حَدَّثَنَا بَهْزٌ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي عِيَاضٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُجْلَسَ بَيْنَ الضِّحِّ وَالظِّلِّ وَقَالَ مَجْلِسُ الشَّيْطَانِ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ oftob bilan soya orasida oʻtirishdan qaytardilar va: «Bu shaytonning oʻtirar joyidir», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинадики, Набий ﷺ офтоб билан соя орасида ўтиришдан қайтардилар ва: «Бу шайтоннинг ўтирар жойидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا حُمَيْدٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَرَأَيْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَامَ حَتَّى نَفَخَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi aytdi: Men Allohning Nabiysi ﷺ xurrak otguncha uxlaganlarini, soʻng turib namoz oʻqiganlarini va tahorat olmaganlarini koʻrdim.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши айтди: Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺ хуррак отгунча ухлаганларини, сўнг туриб намоз ўқиганларини ва таҳорат олмаганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو وَأَبُو سَعِيدٍ قَالَا حَدَّثَنَا زَائِدَةُ قَالَ حَدَّثَنَا السَّائِبُ بْنُ حُبَيْشٍ الكَلَاعِيُّ عَنْ أَبِي الشَّمَّاخِ الْأَزْدِيِّ عَنِ ابْنِ عَمٍّ لَهُ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَتَى مُعَاوِيَةَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ وَلِيَ أَمْرًا مِنْ أَمْرِ النَّاسِ ثُمَّ أَغْلَقَ بَابَهُ دُونَ الْمِسْكِينِ وَالْمَظْلُومِ أَوْ ذِي الْحَاجَةِ أَغْلَقَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى دُونَهُ أَبْوَابَ رَحْمَتِهِ عِنْدَ حَاجَتِهِ وَفَقْرِهِ أَفْقَرُ مَا يَكُونُ إِلَيْهَا

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi (roziyallohu anhu) Muoviyaning huzuriga kelib, uning oldiga kirdi va dedi: Men Rasululloh ﷺ: «Kim odamlarning ishlaridan bir ishga voliy boʻlib, soʻng eshigini miskindan yoki mazlumdan yoki hojatmanddan berkitsa, Alloh tabaroka va taolo ham uning hojati va faqirligi paytida, u eng muhtoj boʻlgan chogʻida, rahmat eshiklarini undan berkitib qoʻyadi», deganlarini eshitdim.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши (розияллоҳу анҳу) Муовиянинг ҳузурига келиб, унинг олдига кирди ва деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Ким одамларнинг ишларидан бир ишга волий бўлиб, сўнг эшигини мискиндан ёки мазлумдан ёки ҳожатманддан беркитса, Аллоҳ табарока ва таоло ҳам унинг ҳожати ва фақирлиги пайтида, у энг муҳтож бўлган чоғида, раҳмат эшикларини ундан беркитиб қўяди», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ أَنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَهُ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي صَلَاتِهِ فَلَا يَرْفَعْ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ أَنْ يُلْتَمَعَ بَصَرُهُ

Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Utba ibn Masʼudga Rasululloh ﷺning sahobalaridan bir kishi hikoya qilib berdiki, u Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozida boʻlsa, koʻzini osmonga koʻtarmasin, koʻzi sugʻurib olinmasin», deganlarini eshitgan.Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Утба ибн Масъудга Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бир киши ҳикоя қилиб бердики, у Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозида бўлса, кўзини осмонга кўтармасин, кўзи суғуриб олинмасин», деганларини эшитган.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ مُرَّةَ الطَّيِّبِ قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غُرْفَتِي هَذِهِ حَسِبْتُ قَالَخَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ النَّحْرِ عَلَى نَاقَةٍ لَهُ حَمْرَاءَ مُخَضْرَمَةٍ فَقَالَ هَذَا يَوْمُ النَّحْرِ وَهَذَا يَوْمُ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ

Murra at-Tayyib aytdi: Menga Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi mana shu hujramda hadis aytdi — deb oʻylayman: Rasululloh ﷺ bizga Nahr kuni oʻzlarining qizil, quloqlari kesilgan tuyalari ustida xutba qildilar va: «Bu — Nahr kuni, bu — Hajji akbar kunidir», dedilar.Мурра ат-Таййиб айтди: Менга Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши мана шу ҳужрамда ҳадис айтди — деб ўйлайман: Расулуллоҳ ﷺ бизга Наҳр куни ўзларининг қизил, қулоқлари кесилган туялари устида хутба қилдилар ва: «Бу — Наҳр куни, бу — Ҳажжи акбар кунидир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ يَعْنِي ابْنَ حَازِمٍ عَنْ وَاصِلٍ الْأَحْدَبِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ شُرَيْحٍ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى يَا ابْنَ آدَمَ قُمْ إِلَيَّ أَمْشِ إِلَيْكَ وَامْشِ إِلَيَّ أُهَرْوِلْ إِلَيْكَ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi aytadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Alloh taolo aytdi: ‹Ey Odam farzandi, Menga (tomon) tur, Men senga yuray; Menga tomon yur, Men senga shoshilay›».Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши айтади: Набий ﷺ дедилар: «Аллоҳ таоло айтди: ‹Эй Одам фарзанди, Менга (томон) тур, Мен сенга юрай; Менга томон юр, Мен сенга шошилай›».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ يَغْتَسِلُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ يَتَسَوَّكُ وَيَمَسُّ مِنْ طِيبٍ إِنْ كَانَ لِأَهْلِهِ

Ansorlardan boʻlgan, Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishi Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir musulmonga haqdirki, juma kuni gʻusl qilsin, misvok qilsin va ahlida boʻlsa, xushboʻylikdan surtsin», dedilar.Ансорлардан бўлган, Набий ﷺнинг ашобларидан бир киши Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир мусулмонга ҳақдирки, жума куни ғусл қилсин, мисвок қилсин ва аҳлида бўлса, хушбўйликдан суртсин», дедилар.

قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا الْأَشْجَعِيُّ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ هِلَالِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ رَجُلٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ سَيَكُونُ قَوْمٌ لَهُمْ عَهْدٌ فَمَنْ قَتَلَ رَجُلًا مِنْهُمْ لَمْ يَرَحْ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ وَإِنَّ رِيحَهَا لَيُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ سَبْعِينَ عَامًا

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: U zot: «Ahdi boʻlgan bir qavm boʻladi. Kim ulardan bir kishini oʻldirsa, jannat hidini his qilmaydi. Holbuki, uning hidi yetmish yillik yoʻldan sezilib turadi», dedilar.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинади: У зот: «Аҳди бўлган бир қавм бўлади. Ким улардан бир кишини ўлдирса, жаннат ҳидини ҳис қилмайди. Ҳолбуки, унинг ҳиди етмиш йиллик йўлдан сезилиб туради», дедилар.

قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْكُبُ عَلَى رَأْسِهِ الْمَاءَ بِالسُّقْيَا إِمَّا مِنْ الْحَرِّ وَإِمَّا مِنْ الْعَطَشِ وَهُوَ صَائِمٌ ثُمَّ لَمْ يَزَلْ صَائِمًا حَتَّى أَتَى كَدِيدًا ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَأَفْطَرَ وَأَفْطَرَ النَّاسُ وَهُوَ عَامُ الْفَتْحِ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi aytdi: Men Nabiy ﷺni as-Suqyoda — issiqdanmi yoki chanqoqdanmi — roʻzador holda boshlariga suv quyayotganlarini koʻrdim. Soʻng u zot Kadidga yetguncha roʻzador boʻlib turdilar, keyin suv soʻrab, roʻzalarini ochdilar va odamlar ham roʻzalarini ochdilar. Bu Fath yili edi.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши айтди: Мен Набий ﷺни ас-Суқёда — иссиқданми ёки чанқоқданми — рўзадор ҳолда бошларига сув қуяётганларини кўрдим. Сўнг у зот Кадидга етгунча рўзадор бўлиб турдилар, кейин сув сўраб, рўзаларини очдилар ва одамлар ҳам рўзаларини очдилар. Бу Фатҳ йили эди.

قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَامَ فِي سَفَرٍ عَامَ الْفَتْحِ وَأَمَرَ أَصْحَابَهُ بِالْإِفْطَارِ وَقَالَ إِنَّكُمْ تَلْقَوْنَ عَدُوًّا لَكُمْ فَتَقَوَّوْا فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ قَدْ صَامُوا لِصِيَامِكَ فَلَمَّا أَتَى الْكَدِيدَ أَفْطَرَ قَالَ الَّذِي حَدَّثَنِي فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَصُبُّ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهِ مِنْ الْحَرِّ وَهُوَ صَائِمٌ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishidan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ Fath yili safarda roʻza tutdilar va ashoblariga roʻzani ochishni buyurib: «Sizlar dushmaningizga roʻbaroʻ boʻlasizlar, bas, quvvat toplanglar», dedilar. «Yo Rasululloh, odamlar sizning roʻzangiz sababli roʻza tutishdi», deyildi. Kadidga yetganlarida u zot roʻzalarini ochdilar. Menga rivoyat qilgan kishi dedi: Men Rasululloh ﷺning roʻzador holda issiqdan boshlariga suv quyayotganlarini koʻrganman.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишидан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили сафарда рўза тутдилар ва ашобларига рўзани очишни буюриб: «Сизлар душманингизга рўбарў бўласизлар, бас, қувват топланглар», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, одамлар сизнинг рўзангиз сабабли рўза тутишди», дейилди. Кадидга етганларида у зот рўзаларини очдилар. Менга ривоят қилган киши деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг рўзадор ҳолда иссиқдан бошларига сув қуяётганларини кўрганман.

قَالَ حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنِ الْأَزْرَقِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ صَلَاتُهُ فَإِنْ كَانَ أَتَمَّهَا كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَتَمَّهَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ انْظُرُوا هَلْ تَجِدُونَ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَتُكْمِلُوا بِهَا فَرِيضَتَهُ ثُمَّ الزَّكَاةُ كَذَلِكَ ثُمَّ تُؤْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ

Rasululloh ﷺ: «Bandadan birinchi boʻlib hisob qilinadigan narsa — uning namozidir. Agar uni toʻliq ado etgan boʻlsa, unga toʻliq (qilib) yoziladi. Agar toʻliq ado etmagan boʻlsa, Alloh azza va jalla: ‹Qaranglar, bandam uchun nafl (namoz) topasizlarmi? U bilan uning farzini toʻldiringlar›, deydi. Soʻng zakot ham shunday. Soʻng (qolgan) amallar shunga qarab olinadi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «Бандадан биринчи бўлиб ҳисоб қилинадиган нарса — унинг намозидир. Агар уни тўлиқ адо этган бўлса, унга тўлиқ (қилиб) ёзилади. Агар тўлиқ адо этмаган бўлса, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Қаранглар, бандам учун нафл (намоз) топасизларми? У билан унинг фарзини тўлдиринглар›, дейди. Сўнг закот ҳам шундай. Сўнг (қолган) амаллар шунга қараб олинади», дедилар.

قَالَ حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْمُهَلَّبِ بْنِ أَبِي صُفْرَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا أُرَاهُمْ اللَّيْلَةَ إِلَّا سَيُبَيِّتُونَكُمْ فَإِنْ فَعَلُوا فَشِعَارُكُمْ حم لَا يُنْصَرُونَ

Nabiy ﷺ: «Menimcha, ular bu kecha sizlarga tunda hujum qiladilar. Agar shunday qilsalar, shioringiz — ‹Ha-Mim, ular gʻolib boʻlmaydilar› (soʻzi) boʻlsin», dedilar.Набий ﷺ: «Менимча, улар бу кеча сизларга тунда ҳужум қиладилар. Агар шундай қилсалар, шиорингиз — ‹Ҳа-Мим, улар ғолиб бўлмайдилар› (сўзи) бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ حَدَّثَنَا حَرِيزٌ قَالَ حَدَّثَنَا شُرَحْبِيلُ ابْنُ شُفْعَةَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُسَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ يُقَالُ لِلْوِلْدَانِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ قَالَ فَيَقُولُونَ يَا رَبِّ حَتَّى يَدْخُلَ آبَاؤُنَا وَأُمَّهَاتُنَا قَالَ فَيَأْتُونَ قَالَ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَا لِي أَرَاهُمْ مُحْبَنْطِئِينَ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ قَالَ فَيَقُولُونَ يَا رَبِّ آبَاؤُنَا وَأُمَّهَاتُنَا قَالَ فَيَقُولُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi Nabiy ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Qiyomat kuni bolalarga: ‹Jannatga kiringlar›, deyiladi. Ular: ‹Ey Robbim, otalarimiz va onalarimiz kirsalar (keyin kiramiz)›, deydilar. Soʻng ular keladilar. Shunda Alloh azza va jalla: ‹Nega ularni toʻxtab turgan holda koʻraman? Jannatga kiringlar!› deydi. Ular: ‹Ey Robbim, otalarimiz va onalarimiz-chi?› deydilar. Shunda (Alloh): ‹Jannatga kiringlar — sizlar ham, otalaringiz ham›, deydi».Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши Набий ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Қиёмат куни болаларга: ‹Жаннатга киринглар›, дейилади. Улар: ‹Эй Роббим, оталаримиз ва оналаримиз кирсалар (кейин кирамиз)›, дейдилар. Сўнг улар келадилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: ‹Нега уларни тўхтаб турган ҳолда кўраман? Жаннатга киринглар!› дейди. Улар: ‹Эй Роббим, оталаримиз ва оналаримиз-чи?› дейдилар. Шунда (Аллоҳ): ‹Жаннатга киринглар — сизлар ҳам, оталарингиз ҳам›, дейди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ هُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ إِسْحَاقَ هُوُ ابْنُ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي حَبِيبَةَ عَنْ ذَلِكَ الرَّجُلِ قَالَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلِي حَاجَةٌ فَرَأَى عَلَيَّ خَلُوقًا فَقَالَ اذْهَبْ فَاغْسِلْهُ فَغَسَلْتُهُ ثُمَّ عُدْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ اذْهَبْ فَاغْسِلْهُ فَذَهَبْتُ فَوَقَعْتُ فِي بِئْرٍ فَأَخَذْتُ مِشْقَةً فَجَعَلْتُ أَتَتَبَّعُهُ ثُمَّ عُدْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ حَاجَتُكَ

Oʻsha kishi (roziyallohu anhu) aytdi: Men bir hojatim bilan Nabiy ﷺning huzurlariga keldim. U zot menda xaluq (xushbuy) borligini koʻrib: «Bor, uni yuvib tashla», dedilar. Men uni yuvdim, soʻng u zotning oldilariga qaytdim. U zot: «Bor, uni yuvib tashla», dedilar. Men bordim va bir quduqqa tushdim, bir parcha latta olib, uni (yuqni) ketkaza boshladim. Soʻng u zotning oldilariga qaytdim. Shunda u zot: «Hojating (nima edi)?» dedilar.Ўша киши (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен бир ҳожатим билан Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим. У зот менда халуқ (хушбуй) борлигини кўриб: «Бор, уни ювиб ташла», дедилар. Мен уни ювдим, сўнг у зотнинг олдиларига қайтдим. У зот: «Бор, уни ювиб ташла», дедилар. Мен бордим ва бир қудуққа тушдим, бир парча латта олиб, уни (юқни) кетказа бошладим. Сўнг у зотнинг олдиларига қайтдим. Шунда у зот: «Ҳожатинг (нима эди)?» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي ابْنَ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ حَدَّثَنَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ سَتُفْتَحُ عَلَيْكُمْ الشَّامُ فَإِذَا خُيِّرْتُمْ الْمَنَازِلَ فِيهَا فَعَلَيْكُمْ بِمَدِينَةٍ يُقَالُ لَهَا دِمَشْقُ فَإِنَّهَا مَعْقِلُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ الْمَلَاحِمِ وَفُسْطَاطُهَا مِنْهَا بِأَرْضٍ يُقَالُ لَهَا الْغُوطَةُ

Jubayr ibn Nufayr aytdi: Bizga Muhammad ﷺning ashoblaridan bir kishi rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ: «Sizlarga Shom fath qilib beriladi. Undagi manzillarni tanlash (ixtiyori) berilsa, Dimashq deb ataladigan shaharni lozim tutinglar; zero u malhamalar (buyuk janglar) paytida musulmonlarning qoʻrgʻonidir, uning qarorgohi esa undagi Gʻuta deb ataladigan yerdadir», dedilar.Жубайр ибн Нуфайр айтди: Бизга Муҳаммад ﷺнинг ашобларидан бир киши ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга Шом фатҳ қилиб берилади. Ундаги манзилларни танлаш (ихтиёри) берилса, Димашқ деб аталадиган шаҳарни лозим тутинглар; зеро у малҳамалар (буюк жанглар) пайтида мусулмонларнинг қўрғонидир, унинг қароргоҳи эса ундаги Ғута деб аталадиган ердадир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ مَرْثَدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْيَزَنِيِّ حَدَّثَنِي بَعْضُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ ظِلَّ الْمُؤْمِنِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَدَقَتُهُ

