapini gapiryapti. Unda gʻurra bor: qul yoki choʻri, yoki ot yoki xachir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳомила тўғрисида ғурра — қул ёки чўри, ёки от ёки хачир (бериш) билан ҳукм қилдилар. Шунда устига ҳукм чиқарилган киши: «Емаган, ичмаган, қичқирмаган ва товуш чиқармаган (жонзот) учун мен дия тўлайманми? Бундай нарса бекордир», деди. Набий ﷺ: «Бу киши шоирнинг гапини гапиряпти. Унда ғурра бор: қул ёки чўри, ёки от ёки хачир», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، فَقَالَ لَهُ السَّائِلُ : يَا أَبَا مُحَمَّدٍ أَمَعَهُ أَبُو سَلَمَةَ ؟ ، فَقَالَ : إِنْ كَانَ مَعَهُ فَهُوَ مَعَهُ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ شَيْبَانَ , نَا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدٍ , وَأَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u buni Nabiy ﷺga yetkazib rivoyat qiladi: U zot: «Hayvon yetkazgan jarohat behuda, quduq behuda, koʻmilgan xazinada esa beshdan bir bor», dedilar. Soʻrovchi unga: «Ey Abu Muhammad, u bilan birga Abu Salama ham bormidi?» dedi. U: «Agar u bilan birga boʻlsa, bordir», dedi. Bu (hadis) az-Zuhriydan, u Said va Abu Salamadan, ular Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan boshqa yoʻl bilan ham shu kabi rivoyat qilindi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у буни Набий ﷺга етказиб ривоят қилади: У зот: «Ҳайвон етказган жароҳат беҳуда, қудуқ беҳуда, кўмилган хазинада эса бешдан бир бор», дедилар. Сўровчи унга: «Эй Абу Муҳаммад, у билан бирга Абу Салама ҳам бормиди?» деди. У: «Агар у билан бирга бўлса, бордир», деди. Бу (ҳадис) аз-Зуҳрийдан, у Саид ва Абу Саламадан, улар Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан бошқа йўл билан ҳам шу каби ривоят қилинди.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أنا مَالِكٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , وَأَحْمَدُ بْنِ مَنْصُورٍ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُزَيْزٍ , حَدَّثَنِي سَلامَةُ , عَنْ عَقِيلٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , نَا لَيْثٌ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْحَكَمِ , نَا أَبِي , وَشُعَيْبُ بْنُ اللَّيْثِ , قَالا : نَا اللَّيْثُ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى , حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ رَبِّهِ , نَا بَقِيَّةُ , عَنِ الزُّبَيْدِيِّ ، ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا هِلالُ بْنُ الْعَلاءِ , نَا أَبِي , نَا أَبِي , عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ , كُلُّهُمْ عَنِ الزُّهْرِيِّ ، وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ , وَقَالَ اللَّيْثُ ، حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , وَأَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، إِلا أَنَّ الزُّبَيْدِيَّ ، وَجَعْفَرَ بْنَ بُرْقَانَ ، لَمْ يَذْكُرَا أَبَا سَلَمَةَ فِي الإِسْنَادِ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Ajmoʼ (egasiz hayvon)ning (yetkazgan) jarohati behuda (bekor)dir; quduq (sababli halokat) behudadir; kon (sababli halokat) behudadir; rikoz (yerga koʻmilgan xazina)da esa beshdan bir (zakot) bordir», dedilar. Faqat Zubaydiy va Jaʼfar ibn Burqon isnodda Abu Salamani zikr qilmaganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ажмў (эгасиз ҳайвон)нинг (етказган) жароҳати беҳуда (бекор)дир; қудуқ (сабабли ҳалокат) беҳудадир; кон (сабабли ҳалокат) беҳудадир; рикоз (ерга кўмилган хазина)да эса бешдан бир (закот) бордир», дедилар. Фақат Зубайдий ва Жаъфар ибн Бурқон иснодда Абу Саламани зикр қилмаганлар.