Abu Said Sa'd ibn Molik al-Xudriy

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ عُرِضُوا عَلَىَّ وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ، فَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثَّدْىَ، وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ، وَعُرِضَ عَلَىَّ عُمَرُ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ اجْتَرَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الدِّينَ ‏"‏‏.‏

Men Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotganimda, odamlar menga (tushimda) koʻrsatildi, ularning ustida koʻylaklar bor edi. Ulardan baʼzisi koʻkrakkacha yetar, baʼzisi undan pastroq edi. Menga Umar ham koʻrsatildi, uning ustida koʻylak bor edi, uni (yerda) sudrar edi», deganlarini eshitdim. Ular: «Uni nimaga taʼvil qildingiz, ey Allohning Rasuli?» deyishdi. U zot: «Dinga», dedilar.Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда, одамлар менга (тушимда) кўрсатилди, уларнинг устида кўйлаклар бор эди. Улардан баъзиси кўкраккача етар, баъзиси ундан пастроқ эди. Менга Умар ҳам кўрсатилди, унинг устида кўйлак бор эди, уни (ерда) судрар эди», деганларини эшитдим. Улар: «Уни нимага таъвил қилдингиз, эй Аллоҳнинг Расули?» дейишди. У зот: «Динга», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أُنَاسًا نَزَلُوا عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، فَأَرْسَلَ إِلَيْهِ فَجَاءَ عَلَى حِمَارٍ، فَلَمَّا بَلَغَ قَرِيبًا مِنَ الْمَسْجِدِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُومُوا إِلَى خَيْرِكُمْ أَوْ سَيِّدِكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا سَعْدُ، إِنَّ هَؤُلاَءِ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَحْكُمُ فِيهِمْ أَنْ تُقْتَلَ مُقَاتِلَتُهُمْ وَتُسْبَى ذَرَارِيُّهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ حَكَمْتَ بِحُكْمِ اللَّهِ، أَوْ بِحُكْمِ الْمَلِكِ ‏"‏‏.‏

Baʼzi kishilar (Bani Qurayza) Saʼd ibn Muozning hukmiga (boʻysunib) tushishdi. Shunda u zot unga (kishi) yubordilar, u eshak ustida keldi. U masjidga yaqinlashganda, Paygʻambar ﷺ: «Eng yaxshingiz — yoki: sayyidingiz tomon turinglar (uni kutib oling)», dedilar. Soʻng: «Ey Saʼd, albatta bular sening hukmingga (boʻysunib) tushishdi», dedilar. U: «Men ular haqida shunday hukm qilamanki, jangchilari oʻldirilsin va bola-chaqalari asir olinsin», dedi. U zot: «Sen Allohning hukmi bilan — yoki: Podshohning (Allohning) hukmi bilan — hukm qilding», dedilar.Баъзи кишилар (Бани Қурайза) Саъд ибн Муознинг ҳукмига (бўйсуниб) тушишди. Шунда у зот унга (киши) юбордилар, у эшак устида келди. У масжидга яқинлашганда, Пайғамбар ﷺ: «Энг яхшингиз — ёки: саййидингиз томон туринглар (уни кутиб олинг)», дедилар. Сўнг: «Эй Саъд, албатта булар сенинг ҳукмингга (бўйсуниб) тушишди», дедилар. У: «Мен улар ҳақида шундай ҳукм қиламанки, жангчилари ўлдирилсин ва бола-чақалари асир олинсин», деди. У зот: «Сен Аллоҳнинг ҳукми билан — ёки: Подшоҳнинг (Аллоҳнинг) ҳукми билан — ҳукм қилдинг», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَذُكِرَ عِنْدَهُ عَمُّهُ فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ تَنْفَعُهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَيُجْعَلُ فِي ضَحْضَاحٍ مِنَ النَّارِ، يَبْلُغُ كَعْبَيْهِ، يَغْلِي مِنْهُ دِمَاغُهُ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ وَالدَّرَاوَرْدِيُّ عَنْ يَزِيدَ بِهَذَا، وَقَالَ تَغْلِي مِنْهُ أُمُّ دِمَاغِهِ‏.‏

U (Abu Saʼid) Paygʻambar ﷺning yonlarida amakilari (Abu Tolib) zikr qilinganda, u zotning: «Shoyad qiyomat kuni mening shafoatim unga foyda bersa-yu, u oʻtning sayoz (yuza) joyiga qoʻyilsa — (oʻt) uning tovonlarigacha yetib, undan miyasi qaynaydi», deganlarini eshitdi. (Boshqa rivoyatda:) «Undan miyasining oʻrtasi (asosi) qaynaydi», deyildi.У (Абу Саъид) Пайғамбар ﷺнинг ёнларида амакилари (Абу Толиб) зикр қилинганда, у зотнинг: «Шояд қиёмат куни менинг шафоатим унга фойда берса-ю, у ўтнинг саёз (юза) жойига қўйилса — (ўт) унинг товонларигача етиб, ундан мияси қайнайди», деганларини эшитди. (Бошқа ривоятда:) «Ундан миясининг ўртаси (асоси) қайнайди», дейилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ عُبَيْدٍ ـ يَعْنِي ابْنَ حُنَيْنٍ ـ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَلَسَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ عَبْدًا خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا مَا شَاءَ، وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ، فَاخْتَارَ مَا عِنْدَهُ ‏"‏‏.‏ فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ وَقَالَ فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا‏.‏ فَعَجِبْنَا لَهُ، وَقَالَ النَّاسُ انْظُرُوا إِلَى هَذَا الشَّيْخِ، يُخْبِرُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَبْدٍ خَيَّرَهُ اللَّهُ بَيْنَ أَنْ يُؤْتِيَهُ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ وَهْوَ يَقُولُ فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَأُمَّهَاتِنَا‏.‏ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ الْمُخَيَّرَ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ أَعْلَمَنَا بِهِ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَمَنِّ النَّاسِ عَلَىَّ فِي صُحْبَتِهِ وَمَالِهِ أَبَا بَكْرٍ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً مِنْ أُمَّتِي لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ، إِلاَّ خُلَّةَ الإِسْلاَمِ، لاَ يَبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ خَوْخَةٌ إِلاَّ خَوْخَةُ أَبِي بَكْرٍ ‏"‏‏.‏

Rasululloh ﷺ minbarga oʻtirib: «Albatta bir banda (Alloh)ni Alloh, dunyoning gultojidan xohlagan narsasini unga berishi bilan, Oʻz huzuridagi (neʼmat) orasida ixtiyor qildirdi (tanlatdi), u esa Alloh huzuridagini tanladi», dedilar. Shunda Abu Bakr yigʻlab: «Otalarimiz va onalarimizni sizga fido qildik», dedi. Biz unga hayron qoldik. Odamlar: «Mana bu cholga qaranglar! Rasululloh ﷺ Alloh dunyoning gultojidan berishi bilan Oʻz huzuridagi orasida ixtiyor qildirgan bir banda haqida xabar bermoqdalar, u esa: ‹Otalarimiz va onalarimizni sizga fido qildik› deyapti», deyishdi. (Aslida) Rasululloh ﷺ oʻzlari ixtiyor qildirilgan (oʻsha banda) edilar va Abu Bakr bizning u (haqiqat)ni eng yaxshi biluvchimiz edi. Rasululloh ﷺ: «Albatta odamlarning menga hamrohligi va moli (sababli) eng minnatdor (boʻlganlarim)dan biri Abu Bakrdir. Agar men ummatimdan biror xalil (jonajon doʻst) tutadigan boʻlganimda, albatta Abu Bakrni xalil tutardim. Lekin islom xilligi (birodarligi) bordir. Masjidda Abu Bakrning eshikchasidan boshqa hech bir eshikcha qolmasin (berkitilsin)», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ минбарга ўтириб: «Албатта бир банда (Аллоҳ)ни Аллоҳ, дунёнинг гултожидан хоҳлаган нарсасини унга бериши билан, Ўз ҳузуридаги (неъмат) орасида ихтиёр қилдирди (танлатди), у эса Аллоҳ ҳузуридагини танлади», дедилар. Шунда Абу Бакр йиғлаб: «Оталаримиз ва оналаримизни сизга фидо қилдик», деди. Биз унга ҳайрон қолдик. Одамлар: «Мана бу чолга қаранглар! Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ дунёнинг гултожидан бериши билан Ўз ҳузуридаги орасида ихтиёр қилдирган бир банда ҳақида хабар бермоқдалар, у эса: ‹Оталаримиз ва оналаримизни сизга фидо қилдик› деяпти», дейишди. (Аслида) Расулуллоҳ ﷺ ўзлари ихтиёр қилдирилган (ўша банда) эдилар ва Абу Бакр бизнинг у (ҳақиқат)ни энг яхши билувчимиз эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта одамларнинг менга ҳамроҳлиги ва моли (сабабли) энг миннатдор (бўлганларим)дан бири Абу Бакрдир. Агар мен умматимдан бирор халил (жонажон дўст) тутадиган бўлганимда, албатта Абу Бакрни халил тутардим. Лекин ислом хиллиги (биродарлиги) бордир. Масжидда Абу Бакрнинг эшикчасидан бошқа ҳеч бир эшикча қолмасин (беркитилсин)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ،‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنِ الْهِجْرَةِ فَقَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ إِنَّ الْهِجْرَةَ شَأْنُهَا شَدِيدٌ، فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتُعْطِي صَدَقَتَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَمْنَحُ مِنْهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَتَحْلُبُهَا يَوْمَ وُرُودِهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاعْمَلْ مِنْ وَرَاءِ الْبِحَارِ، فَإِنَّ اللَّهَ لَنْ يَتِرَكَ مِنْ عَمَلِكَ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

Bir aʼrobiy (sahroyi) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, u zotdan hijrat haqida soʻradi. U zot: «Senga voy boʻlsin! Albatta hijratning ishi qattiq (ogʻir)dir. Sening tuyalaring bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ularning zakotini berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ulardan (sutini sogʻib, boshqalarga) hadya qilasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ularni (suvga) kelgan kuni sogʻib (muhtojlarga berasanmi)?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, dengizlar ortida (uzoqda) boʻlsang ham, (yaxshi) amal qil. Albatta Alloh sening amalingdan hech narsani kamaytirmaydi (zoye qilmaydi)», dedilar.Бир аъробий (саҳройи) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, у зотдан ҳижрат ҳақида сўради. У зот: «Сенга вой бўлсин! Албатта ҳижратнинг иши қаттиқ (оғир)дир. Сенинг туяларинг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Уларнинг закотини берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Улардан (сутини соғиб, бошқаларга) ҳадя қиласанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Уларни (сувга) келган куни соғиб (муҳтожларга берасанми)?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, денгизлар ортида (узоқда) бўлсанг ҳам, (яхши) амал қил. Албатта Аллоҳ сенинг амалингдан ҳеч нарсани камайтирмайди (зое қилмайди)», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَ أَهْلُ قُرَيْظَةَ عَلَى حُكْمِ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ، فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى سَعْدٍ، فَأَتَى عَلَى حِمَارٍ، فَلَمَّا دَنَا مِنَ الْمَسْجِدِ قَالَ لِلأَنْصَارِ ‏"‏ قُومُوا إِلَى سَيِّدِكُمْ ـ أَوْ ـ خَيْرِكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هَؤُلاَءِ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ تَقْتُلُ مُقَاتِلَتَهُمْ وَتَسْبِي ذَرَارِيَّهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قَضَيْتَ بِحُكْمِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ وَرُبَّمَا قَالَ ‏"‏ بِحُكْمِ الْمَلِكِ ‏"‏‏.‏