Marsad ibn Abdulloh al-Yazaniyga Rasululloh ﷺning sahobalaridan biri aytib berdiki, u Rasululloh ﷺning: «Albatta, moʻminning qiyomat kunidagi soyasi uning sadaqasidir», deganlarini eshitgan.Марсад ибн Абдуллоҳ ал-Язанийга Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан бири айтиб бердики, у Расулуллоҳ ﷺнинг: «Албатта, мўминнинг қиёмат кунидаги сояси унинг садақасидир», деганларини эшитган.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ الْخَوْلَانِيُّ قَالَدَخَلَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَسْجِدَ فَإِذَا كَعْبٌ يَقُصُّ فَقَالَ مَنْ هَذَا قَالُوا كَعْبٌ يَقُصُّ فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَقُصُّ إِلَّا أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُخْتَالٌ قَالَ فَبَلَغَ ذَلِكَ كَعْبًا فَمَا رُئِيَ يَقُصُّ بَعْدُ

Abduljabbor al-Xavloniy aytadi: Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi masjidga kirdi, qarasa Kaʼb qissa aytib turibdi. U: «Bu kim?» dedi. Ular: «Kaʼb, qissa aytmoqda», dedilar. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Qissa soʻzlab vaʼz qilishni faqat amir, yo amr etilgan kishi, yoki manmanchi qiladi›, deganlarini eshitganman», dedi. Bu (soʻz) Kaʼbga yetdi va shundan keyin uning qissa aytgani koʻrilmadi.Абдулжаббор ал-Хавлоний айтади: Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши масжидга кирди, қараса Каъб қисса айтиб турибди. У: «Бу ким?» деди. Улар: «Каъб, қисса айтмоқда», дедилар. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қисса сўзлаб ваъз қилишни фақат амир, ё амр этилган киши, ёки манманчи қилади›, деганларини эшитганман», деди. Бу (сўз) Каъбга етди ва шундан кейин унинг қисса айтгани кўрилмади.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ قَالَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ أَبِي الْأَخْضَرِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَزِيدَ حَدَّثَهُ أَنَّ بَعْضَ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدَّثَهُ أَنَّهُقَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ النَّاسِ أَفْضَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُؤْمِنٌ مُجَاهِدٌ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالُوا ثُمَّ مَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ثُمَّ مُؤْمِنٌ فِي شِعْبٍ مِنْ الشِّعَابِ يَتَّقِي اللَّهَ وَيَدَعُ النَّاسَ مِنْ شَرِّهِ

Paygʻambar ﷺning sahobalaridan biri rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺga: «Yo Rasululloh, odamlarning qaysi biri afzal?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla yoʻlida joni va moli bilan jihod qiluvchi moʻmin», dedilar. Ular: «Soʻng kim, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Soʻng togʻ daralaridan biridagi moʻmin — u Allohdan qoʻrqadi va odamlarni oʻz yomonligidan asraydi», dedilar.Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бири ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, одамларнинг қайси бири афзал?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла йўлида жони ва моли билан жиҳод қилувчи мўмин», дедилар. Улар: «Сўнг ким, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Сўнг тоғ дараларидан биридаги мўмин — у Аллоҳдан қўрқади ва одамларни ўз ёмонлигидан асрайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَائِشَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَلَّكُمْ تَقْرَءُونَ وَالْإِمَامُ يَقْرَأُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلَاثًا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَفْعَلُ قَالَ فَلَا تَفْعَلُوا إِلَّا أَنْ يَقْرَأَ أَحَدُكُمْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ

Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi aytadi: Paygʻambar ﷺ: «Ehtimol sizlar imom qiroat qilayotganda qiroat qilarsizlar», dedilar — buni ikki yoki uch marta (takrorladilar). Ular: «Yo Rasululloh, biz shunday qilamiz», dedilar. U zot: «Unday qilmanglar; faqat biringiz Fotihat ul-Kitobni oʻqisin», dedilar.Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши айтади: Пайғамбар ﷺ: «Эҳтимол сизлар имом қироат қилаётганда қироат қиларсизлар», дедилар — буни икки ёки уч марта (такрорладилар). Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз шундай қиламиз», дедилар. У зот: «Ундай қилманглар; фақат бирингиз Фотиҳат ул-Китобни ўқисин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ هِلَالِ بْنِ يِسَافٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُخَيْمِرَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَتَلَ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ لَمْ يَجِدْ رِيحَ الْجَنَّةِ وَإِنَّ رِيحَهَا لَيُوجَدُ مِنْ مَسِيرَةِ سَبْعِينَ عَامًا

Qosim ibn Muxaymira (rahimahulloh) Paygʻambar ﷺ sahobalaridan bir kishidan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Kimki zimmiy ahli boʻlgan bir kishini oʻldirsa, jannatning hidini hidlay olmaydi. Uning hidi esa yetmish yillik yoʻl masofasidan sezilib turadi», dedilar.Қосим ибн Мухаймира (раҳимаҳуллоҳ) Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан бир кишидан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки зиммий аҳли бўлган бир кишини ўлдирса, жаннатнинг ҳидини ҳидлай олмайди. Унинг ҳиди эса етмиш йиллик йўл масофасидан сезилиб туради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ شُعْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مُحَيْرِيزٍ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أُنَاسًا مِنْ أُمَّتِي يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ يُسَمُّونَهَا بِغَيْرِ اسْمِهَا

Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, ummatimdan bir toifa odamlar xamrni oʻz nomidan boshqa nom bilan atab ichadilar», dedilar.Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, умматимдан бир тоифа одамлар хамрни ўз номидан бошқа ном билан атаб ичадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَّامٍ قَالَ حَدَّثَنِي مَنْرَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَالَ ثُمَّ تَلَا شَيْئًا مِنْ الْقُرْآنِ وَقَالَ هُشَيْمٌ مَرَّةً آيًا مِنْ الْقُرْآنِ قَبْلَ أَنْ يَمَسَّ مَاءً

Abu Sallom aytadi: Menga Paygʻambar ﷺni koʻrgan kishi aytib berdiki, u zot bavl qildilar, soʻng suvga tegmasdan avval Qurʼondan bir narsani tilovat qildilar. Hushaym boshqa safar: «Qurʼondan bir necha oyatni», dedi.Абу Саллом айтади: Менга Пайғамбар ﷺни кўрган киши айтиб бердики, у зот бавл қилдилар, сўнг сувга тегмасдан аввал Қуръондан бир нарсани тиловат қилдилар. Ҳушайм бошқа сафар: «Қуръондан бир неча оятни», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنِي الْحَارِثُ بْنُ فُضَيْلٍ وَعُمَارَةُ بْنُ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي قُرَادٍ قَالَخَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَاجًّا قَالَ فَرَأَيْتُهُ خَرَجَ مِنْ الْخَلَاءِ فَاتَّبَعْتُهُ بِالْإِدَاوَةِ أَوْ الْقَدَحِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَرَادَ حَاجَةً أَبْعَدَ فَجَلَسْتُ لَهُ بِالطَّرِيقِ حَتَّى انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْوَضُوءَ قَالَ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَيَّ فَصَبَّ عَلَى يَدِهِ فَغَسَلَهَا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ بِكَفِّهَا فَصَبَّ عَلَى يَدٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ مَسَحَ عَلَى رَأْسِهِ ثُمَّ قَبَضَ الْمَاءَ عَلَى يَدٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ مَسَحَ عَلَى رَأْسِهِ ثُمَّ قَبَضَ الْمَاءَ قَبْضًا بِيَدِهِ فَضَرَبَ بِهِ عَلَى ظَهْرِ قَدَمِهِ فَمَسَحَ بِيَدِهِ عَلَى قَدَمِهِ ثُمَّ جَاءَ فَصَلَّى لَنَا الظُّهْرَ