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ , حَدَّثَنِي عَمِّي . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ , نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي يُونُسُ , عَنِ ابْنِ شِهَابٍ , عَنِ ابْنِ الْمُسَيِّبِ ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الْعَجْمَاءُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ : وَالْجُبَارُ الْهَدَرُ , وَالْعَجْمَاءُ الْبَهِيمَةُ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لا أَعْلَمُ أَحَدًا ذَكَرَ فِي إِسْنَادِهِ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ غَيْرَ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Ajmoʼ (egasiz hayvon)ning (yetkazgan) jarohati behuda (bekor)dir; quduq (sababli halokat) behudadir; kon (sababli halokat) behudadir; rikoz (yerga koʻmilgan xazina)da esa beshdan bir (zakot) bordir», dedilar. Ibn Shihob dedi: Jubor — bu bekor (hadar)dir, ajmoʼ esa — chorva hayvonidir. Abu Bakr dedi: Uning isnodida Yunus ibn Yaziddan boshqa birov Ubaydulloh ibn Abdullohni zikr qilganini bilmayman.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Ажмў (эгасиз ҳайвон)нинг (етказган) жароҳати беҳуда (бекор)дир; қудуқ (сабабли ҳалокат) беҳудадир; кон (сабабли ҳалокат) беҳудадир; рикоз (ерга кўмилган хазина)да эса бешдан бир (закот) бордир», дедилар. Ибн Шиҳоб деди: Жубор — бу бекор (ҳадар)дир, ажмў эса — чорва ҳайвонидир. Абу Бакр деди: Унинг иснодида Юнус ибн Язиддан бошқа биров Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳни зикр қилганини билмайман.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرِّجْلُ جُبَارٌ " . نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , بِإِسْنَادِهِ مِثْلَهُ . لَمْ يُتَابَعْ سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ عَلَى قَوْلِهِ : " الرَّجُلُ جُبَارٌ " , وَهُوَ وَهْمٌ لأَنَّ الثِّقَاتِ الَّذِينَ قَدَّمْنَا أَحَادِيثَهُمْ خَالَفُوهُ وَلَمْ يَذْكُرُوا ذَلِكَ , وَكَذَلِكَ رَوَاهُ أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجُ وَمُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ وَمُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ وَغَيْرُهُمْ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ " الرَّجُلُ جُبَارَةٌ " , وَهُوَ الْمَحْفُوظُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oyoq (bilan tepish) behudadir», dedilar. Sufyon ibn Husaynga oʻzining «Oyoq behudadir» degan soʻzida mutobaʼat qilinmagan. Bu — vahmdir; chunki hadislarini avval keltirganimiz ishonchli roviylar unga muxolif boʻlib, buni zikr qilmaganlar. Abu Solih as-Sammon, Abdurrahmon al-Aʼraj, Muhammad ibn Sirin, Muhammad ibn Ziyod va boshqalar ham Abu Hurayradan shunday rivoyat qilganlar va unda «Oyoq behudadir»ni zikr qilmaganlar. Abu Hurayradan mahfuz boʻlgani ham shudir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оёқ (билан тепиш) беҳудадир», дедилар. Суфён ибн Ҳусайнга ўзининг «Оёқ беҳудадир» деган сўзида мутобаъат қилинмаган. Бу — ваҳмдир; чунки ҳадисларини аввал келтирганимиз ишончли ровийлар унга мухолиф бўлиб, буни зикр қилмаганлар. Абу Солиҳ ас-Саммон, Абдурраҳмон ал-Аъраж, Муҳаммад ибн Сирин, Муҳаммад ибн Зиёд ва бошқалар ҳам Абу Ҳурайрадан шундай ривоят қилганлар ва унда «Оёқ беҳудадир»ни зикр қилмаганлар. Абу Ҳурайрадан маҳфуз бўлгани ҳам шудир.
نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ الآدَمِيُّ , نَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " النَّارُ جُبَارٌ " ، قَالَ الرَّمَادِيُّ : قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ : قَالَ مَعْمَرٌ : لا أَرَاهُ إِلا وَهْمًا . نَا حَمْزَةُ بْنُ الْقَاسِمِ الْهَاشِمِيُّ , نَا حَنْبَلُ بْنُ إِسْحَاقَ , قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ , يَقُولُ فِي حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ فِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ : " وَالنَّارُ جُبَارٌ " ، لَيْسَ بِشَيْءٍ , لَمْ يَكُنْ فِي الْكُتُبِ , بَاطِلٌ لَيْسَ هُوَ بِصَحِيحٍ . نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدٍ , نَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَانِئٍ , قَالَ : سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ , يَقُولُ : أَهْلُ الْيَمَنِ يَكْتُبُونَ النَّارَ : النِّيرَ , وَيَكْتُبُونَ الْبِيرَ يَعْنِي مثل ذَلِكَ , وَإِنَّمَا لُقِّنَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، " النَّارُ جُبَارٌ "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Olov behudadir», dedilar. Ramodiy aytdi: Abdurrazzoq dedi: Maʼmar dedi: Men buni vahmdan boshqa narsa deb bilmayman. Hanbal ibn Ishoq dedi: Abu Abdulloh Ahmad ibn Hanbal Abdurrazzoqning hadisi haqida, Abu Hurayraning hadisidagi «Olov behudadir» (degan soʻz) haqida: «Bu hech narsa emas, kitoblarda yoʻq edi, botildir, sahih emas», deganini eshitdim. Ishoq ibn Ibrohim ibn Honiʼ dedi: Ahmad ibn Hanbalning: «Yaman ahli an-nor (olov)ni an-nayr deb yozadilar, al-biʼr (quduq)ni ham xuddi shunga oʻxshash yozadilar. Abdurrazzoqqa esa an-nor jubor deb talqin qilib berilgan xolos», deganini eshitdim.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олов беҳудадир», дедилар. Рамодий айтди: Абдурраззоқ деди: Маъмар деди: Мен буни ваҳмдан бошқа нарса деб билмайман. Ҳанбал ибн Ишоқ деди: Абу Абдуллоҳ Аҳмад ибн Ҳанбал Абдурраззоқнинг ҳадиси ҳақида, Абу Ҳурайранинг ҳадисидаги «Олов беҳудадир» (деган сўз) ҳақида: «Бу ҳеч нарса эмас, китобларда йўқ эди, ботилдир, саҳиҳ эмас», деганини эшитдим. Ишоқ ибн Иброҳим ибн Ҳониъ деди: Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Яман аҳли ан-нор (олов)ни ан-найр деб ёзадилар, ал-биър (қудуқ)ни ҳам худди шунга ўхшаш ёзадилар. Абдурраззоққа эса ан-нор жубор деб талқин қилиб берилган холос», деганини эшитдим.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا جَعْفَرٌ الْقَلانِسِيُّ , نَا آدَمُ , نَا شُعْبَةُ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الدَّابَّةُ جُرْحُهَا جُبَارٌ , وَالرِّجْلُ جُبَارٌ ، وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ , وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " ، لَمْ يَرْوِهِ عَنْ شُعْبَةَ ، غَيْرُ آدَمَ , قَوْلُهُ : الرِّجْلُ جُبَارٌ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hayvonning jarohati behudadir, oyoq behudadir, quduq behudadir, kon behudadir, rikozda esa beshdan bir bordir», dedilar. Buni Shuʼbadan Odamdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan — uning «Oyoq behudadir» degan soʻzini (aytaman).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳайвоннинг жароҳати беҳудадир, оёқ беҳудадир, қудуқ беҳудадир, кон беҳудадир, рикозда эса бешдан бир бордир», дедилар. Буни Шуъбадан Одамдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган — унинг «Оёқ беҳудадир» деган сўзини (айтаман).
نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، أنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ . ح وَنا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيَجْلِدْهَا وَلا يُعَيِّرْهَا , فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَجْلِدْهَا وَلا يُعَيِّرْهَا , فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَجْلِدْهَا وَلا يُعَيِّرْهَا , فَإِنْ عَادَتْ فِي الرَّابِعَةِ فَلْيَبِعْهَا وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعَرٍ أَوْ بِضَفِيرٍ مِنْ شَعَرٍ " ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَآخَرُونَ ، قَالُوا : حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ ، نَا أَبِي , نَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ . نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا الرَّمَادِيُّ وَ عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ وَ عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ , وَعَبْدُ الْمَلِكِ الْمَيْمُونِيُّ , قَالُوا : نَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ , لَمْ يَقُولُوا : عَنْ أَبِيهِ . نَا أَبُو بَكْرٍ , نَا أَبُو الأَزْهَرِ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا عُبَيْدُ اللَّهِ , أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ , أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ . نَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ , نَا أَبُو أُسَامَةَ , وَابْنُ نُمَيْرٍ , عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ سَعِيدٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Birortangizning choʻrisi zino qilsa, uni qamchilasin va uni malomat qilmasin. Yana qaytarsa, uni qamchilasin va malomat qilmasin. Yana qaytarsa, uni qamchilasin va malomat qilmasin. Toʻrtinchisida yana qaytarsa, uni junli arqonga boʻlsa ham sotib yuborsin», dedilar. Ramodiy, Ali ibn Harb, Abbos ibn Muhammad va Abdulmalik al-Maymuniy buni Muhammad ibn Ubayddan, u Ubaydullohdan, u Saʼiddan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qildilar va «otasidan» demadilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангизнинг чўриси зино қилса, уни қамчиласин ва уни маломат қилмасин. Яна қайтарса, уни қамчиласин ва маломат қилмасин. Яна қайтарса, уни қамчиласин ва маломат қилмасин. Тўртинчисида яна қайтарса, уни жунли арқонга бўлса ҳам сотиб юборсин», дедилар. Рамодий, Али ибн Ҳарб, Аббос ибн Муҳаммад ва Абдулмалик ал-Маймуний буни Муҳаммад ибн Убайддан, у Убайдуллоҳдан, у Саъиддан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилдилар ва «отасидан» демадилар.