Qurayza ahli Saʼd ibn Muozning hukmiga (boʻysunib) tushdilar. Paygʻambar ﷺ Saʼdga (odam) yubordilar, u eshakda keldi. U masjidga yaqinlashganda, u zot ansorlarga: «Sayyidingizga — yoki: eng yaxshingizga — qarab turinglar (hurmat bilan oʻrnatib qarshilanglar)», dedilar. Soʻng: «Mana bular sening hukmingga (boʻysunib) tushdilar», dedilar. U (Saʼd): «Ularning jangchilarini oʻldirasan va zurriyot (bola-chaqa)larini asir olasan», dedi. U zot: «Sen Allohning hukmi bilan hukm qilding», dedilar — baʼzan: «Malik (Podshoh)ning hukmi bilan» derdilar.Қурайза аҳли Саъд ибн Муознинг ҳукмига (бўйсуниб) тушдилар. Пайғамбар ﷺ Саъдга (одам) юбордилар, у эшакда келди. У масжидга яқинлашганда, у зот ансорларга: «Саййидингизга — ёки: энг яхшингизга — қараб туринглар (ҳурмат билан ўрнатиб қаршиланглар)», дедилар. Сўнг: «Мана булар сенинг ҳукмингга (бўйсуниб) тушдилар», дедилар. У (Саъд): «Уларнинг жангчиларини ўлдирасан ва зурриёт (бола-чақа)ларини асир оласан», деди. У зот: «Сен Аллоҳнинг ҳукми билан ҳукм қилдинг», дедилар — баъзан: «Малик (Подшоҳ)нинг ҳукми билан» дердилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ شُبْرُمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ بَعَثَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ بِذُهَيْبَةٍ فِي أَدِيمٍ مَقْرُوظٍ لَمْ تُحَصَّلْ مِنْ تُرَابِهَا، قَالَ فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ بَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ، وَأَقْرَعَ بْنِ حَابِسٍ وَزَيْدِ الْخَيْلِ، وَالرَّابِعُ إِمَّا عَلْقَمَةُ وَإِمَّا عَامِرُ بْنُ الطُّفَيْلِ، فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ كُنَّا نَحْنُ أَحَقَّ بِهَذَا مِنْ هَؤُلاَءِ‏.‏ قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ، يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً ‏"‏‏.‏ قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ، مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ، نَاشِزُ الْجَبْهَةِ، كَثُّ اللِّحْيَةِ، مَحْلُوقُ الرَّأْسِ، مُشَمَّرُ الإِزَارِ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، اتَّقِ اللَّهَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْلَكَ أَوَلَسْتُ أَحَقَّ أَهْلِ الأَرْضِ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ ‏"‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ وَلَّى الرَّجُلُ، قَالَ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ أَضْرِبُ عُنُقَهُ قَالَ ‏"‏ لاَ، لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ يُصَلِّي ‏"‏‏.‏ فَقَالَ خَالِدٌ وَكَمْ مِنْ مُصَلٍّ يَقُولُ بِلِسَانِهِ مَا لَيْسَ فِي قَلْبِهِ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ قُلُوبَ النَّاسِ، وَلاَ أَشُقَّ بُطُونَهُمْ ‏"‏ قَالَ ثُمَّ نَظَرَ إِلَيْهِ وَهْوَ مُقَفٍّ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ رَطْبًا، لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ ‏"‏‏.‏ وَأَظُنُّهُ قَالَ ‏"‏ لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ ثَمُودَ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Yamandan Rasululloh ﷺga — oshlangan teri ichida, tuprogʻidan tozalanmagan bir parcha oltin (yubordi). U zot uni toʻrt kishi orasida taqsimladilar: Uyayna ibn Badr, Aqraʼ ibn Hobis, Zayd al-Xayl va toʻrtinchisi — yo Alqama, yo Omir ibnut-Tufayl (orasida). Uning (u zotning) ashobidan bir kishi: «Biz bunga bulardan koʻ ra haqliroq edik», dedi. (Abu Saʼid) aytdi: Bu Paygʻambar ﷺga yetdi. U zot: «Meni amin (ishonchli) deb bilmaysizlarmi — holbuki men osmonda boʻ lgan Zotning aminiman; menga osmon xabari ertayu kech kelib turibdi?!» dedilar. (Abu Saʼid) aytdi: Shunda koʻzlari ichga botgan, yonoqlari (oldinga) chiqgan, peshanasi doʻng, soqoli quyuq, boshi qirilgan, izori (belbogʻi) shimarilgan (kalta) bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, Allohdan qoʻrq!» dedi. U zot: «Voy senga! Men yer ahlining — Allohdan qoʻrqishga — eng haqlisi emasmanmi?!» dedilar. (Abu Saʼid) aytdi: Soʻng u kishi yuz oʻgirib (ketdi). Xolid ibnul-Valid: «Ey Allohning Rasuli, uning boʻ ynini urmaymanmi?» dedi. U zot: «Yoʻq, balki u namoz oʻqiydigandir», dedilar. Xolid: «Qancha namoz oʻquvchi bordirki, tili bilan qalbida boʻ lmagan (narsani) aytadi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Men odamlarning qalblarini teshishga yoki qorinlarini yorishga buyurilgan emasman», dedilar. (Abu Saʼid) aytdi: Soʻng u zot unga — u orqasi bilan ketayotgan holda — qarab: «Albatta mana shuning zurriyotidan bir qavm chiqadiki, ular Allohning Kitobini suvdek (ravon) tilovat qiladilar, (lekin u) ularning boʻ gizlaridan (halqumlaridan) oʻtmaydi; ular dindan — oʻq ovdan (otilgan nishondan) oʻtib ketgandek — chiqib ketadilar», dedilar. Men gumon qilamanki, u zot: «Agar men ularga yetsam, albatta ularni Samud (qavmi) oʻldirilganidek oʻldiraman», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Ямандан Расулуллоҳ ﷺга — ошланган тери ичида, тупроғидан тозаланмаган бир парча олтин (юборди). У зот уни тўрт киши орасида тақсимладилар: Уяйна ибн Бадр, Ақраъ ибн Ҳобис, Зайд ал-Хайл ва тўртинчиси — ё Алқама, ё Омир ибнут-Туфайл (орасида). Унинг (у зотнинг) ашобидан бир киши: «Биз бунга булардан кў ра ҳақлироқ эдик», деди. (Абу Саъид) айтди: Бу Пайғамбар ﷺга етди. У зот: «Мени амин (ишончли) деб билмайсизларми — ҳолбуки мен осмонда бў лган Зотнинг аминиман; менга осмон хабари эртаю кеч келиб турибди?!» дедилар. (Абу Саъид) айтди: Шунда кўзлари ичга ботган, ёноқлари (олдинга) чиқган, пешанаси дўнг, соқоли қуюқ, боши қирилган, изори (белбоғи) шимарилган (калта) бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳдан қўрқ!» деди. У зот: «Вой сенга! Мен ер аҳлининг — Аллоҳдан қўрқишга — энг ҳақлиси эмасманми?!» дедилар. (Абу Саъид) айтди: Сўнг у киши юз ўгириб (кетди). Холид ибнул-Валид: «Эй Аллоҳнинг Расули, унинг бў йнини урмайманми?» деди. У зот: «Йўқ, балки у намоз ўқийдигандир», дедилар. Холид: «Қанча намоз ўқувчи бордирки, тили билан қалбида бў лмаган (нарсани) айтади», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамларнинг қалбларини тешишга ёки қоринларини ёришга буюрилган эмасман», дедилар. (Абу Саъид) айтди: Сўнг у зот унга — у орқаси билан кетаётган ҳолда — қараб: «Албатта мана шунинг зурриётидан бир қавм чиқадики, улар Аллоҳнинг Китобини сувдек (равон) тиловат қиладилар, (лекин у) уларнинг бў гизларидан (ҳалқумларидан) ўтмайди; улар диндан — ўқ овдан (отилган нишондан) ўтиб кетгандек — чиқиб кетадилар», дедилар. Мен гумон қиламанки, у зот: «Агар мен уларга ецам, албатта уларни Самуд (қавми) ўлдирилганидек ўлдираман», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، وَأَبُو أُسَامَةَ ـ وَاللَّفْظُ لِجَرِيرٍ ـ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُدْعَى نُوحٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ يَا رَبِّ‏.‏ فَيَقُولُ هَلْ بَلَّغْتَ فَيَقُولُ نَعَمْ‏.‏ فَيُقَالُ لأُمَّتِهِ هَلْ بَلَّغَكُمْ فَيَقُولُونَ مَا أَتَانَا مِنْ نَذِيرٍ‏.‏ فَيَقُولُ مَنْ يَشْهَدُ لَكَ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ وَأُمَّتُهُ‏.‏ فَتَشْهَدُونَ أَنَّهُ قَدْ بَلَّغَ ‏"‏‏.‏ ‏[quran sura="2" aya_start="143" aya_end="143"]{‏وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا‏}‏ فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏[quran sura="2" aya_start="143" aya_end="143"]{‏وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا‏}‏ وَالْوَسَطُ الْعَدْلُ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni Nuh chaqiriladi; u: ‹Labbayka va saʼdayka, ey Robbim!› deydi. (Alloh): ‹(Risolatni) yetkazdingmi?› deydi. U: ‹Ha› deydi. Uning ummatiga: ‹U sizlarga (risolatni) yetkazdimi?› deyiladi. Ular: ‹Bizga hech bir ogohlantiruvchi kelmadi› deydi. (Alloh Nuhga): ‹Senga kim guvohlik beradi?› deydi. U: ‹Muhammad va uning ummati› deydi. Shunda sizlar uning (risolatni) yetkazganiga guvohlik berasizlar», dedilar. Bu — ‹...va Rasul sizlarga guvoh boʻ lishi uchun› degan (oyatdir). Bu — Alloh azza zikruhuning: ‹Va shunday qilib Biz sizlarni — odamlarga guvoh boʻ lishingiz va Rasul sizlarga guvoh boʻ lishi uchun — oʻrta (adolatli) ummat qildik› (Baqara surasi, 143) degan soʻzidir. ‹Vasat› — adolat (degani)dir.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни Нуҳ чақирилади; у: ‹Лаббайка ва саъдайка, эй Роббим!› дейди. (Аллоҳ): ‹(Рисолатни) етказдингми?› дейди. У: ‹Ҳа› дейди. Унинг умматига: ‹У сизларга (рисолатни) етказдими?› дейилади. Улар: ‹Бизга ҳеч бир огоҳлантирувчи келмади› дейди. (Аллоҳ Нуҳга): ‹Сенга ким гувоҳлик беради?› дейди. У: ‹Муҳаммад ва унинг уммати› дейди. Шунда сизлар унинг (рисолатни) етказганига гувоҳлик берасизлар», дедилар. Бу — ‹...ва Расул сизларга гувоҳ бў лиши учун› деган (оятдир). Бу — Аллоҳ азза зикруҳунинг: ‹Ва шундай қилиб Биз сизларни — одамларга гувоҳ бў лишингиз ва Расул сизларга гувоҳ бў лиши учун — ўрта (адолатли) уммат қилдик› (Бақара сураси, 143) деган сўзидир. ‹Васат› — адолат (дегани)дир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رِجَالاً مِنَ الْمُنَافِقِينَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْغَزْوِ تَخَلَّفُوا عَنْهُ، وَفَرِحُوا بِمَقْعَدِهِمْ خِلاَفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَذَرُوا إِلَيْهِ وَحَلَفُوا، وَأَحَبُّوا أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا، فَنَزَلَتْ ‏{‏لاَ يَحْسِبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺ davrida munofiqlardan baʼzi erkaklar — Rasululloh ﷺ gʻazotga chiqganlarida — undan (qolib) ortda qolar, Rasululloh ﷺga xilof (qilib) oʻ tirib qolganlaridan xursand boʻ lar edi. Rasululloh ﷺ (gʻazotdan) qaytganlarida esa unga uzr aytib, qasam ichar va qilmagan (ish)lari bilan maqtalishni yaxshi koʻrar edilar. Shunda ‹(Ey Muhammad,) xursand boʻ ladiganlari (oʻylama)...› (Al-Imron surasi, 188) (oyati) nozil boʻ ldi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺ даврида мунофиқлардан баъзи эркаклар — Расулуллоҳ ﷺ ғазотга чиқганларида — ундан (қолиб) ортда қолар, Расулуллоҳ ﷺга хилоф (қилиб) ў тириб қолганларидан хурсанд бў лар эди. Расулуллоҳ ﷺ (ғазотдан) қайтганларида эса унга узр айтиб, қасам ичар ва қилмаган (иш)лари билан мақталишни яхши кўрар эдилар. Шунда ‹(Эй Муҳаммад,) хурсанд бў ладиганлари (ўйлама)...› (Ал-Имрон сураси, 188) (ояти) нозил бў лди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ، حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ أُنَاسًا فِي زَمَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ، هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ، ضَوْءٌ لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ، ضَوْءٌ لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا، إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ‏.‏ فَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ مِنَ الأَصْنَامِ وَالأَنْصَابِ إِلاَّ يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ، حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ، بَرٌّ أَوْ فَاجِرٌ وَغُبَّرَاتُ أَهْلِ الْكِتَابِ، فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَنْ كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ، مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ، فَمَاذَا تَبْغُونَ فَقَالُوا عَطِشْنَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا‏.‏ فَيُشَارُ أَلاَ تَرِدُونَ، فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ، يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ، ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى، فَيُقَالُ لَهُمْ مَنْ كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ، مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَكَذَلِكَ مِثْلَ الأَوَّلِ، حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنَ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا، فَيُقَالُ مَاذَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ‏.‏ قَالُوا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا عَلَى أَفْقَرِ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ، وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ، وَنَحْنُ نَنْتَظِرُ رَبَّنَا الَّذِي كُنَّا نَعْبُدُ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ، فَيَقُولُونَ لاَ نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا‏.‏ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ zamonida baʼzi odamlar: «Ey Allohning Rasuli, biz qiyomat kuni Robbimizni koʻ ramizmi?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ha; sizlar quyoshni — buluti yoʻq, yorugʻ (osmonda) — peshin (paytida) koʻ rishda (bir-biringizga) zarar (xalal) qilasizmi (bir-biringizni siqib toʻsasizmi)?