Abdurrahmon ibn Abu Qurod (roziyallohu anhu) aytadi: Men Paygʻambar ﷺ bilan haj qilgani chiqdim. U zotning hojat joyidan chiqqanlarini koʻrib, idish yoki qadah bilan ortlaridan bordim. Rasululloh ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻlsalar, uzoqqa borar edilar. Men u zot uchun yoʻlda oʻtirdim, toki Rasululloh ﷺ qaytdilar. Men u zotga: «Yo Rasululloh, tahorat (suvi)», dedim. Rasululloh ﷺ menga yuzlandilar va qoʻllariga suv quyib, uni yuvdilar. Soʻng qoʻllarini (idishga) botirib, bir kaftlari bilan suv oldilar va boshlariga mash tortdilar; yana bir qoʻllari bilan suv olib, boshlariga mash tortdilar; soʻng qoʻllari bilan bir hovuch suv olib, uni oyoqlarining ustiga urdilar va qoʻllari bilan oyoqlariga mash tortdilar. Soʻng kelib, bizga peshin namozini oʻqib berdilar.Абдурраҳмон ибн Абу Қурод (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Пайғамбар ﷺ билан ҳаж қилгани чиқдим. У зотнинг ҳожат жойидан чиққанларини кўриб, идиш ёки қадаҳ билан ортларидан бордим. Расулуллоҳ ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлсалар, узоққа борар эдилар. Мен у зот учун йўлда ўтирдим, токи Расулуллоҳ ﷺ қайтдилар. Мен у зотга: «Ё Расулуллоҳ, таҳорат (суви)», дедим. Расулуллоҳ ﷺ менга юзландилар ва қўлларига сув қуйиб, уни ювдилар. Сўнг қўлларини (идишга) ботириб, бир кафтлари билан сув олдилар ва бошларига маш тортдилар; яна бир қўллари билан сув олиб, бошларига маш тортдилар; сўнг қўллари билан бир ҳовуч сув олиб, уни оёқларининг устига урдилар ва қўллари билан оёқларига маш тортдилар. Сўнг келиб, бизга пешин намозини ўқиб бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ إِسْحَاقَ بْنَ سُوَيْدٍ قَالَ سَمِعْتُ مُطَرِّفَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ يُحَدِّثُ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَكَانَ بِالْكُوفَةِ أَمِيرٌ قَالَ فَخَطَبَ يَوْمًا فَقَالَ إِنَّ فِي إِعْطَاءِ هَذَا الْمَالِ فِتْنَةً وَفِي إِمْسَاكِهِ فِتْنَةً وَبِذَلِكَ قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي خُطْبَتِهِ حَتَّى فَرَغَ ثُمَّ نَزَلَ

Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi aytdi: Kufada bir amir bor edi. U bir kuni xutba qilib: «Albatta, bu molni berishda ham fitna bor, uni ushlab qolishda ham fitna bor. Allohning Rasuli ﷺ ham oʻz xutbalarida shu bilan turganlar», dedi. Nihoyat (xutbani) tugatdi, soʻng (minbardan) tushdi.Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши айтди: Куфада бир амир бор эди. У бир куни хутба қилиб: «Албатта, бу молни беришда ҳам фитна бор, уни ушлаб қолишда ҳам фитна бор. Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳам ўз хутбаларида шу билан турганлар», деди. Ниҳоят (хутбани) тугатди, сўнг (минбардан) тушди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا الْأَزْرَقُ بْنُ قَيْسٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَأَوَّلُ مَا يُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَلَاتُهُ فَإِنْ أَتَمَّهَا كُتِبَتْ لَهُ تَامَّةً وَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَتَمَّهَا قَالَ انْظُرُوا تَجِدُونَ لِعَبْدِي مِنْ تَطَوُّعٍ فَأَكْمِلُوا مَا ضَيَّعَ مِنْ فَرِيضَتِهِ ثُمَّ الزَّكَاةُ ثُمَّ تُؤْخَذُ الْأَعْمَالُ عَلَى حَسَبِ ذَلِكَ

Nabiy ﷺ sahobalaridan bir kishi aytdi: Qiyomat kunida banda birinchi boʻlib hisob beradigan narsa — uning namozidir. Agar uni toʻliq bajargan boʻlsa, unga toʻliq deb yoziladi. Agar uni toʻliq bajarmagan boʻlsa, (Alloh): «Qaranglar, bandam uchun nafl (namoz) topasizlarmi? Bas, u bilan uning farzidan zoye qilganini toʻldiringlar», deydi. Soʻng zakot (hisob qilinadi), soʻng amallar shunga qarab olinadi.Набий ﷺ саҳобаларидан бир киши айтди: Қиёмат кунида банда биринчи бўлиб ҳисоб берадиган нарса — унинг намозидир. Агар уни тўлиқ бажарган бўлса, унга тўлиқ деб ёзилади. Агар уни тўлиқ бажармаган бўлса, (Аллоҳ): «Қаранглар, бандам учун нафл (намоз) топасизларми? Бас, у билан унинг фарзидан зое қилганини тўлдиринглар», дейди. Сўнг закот (ҳисоб қилинади), сўнг амаллар шунга қараб олинади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ مَسْعُودِ بْنِ الْحَكَمِ الْأَنْصَارِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حُذَافَةَ السَّهْمِيَّ أَنْ يَرْكَبَ رَاحِلَتَهُ أَيَّامَ مِنًى فَيَصِيحَ فِي النَّاسِ لَا يَصُومَنَّ أَحَدٌ فَإِنَّهَا أَيَّامُ أَكْلٍ وَشُرْبٍقَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ عَلَى رَاحِلَتِهِ يُنَادِي بِذَلِكَ

Masʼud ibn al-Hakam al-Ansoriy Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Huzofa as-Sahmiyga Mino kunlarida ulovini minib, odamlar orasida: «Hech kim roʻza tutmasin, chunki bu kunlar yeb-ichish kunlaridir», deb nido qilishni buyurdilar. U dedi: Men uni ulovi ustida shuni nido qilib turganini koʻrdim.Масъуд ибн ал-Ҳакам ал-Ансорий Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Ҳузофа ас-Саҳмийга Мино кунларида уловини миниб, одамлар орасида: «Ҳеч ким рўза тутмасин, чунки бу кунлар еб-ичиш кунларидир», деб нидо қилишни буюрдилар. У деди: Мен уни улови устида шуни нидо қилиб турганини кўрдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَعْمَرٍ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ وَكَانَ أَبُوهُ أَحَدَ الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ تِيبَ عَلَيْهِمْ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ يَوْمَئِذٍ خَطِيبًا فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَاسْتَغْفَرَ لِلشُّهَدَاءِ الَّذِينَ قُتِلُوا يَوْمَ أُحُدٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّكُمْ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ تَزِيدُونَ وَإِنَّ الْأَنْصَارَ لَا يَزِيدُونَ وَإِنَّ الْأَنْصَارَ عَيْبَتِي الَّتِي أَوَيْتُ إِلَيْهَا أَكْرِمُوا كَرِيمَهُمْ وَتَجَاوَزُوا عَنْ مُسِيئِهِمْ فَإِنَّهُمْ قَدْ قَضَوْا الَّذِي عَلَيْهِمْ وَبَقِيَ الَّذِي لَهُمْ

Abdurrahmon ibn Kaʼb ibn Molik — uning otasi tavbalari qabul qilingan uch kishidan biri edi — Nabiy ﷺning sahobalaridan boʻlgan bir kishidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ oʻsha kuni xutba qilib turdilar, Allohga hamd va sano aytdilar, Uhud kuni shahid qilinganlar uchun magʻfirat soʻradilar, soʻng: «Ey muhojirlar jamoasi, sizlar koʻpayasizlar, ansorlar esa koʻpaymaydilar. Ansorlar mening panoh topgan sirdoshimdir. Ularning karamlisini hurmat qilinglar, yomonlik qilganini kechiringlar; chunki ular zimmalaridagini ado etdilar, ularning haqqi esa (hali) qoldi», dedilar.Абдурраҳмон ибн Каъб ибн Молик — унинг отаси тавбалари қабул қилинган уч кишидан бири эди — Набий ﷺнинг саҳобаларидан бўлган бир кишидан ривоят қиладики, Набий ﷺ ўша куни хутба қилиб турдилар, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, Уҳуд куни шаҳид қилинганлар учун мағфират сўрадилар, сўнг: «Эй муҳожирлар жамоаси, сизлар кўпаясизлар, ансорлар эса кўпаймайдилар. Ансорлар менинг паноҳ топган сирдошимдир. Уларнинг карамлисини ҳурмат қилинглар, ёмонлик қилганини кечиринглар; чунки улар зиммаларидагини адо этдилар, уларнинг ҳаққи эса (ҳали) қолди», дедилар.