0 2901 2902 0 نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , أنا ابْنُ وَهْبٍ , أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ , وَأُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , وَاللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ , وَابْنُ سَمْعَانَ , عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَتَبَيَّنَ زِنَاهَا فَلْيَجْلِدْهَا الْحَدَّ وَلا يُثَرِّبْ عَلَيْهَا , حَتَّى قَالَ ذَلِكَ ثَلاثَ مَرَّاتٍ , ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ : ثُمَّ لِيَبِعْهَا وَلَوْ بِضَفِيرٍ مِنْ شَعَرٍ ، وَالضَّفِيرُ هُوَ الْحَبْلُ "
Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: «Birortangizning choʻrisi zino qilsa va uning zinosi aniq boʻlsa, unga had (qamchisi)ni ursin va uni taʼna qilmasin» — buni uch marta aytdilar. Soʻng uchinchisida yoki toʻrtinchisida: «Soʻng uni junli arqonga boʻlsa ham sotib yuborsin», dedilar. Zafir esa arqondir.Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: «Бирортангизнинг чўриси зино қилса ва унинг зиноси аниқ бўлса, унга ҳад (қамчиси)ни урсин ва уни таъна қилмасин» — буни уч марта айтдилар. Сўнг учинчисида ёки тўртинчисида: «Сўнг уни жунли арқонга бўлса ҳам сотиб юборсин», дедилар. Зафир эса арқондир.
نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُونُسُ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , أنا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ مَكْحُولٍ , عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ ، إِلا أَنَّهُ قَالَ : " وَلَوْ بِنَقِيضٍ مِنْ شَعَرٍ "
Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan shu (hadisni) rivoyat qiladi; faqat u: «Junli arqonga boʻlsa ham», degan.Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан шу (ҳадисни) ривоят қилади; фақат у: «Жунли арқонга бўлса ҳам», деган.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ , نَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الرِّجْلُ جُبَارٌ " ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ , نَا نُعَيْمُ بْنُ حَمَّادٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ الْوَاسِطِيُّ , عَنْ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ , بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ , لَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ سُفْيَانَ بْنِ حُسَيْنٍ ، وَخَالَفَهُ الْحُفَّاظُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , مِنْهُمْ مَالِكٌ , وَابْنُ عُيَيْنَةَ , وَيُونُسُ , وَمَعْمَرٌ , وَابْنُ جُرَيْجٍ , وَالزُّبَيْدِيُّ , وَعُقَيْلٌ , وَلَيْثُ بْنُ سَعْدٍ , وَغَيْرِهِمْ , كُلُّهُمْ رَوَوْهُ عَنِ الزُّهْرِيِّ , فَقَالُوا " الْعَجْمَاءُ جُبَارٌ , وَالْبِئْرُ جُبَارٌ , وَالْمَعْدِنُ جُبَارٌ " . وَلَمْ يَذْكُرُوا الرِّجْلَ , وَهُوَ الصَّوَابُ
Abu Hurayra aytdi: Rasululloh ﷺ: «Oyoq behudadir», dedilar. Buni Sufyon ibn Husayndan boshqa hech kim rivoyat qilmagan va Zuhriydan (rivoyat qilgan) hofizlar unga muxolif boʻlganlar: ular orasida Molik, Ibn Uyayna, Yunus, Maʼmar, Ibn Jurayj, Zubaydiy, Uqayl, Lays ibn Saʼd va boshqalar bor. Ularning hammasi buni Zuhriydan rivoyat qilib: «Ajmoʼ behudadir, quduq behudadir, kon behudadir», deganlar va oyoqni zikr qilmaganlar. Toʻgʻrisi ham shudir.Абу Ҳурайра айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Оёқ беҳудадир», дедилар. Буни Суфён ибн Ҳусайндан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган ва Зуҳрийдан (ривоят қилган) ҳофизлар унга мухолиф бўлганлар: улар орасида Молик, Ибн Уяйна, Юнус, Маъмар, Ибн Журайж, Зубайдий, Уқайл, Лайс ибн Саъд ва бошқалар бор. Уларнинг ҳаммаси буни Зуҳрийдан ривоят қилиб: «Ажмў беҳудадир, қудуқ беҳудадир, кон беҳудадир», деганлар ва оёқни зикр қилмаганлар. Тўғриси ҳам шудир.