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedi. U zot: «Toʻ lin oy kechasida oyni — buluti yoʻq (osmonda) koʻ rishda zarar qilasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Alloh azza va jallani qiyomat kuni koʻ rishda — ularning (quyosh-oyning) birini koʻ rishda zarar qilmaganingizdek (boshqa) zarar koʻ rmaysiz. Qiyomat kuni boʻ lganida, bir munodiy: ‹Har bir ummat oʻ zi ibodat qilgan (narsa)ga ergashsin› deb nido qiladi. Shunda Allohdan oʻ zga — butlar va sanamlarga ibodat qilgan hech kim qolmaydi, illo doʻ zaxga tushib ketaveradi, to faqat Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki fojir — (kishilar) va ahli kitobning qoldiqlari qolguniga qadar. Soʻng yahudiylar chaqiriladi va ularga: ‹Sizlar kimga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Uzayr — Allohning oʻgʻ liga ibodat qilar edik› deydi. Ularga: ‹Yolgʻon aytdinglar; Alloh na juft, na farzand tutdi; (endi) nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Tashna boʻ ldik, ey Robbimiz, bizni sugʻorgin› deydi. Shunda ularga: ‹(Suvga) tushmaysizlarmi?› deb ishora qilinadi va ular doʻ zaxga — u (doʻ zax) sarob (kabi), baʼzisi baʼzisini singdirib (yutib) turgan holda — toʻplanadi; ular doʻ zaxga tushib ketaveradi. Soʻng nasroniylar chaqiriladi va ularga: ‹Sizlar kimga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Masih — Allohning oʻgʻ liga ibodat qilar edik› deydi. Ularga: ‹Yolgʻon aytdinglar; Alloh na juft, na farzand tutdi› deyiladi. Ularga: ‹Nima istaysiz?› deyiladi; (soʻng) avvalgisining misli (takrorlanadi), to faqat Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki fojir — (kishilar) qolguniga qadar. Shunda ularga olamlar Robbi — ular (avval) koʻ rgan suratdan boshqa eng yaqin bir suratda — keladi va: ‹Nimani kutmoqdasiz? Har bir ummat oʻ zi ibodat qilgan (narsa)ga ergashsin› deyiladi. Ular: ‹Biz dunyoda — odamlarga eng muhtoj boʻ lgan paytimizda — ulardan ajraldik (ularga qoʻ shilmadik) va ular bilan (sherik) boʻ lmadik; biz oʻ zimiz ibodat qilgan Robbimizni kutmoqdamiz› deydi. (Alloh): ‹Men sizlarning Robbingizman› deydi. Ular: ‹Biz Allohga hech narsani sherik qilmaymiz› deydi — ikki yoki uch marta.»(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ замонида баъзи одамлар: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз қиёмат куни Роббимизни кў рамизми?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳа; сизлар қуёшни — булути йўқ, ёруғ (осмонда) — пешин (пайтида) кў ришда (бир-бирингизга) зарар (халал) қиласизми (бир-бирингизни сиқиб тўсасизми)?» дедилар. Улар: «Йўқ», деди. У зот: «Тў лин ой кечасида ойни — булути йўқ (осмонда) кў ришда зарар қиласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ», деди. Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Аллоҳ азза ва жаллани қиёмат куни кў ришда — уларнинг (қуёш-ойнинг) бирини кў ришда зарар қилмаганингиздек (бошқа) зарар кў рмайсиз. Қиёмат куни бў лганида, бир мунодий: ‹Ҳар бир уммат ў зи ибодат қилган (нарса)га эргашсин› деб нидо қилади. Шунда Аллоҳдан ў зга — бутлар ва санамларга ибодат қилган ҳеч ким қолмайди, илло дў захга тушиб кетаверади, то фақат Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки фожир — (кишилар) ва аҳли китобнинг қолдиқлари қолгунига қадар. Сўнг яҳудийлар чақирилади ва уларга: ‹Сизлар кимга ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Узайр — Аллоҳнинг ўғ лига ибодат қилар эдик› дейди. Уларга: ‹Ёлғон айтдинглар; Аллоҳ на жуфт, на фарзанд тутди; (энди) нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Ташна бў лдик, эй Роббимиз, бизни суғоргин› дейди. Шунда уларга: ‹(Сувга) тушмайсизларми?› деб ишора қилинади ва улар дў захга — у (дў зах) сароб (каби), баъзиси баъзисини сингдириб (ютиб) турган ҳолда — тўпланади; улар дў захга тушиб кетаверади. Сўнг насронийлар чақирилади ва уларга: ‹Сизлар кимга ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Масиҳ — Аллоҳнинг ўғ лига ибодат қилар эдик› дейди. Уларга: ‹Ёлғон айтдинглар; Аллоҳ на жуфт, на фарзанд тутди› дейилади. Уларга: ‹Нима истайсиз?› дейилади; (сўнг) аввалгисининг мисли (такрорланади), то фақат Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки фожир — (кишилар) қолгунига қадар. Шунда уларга оламлар Робби — улар (аввал) кў рган суратдан бошқа энг яқин бир суратда — келади ва: ‹Нимани кутмоқдасиз? Ҳар бир уммат ў зи ибодат қилган (нарса)га эргашсин› дейилади. Улар: ‹Биз дунёда — одамларга энг муҳтож бў лган пайтимизда — улардан ажралдик (уларга қў шилмадик) ва улар билан (шерик) бў лмадик; биз ў зимиз ибодат қилган Роббимизни кутмоқдамиз› дейди. (Аллоҳ): ‹Мен сизларнинг Роббингизман› дейди. Улар: ‹Биз Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаймиз› дейди — икки ёки уч марта.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَدْ لُطِمَ وَجْهُهُ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِكَ مِنَ الأَنْصَارِ لَطَمَ وَجْهِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ ادْعُوهُ ‏"‏‏.‏ فَدَعَوْهُ قَالَ ‏"‏ لِمَ لَطَمْتَ وَجْهَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي مَرَرْتُ بِالْيَهُودِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَى الْبَشَرِ‏.‏ فَقُلْتُ وَعَلَى مُحَمَّدٍ وَأَخَذَتْنِي غَضْبَةٌ فَلَطَمْتُهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ تُخَيِّرُونِي مِنْ بَيْنِ الأَنْبِيَاءِ، فَإِنَّ النَّاسَ يَصْعَقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُفِيقُ، فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى آخِذٌ بِقَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ، فَلاَ أَدْرِي أَفَاقَ قَبْلِي أَمْ جُزِيَ بِصَعْقَةِ الطُّورِ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Yahudiylardan bir kishi — yuziga shapaloq urilgan holda — Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Muhammad, ashobingdan ansoriy bir kishi yuzimga shapaloq urdi», dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar; uni chaqirdilar. U zot: «Nega uning yuziga shapaloq urding?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, men yahudiylar (yonidan) oʻ tdim va uning: ‹Musoni (barcha) bashardan saylab olgan Zotga qasam› deb aytayotganini eshitdim. Men: ‹Muhammadga (afzalligiga) ham(mi)?› dedim va meni gʻ azab tutib, uning yuziga shapaloq urdim», dedi. U zot: «Meni paygʻambarlar orasida (bir-biridan) afzal (deb) tanlamanglar; chunki odamlar qiyomat kuni hushidan ketadi (yiqiladi), men hushiga kelgan birinchi kishi boʻ laman; birdan men Musoni — Arshning ustunlaridan birini ushlab turgan holda — koʻ raman; bilmaymain — u mendan oldin hushiga keldimi yoki Tur (jangidagi) saʼqa (behushlik) bilan (avval behush boʻ lmay) jazolandi(mi)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Яҳудийлардан бир киши — юзига шапалоқ урилган ҳолда — Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Муҳаммад, ашобингдан ансорий бир киши юзимга шапалоқ урди», деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар; уни чақирдилар. У зот: «Нега унинг юзига шапалоқ урдинг?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен яҳудийлар (ёнидан) ў тдим ва унинг: ‹Мусони (барча) башардан сайлаб олган Зотга қасам› деб айтаётганини эшитдим. Мен: ‹Муҳаммадга (афзаллигига) ҳам(ми)?› дедим ва мени ғ азаб тутиб, унинг юзига шапалоқ урдим», деди. У зот: «Мени пайғамбарлар орасида (бир-биридан) афзал (деб) танламанглар; чунки одамлар қиёмат куни ҳушидан кетади (йиқилади), мен ҳушига келган биринчи киши бў ламан; бирдан мен Мусони — Аршнинг устунларидан бирини ушлаб турган ҳолда — кў раман; билмаймаин — у мендан олдин ҳушига келдими ёки Тур (жангидаги) саъқа (беҳушлик) билан (аввал беҳуш бў лмай) жазоланди(ми)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنْ أَبِي سَعِيد ٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بُعِثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِشَىْءٍ، فَقَسَمَهُ بَيْنَ أَرْبَعَةٍ وَقَالَ ‏"‏ أَتَأَلَّفُهُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مَا عَدَلْتَ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمٌ يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺga bir narsa (oltin) yuborildi; u zot uni toʻ rt (kishi) orasida taqsimlab: «Men ularning (qalbini) ulfat (islomga moyil) qilaman», dedilar. Bir kishi: «Adolat qilmading», dedi. U zot: «Mana shu (kishi)ning zurriyotidan bir qavm chiqadiki, ular dindan — (oʻq yoydan) chiqgandek — chiqib ketadilar», dedilar.(Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺга бир нарса (олтин) юборилди; у зот уни тў рт (киши) орасида тақсимлаб: «Мен уларнинг (қалбини) улфат (исломга мойил) қиламан», дедилар. Бир киши: «Адолат қилмадинг», деди. У зот: «Мана шу (киши)нинг зурриётидан бир қавм чиқадики, улар диндан — (ўқ ёйдан) чиқгандек — чиқиб кетадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُؤْتَى بِالْمَوْتِ كَهَيْئَةِ كَبْشٍ أَمْلَحَ فَيُنَادِي مُنَادٍ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ، فَيَشْرَئِبُّونَ وَيَنْظُرُونَ فَيَقُولُ هَلْ تَعْرِفُونَ هَذَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ هَذَا الْمَوْتُ، وَكُلُّهُمْ قَدْ رَآهُ، ثُمَّ يُنَادِي يَا أَهْلَ النَّارِ، فَيَشْرَئِبُّونَ وَيَنْظُرُونَ، فَيَقُولُ هَلْ تَعْرِفُونَ هَذَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ هَذَا الْمَوْتُ، وَكُلُّهُمْ قَدْ رَآهُ، فَيُذْبَحُ ثُمَّ يَقُولُ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ، خُلُودٌ فَلاَ مَوْتَ، وَيَا أَهْلَ النَّارِ، خُلُودٌ فَلاَ مَوْتَ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="19" aya_start="39" aya_end="39"]{‏وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الأَمْرُ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ‏}‏ وَهَؤُلاَءِ فِي غَفْلَةٍ أَهْلُ الدُّنْيَا ‏[quran sura="19" aya_start="39" aya_end="39"]{‏وَهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ‏}‏‏"‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «(Qiyomat kuni) oʻ lim — oqish-qoramtir bir qoʻ chqor qiyofasida keltiriladi; bir munodiy: ‹Ey jannat ahli!› deb nido qiladi; ular boʻ yinlarini choʻ zib (qarab) qaraydilar. (Munodiy): ‹Buni tanaysizmi?› deydi; ular: ‹Ha, bu — oʻ limdir› deydi — ularning hammasi uni koʻ rgan (boʻ ladi). Soʻng: ‹Ey doʻ zax ahli!› deb nido qiladi; ular boʻ yinlarini choʻ zib qaraydilar. (Munodiy): ‹Buni tanaysizmi?› deydi; ular: ‹Ha, bu — oʻ limdir› deydi — ularning hammasi uni koʻ rgan (boʻ ladi). Soʻng u (qoʻ chqor) soʻ yiladi; soʻng: ‹Ey jannat ahli, abadiylik bor — endi oʻ lim yoʻq; ey doʻ zax ahli, abadiylik bor — endi oʻ lim yoʻq› deyiladi», dedilar. Soʻng u zot: ‹Va ularni hasrat kuni bilan ogohlantir — (oʻ shanda) ish hal qilinadi, holbuki ular gʻaflatda (turibdilar)› (Maryam surasi, 39) (oyatini) oʻqidilar — ‹mana bular — dunyo ahli — gʻaflatda va iymon keltirmaydilar› (degan maʼnoda).(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «(Қиёмат куни) ў лим — оқиш-қорамтир бир қў чқор қиёфасида келтирилади; бир мунодий: ‹Эй жаннат аҳли!› деб нидо қилади; улар бў йинларини чў зиб (қараб) қарайдилар. (Мунодий): ‹Буни танайсизми?› дейди; улар: ‹Ҳа, бу — ў лимдир› дейди — уларнинг ҳаммаси уни кў рган (бў лади). Сўнг: ‹Эй дў зах аҳли!› деб нидо қилади; улар бў йинларини чў зиб қарайдилар. (Мунодий): ‹Буни танайсизми?› дейди; улар: ‹Ҳа, бу — ў лимдир› дейди — уларнинг ҳаммаси уни кў рган (бў лади). Сўнг у (қў чқор) сў йилади; сўнг: ‹Эй жаннат аҳли, абадийлик бор — энди ў лим йўқ; эй дў зах аҳли, абадийлик бор — энди ў лим йўқ› дейилади», дедилар. Сўнг у зот: ‹Ва уларни ҳасрат куни билан огоҳлантир — (ў шанда) иш ҳал қилинади, ҳолбуки улар ғафлатда (турибдилар)› (Марям сураси, 39) (оятини) ўқидилар — ‹мана булар — дунё аҳли — ғафлатда ва иймон келтирмайдилар› (деган маънода).