سَمِعْتُهُ وَحْدِي حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ قَالَخَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي جِنَازَةِ رَجُلٍ مِنْ الْأَنْصَارِ وَأَنَا غُلَامٌ مَعَ أَبِي فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى حُفْرَةِ الْقَبْرِ فَجَعَلَ يُوصِي الْحَافِرَ وَيَقُولُ أَوْسِعْ مِنْ قِبَلِ الرَّأْسِ وَأَوْسِعْ مِنْ قِبَلِ الرِّجْلَيْنِ لَرُبَّ عَذْقٍ لَهُ فِي الْجَنَّةِ

Ansorlardan bir kishidan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga ansorlardan boʻlgan bir kishining janozasiga chiqdik; men oʻshanda otam bilan birga boʻlgan bola edim. Rasululloh ﷺ qabr choʻnqirining boʻyiga oʻtirib, qabr qazuvchiga tavsiya qila boshladilar va: «Bosh tomonidan kengaytir, oyoq tomonidan ham kengaytir. Uning jannatda qancha-qancha xurmo (daraxti) bordir!» dedilar.Ансорлардан бир кишидан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ансорлардан бўлган бир кишининг жанозасига чиқдик; мен ўшанда отам билан бирга бўлган бола эдим. Расулуллоҳ ﷺ қабр чўнқирининг бўйига ўтириб, қабр қазувчига тавсия қила бошладилар ва: «Бош томонидан кенгайтир, оёқ томонидан ҳам кенгайтир. Унинг жаннатда қанча-қанча хурмо (дарахти) бордир!» дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ الْعَدَنِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَائِشَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَلَّكُمْ تَقْرَءُونَ وَالْإِمَامُ يَقْرَأُ قَالَهَا ثَلَاثًا قَالُوا إِنَّا لَنَفْعَلُ ذَلِكَ قَالَ فَلَا تَفْعَلُوا إِلَّا أَنْ يَقْرَأَ أَحَدُكُمْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ

Muhammad ﷺning ashoblaridan bir kishi aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ehtimol sizlar imom qiroat qilayotganda qiroat qilarsizlar?» dedilar — buni uch marta aytdilar. Ular: «Biz shunday qilamiz», dedilar. U zot: «Bunday qilmanglar, magar biringiz Fotihat ul-Kitobni oʻqisa (mayli)», dedilar.Муҳаммад ﷺнинг ашобларидан бир киши айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳтимол сизлар имом қироат қилаётганда қироат қиларсизлар?» дедилар — буни уч марта айтдилар. Улар: «Биз шундай қиламиз», дедилар. У зот: «Бундай қилманглар, магар бирингиз Фотиҳат ул-Китобни ўқиса (майли)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ حَدَّثَنَا مَنْ كَانَ يُقْرِئُنَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْكَانُوا يَقْتَرِئُونَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَشْرَ آيَاتٍ فَلَا يَأْخُذُونَ فِي الْعَشْرِ الْأُخْرَى حَتَّى يَعْلَمُوا مَا فِي هَذِهِ مِنْ الْعِلْمِ وَالْعَمَلِ قَالُوا فَعَلِمْنَا الْعِلْمَ وَالْعَمَلَ

Abu Abdurrahmon aytdi: Bizga Nabiy ﷺning ashoblaridan bizga qiroat oʻrgatgan kishilar hadis aytdilarki, ular Rasululloh ﷺdan oʻnta oyat oʻrganar va shu oyatlardagi ilm va amalni bilib olmaguncha keyingi oʻntasini olmas edilar. Ular: «Biz ilmni ham, amalni ham oʻrgandik», deyishdi.Абу Абдурраҳмон айтди: Бизга Набий ﷺнинг ашобларидан бизга қироат ўргатган кишилар ҳадис айтдиларки, улар Расулуллоҳ ﷺдан ўнта оят ўрганар ва шу оятлардаги илм ва амални билиб олмагунча кейинги ўнтасини олмас эдилар. Улар: «Биз илмни ҳам, амални ҳам ўргандик», дейишди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كُنْتُ أَقُولُ فِي أَوْلَادِ الْمُشْرِكِينَ هُمْ مِنْهُمْ فَحَدَّثَنِي رَجُلٌ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَقِيتُهُ فَحَدَّثَنِيعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ هُوَ خَلَقَهُمْ وَهُوَ أَعْلَمُ بِهِمْ وَبِمَا كَانُوا عَامِلِينَ

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men mushriklarning bolalari haqida: «Ular ham oʻzlaridandir», der edim. Soʻng menga bir kishi Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan (hadis) aytdi. Men u kishi bilan uchrashdim, u menga Nabiy ﷺdan hadis aytdiki, u zot: «Ularning Rabbi ularni yaxshi bilguvchidir. Ularni U yaratgan, ularni ham, ular nima amal qilishlarini ham U yaxshi biladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен мушрикларнинг болалари ҳақида: «Улар ҳам ўзларидандир», дер эдим. Сўнг менга бир киши Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан (ҳадис) айтди. Мен у киши билан учрашдим, у менга Набий ﷺдан ҳадис айтдики, у зот: «Уларнинг Рабби уларни яхши билгувчидир. Уларни У яратган, уларни ҳам, улар нима амал қилишларини ҳам У яхши билади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ قَالَ سَمِعْنَاهُ مِنَ الْأَعْمَشِ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْلَا أَشُقُّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ صَلَاةٍ

Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar ummatimga mashaqqat boʻlishidan (qoʻrqmaganimda), ularga har bir namoz bilan birga misvok (ishlatish)ni buyurgan boʻlardim», dedilar.Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар умматимга машаққат бўлишидан (қўрқмаганимда), уларга ҳар бир намоз билан бирга мисвок (ишлатиш)ни буюрган бўлардим», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ مِنْ بَعْدِكُمْ أَوْ إِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ الْكَذَّابَ الْمُضِلَّ وَإِنَّ رَأْسَهُ مِنْ وَرَائِهِ حُبُكٌ حُبُكٌ وَإِنَّهُ سَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ فَمَنْ قَالَ كَذَبْتَ لَسْتَ رَبَّنَا وَلَكِنَّ اللَّهَ رَبُّنَا وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْهِ أَنَبْنَا وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ قَالَ فَلَا سَبِيلَ لَهُ عَلَيْهِ

Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, sizlardan keyin — yoki: ortingizda — yoʻldan ozdiruvchi yolgʻonchi (chiqadi). Uning boshi orqa tomonidan burma-burmadir. U: ‹Men sizlarning Rabbingizman›, deydi. Kim: ‹Yolgʻon aytding, sen bizning Rabbimiz emassan, balki Alloh bizning Rabbimizdir, biz Unga tavakkal qildik va Unga qaytdik, sendan Allohdan panoh soʻraymiz›, desa, uning bunga yoʻli boʻlmaydi», dedilar.Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, сизлардан кейин — ёки: ортингизда — йўлдан оздирувчи ёлғончи (чиқади). Унинг боши орқа томонидан бурма-бурмадир. У: ‹Мен сизларнинг Раббингизман›, дейди. Ким: ‹Ёлғон айтдинг, сен бизнинг Раббимиз эмассан, балки Аллоҳ бизнинг Раббимиздир, биз Унга таваккал қилдик ва Унга қайтдик, сендан Аллоҳдан паноҳ сўраймиз›, деса, унинг бунга йўли бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ حَدَّثَنِي مَنْسَمِعَ خُطْبَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي وَسَطِ أَيَّامِ التَّشْرِيقِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَلَا إِنَّ رَبَّكُمْ وَاحِدٌ وَإِنَّ أَبَاكُمْ وَاحِدٌ أَلَا لَا فَضْلَ لِعَرَبِيٍّ عَلَى أَعْجَمِيٍّ وَلَا لِعَجَمِيٍّ عَلَى عَرَبِيٍّ وَلَا لِأَحْمَرَ عَلَى أَسْوَدَ وَلَا أَسْوَدَ عَلَى أَحْمَرَ إِلَّا بِالتَّقْوَى أَبَلَّغْتُ قَالُوا بَلَّغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قَالَ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا يَوْمٌ حَرَامٌ ثُمَّ قَالَ أَيُّ شَهْرٍ هَذَا قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَيُّ بَلَدٍ هَذَا قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ حَرَّمَ بَيْنَكُمْ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ قَالَ وَلَا أَدْرِي قَالَ أَوْ أَعْرَاضَكُمْ أَمْ لَا كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَبَلَّغْتُ قَالُوا بَلَّغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِيُبَلِّغْ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ

Abu Nazra aytdi: Menga Rasululloh ﷺning tashriq kunlari oʻrtasidagi xutbalarini eshitgan kishi hadis aytdi. U zot: «Ey insonlar! Ogoh boʻlinglar, Rabbingiz bittadir, otangiz ham bittadir. Ogoh boʻlinglar, arabning ajamdan, ajamning arabdan, qizilning qoradan, qoraning qizildan hech qanday ustunligi yoʻq — faqat taqvo bilangina (ustunlik bor). Yetkazdimmi?» dedilar. Ular: «Rasululloh ﷺ yetkazdilar», deyishdi. Soʻng u zot: «Bu qaysi kun?» dedilar. Ular: «Hurmatli kun», deyishdi. Soʻng: «Bu qaysi oy?» dedilar. Ular: «Hurmatli oy», deyishdi. Soʻng: «Bu qaysi shahar?» dedilar. Ular: «Hurmatli shahar», deyishdi. U zot: «Albatta, Alloh oranglarda qonlaringizni va mollaringizni — (rovi: bilmadim, obroʻlaringizni ham dedilarmi yoki yoʻqmi, dedi) — mana shu shahringizdagi, mana shu oyingizdagi, mana shu kuningizning hurmati kabi harom qildi. Yetkazdimmi?» dedilar. Ular: «Rasululloh ﷺ yetkazdilar», deyishdi. U zot: «Hozir boʻlgan gʻoyibga yetkazsin», dedilar.Абу Назра айтди: Менга Расулуллоҳ ﷺнинг ташриқ кунлари ўртасидаги хутбаларини эшитган киши ҳадис айтди. У зот: «Эй инсонлар! Огоҳ бўлинглар, Раббингиз биттадир, отангиз ҳам биттадир. Огоҳ бўлинглар, арабнинг ажамдан, ажамнинг арабдан, қизилнинг қорадан, қоранинг қизилдан ҳеч қандай устунлиги йўқ — фақат тақво билангина (устунлик бор). Етказдимми?» дедилар. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ етказдилар», дейишди. Сўнг у зот: «Бу қайси кун?» дедилар. Улар: «Ҳурматли кун», дейишди. Сўнг: «Бу қайси ой?» дедилар. Улар: «Ҳурматли ой», дейишди. Сўнг: «Бу қайси шаҳар?» дедилар. Улар: «Ҳурматли шаҳар», дейишди. У зот: «Албатта, Аллоҳ орангларда қонларингизни ва молларингизни — (рови: билмадим, обрўларингизни ҳам дедиларми ёки йўқми, деди) — мана шу шаҳрингиздаги, мана шу ойингиздаги, мана шу кунингизнинг ҳурмати каби ҳаром қилди. Етказдимми?» дедилар. Улар: «Расулуллоҳ ﷺ етказдилар», дейишди. У зот: «Ҳозир бўлган ғойибга етказсин», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ قَالَكَانَ مَرْثَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لَا يَجِيءُ إِلَى الْمَسْجِدِ إِلَّا وَمَعَهُ شَيْءٌ يَتَصَدَّقُ بِهِ قَالَ فَجَاءَ ذَاتَ يَوْمٍ إِلَى الْمَسْجِدِ وَمَعَهُ بَصَلٌ فَقُلْتُ لَهُ أَبَا الْخَيْرِ مَا تُرِيدُ إِلَى هَذَا يُنْتِنُ عَلَيْكَ ثَوْبَكَ قَالَ يَا ابْنَ أَخِي إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا كَانَ فِي مَنْزِلِي شَيْءٌ أَتَصَدَّقُ بِهِ غَيْرُهُ إِنَّهُ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ظِلُّ الْمُؤْمِنِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَدَقَتُهُ

Yazid ibn Abu Habib aytdi: Marsad ibn Abdulloh masjidga faqat oʻzi bilan birga sadaqa qiladigan bir narsani olib kelar edi. Bir kuni u masjidga piyoz koʻtarib keldi. Men unga: «Ey Abul-Xayr, buni nima qilasan? Kiyimingni sasitib qoʻyadi», dedim. U: «Ey birodarimning oʻgʻli, Allohga qasamki, uyimda sadaqa qiladigan bundan boshqa narsa yoʻq edi. Menga Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishi Nabiy ﷺdan hadis aytdiki, u zot: ‹Moʻminning qiyomat kunidagi soyasi — uning sadaqasidir›, dedilar», dedi.Язид ибн Абу Ҳабиб айтди: Марсад ибн Абдуллоҳ масжидга фақат ўзи билан бирга садақа қиладиган бир нарсани олиб келар эди. Бир куни у масжидга пиёз кўтариб келди. Мен унга: «Эй Абул-Хайр, буни нима қиласан? Кийимингни саситиб қўяди», дедим. У: «Эй биродаримнинг ўғли, Аллоҳга қасамки, уйимда садақа қиладиган бундан бошқа нарса йўқ эди. Менга Набий ﷺнинг ашобларидан бир киши Набий ﷺдан ҳадис айтдики, у зот: ‹Мўминнинг қиёмат кунидаги сояси — унинг садақасидир›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ عَنْ عَرْفَجَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُذَكَرَ رَمَضَانَ فَقَالَ تُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَتُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ النَّارِ وَتُصَفَّدُ فِيهِ الشَّيَاطِينُ وَيُنَادِي فِيهِ مُنَادٍ كُلَّ لَيْلَةٍ يَا بَاغِيَ الْخَيْرِ هَلُمَّ وَيَا بَاغِيَ الشَّرِّ أَقْصِرْ حَتَّى يَنْقَضِيَ رَمَضَانُ

Arfaja Nabiy ﷺning ashoblaridan bir kishidan rivoyat qiladiki, u Ramazonni zikr qilib dedi: «Unda jannat eshiklari ochiladi, unda doʻzax eshiklari yopiladi va unda shaytonlar kishanlanadi. Har kecha bir jarchi: ‹Ey yaxshilik istovchi, kel! Ey yomonlik istovchi, toʻxta!› deb nido qiladi — toki Ramazon tugagunicha».Арфажа Набий ﷺнинг ашобларидан бир кишидан ривоят қиладики, у Рамазонни зикр қилиб деди: «Унда жаннат эшиклари очилади, унда дўзах эшиклари ёпилади ва унда шайтонлар кишанланади. Ҳар кеча бир жарчи: ‹Эй яхшилик истовчи, кел! Эй ёмонлик истовчи, тўхта!› деб нидо қилади — токи Рамазон тугагунича».

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي صَخْرٍ الْعُقَيْلِيِّ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنَ الْأَعْرَابِ قَالَجَلَبْتُ جَلُوبَةً إِلَى الْمَدِينَةِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمَّا فَرَغْتُ مِنْ بَيْعَتِي قُلْتُ لَأَلْقَيَنَّ هَذَا الرَّجُلَ فَلَأَسْمَعَنَّ مِنْهُ قَالَ فَتَلَقَّانِي بَيْنَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ يَمْشُونَ فَتَبِعْتُهُمْ فِي أَقْفَائِهِمْ حَتَّى أَتَوْا عَلَى رَجُلٍ مِنْ الْيَهُودِ نَاشِرًا التَّوْرَاةَ يَقْرَؤُهَا يُعَزِّي بِهَا نَفْسَهُ عَلَى ابْنٍ لَهُ فِي الْمَوْتِ كَأَحْسَنِ الْفِتْيَانِ وَأَجْمَلِهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْشُدُكَ بِالَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ هَلْ تَجِدُ فِي كِتَابِكَ ذَا صِفَتِي وَمَخْرَجِي فَقَالَ بِرَأْسِهِ هَكَذَا أَيْ لَا فَقَالَ ابْنُهُ إِنِّي وَالَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ إِنَّا لَنَجِدُ فِي كِتَابِنَا صِفَتَكَ وَمَخْرَجَكَ وَأَشْهَدُ أَنَّ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ أَقِيمُوا الْيَهُودَ عَنْ أَخِيكُمْ ثُمَّ وَلِيَ كَفَنَهُ وَحَنَّطَهُ وَصَلَّى عَلَيْهِ