ثنا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الْمُقْرِئُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ سَعِيدٍ , أنا الْوَاقِدِيُّ ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ , عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ , أُرَاهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " إِذَا سَرَقَ السَّارِقُ فَاقْطَعُوا يَدَهُ , فَإِنْ عَادَ فَاقْطَعُوا رِجْلَهُ , فَإِنْ عَادَ فَاقْطَعُوا يَدَهُ , فَإِنْ عَادَ فَاقْطَعُوا رِجْلَهُ " ، كَذَا قَالَ خَالِدُ بْنُ سَلَمَةَ , وَقَالَ غَيْرُهُ : عَنْ خَالِهِ الْحَارِثِ , عَنْ أَبِي سَلَمَةَ , عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ
Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Oʻgʻri oʻgʻirlik qilsa, qoʻlini kesinglar; yana qaytarsa, oyogʻini kesinglar; yana qaytarsa, qoʻlini kesinglar; yana qaytarsa, oyogʻini kesinglar», dedilar. Xolid ibn Salama shunday dedi; boshqasi esa: «Uning togʻasi Horisdan, u Abu Salamadan, u Abu Hurayradan», dedi.Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Ўғри ўғирлик қилса, қўлини кесинглар; яна қайтарса, оёғини кесинглар; яна қайтарса, қўлини кесинглар; яна қайтарса, оёғини кесинглар», дедилар. Холид ибн Салама шундай деди; бошқаси эса: «Унинг тоғаси Ҳорисдан, у Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан», деди.
نَا أَبُو صَالِحٍ الأَصْبَهَانِيُّ ، نَا الْحَسَنُ بْنُ أَبِي الرَّبِيعِ , نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا ابْنُ جُرَيْجٍ , أَخْبَرَنِي أَبُو الزُّبَيْرِ ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الصَّامِتِ ابْنَ عَمِّ أَبِي هُرَيْرَةَ أَخْبَرَهُ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ , يَقُولُ : " جَاءَ الأَسْلَمِيُّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَشَهِدَ عَلَى نَفْسِهِ أَنَّهُ أَصَابَ امْرَأَةً حَرَامًا أَرْبَعَ مَرَّاتٍ , كُلَّ ذَلِكَ يُعْرِضُ عَنْهُ , فَأَقْبَلَ فِي الْخَامِسَةِ ، فَقَالَ كَلِمَةً : أَنِكْتَهَا ؟ ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : حَتَّى غَابَ ذَلِكَ مِنْهَا كَمَا يَغِيبُ الْمِرْوَدُ فِي الْمُكْحُلَةِ , وَالرِّشَاءُ فِي الْبِئْرِ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ , قَالَ : هَلْ تَدْرِي مَا الزِّنَى ؟ ، قَالَ : نَعَمْ أَتَيْتُ مِنْهَا حَرَامًا مَا يَأْتِي الرَّجُلُ مِنَ امْرَأَتِهِ حَلالا , قَالَ : فَمَا تُرِيدُ بِهَذَا الْقَوْلِ ؟ ، قَالَ : أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي , فَأَمَرَ بِهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرُجِمَ , فَسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلَيْنِ مِنْ أَصْحَابِهِ ، يَقُولُ أَحَدُهُمَا لِصَاحِبِهِ : انْظُرْ إِلَى هَذَا الَّذِي سَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَلَمْ تَدَعْهُ نَفْسُهُ حَتَّى رُجِمَ رَجْمَ الْكِلابِ , فَسَكَتَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، ثُمَّ سَارَ سَاعَةً حَتَّى مَرَّ بِجِيفَةِ حِمَارٍ شَائِلٍ بِرِجْلِهِ , فَقَالَ : أَيْنَ فُلانٌ وَفُلانٌ , قَالا : نَحْنُ ذَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ , قَالَ : انْزِلا فَكُلا مِنْ جِيفَةِ هَذَا الْحِمَارِ, قَالا : يَا نَبِيَّ اللَّهِ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ ، مَنْ يَأْكُلُ مِنْ هَذَا ؟ ، قَالَ : مَا نِلْتُمَا مِنْ عِرْضِ أَخِيكُمَا آنِفًا أَشَدُّ مِنْ أَكْلِ الْمَيْتَةِ , وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُ الآنَ لَفِي أَنْهَارِ الْجَنَّةِ يَنْغَمِسُ فِيهَا "