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَا آدَمُ‏.‏ يَقُولُ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ، فَيُنَادَى بِصَوْتٍ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُخْرِجَ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ بَعْثًا إِلَى النَّارِ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ وَمَا بَعْثُ النَّارِ قَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ ـ أُرَاهُ قَالَ ـ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ فَحِينَئِذٍ تَضَعُ الْحَامِلُ حَمْلَهَا وَيَشِيبُ الْوَلِيدُ ‏[quran sura="22" aya_start="2" aya_end="2"]{‏وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ‏}‏ ‏"‏‏.‏ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ حَتَّى تَغَيَّرَتْ وُجُوهُهُمْ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مِنْ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ، وَمِنْكُمْ وَاحِدٌ، ثُمَّ أَنْتُمْ فِي النَّاسِ كَالشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِي جَنْبِ الثَّوْرِ الأَبْيَضِ، أَوْ كَالشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جَنْبِ الثَّوْرِ الأَسْوَدِ، وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ فَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ فَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ شَطْرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ فَكَبَّرْنَا‏.‏ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنِ الأَعْمَشِ ‏[quran sura="22" aya_start="2" aya_end="2"]{‏تَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى‏}‏ وَقَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ‏.‏ وَقَالَ جَرِيرٌ وَعِيسَى بْنُ يُونُسَ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ‏{‏سَكْرَى وَمَا هُمْ بِسَكْرَى‏}‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh azza va jalla qiyomat kuni: ‹Ey Odam!› deydi. (Odam): ‹Labbayka va saʼdayka, ey Robbimiz; yaxshilik Sening qoʻ lingda› deydi. Shunda bir ovoz bilan nido qilinadi: ‹Albatta Alloh senga — zurriyotingdan doʻ zaxga (bir) baʼs (guruh) chiqarishni buyuradi›. (Odam): ‹Ey Robbim, doʻ zax baʼsi nima (qancha)?› deydi. (Alloh): ‹Har mingdan — toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiz(tasi)› deydi. Mana oʻ shanda homilador (ayol) homilasini (qoʻ rquvdan) tashlab yuboradi, goʻ dak (bola) qariydi (sochi oqaradi), ‹va odamlarni mast (kabi) koʻ rasan, holbuki ular mast emas; lekin Allohning azobi qattiqdir› (Haj surasi, 2)», dedilar. Bu odamlarga ogʻ ir keldi, hatto yuzlari oʻ zgardi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Yaʼjuj va Maʼjujdan — toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiz(tasi), sizlardan esa — bitta(si); soʻng sizlar odamlar ichida — oq buqaning yonidagi qora tuk kabi, yoki qora buqaning yonidagi oq tuk kabisiz; men sizlarning jannat ahlining toʻ rtdan biri boʻ lishingizni umid qilaman», dedilar. Biz takbir aytdik. Soʻng u zot: «Jannat ahlining uchdan biri», dedilar; biz takbir aytdik. Soʻng: «Jannat ahlining yarmi», dedilar; biz takbir aytdik. (Abu Usoma, Aʼmashdan: ‹Odamlarni mast (kabi) koʻ rasan, holbuki ular mast emas› (deb) va ‹har mingdan toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiz(tasi)› (deb) aytdi. Jarir, Iso ibn Yunus va Abu Muoviya: ‹sakro va ma hum bi-sakro› (deb oʻqidi).)(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла қиёмат куни: ‹Эй Одам!› дейди. (Одам): ‹Лаббайка ва саъдайка, эй Роббимиз; яхшилик Сенинг қў лингда› дейди. Шунда бир овоз билан нидо қилинади: ‹Албатта Аллоҳ сенга — зурриётингдан дў захга (бир) баъс (гуруҳ) чиқаришни буюради›. (Одам): ‹Эй Роббим, дў зах баъси нима (қанча)?› дейди. (Аллоҳ): ‹Ҳар мингдан — тўққиз юз тўқсон тўққиз(таси)› дейди. Мана ў шанда ҳомиладор (аёл) ҳомиласини (қў рқувдан) ташлаб юборади, гў дак (бола) қарийди (сочи оқаради), ‹ва одамларни маст (каби) кў расан, ҳолбуки улар маст эмас; лекин Аллоҳнинг азоби қаттиқдир› (Ҳаж сураси, 2)», дедилар. Бу одамларга оғ ир келди, ҳатто юзлари ў згарди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Яъжуж ва Маъжуждан — тўққиз юз тўқсон тўққиз(таси), сизлардан эса — битта(си); сўнг сизлар одамлар ичида — оқ буқанинг ёнидаги қора тук каби, ёки қора буқанинг ёнидаги оқ тук кабисиз; мен сизларнинг жаннат аҳлининг тў ртдан бири бў лишингизни умид қиламан», дедилар. Биз такбир айтдик. Сўнг у зот: «Жаннат аҳлининг учдан бири», дедилар; биз такбир айтдик. Сўнг: «Жаннат аҳлининг ярми», дедилар; биз такбир айтдик. (Абу Усома, Аъмашдан: ‹Одамларни маст (каби) кў расан, ҳолбуки улар маст эмас› (деб) ва ‹ҳар мингдан тўққиз юз тўқсон тўққиз(таси)› (деб) айтди. Жарир, Исо ибн Юнус ва Абу Муовия: ‹сакро ва ма ҳум би-сакро› (деб ўқиди).)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا التَّسْلِيمُ فَكَيْفَ نُصَلِّي عَلَيْكَ قَالَ ‏"‏ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَرَسُولِكَ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو صَالِحٍ عَنِ اللَّيْثِ ‏"‏ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، وَقَالَ، ‏"‏ كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz: «Ey Allohning Rasuli, bu — salom (berish); (lekin) sizga salovot (aytishni) qanday (qilamiz)?» dedik. U zot: «(Shunday) ayting: ‹Allohumma solli ala Muhammadin abdika va rasulika, kama sollayta ala oli Ibrohima, va barik ala Muhammadin va ala oli Muhammadin, kama barakta ala Ibrohima› (Ey Alloh! Ibrohim oilasiga salovot yoʻ llaganingdek, banding va rasuling Muhammadga salovot yoʻ lla; Ibrohimga barakot berganingdek, Muhammadga va Muhammad oilasiga barakot ber)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу — салом (бериш); (лекин) сизга саловот (айтишни) қандай (қиламиз)?» дедик. У зот: «(Шундай) айтинг: ‹Аллоҳумма солли ала Муҳаммадин абдика ва расулика, кама соллайта ала оли Иброҳима, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммадин, кама баракта ала Иброҳима› (Эй Аллоҳ! Иброҳим оиласига саловот йў ллаганингдек, бандинг ва расулинг Муҳаммадга саловот йў лла; Иброҳимга баракот берганингдек, Муҳаммадга ва Муҳаммад оиласига баракот бер)», дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَكْشِفُ رَبُّنَا عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ وَمُؤْمِنَةٍ، وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ فِي الدُّنْيَا رِئَاءً وَسُمْعَةً، فَيَذْهَبُ لِيَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni: «Robbimiz oʻ z soqini (incigini) ochadi; shunda har bir moʻmin erkak va moʻmina ayol Unga sajda qiladi; (lekin) dunyoda riyo va shuhrat uchun sajda qilgan (kishi) qoladi; u sajda qilishga boradi, (lekin) uning beli bir (yagona) tabaqa (taxta) kabi boʻ lib qoladi (egilmaydi)», deb aytayotganlarini eshitdim.(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни: «Роббимиз ў з соқини (инсигини) очади; шунда ҳар бир мўмин эркак ва мўмина аёл Унга сажда қилади; (лекин) дунёда риё ва шуҳрат учун сажда қилган (киши) қолади; у сажда қилишга боради, (лекин) унинг бели бир (ягона) табақа (тахта) каби бў либ қолади (эгилмайди)», деб айтаётганларини эшитдим.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا وَهْبٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ مَعْبَدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا فِي مَسِيرٍ لَنَا فَنَزَلْنَا فَجَاءَتْ جَارِيَةٌ فَقَالَتْ إِنَّ سَيِّدَ الْحَىِّ سَلِيمٌ، وَإِنَّ نَفَرَنَا غُيَّبٌ فَهَلْ مِنْكُمْ رَاقٍ فَقَامَ مَعَهَا رَجُلٌ مَا كُنَّا نَأْبُنُهُ بِرُقْيَةٍ فَرَقَاهُ فَبَرَأَ فَأَمَرَ لَهُ بِثَلاَثِينَ شَاةً وَسَقَانَا لَبَنًا فَلَمَّا رَجَعَ قُلْنَا لَهُ أَكُنْتَ تُحْسِنُ رُقْيَةً أَوْ كُنْتَ تَرْقِي قَالَ لاَ مَا رَقَيْتُ إِلاَّ بِأُمِّ الْكِتَابِ‏.‏ قُلْنَا لاَ تُحْدِثُوا شَيْئًا حَتَّى نَأْتِيَ ـ أَوْ نَسْأَلَ ـ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ ذَكَرْنَاهُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ وَمَا كَانَ يُدْرِيهِ أَنَّهَا رُقْيَةٌ اقْسِمُوا وَاضْرِبُوا لِي بِسَهْمٍ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ حَدَّثَنَا هِشَامٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ حَدَّثَنِي مَعْبَدُ بْنُ سِيرِينَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ بِهَذَا

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz bir safarimizda edik; (bir joyga) tushdik. Shunda bir joriya (qiz) kelib: «Albatta (bizning) qabila boshligʻ i — chaq(magan) (ilon-chayon chaqib, betob); bizning (erkak) kishilarimiz esa gʻ oyib (yoʻq); sizlarda bir damlovchi (ruqya qiluvchi) bormi?» dedi. Shunda biz uni damlashda (ruqyada) (mohir deb) sanamagan bir kishi u bilan (birga) turdi; u (oʻ sha kishi) unga damladi (oʻqib damladi); u (bemor) sogʻ aydi. (Bemor) unga oʻ ttiz qoʻ y(ni inʼom qilishni) buyurdi va bizga sut ichirdi. (Damlovchi) qaytgach, biz unga: «Sen ruqyani yaxshi bilar edingmi, yoki (avval) damlar edingmi?» dedik. U: «Yoʻq, men faqat Ummul-Kitob (al-Fotiha) bilan damladi», dedi. Biz: «Paygʻambar ﷺning oldigʻa borguncha — yoki (u zotdan) soʻraguncha — hech narsa (qilmanglar)», dedik. Madinaga kelganimizda, biz buni Paygʻambar ﷺga zikr qildik. U zot: «Uni (al-Fotihani) ruqya ekanini unga kim bildirdi? (Qoʻ ylarni) taqsimlanglar va menga (ham) bir ulush ajratinglar», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз бир сафаримизда эдик; (бир жойга) тушдик. Шунда бир жория (қиз) келиб: «Албатта (бизнинг) қабила бошлиғ и — чақ(маган) (илон-чаён чақиб, бетоб); бизнинг (эркак) кишиларимиз эса ғ ойиб (йўқ); сизларда бир дамловчи (руқя қилувчи) борми?» деди. Шунда биз уни дамлашда (руқяда) (моҳир деб) санамаган бир киши у билан (бирга) турди; у (ў ша киши) унга дамлади (ўқиб дамлади); у (бемор) соғ айди. (Бемор) унга ў ттиз қў й(ни инъом қилишни) буюрди ва бизга сут ичирди. (Дамловчи) қайтгач, биз унга: «Сен руқяни яхши билар эдингми, ёки (аввал) дамлар эдингми?» дедик. У: «Йўқ, мен фақат Уммул-Китоб (ал-Фотиҳа) билан дамлади», деди. Биз: «Пайғамбар ﷺнинг олдиға боргунча — ёки (у зотдан) сўрагунча — ҳеч нарса (қилманглар)», дедик. Мадинага келганимизда, биз буни Пайғамбар ﷺга зикр қилдик. У зот: «Уни (ал-Фотиҳани) руқя эканини унга ким билдирди? (Қў йларни) тақсимланглар ва менга (ҳам) бир улуш ажратинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَمِعَ رَجُلاً، يَقْرَأُ ‏[quran sura="112" aya_start="1" aya_end="1"]{‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ‏}‏ يُرَدِّدُهَا فَلَمَّا أَصْبَحَ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ وَكَأَنَّ الرَّجُلَ يَتَقَالُّهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَتَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi boshqa bir kishini — ‹Qul Huvallohu Ahad› (Ixlos surasini) takror oʻqiyotganini — eshitdi. Tongda u Rasululloh ﷺning oldigʻa kelib, buni u zotga zikr qildi — goʻyo u kishi uni (oʻ sha surani) oz (kam savobli) deb (hisoblayotgan)dek (edi). Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻ lida boʻ lgan Zotga qasamki, albatta u (sura) Qurʼonning uchdan biriga teng keladi», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши бошқа бир кишини — ‹Қул Ҳуваллоҳу Аҳад› (Ихлос сурасини) такрор ўқиётганини — эшитди. Тонгда у Расулуллоҳ ﷺнинг олдиға келиб, буни у зотга зикр қилди — гўё у киши уни (ў ша сурани) оз (кам савобли) деб (ҳисоблаётган)дек (эди). Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қў лида бў лган Зотга қасамки, албатта у (сура) Қуръоннинг учдан бирига тенг келади», дедилар.