Aʼrobiylardan bir kishi menga hadis aytib dedi: Men Rasululloh ﷺning hayotlik chogʻlarida Madinaga savdo moli olib bordim. Savdomni tugatgach: «Albatta bu kishi bilan uchrashaman va undan (bir narsa) eshitaman», dedim. U zot Abu Bakr bilan Umar oʻrtalarida yurgan holda menga roʻpara boʻldilar. Men ularning orqalaridan ergashdim, toki ular Tavrotni yozib, oʻqib oʻtirgan bir yahudiyning oldiga keldilar. U yigitlarning eng koʻrkami va goʻzali boʻlgan oʻlim toʻshagidagi oʻgʻli sabab oʻzini shu bilan tasalli qilar edi. Rasululloh ﷺ: «Tavrotni nozil qilgan Zot bilan qasam berib soʻrayman: kitobingda mening sifatim va chiqishimni topasanmi?» dedilar. U boshi bilan: yoʻq, degan ishorani qildi. Shunda uning oʻgʻli: «Tavrotni nozil qilgan Zotga qasamki, biz kitobimizda sening sifatingni va chiqishingni albatta topamiz. Men Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va sen Allohning Rasuli ekanligingga guvohlik beraman», dedi. Shunda u zot: «Yahudiylarni birodaringizdan uzoqlashtiringlar», dedilar. Soʻng uni kafanlash va hunutlashni oʻz zimmalariga oldilar va unga janoza namozini oʻqidilar.Аъробийлардан бир киши менга ҳадис айтиб деди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳаётлик чоғларида Мадинага савдо моли олиб бордим. Савдомни тугатгач: «Албатта бу киши билан учрашаман ва ундан (бир нарса) эшитаман», дедим. У зот Абу Бакр билан Умар ўрталарида юрган ҳолда менга рўпара бўлдилар. Мен уларнинг орқаларидан эргашдим, токи улар Тавротни ёзиб, ўқиб ўтирган бир яҳудийнинг олдига келдилар. У йигитларнинг энг кўрками ва гўзали бўлган ўлим тўшагидаги ўғли сабаб ўзини шу билан тасалли қилар эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Тавротни нозил қилган Зот билан қасам бериб сўрайман: китобингда менинг сифатим ва чиқишимни топасанми?» дедилар. У боши билан: йўқ, деган ишорани қилди. Шунда унинг ўғли: «Тавротни нозил қилган Зотга қасамки, биз китобимизда сенинг сифатингни ва чиқишингни албатта топамиз. Мен Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва сен Аллоҳнинг Расули эканлигингга гувоҳлик бераман», деди. Шунда у зот: «Яҳудийларни биродарингиздан узоқлаштиринглар», дедилар. Сўнг уни кафанлаш ва ҳунутлашни ўз зиммаларига олдилар ва унга жаноза намозини ўқидилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ مَالِكٍ عَنْ سُمَيٍّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُئِيَ بِالْعَرْجِ وَهُوَ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ الْمَاءَ مِنْ الْحَرِّ أَوْ مِنْ الْعَطَشِ وَهُوَ صَائِمٌ

Abu Bakr ibn Abdurrahmon Nabiy ﷺning baʼzi sahobalaridan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ Arj (degan joy)da roʻzador holatlarida issiqdan yoki chanqoqdan boshlariga suv quyayotgan holda koʻrildilar.Абу Бакр ибн Абдурраҳмон Набий ﷺнинг баъзи саҳобаларидан ривоят қилади: Набий ﷺ Арж (деган жой)да рўзадор ҳолатларида иссиқдан ёки чанқоқдан бошларига сув қуяётган ҳолда кўрилдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَكَانَ جُنَادَةُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ أَمِيرًا عَلَيْنَا فِي الْبَحْرِ سِتَّ سِنِينَ فَخَطَبَنَا ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ دَخَلْنَا عَلَى رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقُلْنَا لَهُ حَدِّثْنَا بِمَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَا تُحَدِّثْنَا بِمَا سَمِعْتَ مِنْ النَّاسِ قَالُوا قَالَ فَشَدَّدُوا عَلَيْهِ فَقَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أُنْذِرُكُمْ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ أُنْذِرُكُمْ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ وَهُوَ رَجُلٌ مَمْسُوحُ الْعَيْنِ قَالَ ابْنُ عَوْنٍ أَظُنُّهُ قَالَ الْيُسْرَى يَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا مَعَهُ جِبَالُ خُبْزٍ وَأَنْهَارُ مَاءٍ يَبْلُغُ سُلْطَانُهُ كُلَّ مَنْهَلٍ لَا يَأْتِي أَرْبَعَةَ مَسَاجِدَ فَذَكَرَ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ وَالْمَسْجِدَ الْأَقْصَى وَالطُّورَ وَالْمَدِينَةَ غَيْرَ أَنَّ مَا كَانَ مِنْ ذَلِكَ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْوَرَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْوَرَ قَالَ ابْنُ عَوْنٍ وَأَظُنُّ فِي حَدِيثِهِ يُسَلَّطُ عَلَى رَجُلٍ مِنْ الْبَشَرِ فَيَقْتُلُهُ ثُمَّ يُحْيِيهِ وَلَا يُسَلَّطُ عَلَى غَيْرِهِ

Mujohid aytdi: Junoda ibn Abu Umayya olti yil dengizda bizga amir boʻldi. Bir kuni u bizga xutba qilib dedi: Biz Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishining huzuriga kirdik va unga: «Bizga Rasululloh ﷺdan eshitgan narsangni soʻzlab ber, odamlardan eshitganingni soʻzlama», dedik. Ular unga qattiq turib olishdi. Shunda u dedi: Rasululloh ﷺ oramizda turib: «Men sizlarni Masih Dajjoldan ogohlantiraman, men sizlarni Masih Dajjoldan ogohlantiraman. U koʻzi oʻchirilgan bir kishidir» — Ibn Avn aytdi: Chamasi u chap koʻzini aytdi — «u yerda qirq tong turadi; u bilan birga non togʻlari va suv daryolari boʻladi; uning hukmi har bir suv manbaiga yetadi. U toʻrtta masjidga kelmaydi» — u Masjidul-Haromni, Masjidul-Aqsoni, Turni va Madinani zikr qildi — «Ammo shulardan nima boʻlsa ham, bilinglarki, Alloh koʻr emas, Alloh koʻr emas, Alloh koʻr emas». Ibn Avn aytdi: Chamasi uning hadisida: «Unga insonlardan bir kishi ustidan hukm beriladi, u uni oʻldiradi, soʻng tiriltiradi; undan boshqasi ustidan esa hukm berilmaydi», (deyilgan).Мужоҳид айтди: Жунода ибн Абу Умайя олти йил денгизда бизга амир бўлди. Бир куни у бизга хутба қилиб деди: Биз Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишининг ҳузурига кирдик ва унга: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсангни сўзлаб бер, одамлардан эшитганингни сўзлама», дедик. Улар унга қаттиқ туриб олишди. Шунда у деди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб: «Мен сизларни Масиҳ Дажжолдан огоҳлантираман, мен сизларни Масиҳ Дажжолдан огоҳлантираман. У кўзи ўчирилган бир кишидир» — Ибн Авн айтди: Чамаси у чап кўзини айтди — «у ерда қирқ тонг туради; у билан бирга нон тоғлари ва сув дарёлари бўлади; унинг ҳукми ҳар бир сув манбаига етади. У тўртта масжидга келмайди» — у Масжидул-Ҳаромни, Масжидул-Ақсони, Турни ва Мадинани зикр қилди — «Аммо шулардан нима бўлса ҳам, билингларки, Аллоҳ кўр эмас, Аллоҳ кўр эмас, Аллоҳ кўр эмас». Ибн Авн айтди: Чамаси унинг ҳадисида: «Унга инсонлардан бир киши устидан ҳукм берилади, у уни ўлдиради, сўнг тирилтиради; ундан бошқаси устидан эса ҳукм берилмайди», (дейилган).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ أَنَّهُ قَالَأَتَيْتُ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْنِي حَدِيثًا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الدَّجَّالِ وَلَا تُحَدِّثْنِي عَنْ غَيْرِكَ وَإِنْ كَانَ عِنْدَكَ مُصَدَّقًا فَقَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَنْذَرْتُكُمْ فِتْنَةَ الدَّجَّالِ فَلَيْسَ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا أَنْذَرَهُ قَوْمَهُ أَوْ أُمَّتَهُ وَإِنَّهُ آدَمُ جَعْدٌ أَعْوَرُ عَيْنِهِ الْيُسْرَى وَإِنَّهُ يُمْطِرُ وَلَا يُنْبِتُ الشَّجَرَةَ وَإِنَّهُ يُسَلَّطُ عَلَى نَفْسٍ فَيَقْتُلُهَا ثُمَّ يُحْيِيهَا وَلَا يُسَلَّطُ عَلَى غَيْرِهَا وَإِنَّهُ مَعَهُ جَنَّةٌ وَنَارٌ وَنَهْرٌ وَمَاءٌ وَجَبَلُ خُبْزٍ وَإِنَّ جَنَّتَهُ نَارٌ وَنَارَهُ جَنَّةٌ وَإِنَّهُ يَلْبَثُ فِيكُمْ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا يَرِدُ فِيهَا كُلَّ مَنْهَلٍ إِلَّا أَرْبَعَ مَسَاجِدَ مَسْجِدَ الْحَرَامِ وَمَسْجِدَ الْمَدِينَةِ وَالطُّورِ وَمَسْجِدَ الْأَقْصَى وَإِنْ شَكَلَ عَلَيْكُمْ أَوْ شُبِّهَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَيْسَ بِأَعْوَرَ