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadi: Aslam qabilasidan bir kishi Allohning Nabiysi ﷺ huzurlariga kelib, oʻzining bir ayolga harom yoʻl bilan yaqinlik qilganini oʻziga qarshi toʻrt marta iqror berdi. Bularning hammasida u zot undan yuz oʻgirar edilar. Beshinchisida esa unga yuzlanib, bir soʻz aytdilar: «Sen u bilan jimoʼ qildingmi?» U: «Ha», dedi. U zot: «Surma mili surmadonda, arqon quduqda gʻoyib boʻlganidek, (sening aʼzoing) undan gʻoyib boʻldimi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Zino nima ekanini bilasanmi?» dedilar. U: «Ha, men undan haromni — erkak oʻz xotinidan halol yoʻl bilan oladigan narsani oldim», dedi. U zot: «Bu soʻzing bilan nimani istaysan?» dedilar. U: «Meni pok qilishingizni istayman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ uning haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi. Soʻng Nabiy ﷺ oʻz sahobalaridan ikki kishini eshitdilarki, biri ikkinchisiga: «Mana shu kishiga qara, Alloh uning aybini yashirgan edi, lekin nafsi uni tinch qoʻymadi, oxir-oqibat u it kabi toshboʻron qilindi», deyardi. Nabiy ﷺ sukut qildilar, soʻng bir muddat yurib, oyoqlarini koʻtarib yotgan eshakning oʻligi yoniga yetib keldilar va: «Falonchi bilan falonchi qayerda?» dedilar. Ular: «Biz mana shu yerdamiz, ey Allohning Rasuli!» dedilar. U zot: «Tushib, mana shu eshakning oʻligidan yenglar», dedilar. Ular: «Ey Allohning Nabiysi, Alloh sizni magʻfirat qilsin, buni kim ham yerdi?» dedilar. U zot: «Hozirgina birodaringizning obroʻyiga tegib aytgan gapingiz, oʻlaksa yeyishdan ham qattiqroqdir. Jonim qoʻlida boʻlgan zot bilan qasamki, u hozir jannat anhorlarida, ularning ichida choʻmilib yuribdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: Аслам қабиласидан бир киши Аллоҳнинг Набийси ﷺ ҳузурларига келиб, ўзининг бир аёлга ҳаром йўл билан яқинлик қилганини ўзига қарши тўрт марта иқрор берди. Буларнинг ҳаммасида у зот ундан юз ўгирар эдилар. Бешинчисида эса унга юзланиб, бир сўз айтдилар: «Сен у билан жимў қилдингми?» У: «Ҳа», деди. У зот: «Сурма мили сурмадонда, арқон қудуқда ғойиб бўлганидек, (сенинг аъзоинг) ундан ғойиб бўлдими?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Зино нима эканини биласанми?» дедилар. У: «Ҳа, мен ундан ҳаромни — эркак ўз хотинидан ҳалол йўл билан оладиган нарсани олдим», деди. У зот: «Бу сўзинг билан нимани истайсан?» дедилар. У: «Мени пок қилишингизни истайман», деди. Шунда Набий ﷺ унинг ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди. Сўнг Набий ﷺ ўз саҳобаларидан икки кишини эшитдиларки, бири иккинчисига: «Мана шу кишига қара, Аллоҳ унинг айбини яширган эди, лекин нафси уни тинч қўймади, охир-оқибат у ит каби тошбўрон қилинди», деярди. Набий ﷺ сукут қилдилар, сўнг бир муддат юриб, оёқларини кўтариб ётган эшакнинг ўлиги ёнига етиб келдилар ва: «Фалончи билан фалончи қаерда?» дедилар. Улар: «Биз мана шу ердамиз, эй Аллоҳнинг Расули!» дедилар. У зот: «Тушиб, мана шу эшакнинг ўлигидан енглар», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Набийси, Аллоҳ сизни мағфират қилсин, буни ким ҳам ерди?» дедилар. У зот: «Ҳозиргина биродарингизнинг обрўйига тегиб айтган гапингиз, ўлакса ейишдан ҳам қаттиқроқдир. Жоним қўлида бўлган зот билан қасамки, у ҳозир жаннат анҳорларида, уларнинг ичида чўмилиб юрибди», дедилар.