وَزَادَ أَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَخِي، قَتَادَةُ بْنُ النُّعْمَانِ أَنَّ رَجُلاً، قَامَ فِي زَمَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ مِنَ السَّحَرِ ‏[quran sura="112" aya_start="1" aya_end="1"]{‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ‏}‏ لاَ يَزِيدُ عَلَيْهَا، فَلَمَّا أَصْبَحْنَا أَتَى رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Menga birodarim Qatoda ibn Nuʼmon xabar berdiki, bir kishi Paygʻambar ﷺ zamonida saharda (oʻrnidan) turib, ‹Qul Huvallohu Ahad› (Ixlos surasini) — undan ziyoda qilmay (faqat shuni takror) — oʻqidi. Tongda bir kishi Paygʻambar ﷺning oldigʻa kelib, shunga oʻ xshash (voqeani aytdi).(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Менга биродарим Қатода ибн Нуъмон хабар бердики, бир киши Пайғамбар ﷺ замонида саҳарда (ўрнидан) туриб, ‹Қул Ҳуваллоҳу Аҳад› (Ихлос сурасини) — ундан зиёда қилмай (фақат шуни такрор) — ўқиди. Тонгда бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиға келиб, шунга ў хшаш (воқеани айтди).

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، وَالضَّحَّاكُ الْمَشْرِقِيُّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَصْحَابِهِ ‏"‏ أَيَعْجِزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ فِي لَيْلَةٍ ‏"‏‏.‏ فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ وَقَالُوا أَيُّنَا يُطِيقُ ذَلِكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ ثُلُثُ الْقُرْآنِ ‏"‏‏. قَالَ الفربري: سمعت أبا جعفر محمد بن أبي حاتم وراق أبي عبد الله:‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ مُرْسَلٌ وَعَنِ الضَّحَّاكِ الْمَشْرِقِيِّ مُسْنَدٌ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻ z ashobiga: «Birortangiz bir kechada Qurʼonning uchdan birini oʻqishdan ojizmi?» dedilar. Bu ularga ogʻ ir keldi va ular: «Ey Allohning Rasuli, qaysimiz bunga qodir boʻ ladi (kuchi yetadi)?» dedi. U zot: «‹Allohul-Vohidus-Samad› (yaʼni ‹Qul Huvallohu Ahad› surasi) — Qurʼonning uchdan biri(dir)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ў з ашобига: «Бирортангиз бир кечада Қуръоннинг учдан бирини ўқишдан ожизми?» дедилар. Бу уларга оғ ир келди ва улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайсимиз бунга қодир бў лади (кучи етади)?» деди. У зот: «‹Аллоҳул-Воҳидус-Самад› (яъни ‹Қул Ҳуваллоҳу Аҳад› сураси) — Қуръоннинг учдан бири(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ يَخْرُجُ فِيكُمْ قَوْمٌ تَحْقِرُونَ صَلاَتَكُمْ مَعَ صَلاَتِهِمْ، وَصِيَامَكُمْ مَعَ صِيَامِهِمْ، وَعَمَلَكُمْ مَعَ عَمَلِهِمْ، وَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينَ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يَنْظُرُ فِي النَّصْلِ فَلاَ يَرَى شَيْئًا، وَيَنْظُرُ فِي الْقِدْحِ فَلاَ يَرَى شَيْئًا، وَيَنْظُرُ فِي الرِّيشِ فَلاَ يَرَى شَيْئًا، وَيَتَمَارَى فِي الْفُوقِ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni (shunday) deb aytayotganlarini eshitdim: «Sizlar ichidan bir qavm chiqadiki, sizlar oʻ z namozingizni ularning namozi oldida, oʻ z roʻ zangizni ularning roʻ zasi oldida va oʻ z amalingizni ularning amali oldida (oz deb) kamsitasiz (mensimaysiz); ular Qurʼonni oʻqiydi (lekin u) ularning tomoqlaridan (halqumlaridan) oʻ tmaydi; ular dindan — oʻq ovdan (otilgan nishondan) chiqib ketgandek — chiqib ketadi: (otuvchi) paykonga (oʻq uchiga) qaraydi — (qondan) hech narsa koʻ rmaydi; chubuqga (oʻq tanasiga) qaraydi — hech narsa koʻ rmaydi; patga qaraydi — hech narsa koʻ rmaydi; va u (oʻqning) fuqi (ip oʻ rnatiladigan qismi) haqida shubhalanadi (oʻ tganini sezmay qoladi)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни (шундай) деб айтаётганларини эшитдим: «Сизлар ичидан бир қавм чиқадики, сизлар ў з намозингизни уларнинг намози олдида, ў з рў зангизни уларнинг рў заси олдида ва ў з амалингизни уларнинг амали олдида (оз деб) камситасиз (менсимайсиз); улар Қуръонни ўқийди (лекин у) уларнинг томоқларидан (ҳалқумларидан) ў тмайди; улар диндан — ўқ овдан (отилган нишондан) чиқиб кетгандек — чиқиб кетади: (отувчи) пайконга (ўқ учига) қарайди — (қондан) ҳеч нарса кў рмайди; чубуқга (ўқ танасига) қарайди — ҳеч нарса кў рмайди; патга қарайди — ҳеч нарса кў рмайди; ва у (ўқнинг) фуқи (ип ў рнатиладиган қисми) ҳақида шубҳаланади (ў тганини сезмай қолади)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ أَصَبْنَا سَبْيًا فَكُنَّا نَعْزِلُ فَسَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَوَإِنَّكُمْ لَتَفْعَلُونَ قَالَهَا ثَلاَثًا مَا مِنْ نَسَمَةٍ كَائِنَةٍ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلاَّ هِيَ كَائِنَةٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz (jangda) asirlar (sabiy) qoʻ lga kiritdik va azl qilar edik. Biz Rasululloh ﷺdan (bu haqda) soʻradik. U zot: «Sizlar (rostdan ham) shunday qilasizmi?» dedilar — buni uch marta aytdilar — «Qiyomat kunigacha (yaratilishi) muqarrar boʻ lgan hech bir jon yoʻqki, illo u (baribir) yaratiladi (azl uni toʻ smaydi)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз (жангда) асирлар (сабий) қў лга киритдик ва азл қилар эдик. Биз Расулуллоҳ ﷺдан (бу ҳақда) сўрадик. У зот: «Сизлар (ростдан ҳам) шундай қиласизми?» дедилар — буни уч марта айтдилар — «Қиёмат кунигача (яратилиши) муқаррар бў лган ҳеч бир жон йўқки, илло у (барибир) яратилади (азл уни тў смайди)», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ، أَنَّ ابْنَ خَبَّابٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ كَانَ غَائِبًا، فَقَدِمَ فَقُدِّمَ إِلَيْهِ لَحْمٌ‏.‏ قَالَ وَهَذَا مِنْ لَحْمِ ضَحَايَانَا‏.‏ فَقَالَ أَخِّرُوهُ لاَ أَذُوقُهُ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قُمْتُ فَخَرَجْتُ حَتَّى آتِيَ أَخِي قَتَادَةَ ـ وَكَانَ أَخَاهُ لأُمِّهِ، وَكَانَ بَدْرِيًّا ـ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ حَدَثَ بَعْدَكَ أَمْرٌ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) soʻzlab berdi)ki, u (Madinadan) gʻ oyib (safarda) edi; (qaytib) keldi va unga goʻsht taqdim qilindi. (Uy ahli:) «Bu — bizning qurbonlik goʻshtimizdan(dir)» dedi. U: «Uni keyinga suringlar (oling); men uni totmayman» dedi. (Abu Saʼid:) Soʻng men turib, (uydan) chiqdim — to ukam Qatodaning oldiga borguncha — u onamdan (boʻ lgan) ukam edi va Badr (ahli)dan edi; men buni unga zikr qildim. U: «Sendan keyin (yangi) bir ish (hukm) yuz berdi (oʻ zgardi)» dedi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) сўзлаб берди)ки, у (Мадинадан) ғ ойиб (сафарда) эди; (қайтиб) келди ва унга гўшт тақдим қилинди. (Уй аҳли:) «Бу — бизнинг қурбонлик гўштимиздан(дир)» деди. У: «Уни кейинга суринглар (олинг); мен уни тотмайман» деди. (Абу Саъид:) Сўнг мен туриб, (уйдан) чиқдим — то укам Қатоданинг олдига боргунча — у онамдан (бў лган) укам эди ва Бадр (аҳли)дан эди; мен буни унга зикр қилдим. У: «Сендан кейин (янги) бир иш (ҳукм) юз берди (ў згарди)» деди.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اخْتِنَاثِ الأَسْقِيَةِ‏.‏ يَعْنِي أَنْ تُكْسَرَ أَفْوَاهُهَا فَيُشْرَبَ مِنْهَا‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ mesh (teri xalta)larni ixtinos qilishdan qaytardilar — yaʼni ularning ogʻ izlari qayrilib (bukilib), ulardan (toʻ gʻ ridan-toʻ gʻ ri) ichishdan.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ меш (тери халта)ларни ихтинос қилишдан қайтардилар — яъни уларнинг оғ излари қайрилиб (букилиб), улардан (тў ғ ридан-тў ғ ри) ичишдан.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنِ اخْتِنَاثِ الأَسْقِيَةِ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ مَعْمَرٌ أَوْ غَيْرُهُ هُوَ الشُّرْبُ مِنْ أَفْوَاهِهَا‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni mesh (teri xalta)larni ixtinos qilishdan qaytarayotganlarini eshitdim. (Abdulloh: «Maʼmar yoki boshqasi: ‹u — ularning ogʻ izlaridan ichish(dir)› dedi» dedi.)(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни меш (тери халта)ларни ихтинос қилишдан қайтараётганларини эшитдим. (Абдуллоҳ: «Маъмар ёки бошқаси: ‹у — уларнинг оғ изларидан ичиш(дир)› деди» деди.)

حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَخِي يَشْتَكِي بَطْنَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اسْقِهِ عَسَلاً ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَتَى الثَّانِيَةَ فَقَالَ ‏"‏ اسْقِهِ عَسَلاً ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ فَعَلْتُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَ اللَّهُ، وَكَذَبَ بَطْنُ أَخِيكَ، اسْقِهِ عَسَلاً ‏"‏‏.‏ فَسَقَاهُ فَبَرَأَ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Akamning qorni ogʻ riyapti» dedi. U zot: «Unga asal ichir» dedilar. Soʻng (u) ikkinchi marta keldi; u zot (yana): «Unga asal ichir» dedilar. Soʻng (uchinchi marta) kelib: «(Shunday) qildim (lekin foyda boʻ lmadi)» dedi. U zot: «Alloh rost (aytdi), akangning qorni yolgʻ on (aytdi); unga asal ichir» dedilar. (U) unga ichirdi; (akasi) sogʻ aydi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Акамнинг қорни оғ рияпти» деди. У зот: «Унга асал ичир» дедилар. Сўнг (у) иккинчи марта келди; у зот (яна): «Унга асал ичир» дедилар. Сўнг (учинчи марта) келиб: «(Шундай) қилдим (лекин фойда бў лмади)» деди. У зот: «Аллоҳ рост (айтди), акангнинг қорни ёлғ он (айтди); унга асал ичир» дедилар. (У) унга ичирди; (акаси) соғ айди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ أَخِي اسْتَطْلَقَ بَطْنُهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ اسْقِهِ عَسَلاً ‏"‏‏.‏ فَسَقَاهُ‏.‏ فَقَالَ إِنِّي سَقَيْتُهُ فَلَمْ يَزِدْهُ إِلاَّ اسْتِطْلاَقًا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَ اللَّهُ وَكَذَبَ بَطْنُ أَخِيكَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ النَّضْرُ عَنْ شُعْبَةَ‏.‏

(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Akamning qorni boʻ shab ketdi (ich ketdi)» dedi. U zot: «Unga asal ichir» dedilar. (U) unga ichirdi, soʻng: «Men unga ichirdim, (lekin) u faqat ich ketishini koʻ paytirdi» dedi. U zot: «Alloh rost (aytdi), akangning qorni yolgʻ on (aytdi)» dedilar. (Nadr, Shuʼbadan unga mutobaat qildi.)(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Акамнинг қорни бў шаб кетди (ич кетди)» деди. У зот: «Унга асал ичир» дедилар. (У) унга ичирди, сўнг: «Мен унга ичирдим, (лекин) у фақат ич кетишини кў пайтирди» деди. У зот: «Аллоҳ рост (айтди), акангнинг қорни ёлғ он (айтди)» дедилар. (Надр, Шуъбадан унга мутобаат қилди.)

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَتَوْا عَلَى حَىٍّ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ فَلَمْ يَقْرُوهُمْ، فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ لُدِغَ سَيِّدُ أُولَئِكَ فَقَالُوا هَلْ مَعَكُمْ مِنْ دَوَاءٍ أَوْ رَاقٍ فَقَالُوا إِنَّكُمْ لَمْ تَقْرُونَا، وَلاَ نَفْعَلُ حَتَّى تَجْعَلُوا لَنَا جُعْلاً‏.‏ فَجَعَلُوا لَهُمْ قَطِيعًا مِنَ الشَّاءِ، فَجَعَلَ يَقْرَأُ بِأُمِّ الْقُرْآنِ، وَيَجْمَعُ بُزَاقَهُ، وَيَتْفِلُ، فَبَرَأَ، فَأَتَوْا بِالشَّاءِ، فَقَالُوا لاَ نَأْخُذُهُ حَتَّى نَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلُوهُ فَضَحِكَ وَقَالَ ‏"‏ وَمَا أَدْرَاكَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ، خُذُوهَا، وَاضْرِبُوا لِي بِسَهْمٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺning ashobidan baʼzi (kishi)lar arablarning bir mahallasi (yonidan) oʻ tdi; (lekin u mahalla ahli) ularni mehmon (qilib kutib) olmadi. Ular shu holda (turganda), birdan oʻ sha (mahalla)ning boshligʻ ini (ilon yoki chayon) chaqdi. Ular: «Sizlarning yoningizda biror dori yoki ruqya qiluvchi (kishi) bormi?» dedi. Ular (sahobalar): «Sizlar bizni mehmon qilmadingiz; to bizga bir haq (toʻ lov) belgilamaguningizgacha, biz (ruqya) qilmaymiz» dedi. Shunda ular ularga bir poda qoʻ y (berishga kelishdi). (Bir kishi) Ummul-Qurʼon (Fotiha)ni oʻqib, soʻ lagini yigʻ ib, tuflab (dam solib) turdi; (chaqilgan kishi) sogʻ aydi. Ular qoʻ yni keltirdi; (sahobalar): «To Paygʻambar ﷺdan soʻramagunimizgacha uni olmaymiz» dedi. Ular u zotdan soʻradi; u zot kuldilar va: «Uning ruqya ekanini qaerdan bilding? Uni olinglar va menga (ham) u bilan bir ulush ajratinglar» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺнинг ашобидан баъзи (киши)лар арабларнинг бир маҳалласи (ёнидан) ў тди; (лекин у маҳалла аҳли) уларни меҳмон (қилиб кутиб) олмади. Улар шу ҳолда (турганда), бирдан ў ша (маҳалла)нинг бошлиғ ини (илон ёки чаён) чақди. Улар: «Сизларнинг ёнингизда бирор дори ёки руқя қилувчи (киши) борми?» деди. Улар (саҳобалар): «Сизлар бизни меҳмон қилмадингиз; то бизга бир ҳақ (тў лов) белгиламагунингизгача, биз (руқя) қилмаймиз» деди. Шунда улар уларга бир пода қў й (беришга келишди). (Бир киши) Уммул-Қуръон (Фотиҳа)ни ўқиб, сў лагини йиғ иб, туфлаб (дам солиб) турди; (чақилган киши) соғ айди. Улар қў йни келтирди; (саҳобалар): «То Пайғамбар ﷺдан сўрамагунимизгача уни олмаймиз» деди. Улар у зотдан сўради; у зот кулдилар ва: «Унинг руқя эканини қаэрдан билдинг? Уни олинглар ва менга (ҳам) у билан бир улуш ажратинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَهْطًا، مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْطَلَقُوا فِي سَفْرَةٍ سَافَرُوهَا، حَتَّى نَزَلُوا بِحَىٍّ مِنْ أَحْيَاءِ الْعَرَبِ فَاسْتَضَافُوهُمْ، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمْ، فَلُدِغَ سَيِّدُ ذَلِكَ الْحَىِّ، فَسَعَوْا لَهُ بِكُلِّ شَىْءٍ لاَ يَنْفَعُهُ شَىْءٌ، فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَوْ أَتَيْتُمْ هَؤُلاَءِ الرَّهْطَ الَّذِينَ قَدْ نَزَلُوا بِكُمْ، لَعَلَّهُ أَنْ يَكُونَ عِنْدَ بَعْضِهِمْ شَىْءٌ‏.‏ فَأَتَوْهُمْ فَقَالُوا يَا أَيُّهَا الرَّهْطُ إِنَّ سَيِّدَنَا لُدِغَ، فَسَعَيْنَا لَهُ بِكُلِّ شَىْءٍ، لاَ يَنْفَعُهُ شَىْءٌ، فَهَلْ عِنْدَ أَحَدٍ مِنْكُمْ شَىْءٌ فَقَالَ بَعْضُهُمْ نَعَمْ، وَاللَّهِ إِنِّي لَرَاقٍ، وَلَكِنْ وَاللَّهِ لَقَدِ اسْتَضَفْنَاكُمْ فَلَمْ تُضَيِّفُونَا، فَمَا أَنَا بِرَاقٍ لَكُمْ حَتَّى تَجْعَلُوا لَنَا جُعْلاً‏.‏ فَصَالَحُوهُمْ عَلَى قَطِيعٍ مِنَ الْغَنَمِ، فَانْطَلَقَ فَجَعَلَ يَتْفُلُ وَيَقْرَأُ ‏[quran sura="1" aya_start="2" aya_end="2"]{‏الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‏}‏ حَتَّى لَكَأَنَّمَا نُشِطَ مِنْ عِقَالٍ، فَانْطَلَقَ يَمْشِي مَا بِهِ قَلَبَةٌ‏.‏ قَالَ فَأَوْفَوْهُمْ جُعْلَهُمُ الَّذِي صَالَحُوهُمْ عَلَيْهِ، فَقَالَ بَعْضُهُمُ اقْسِمُوا‏.‏ فَقَالَ الَّذِي رَقَى لاَ تَفْعَلُوا حَتَّى نَأْتِيَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَذْكُرَ لَهُ الَّذِي كَانَ، فَنَنْظُرَ مَا يَأْمُرُنَا‏.‏ فَقَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرُوا لَهُ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا يُدْرِيكَ أَنَّهَا رُقْيَةٌ أَصَبْتُمُ اقْسِمُوا وَاضْرِبُوا لِي مَعَكُمْ بِسَهْمٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Rasululloh ﷺning ashobidan bir necha (kishi) bir safarga (yoʻ lga) chiqdi — to arablarning bir mahallasida tushguncha; ular (mahalla ahlidan) mehmondorchilik soʻradi; (lekin) ular ularni mehmon qilishdan bosh tortdi. (Shu payt) oʻ sha mahallaning boshligʻ ini (ilon yoki chayon) chaqdi; ular u uchun har bir narsa bilan harakat qildi — (lekin) hech narsa unga foyda bermadi. Ulardan baʼzisi: «Sizlarga tushgan mana shu jamoaga borsangiz — shoyad ulardan baʼzisida bir (foydali) narsa boʻ lsa» dedi. Ular ularning oldiga kelib: «Ey jamoa, bizning boshligʻ imizni (ilon-chayon) chaqdi; biz u uchun har bir narsa bilan harakat qildik — hech narsa unga foyda bermadi; sizlarning birortangizda biror (foydali) narsa bormi?» dedi. Ulardan biri: «Ha, Allohga qasamki, men ruqya qilaman; lekin, Allohga qasamki, biz sizdan mehmondorchilik soʻradik, sizlar bizni mehmon qilmadingiz; bas, to bizga bir haq (toʻ lov) belgilamaguningizgacha, men sizlarga ruqya qiluvchi emasman» dedi. Shunda ular bir poda qoʻ y (evaziga) ular bilan kelishdi. (U kishi) bordi va (chaqilgan kishiga) tuflab (dam solib), «al-Hamdu lillohi Robbil-olamiyn» (Fotiha)ni oʻqiy boshladi — goʻyo u (bemor) tushovdan (boʻ shatib) yechilgandek (boʻ ldi) va hech qanday ogʻ riq (qoldiq) qolmagan holda yurib ketdi. (Roviy:) Ular ularga kelishgan haqni toʻ liq berdi. Ulardan baʼzisi: «Taqsimlanglar» dedi. Ruqya qilgan (kishi): «To Rasululloh ﷺning oldiga borib, boʻ lgan (voqea)ni u zotga zikr qilmagunimizcha va u zot bizga nima buyurishini koʻ rmagunimizcha — (shoshilib) qilmanglar» dedi. Ular Rasululloh ﷺning oldiga keldi va buni u zotga zikr qildi; u zot: «Uning ruqya ekanini qaerdan bilding? Toʻ gʻ ri qilibsiz; taqsimlanglar va men uchun (ham) oʻ zlaringiz bilan (birga) bir ulush ajratinglar» dedilar.(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Расулуллоҳ ﷺнинг ашобидан бир неча (киши) бир сафарга (йў лга) чиқди — то арабларнинг бир маҳалласида тушгунча; улар (маҳалла аҳлидан) меҳмондорчилик сўради; (лекин) улар уларни меҳмон қилишдан бош тортди. (Шу пайт) ў ша маҳалланинг бошлиғ ини (илон ёки чаён) чақди; улар у учун ҳар бир нарса билан ҳаракат қилди — (лекин) ҳеч нарса унга фойда бермади. Улардан баъзиси: «Сизларга тушган мана шу жамоага борсангиз — шояд улардан баъзисида бир (фойдали) нарса бў лса» деди. Улар уларнинг олдига келиб: «Эй жамоа, бизнинг бошлиғ имизни (илон-чаён) чақди; биз у учун ҳар бир нарса билан ҳаракат қилдик — ҳеч нарса унга фойда бермади; сизларнинг бирортангизда бирор (фойдали) нарса борми?» деди. Улардан бири: «Ҳа, Аллоҳга қасамки, мен руқя қиламан; лекин, Аллоҳга қасамки, биз сиздан меҳмондорчилик сўрадик, сизлар бизни меҳмон қилмадингиз; бас, то бизга бир ҳақ (тў лов) белгиламагунингизгача, мен сизларга руқя қилувчи эмасман» деди. Шунда улар бир пода қў й (эвазига) улар билан келишди. (У киши) борди ва (чақилган кишига) туфлаб (дам солиб), «ал-Ҳамду лиллоҳи Роббил-оламийн» (Фотиҳа)ни ўқий бошлади — гўё у (бемор) тушовдан (бў шатиб) ечилгандек (бў лди) ва ҳеч қандай оғ риқ (қолдиқ) қолмаган ҳолда юриб кетди. (Ровий:) Улар уларга келишган ҳақни тў лиқ берди. Улардан баъзиси: «Тақсимланглар» деди. Руқя қилган (киши): «То Расулуллоҳ ﷺнинг олдига бориб, бў лган (воқеа)ни у зотга зикр қилмагунимизча ва у зот бизга нима буюришини кў рмагунимизча — (шошилиб) қилманглар» деди. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келди ва буни у зотга зикр қилди; у зот: «Унинг руқя эканини қаэрдан билдинг? Тў ғ ри қилибсиз; тақсимланглар ва мен учун (ҳам) ў зларингиз билан (бирга) бир улуш ажратинглар» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَامِرُ بْنُ سَعْدٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لِبْسَتَيْنِ وَعَنْ بَيْعَتَيْنِ، نَهَى عَنِ الْمُلاَمَسَةِ وَالْمُنَابَذَةِ فِي الْبَيْعِ، وَالْمُلاَمَسَةُ لَمْسُ الرَّجُلِ ثَوْبَ الآخَرِ بِيَدِهِ بِاللَّيْلِ أَوْ بِالنَّهَارِ، وَلاَ يُقَلِّبُهُ إِلاَّ بِذَلِكَ، وَالْمُنَابَذَةُ أَنْ يَنْبِذَ الرَّجُلُ إِلَى الرَّجُلِ بِثَوْبِهِ، وَيَنْبِذَ الآخَرُ ثَوْبَهُ، وَيَكُونَ ذَلِكَ بَيْعَهُمَا، عَنْ غَيْرِ نَظَرٍ وَلاَ تَرَاضٍ، وَاللِّبْسَتَيْنِ اشْتِمَالُ الصَّمَّاءِ، وَالصَّمَّاءُ أَنْ يَجْعَلَ ثَوْبَهُ عَلَى أَحَدِ عَاتِقَيْهِ، فَيَبْدُو أَحَدُ شِقَّيْهِ لَيْسَ عَلَيْهِ ثَوْبٌ، وَاللِّبْسَةُ الأُخْرَى احْتِبَاؤُهُ بِثَوْبِهِ وَهْوَ جَالِسٌ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ ikki xil kiyinishdan va ikki xil savdodan qaytardilar. (U zot) savdoda mulomasa va munobazadan qaytardilar: mulomasa — kishining boshqa birovning kiyimini kechasi yoki kunduzi qoʻli bilan ushlashi va uni (faqat) shu (ushlash) bilangina (xarid qilingan hisoblab), boshqa qaramasligidir; munobaza esa — bir kishi oʻz kiyimini boshqa kishiga irgʻitishi, boshqasi ham oʻz kiyimini irgʻitishi va — koʻrmay hamda rozilashmay — shu ularning savdosi boʻlib qolishidir. Ikki (taqiqlangan) kiyinish (usuli) esa: biri — ishtimol as-samma, yaʼni kishining oʻz kiyimini ikki yelkasidan biriga tashlab, ikki tomonidan biri — ustida kiyim boʻlmay — ochilib qolishidir; ikkinchi kiyinish — uning oʻtirgan holda oʻz kiyimi bilan tizzalarini quchoqlab oʻranishidir (ihtibo), avrati ustida undan hech narsa boʻlmaydi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ икки хил кийинишдан ва икки хил савдодан қайтардилар. (У зот) савдода муломаса ва мунобазадан қайтардилар: муломаса — кишининг бошқа бировнинг кийимини кечаси ёки кундузи қўли билан ушлаши ва уни (фақат) шу (ушлаш) билангина (харид қилинган ҳисоблаб), бошқа қарамаслигидир; мунобаза эса — бир киши ўз кийимини бошқа кишига ирғитиши, бошқаси ҳам ўз кийимини ирғитиши ва — кўрмай ҳамда розилашмай — шу уларнинг савдоси бўлиб қолишидир. Икки (тақиқланган) кийиниш (усули) эса: бири — иштимол ас-самма, яъни кишининг ўз кийимини икки елкасидан бирига ташлаб, икки томонидан бири — устида кийим бўлмай — очилиб қолишидир; иккинчи кийиниш — унинг ўтирган ҳолда ўз кийими билан тиззаларини қучоқлаб ўранишидир (иҳтибо), аврати устида ундан ҳеч нарса бўлмайди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَخْلَدٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ اشْتِمَالِ الصَّمَّاءِ، وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ ishtimol as-samma (usulida oʻranish)dan va kishining yagona bir kiyimda — avrati ustida undan hech narsa boʻlmagan holda — tizzalarini quchoqlab oʻtirishidan (ihtibo) qaytardilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ иштимол ас-самма (усулида ўраниш)дан ва кишининг ягона бир кийимда — аврати устида ундан ҳеч нарса бўлмаган ҳолда — тиззаларини қучоқлаб ўтиришидан (иҳтибо) қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ ـ هُوَ ابْنُ أَبِي عُتْبَةَ مَوْلَى أَنَسٍ ـ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ حَيَاءً مِنَ الْعَذْرَاءِ فِي خِدْرِهَا، فَإِذَا رَأَى شَيْئًا يَكْرَهُهُ عَرَفْنَاهُ فِي وَجْهِهِ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻz xilvatidagi (parda ortidagi) qizdan ham koʻra hayoliroq (uyatchanroq) edilar; (u zot) yoqtirmaydigan biror narsani koʻrsalar, biz uni u zotning yuzlaridan (oʻzgarishidan) bilardik.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўз хилватидаги (парда ортидаги) қиздан ҳам кўра ҳаёлироқ (уятчанроқ) эдилар; (у зот) ёқтирмайдиган бирор нарсани кўрсалар, биз уни у зотнинг юзларидан (ўзгаришидан) билардик.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ مَوْلَى، أَنَسٍ ـ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي عُتْبَةَ ـ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ، يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَشَدَّ حَيَاءً مِنَ الْعَذْرَاءِ فِي خِدْرِهَا‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻz xilvatidagi (parda ortidagi) qizdan ham koʻra hayoliroq (uyatchanroq) edilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўз хилватидаги (парда ортидаги) қиздан ҳам кўра ҳаёлироқ (уятчанроқ) эдилар.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَالضَّحَّاكِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ ذَاتَ يَوْمٍ قِسْمًا فَقَالَ ذُو الْخُوَيْصِرَةِ ـ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ ـ يَا رَسُولَ اللَّهِ اعْدِلْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيْلَكَ مَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَعْدِلْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ ائْذَنْ لِي فَلأَضْرِبْ عُنُقَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ، إِنَّ لَهُ أَصْحَابًا يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِمْ، وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمُرُوقِ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يُنْظَرُ إِلَى نَصْلِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى رِصَافِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى نَضِيِّهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى قُذَذِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ، يَخْرُجُونَ عَلَى حِينِ فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ، آيَتُهُمْ رَجُلٌ إِحْدَى يَدَيْهِ مِثْلُ ثَدْىِ الْمَرْأَةِ، أَوْ مِثْلُ الْبَضْعَةِ تَدَرْدَرُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَشْهَدُ أَنِّي كُنْتُ مَعَ عَلِيٍّ حِينَ قَاتَلَهُمْ، فَالْتُمِسَ فِي الْقَتْلَى، فَأُتِيَ بِهِ عَلَى النَّعْتِ الَّذِي نَعَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kuni Paygʻambar ﷺ bir taqsimot (oʻlja) ulashayotganlarida, Zul-Xuvaysira — Bani Tamimdan bir kishi — «Yo Rasululloh, adolat qiling» dedi. (U zot:) «Voy senga (vaylaka)! Agar men adolat qilmasam, kim adolat qiladi?» dedilar. Umar: «Menga izn bering, uning boʻynini uray» dedi. (U zot:) «Yoʻq; albatta, uning shunday sheriklari (izdoshlari) borki, biringiz oʻz namozini ularning namozi oldida, oʻz roʻzasini ularning roʻzasi oldida (kamsitib) past koʻrar; ular dindan — oʻq ovning (tanasidan) oʻtib ketgani kabi — chiqib ketadilar: uning tigʻi (nasl)iga qaraladi, unda hech narsa (oʻlja qoni) topilmaydi; uning bandiga (risaf) qaraladi, unda hech narsa topilmaydi; uning poyiga (nadiyy) qaraladi, unda hech narsa topilmaydi; uning patlariga (quzaz) qaraladi, unda hech narsa topilmaydi — u (oʻq shu qadar tez oʻtganki) tezak va qondan oʻzib ketgan. Ular odamlar orasida boʻlinish (nizo) paytida chiqadilar. Ularning belgisi — bir qoʻli (yelkasi) ayolning koʻkragi kabi — yoki tebranib turadigan (lapanglagan) bir parcha goʻsht kabi — boʻlgan bir kishidir». Abu Saʼid aytdi: Men guvohlik beramanki, buni Paygʻambar ﷺdan eshitganman; va guvohlik beramanki, Ali ular bilan jang qilganida men u bilan birga edim; bas, u (kishi) oʻliklar (jasadlar) orasidan qidirildi va — Paygʻambar ﷺ taʼriflagan taʼrif bilan — (topib) keltirildi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир куни Пайғамбар ﷺ бир тақсимот (ўлжа) улашаётганларида, Зул-Хувайсира — Бани Тамимдан бир киши — «Ё Расулуллоҳ, адолат қилинг» деди. (У зот:) «Вой сенга (вайлака)! Агар мен адолат қилмасам, ким адолат қилади?» дедилар. Умар: «Менга изн беринг, унинг бўйнини урай» деди. (У зот:) «Йўқ; албатта, унинг шундай шериклари (издошлари) борки, бирингиз ўз намозини уларнинг намози олдида, ўз рўзасини уларнинг рўзаси олдида (камситиб) паст кўрар; улар диндан — ўқ овнинг (танасидан) ўтиб кетгани каби — чиқиб кетадилар: унинг тиғи (насл)ига қаралади, унда ҳеч нарса (ўлжа қони) топилмайди; унинг бандига (рисаф) қаралади, унда ҳеч нарса топилмайди; унинг пойига (надийй) қаралади, унда ҳеч нарса топилмайди; унинг патларига (қузаз) қаралади, унда ҳеч нарса топилмайди — у (ўқ шу қадар тез ўтганки) тезак ва қондан ўзиб кетган. Улар одамлар орасида бўлиниш (низо) пайтида чиқадилар. Уларнинг белгиси — бир қўли (елкаси) аёлнинг кўкраги каби — ёки тебраниб турадиган (лапанглаган) бир парча гўшт каби — бўлган бир кишидир». Абу Саъид айтди: Мен гувоҳлик бераманки, буни Пайғамбар ﷺдан эшитганман; ва гувоҳлик бераманки, Али улар билан жанг қилганида мен у билан бирга эдим; бас, у (киши) ўликлар (жасадлар) орасидан қидирилди ва — Пайғамбар ﷺ таърифлаган таъриф билан — (топиб) келтирилди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ الزُّهْرِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه أَنَّ أَعْرَابِيًّا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنِ الْهِجْرَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَيْحَكَ إِنَّ شَأْنَ الْهِجْرَةِ شَدِيدٌ، فَهَلْ لَكَ مِنْ إِبِلٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُؤَدِّي صَدَقَتَهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاعْمَلْ مِنْ وَرَاءِ الْبِحَارِ، فَإِنَّ اللَّهَ لَنْ يَتِرَكَ مِنْ عَمَلِكَ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) bir