Junoda ibn Abu Umayya aytdi: Men Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishining oldiga bordim va unga: «Menga Rasululloh ﷺdan Dajjol haqida eshitgan bir hadisingni soʻzlab ber, oʻzingdan boshqadan — garchi u sening nazdingda ishonchli boʻlsa ham — soʻzlama», dedim. U dedi: Rasululloh ﷺ shunday deganlarini eshitdim: «Men sizlarni Dajjol fitnasidan ogohlantirdim. Hech bir nabiy yoʻqki, oʻz qavmini yoki ummatini undan ogohlantirmagan boʻlsa. Albatta, u buqdoyrang, jingalak sochli, chap koʻzi koʻrdir. U yomgʻir yogʻdiradi, lekin daraxtni oʻstirmaydi. Unga bir jon ustidan hukm beriladi, u uni oʻldiradi, soʻng tiriltiradi; undan boshqasi ustidan esa hukm berilmaydi. U bilan birga jannat va doʻzax, daryo va suv, non togʻi boʻladi. Uning jannati — doʻzax, doʻzaxi esa jannatdir. U sizlar orasida qirq tong turadi, ularda har bir suv manbaiga tushadi, faqat toʻrtta masjidga — Masjidul-Harom, Madina masjidi, Tur va Masjidul-Aqsoga (tushmaydi). Agar sizlarga chalkash yoki shubhali tuyulsa, bilinglarki, Alloh azza va jalla koʻr emas».Жунода ибн Абу Умайя айтди: Мен Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишининг олдига бордим ва унга: «Менга Расулуллоҳ ﷺдан Дажжол ҳақида эшитган бир ҳадисингни сўзлаб бер, ўзингдан бошқадан — гарчи у сенинг наздингда ишончли бўлса ҳам — сўзлама», дедим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай деганларини эшитдим: «Мен сизларни Дажжол фитнасидан огоҳлантирдим. Ҳеч бир набий йўқки, ўз қавмини ёки умматини ундан огоҳлантирмаган бўлса. Албатта, у буқдойранг, жингалак сочли, чап кўзи кўрдир. У ёмғир ёғдиради, лекин дарахтни ўстирмайди. Унга бир жон устидан ҳукм берилади, у уни ўлдиради, сўнг тирилтиради; ундан бошқаси устидан эса ҳукм берилмайди. У билан бирга жаннат ва дўзах, дарё ва сув, нон тоғи бўлади. Унинг жаннати — дўзах, дўзахи эса жаннатдир. У сизлар орасида қирқ тонг туради, уларда ҳар бир сув манбаига тушади, фақат тўртта масжидга — Масжидул-Ҳаром, Мадина масжиди, Тур ва Масжидул-Ақсога (тушмайди). Агар сизларга чалкаш ёки шубҳали туюлса, билингларки, Аллоҳ азза ва жалла кўр эмас».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ وَمَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ جُنَادَةَ بْنِ أَبِي أُمَيَّةَ الْأَزْدِيِّ قَالَذَهَبْتُ أَنَا وَرَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْنَا حَدِّثْنَا مَا سَمِعْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُذْكَرُ فِي الدَّجَّالِ وَلَا تُحَدِّثْنَا عَنْ غَيْرِهِ وَإِنْ كَانَ مُصَدَّقًا قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَنْذَرْتُكُمْ الدَّجَّالَ ثَلَاثًا فَإِنَّهُ لَمْ يَكُنْ نَبِيٌّ قَبْلِي إِلَّا قَدْ أَنْذَرَهُ أُمَّتَهُ وَإِنَّهُ فِيكُمْ أَيَّتُهَا الْأُمَّةُ وَإِنَّهُ جَعْدٌ آدَمُ مَمْسُوحُ الْعَيْنِ الْيُسْرَى مَعَهُ جَنَّةٌ وَنَارٌ فَنَارُهُ جَنَّةٌ وَجَنَّتُهُ نَارٌ وَمَعَهُ جَبَلٌ مِنْ خُبْزٍ وَنَهْرٌ مِنْ مَاءٍ وَإِنَّهُ يُمْطِرُ الْمَطَرَ وَلَا يُنْبِتُ الشَّجَرَ وَإِنَّهُ يُسَلَّطُ عَلَى نَفْسٍ فَيَقْتُلُهَا وَلَا يُسَلَّطُ عَلَى غَيْرِهَا وَإِنَّهُ يَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا يَبْلُغُ فِيهَا كُلَّ مَنْهَلٍ وَلَا يَقْرَبُ أَرْبَعَةَ مَسَاجِدَ مَسْجِدَ الْحَرَامِ وَمَسْجِدَ الْمَدِينَةِ وَمَسْجِدَ الطُّورِ وَمَسْجِدَ الْأَقْصَى وَمَا يُشَبَّهُ عَلَيْكُمْ فَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ

Junoda ibn Abu Umayya al-Azdiy aytdi: Men va ansorlardan bir kishi Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishining oldiga bordik va: «Bizga Rasululloh ﷺdan eshitgan, Dajjol haqida zikr qilinadigan narsani soʻzlab ber, undan boshqadan — garchi u ishonchli boʻlsa ham — soʻzlama», dedik. U dedi: Nabiy ﷺ bizga xutba qilib: «Men sizlarni Dajjoldan ogohlantirdim», deb uch marta aytdilar va: «Albatta, mendan oldin hech bir nabiy yoʻqki, ummatini undan ogohlantirmagan boʻlsa. Albatta, u sizlarning oralaringizdadir, ey ummat! Albatta, u jingalak sochli, buqdoyrang, chap koʻzi oʻchirilgandir. U bilan birga jannat va doʻzax boʻladi: uning doʻzaxi — jannat, jannati esa doʻzaxdir. U bilan birga nondan bir togʻ va suvdan bir daryo boʻladi. U yomgʻir yogʻdiradi, lekin daraxtni oʻstirmaydi. Unga bir jon ustidan hukm beriladi, u uni oʻldiradi; undan boshqasi ustidan esa hukm berilmaydi. U yerda qirq tong turadi, ularda har bir suv manbaiga yetadi va toʻrtta masjidga — Masjidul-Harom, Madina masjidi, Tur masjidi va Masjidul-Aqsoga yaqinlashmaydi. Sizlarga nima chalkash tuyulsa ham, bilinglarki, Robbingiz koʻr emas», dedilar.Жунода ибн Абу Умайя ал-Аздий айтди: Мен ва ансорлардан бир киши Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир кишининг олдига бордик ва: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган, Дажжол ҳақида зикр қилинадиган нарсани сўзлаб бер, ундан бошқадан — гарчи у ишончли бўлса ҳам — сўзлама», дедик. У деди: Набий ﷺ бизга хутба қилиб: «Мен сизларни Дажжолдан огоҳлантирдим», деб уч марта айтдилар ва: «Албатта, мендан олдин ҳеч бир набий йўқки, умматини ундан огоҳлантирмаган бўлса. Албатта, у сизларнинг ораларингиздадир, эй уммат! Албатта, у жингалак сочли, буқдойранг, чап кўзи ўчирилгандир. У билан бирга жаннат ва дўзах бўлади: унинг дўзахи — жаннат, жаннати эса дўзахдир. У билан бирга нондан бир тоғ ва сувдан бир дарё бўлади. У ёмғир ёғдиради, лекин дарахтни ўстирмайди. Унга бир жон устидан ҳукм берилади, у уни ўлдиради; ундан бошқаси устидан эса ҳукм берилмайди. У ерда қирқ тонг туради, уларда ҳар бир сув манбаига етади ва тўртта масжидга — Масжидул-Ҳаром, Мадина масжиди, Тур масжиди ва Масжидул-Ақсога яқинлашмайди. Сизларга нима чалкаш туюлса ҳам, билингларки, Роббингиз кўр эмас», дедилар.