aʼrobiy: «Yo Rasululloh, menga hijrat haqida xabar bering» dedi. (U zot:) «Voy senga (vayhaka), albatta hijrat ishi ogʻir (qiyin)dir. Sening tuyalaring bormi?» dedilar. U: «Ha» dedi. (U zot:) «Ularning zakotini (sadaqasini) berasanmi?» dedilar. U: «Ha» dedi. (U zot:) «U holda (oʻz yurtingda, hatto) dengizlar ortida (boʻlsang ham) amal (yaxshilik) qilaver; chunki Alloh sening amalingdan hech narsani kamaytirmaydi» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) бир аъробий: «Ё Расулуллоҳ, менга ҳижрат ҳақида хабар беринг» деди. (У зот:) «Вой сенга (вайҳака), албатта ҳижрат иши оғир (қийин)дир. Сенинг туяларинг борми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. (У зот:) «Уларнинг закотини (садақасини) берасанми?» дедилар. У: «Ҳа» деди. (У зот:) «У ҳолда (ўз юртингда, ҳатто) денгизлар ортида (бўлсанг ҳам) амал (яхшилик) қилавер; чунки Аллоҳ сенинг амалингдан ҳеч нарсани камайтирмайди» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْجُلُوسَ بِالطُّرُقَاتِ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لَنَا مِنْ مَجَالِسِنَا بُدٌّ نَتَحَدَّثُ فِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَبَيْتُمْ إِلاَّ الْمَجْلِسَ فَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالُوا وَمَا حَقُّ الطَّرِيقِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ غَضُّ الْبَصَرِ، وَكَفُّ الأَذَى، وَرَدُّ السَّلاَمِ، وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) Paygʻambar ﷺ: «Yoʻllarda oʻtirishdan saqlaninglar» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, bizning — ichida suhbatlashadigan — majlislarimizga (oʻtirishlarimizga) ilojsiz (ehtiyoj bor)» dedilar. (U zot:) «Agar majlisdan boshqaga koʻnmasangiz, yoʻlga oʻz haqini beringlar» dedilar. Ular: «Yoʻlning haqi nima, yo Rasululloh?» dedilar. (U zot:) «Koʻzni (haromdan) yummoq, ozor (yetkazish)dan tiyilmoq, salomga alik olmoq, maʼrufga buyurib, munkardan qaytarmoqdir» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) Пайғамбар ﷺ: «Йўлларда ўтиришдан сақланинглар» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг — ичида суҳбатлашадиган — мажлисларимизга (ўтиришларимизга) иложсиз (эҳтиёж бор)» дедилар. (У зот:) «Агар мажлисдан бошқага кўнмасангиз, йўлга ўз ҳақини беринглар» дедилар. Улар: «Йўлнинг ҳақи нима, ё Расулуллоҳ?» дедилар. (У зот:) «Кўзни (ҳаромдан) юммоқ, озор (етказиш)дан тийилмоқ, саломга алик олмоқ, маъруфга буюриб, мункардан қайтармоқдир» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خُصَيْفَةَ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنْتُ فِي مَجْلِسٍ مِنْ مَجَالِسِ الأَنْصَارِ إِذْ جَاءَ أَبُو مُوسَى كَأَنَّهُ مَذْعُورٌ فَقَالَ اسْتَأْذَنْتُ عَلَى عُمَرَ ثَلاَثًا، فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي فَرَجَعْتُ فَقَالَ مَا مَنَعَكَ قُلْتُ اسْتَأْذَنْتُ ثَلاَثًا، فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي فَرَجَعْتُ، وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اسْتَأْذَنَ أَحَدُكُمْ ثَلاَثًا فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، فَلْيَرْجِعْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ لَتُقِيمَنَّ عَلَيْهِ بِبَيِّنَةٍ‏.‏ أَمِنْكُمْ أَحَدٌ سَمِعَهُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَاللَّهِ لاَ يَقُومُ مَعَكَ إِلاَّ أَصْغَرُ الْقَوْمِ، فَكُنْتُ أَصْغَرَ الْقَوْمِ، فَقُمْتُ مَعَهُ فَأَخْبَرْتُ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ذَلِكَ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ الْمُبَارَكِ أَخْبَرَنِي ابْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ عَنْ بُسْرٍ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ بِهَذَا‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men ansorlarning majlislaridan birida edim, shunda Abu Muso — goʻyo qoʻrqib ketgandek (hovliqib) — keldi va: «Men Umarning (oldiga kirishga) uch marta izn soʻradim, ammo menga izn berilmadi, shuning uchun qaytdim» dedi. (Soʻng Umar yoniga keldi va) U (Umar): «Seni nima toʻsdi (nega kirmading)?» dedi. (Abu Muso:) «Men uch marta izn soʻradim, menga izn berilmadi, shuning uchun qaytdim; chunki Rasululloh ﷺ: ‹Biringiz uch marta izn soʻrab, unga izn berilmasa, qaytsin› degan edilar» dedi. (Umar:) «Vallohi, sen buni (isbotlash uchun) albatta dalil (bayyina) keltirasan. Sizlarning ichingizda uni Paygʻambar ﷺdan eshitgan birortangiz bormi?» dedi. Ubay ibn Kaʼb: «Vallohi, sen bilan (guvohlik berib) faqat qavmning eng yoshi turadi» dedi. Men qavmning eng yoshi edim, shuning uchun u bilan turdim va Umarga Paygʻambar ﷺ shunday deganlarini xabar berdim.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен ансорларнинг мажлисларидан бирида эдим, шунда Абу Мусо — гўё қўрқиб кетгандек (ҳовлиқиб) — келди ва: «Мен Умарнинг (олдига киришга) уч марта изн сўрадим, аммо менга изн берилмади, шунинг учун қайтдим» деди. (Сўнг Умар ёнига келди ва) У (Умар): «Сени нима тўсди (нега кирмадинг)?» деди. (Абу Мусо:) «Мен уч марта изн сўрадим, менга изн берилмади, шунинг учун қайтдим; чунки Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингиз уч марта изн сўраб, унга изн берилмаса, қайцин› деган эдилар» деди. (Умар:) «Валлоҳи, сен буни (исботлаш учун) албатта далил (баййина) келтирасан. Сизларнинг ичингизда уни Пайғамбар ﷺдан эшитган бирортангиз борми?» деди. Убай ибн Каъб: «Валлоҳи, сен билан (гувоҳлик бериб) фақат қавмнинг энг ёши туради» деди. Мен қавмнинг энг ёши эдим, шунинг учун у билан турдим ва Умарга Пайғамбар ﷺ шундай деганларини хабар бердим.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ أَهْلَ، قُرَيْظَةَ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِ سَعْدٍ فَأَرْسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهِ فَجَاءَ فَقَالَ ‏"‏ قُومُوا إِلَى سَيِّدِكُمْ ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ خَيْرِكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَعَدَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هَؤُلاَءِ نَزَلُوا عَلَى حُكْمِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أَحْكُمُ أَنْ تُقْتَلَ مُقَاتِلَتُهُمْ، وَتُسْبَى ذَرَارِيُّهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ حَكَمْتَ بِمَا حَكَمَ بِهِ الْمَلِكُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَفْهَمَنِي بَعْضُ أَصْحَابِي عَنْ أَبِي الْوَلِيدِ مِنْ قَوْلِ أَبِي سَعِيدٍ إِلَى حُكْمِكَ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qilishicha,) Qurayza ahli Saʼdning hukmiga (taslim boʻlib) tushdilar; Paygʻambar ﷺ unga (odam) yubordilar, u (Saʼd) keldi. (U zot:) «Kattangizga (sayyidingizga) turinglar» — yoki: «Yaxshingizga» — dedilar. Bas, (Saʼd) Paygʻambar ﷺning yonlariga oʻtirdi. (U zot:) «Mana bular sening hukmingga (taslim boʻlib) tushdilar» dedilar. U: «Men ularning jangchilari oʻldirilishiga va zurriyotlari (ayol-bolalari) asir olinishiga hukm qilaman» dedi. (U zot:) «Sen al-Malik (Podshoh — Alloh) hukm qilgan hukm bilan hukm qilding» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилишича,) Қурайза аҳли Саъднинг ҳукмига (таслим бўлиб) тушдилар; Пайғамбар ﷺ унга (одам) юбордилар, у (Саъд) келди. (У зот:) «Каттангизга (саййидингизга) туринглар» — ёки: «Яхшингизга» — дедилар. Бас, (Саъд) Пайғамбар ﷺнинг ёнларига ўтирди. (У зот:) «Мана булар сенинг ҳукмингга (таслим бўлиб) тушдилар» дедилар. У: «Мен уларнинг жангчилари ўлдирилишига ва зурриётлари (аёл-болалари) асир олинишига ҳукм қиламан» деди. (У зот:) «Сен ал-Малик (Подшоҳ — Аллоҳ) ҳукм қилган ҳукм билан ҳукм қилдинг» дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ لِبْسَتَيْنِ، وَعَنْ بَيْعَتَيْنِ اشْتِمَالِ الصَّمَّاءِ، وَالاِحْتِبَاءِ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِ الإِنْسَانِ مِنْهُ شَىْءٌ، وَالْمُلاَمَسَةِ، وَالْمُنَابَذَةِ‏.‏ تَابَعَهُ مَعْمَرٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُدَيْلٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ikki xil kiyinishdan va ikki xil savdodan qaytardilar: ishtimol as-sammoʼ (bir kiyim bilan butun badanni oʻrab, (qoʻl chiqarishga) teshik qoldirmaslik) va bir kiyim bilan — avratini yopadigan narsa boʻlmagan holda — ihtibo qilib oʻtirish; (savdolardan esa) mulomasa va munobaza (savdolaridan). Uni (Zuhriydan) Maʼmar, Muhammad ibn Abu Hafsa va Abdulloh ibn Budayl ham (rivoyat qilib) mutoba qildilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ икки хил кийинишдан ва икки хил савдодан қайтардилар: иштимол ас-саммў (бир кийим билан бутун баданни ўраб, (қўл чиқаришга) тешик қолдирмаслик) ва бир кийим билан — авратини ёпадиган нарса бўлмаган ҳолда — иҳтибо қилиб ўтириш; (савдолардан эса) муломаса ва мунобаза (савдоларидан). Уни (Зуҳрийдан) Маъмар, Муҳаммад ибн Абу Ҳафса ва Абдуллоҳ ибн Будайл ҳам (ривоят қилиб) мутоба қилдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ اشْتِمَالِ الصَّمَّاءِ وَأَنْ يَحْتَبِيَ الرَّجُلُ فِي ثَوْبٍ وَاحِدٍ، لَيْسَ عَلَى فَرْجِهِ مِنْهُ شَىْءٌ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ‹ishtimol as-sammoʼ›dan (bitta kiyimni — uchini koʻtara olmaydigan yoki qoʻlni chiqara olmaydigan tarzda — oʻrab olishdan) qaytardilar. Yana u zot bitta kiyimga oʻranib, avratning ustida (matodan) bir qism boʻlmagan holda ‹ihtiboʼ› qilishdan (tizzani qoringa yaqin qilib, oyoqlarni ochib, qoʻllar bilan tizzani quchoqlab oʻtirishdan) ham qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ‹иштимол ас-саммў›дан (битта кийимни — учини кўтара олмайдиган ёки қўлни чиқара олмайдиган тарзда — ўраб олишдан) қайтардилар. Яна у зот битта кийимга ўраниб, авратнинг устида (матодан) бир қисм бўлмаган ҳолда ‹иҳтибў› қилишдан (тиззани қоринга яқин қилиб, оёқларни очиб, қўллар билан тиззани қучоқлаб ўтиришдан) ҳам қайтардилар.